Abjad Adlam

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Pergi ke navigasi Pergi ke carian
Adlam Pular
𞤀𞤣𞤤𞤢𞤥 𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪
Jenis
Abjad
Bahasabahasa Fula
Tempoh masa
1989[1]
Arah tulisKanan-ke-kiri
ISO 15924Adlm, 166
Alias Unikod
Adlam
U+1E900–U+1E95F

Abjad Adlam ialah sebuah sistem tulisan yang khusus digunakan untuk menulis bahasa Fula. Nama Adlam itu singkatan kepada suatu ungkapan khusus:

𞤀𞤤𞤳𞤵𞤤𞤫 𞤁𞤢𞤲𞤣𞤢𞤴𞤯𞤫 𞤂𞤫𞤻𞤮𞤤 𞤃𞤵𞤤𞤵𞤺𞤮𞤤[2]
Alkule dandayɗe lenhol mulugol [alkule dandajɗe leŋol mulugol]

di mana ia bermaksud "abjad yang melindungi bangsa-bangsa [Fula] daripada kepupusan" (the alphabet that protects the peoples from vanishing)[2] - terbentuk dari empat huruf pertama abjad ini iaitu 𞤀, 𞤁, 𞤂, 𞤃 (A, D, L, M).

Tulisan ini dikembangkan pada awal 1980-an oleh dua adik-beradik iaitu Ibrahima dan Abdoulaye Barry di Kawasan Nzérékoré, Guinea untuk menulis bahasa Fula secara tepatnya.[2][3] Ia segera menjadi diterima dalam kalangan masyarakat Fula serata Afrika Barat termasuk Guinea, Nigeria dan Liberia,[4] malah juga dalam kalangan diaspora masyarakat ini di dunia Barat termasuk Eropah dan Amerika Syarikat.[1]

Huruf[sunting | sunting sumber]

Huruf besar Huruf kecil Padanan Nama huruf[2] IPA[5]
Rumi Arab
𞤀 𞤢 a ا alif a
𞤁 𞤣 d د dâli d
𞤂 𞤤 l ل lam l
𞤃 𞤥 m م mim m
𞤄 𞤦 b ب ba b
𞤅 𞤧 s س singniyhé s
𞤆 𞤨 p p
𞤇 𞤩 ɓ (bh) bhè ɓ
𞤈 𞤪 r ر ra r/ɾ
𞤉 𞤫 e è e
𞤊 𞤬 f ف fa f
𞤋 𞤭 i i i
𞤌 𞤮 o ö o
𞤍 𞤯 ɗ (dh) dha ɗ
𞤎 𞤰 ƴ (yh) yhè ʔʲ
𞤏 𞤱 w و wâwou w
𞤐 𞤲 n,
bunyi sengau akhir
ن noûn n
𞤑 𞤳 k ك kaf k
𞤒 𞤴 y ي ya j
𞤓 𞤵 u ou u
𞤔 𞤶 j ج djim
𞤕 𞤷 c (setaraf چ‎) tchi
𞤖 𞤸 h ه ha h
𞤗 𞤹 ɠ (q) ق ghaf q
𞤘 𞤺 g (setaraf ڬ‎) ga ɡ
𞤙 𞤻 ñ (ny) (setaraf ڽ‎) gna ɲ
𞤚 𞤼 t ت tou t
𞤛 𞤽 ŋ (nh) (setaraf ڠ‎) nha ŋ
Huruf sampingan untuk kata pinjaman
𞤜 𞤾 v (setaraf ۏ‎) va v
𞤝 𞤿 x (kh) خ kha x
𞤞 𞥀 ɡb gbe ɡ͡b
𞤟 𞥁 z ز zal z
𞤠 𞥂 kp kpo k͡p
𞤡 𞥃 sh ش sha ʃ

Huruf-huruf ini boleh ditulis secara bersambung rangkai seperti tulisan Arab ataupun secara berasingan seperti tulisan Rumi.[6]

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  1. ^ a b Bach, Deborah; Lerner, Sara (29 Julai 2019). "Adlam Comes Online". Microsoft. Dicapai pada 18 Ogos 2019. - dalam bahasa-bahasa Inggeris, Perancis dan Fula Adlam
  2. ^ a b c d Everson, Michael (2014-10-28). "N4628R: Revised proposal for encoding the Adlam script in the SMP of the UCS" (PDF). Dicapai pada 2016-06-22.
  3. ^ The Alphabet That Will Save a People From Disappearing, Kaveh Waddell, Nov 16, 2016, The Atlantic
  4. ^ Unseth, Peter. 2011. Invention of Scripts in West Africa for Ethnic Revitalization. In The Success-Failure Continuum in Language and Ethnic Identity Efforts, ed. by Joshua A. Fishman and Ofelia García, pp. 23–32. New York: Oxford University Press.
  5. ^ "Adlam alphabet". skyknowledge.com. Dicapai pada 8 Ogos 2019.
  6. ^ "Adlam/Pular script notes". r12a.github.io.

Bacaan lanjut[sunting | sunting sumber]

Pautan luar[sunting | sunting sumber]