Pe̍h-ōe-jī

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari

Pe̍h-ōe-jī (POJ) (Cina Tradisional: 白話字; pinyin: báihuà zì) ialah ortografi dalam huruf Rumi yang direka dan diperkenalkan di Fujian dan Taiwan oleh mubaligh Presbyterian pada abad ke-19. POJ ialah ortografi yang popular untuk bahasa Taiwan atau Hokkien secara amnya. Satu versi yang dipanggil pha̍k-fa-sṳ wujud untuk bahasa Hakka dan sesuai khususnya untuk dialek Siyen; ortografi seumpamanya untuk Min Dong pula Bàng-uâ-cê.

Sistem terkini[sunting | sunting sumber]

Ph-ōe-jī mempunyai 17 bunyi awalan, 18 akhiran dan tujuh nada.

Awalan[sunting | sunting sumber]

b, ch, chh, g, h, j, k, kh, l, m, n, ng, p, ph, s, t, th

Konsonan ph, kh, dan th tidak bersuara dan beraspirasi, iaitu konsonan p, k, dan t disebut lebih kuat.

Akhiran[sunting | sunting sumber]

  • Vokal: a, i, u, e, o, o·
  • Diftong: ai, au, ia, iu, io, ui, oa, oe
  • Triftong: iau, oai
  • Plosif:h, k, p, t
  • Sengau: m, n, ng

Akhiran sengau m, n, dan ng boleh dilampirkan ke mana-mana vokal dan sesetengah diftong. Tambahan pula, m dan ng boleh berfungsi sebagai suku kata secara bersendiri.

Akhiran plosif h, k, p dan t boleh menjadi huruf terakhir dalam suku kata, disebut sebagai plosif tidak dilepaskan. (Akhiran h dalam POJ melambangkan hentian glotis.)

Nada[sunting | sunting sumber]

Nada ditunjukkan oleh tanda diakritik. Jika diakritik tidak boleh dihasilkan atas sebab teknikal, cth. kadang-kadang dalam Internet, nombor ton boleh digunakan.

  1. a (yinping)
  2. á (shangsheng)
  3. à (yinqu)
  4. ah (yinru)
  5. â (yangping)
  6. -
  7. ā (yangqu)
  8. h (yangru)

Contoh-contoh untuk tujuh nada: chhiū 象 (gajah), pà 豹 (barimau bintang), bé 馬 (kuda), ti 豬 (babi), chôa 蛇 (ular), ah 鴨 (itik), lk 鹿 (rusa)

Carta perbandingan[sunting | sunting sumber]

Vokal
IPA a ap at ak aʔ ã ɔ ɔk ɔ̃ ə o e i ɪɛn
Ph-ōe-jī a ap at ak ah aⁿ ok oⁿ o o e eⁿ i ian eng
Revised TLPA a ap at ak ah aN oo ok ooN o o e eN i ian ing
TLPA a ap at ak ah ann oo ok oonn o o e enn i ian ing
Pumindian (

普闽典) || a || ap || at || ak || ah || na || oo || ok || noo || o || o || e || ne || i || ien || ing

PSDB (

普實台文) || a || ab/ap || ad/at || ag/ak || aq/ah || va || o || og/ok || vo || oi || oi || e || ve || i || ien || eng

DT (

台語通用拼音) || a || ap || at || ak || ah || ann/aⁿ || or || ok || onn/oⁿ || o || o || e || enn/eⁿ || i || ian/en || ing

zhuyin ㆦㆶ ㄧㄢ ㄧㄥ
contoh (tulisan Cina tradisional)













contoh (tulisan Cina ringkas)













Vokal
IPA ɪk ĩ ai au am ɔm ɔŋ ŋ̍ u ua ue uai uan ɨ ũ
Pe̍h-ōe-jī ek iⁿ ai aiⁿ au am om m ong ng u oa oe oai oan i uⁿ
Revised TLPA ik iN ai aiN au am om m ong ng u ua ue uai uan ir uN
TLPA ik inn ai ainn au am om m ong ng u ua ue uai uan ir unn
Pumindian (普闽典) ik ni ai nai au am om m ong ng u ua ue uai uan i nu
PSDB (普實台文) eg/ek vi ai vai au am om m ong ng u ua ue uai uan i nu
DT (台語通用拼音) ik inn/iⁿ ai ainn/aiⁿ au am om m ong ng u ua ue uai uan i unn/uⁿ
zhuyin ㄨㄚ ㄨㄞ ㄨㄢ
contoh (tulisan Cina tradisional)












contoh (tulisan Cina ringkas)












Konsonan
IPA p b pʰ m t tʰ n l k g kʰ h tɕi ʑi tɕʰi ɕi ts ʣ tsʰ s
Pe̍h-ōe-jī p b ph m t th n nng l k g kh h chi ji chhi si ch j chh s
TLPA Semakan p b ph m t th n nng l k g kh h zi ji ci si z j c s
TLPA p b ph m t th n nng l k g kh h zi ji ci si z j c s
Pumindian (普闽典) b bb p bb d t n lng l g gg k h zi li ci si z l c s
PSDB (普實台文) p b ph m d t n nng l k g q h ci ji chi si z j zh s
DT (台語通用拼音) b bh p m d t n ng l g gh k h zi r ci si z r c s
zhuyin
contoh (tulisan Cina tradisional)




















contoh (tulisan Cina ringkas)




















Nada
IPA a˥˧ a˨˩ ap˩
at˩
ak˩
aʔ˩
a˧˥ a˥˧ ap˥
at˥
ak˥
aʔ˥
Pe̍h-ōe-jī a á à ap
at
ak
ah
â á ā p
t
k
h
TLPA
Semakan
TLPA
a1 a2 a3 ap4
at4
ak4
ah4
a5 a2 (6=2) a7 ap8
at8
ak8
ah8
Pumindian
(普闽典)
ā ǎ à āp
āt
āk
āh
á ǎ â áp
át
ák
áh
PSDB
(普實台文)
af ar ax ab
ad
ag
aq
aa aar a ap
at
ak
ah
DT
(台語通用拼音)
a à â āp
āt
āk
āh
ǎ á ā ap
at
ak
ah
zhuyin ㄚˋ ㄚᒻ


ㄚˊ ㄚˋ ㆴ̇
ㆵ̇
ㆶ̇
ㆷ̇
contoh
(tulisan Cina tradisional)






contoh
(tulisan Cina ringkas)