Albania

Republik Albania Albania: Republika e Shqipërisë
Bendera Jata
Lagu kebangsaan: Himni i Flamurit "Lagu Pujian kepada Bendera"
Lokasi Albania di Eropah
Ibu negara dan bandar terbesar}	Tirana 41°19′U 19°49′T
Bahasa rasmi	Bahasa Albania
Pemerintah	Republik berparlimen kesatuan
• Presiden	Bajram Begaj
• Perdana Menteri	Edi Rama
• Yang Dipertua Parlimen	Niko Peleshi
Badan perundangan	Kuvendi
Penubuhan
• Kemerdekaan daripada Empayar Uthmaniyah	28 November 1912
• Perlembagaan semasa	28 November 1998
Keluasan
• Jumlah	28,748 km2 (11,100 bt2)
Populasi
• Perkiraan 1 Januari 2026	2,335,930
• Bancian penduduk tahun 2023	2,402,113
• Kepadatan	81.3/km2 (210.6/sq mi)
KDNK (nominal)	2024
• Jumlah	AS$27.05 bilion
• Per kapita	AS$11,377.8
HDI (2023)	0.810 sangat tinggi (ke-71)
Mata wang	lek (ALL)
Zon waktu	UTC+1 (CET)
• Musim panas (DST)	UTC+2 (CEST)
Kod panggilan	+355
Kod ISO 3166	AL
DPT internet	.al

Albania (Albania: Shqipëri atau Shqipëria; Jawi: ‏البانيا‎‎), secara rasmi Republik Albania (Albania: Republika e Shqipërisë), ialah sebuah negara di Eropah Tenggara yang terletak di bahagian barat Semenanjung Balkan. Negara ini bersempadan dengan Montenegro di barat laut, Kosovo di timur laut, Macedonia Utara di timur serta Yunani di selatan dan tenggara. Pesisir baratnya menghadap Laut Adriatik, manakala pesisir barat dayanya menghadap Laut Ionia; Selat Otranto memisahkan Albania daripada Itali. Bentuk muka buminya kebanyakannya berbukit dan bergunung, sementara dataran rendah dan tumpuan bandar utama terletak di barat. Ibu negara dan bandar terbesarnya ialah Tirana.

Wilayah Albania moden dihuni sejak zaman prasejarah dan menjadi tempat pertemuan masyarakat Illyria, Yunani, Rom, Byzantine, Slav dan Mediterranean. Hubungan tepat antara masyarakat berbahasa Albania moden dengan penduduk purba Balkan masih menjadi perbahasan ilmiah dan tidak boleh diringkaskan sebagai kesinambungan etnik yang mudah. Pada Zaman Pertengahan, beberapa pemerintahan Albania muncul sebelum sebahagian besar wilayah itu diserap ke dalam Empayar Uthmaniyah. Penentangan yang dikaitkan dengan Skanderbeg pada abad ke-15 kemudian menjadi unsur penting dalam ingatan kebangsaan. Gerakan kebangkitan kebangsaan pada abad ke-19 membawa kepada pengisytiharan kemerdekaan pada 28 November 1912. Sepanjang abad ke-20, Albania melalui zaman republik, pemerintahan beraja, pendudukan Itali dan Jerman serta pemerintahan komunis satu parti di bawah Enver Hoxha. Sistem berbilang parti diperkenalkan pada awal 1990-an dan perlembagaan semasa berkuat kuasa pada 1998.

Albania ialah sebuah republik berparlimen kesatuan dengan sebuah badan perundangan satu dewan yang mempunyai 140 kerusi. Ekonominya beralih daripada perancangan pusat kepada ekonomi pasaran selepas 1991 dan kini dikategorikan sebagai ekonomi berpendapatan sederhana tinggi, dengan perkhidmatan, pembinaan, pelancongan, pertanian, pembuatan dan kiriman wang dari luar negara memainkan peranan penting. Albania mempunyai penduduk seramai 2,402,113 orang menurut Banci Penduduk dan Perumahan 2023, manakala anggaran rasmi pada 1 Januari 2026 ialah 2,335,930 orang. Penyusutan penduduk sejak 1990 terutama berkaitan dengan penghijrahan keluar dan kadar kesuburan yang rendah.

Albania menyertai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 1955, Majlis Eropah pada 1995, Pertubuhan Perdagangan Dunia pada 2000 dan Pertubuhan Perjanjian Atlantik Utara (NATO) pada 2009. Negara ini memohon keanggotaan Kesatuan Eropah (EU) pada 2009, menerima status calon pada 2014 dan memulakan rundingan penyertaan pada 2022. Setakat 14 Julai 2026, kesemua 33 bab rundingan telah dibuka dan tiga daripadanya telah ditutup sementara.

Etimologi

Penduduk negara ini menamakan tanah air mereka Shqipëri atau Shqipëria dan diri mereka shqiptarë. Bentuk nama yang menjadi asal kepada perkataan antarabangsa Albania berkaitan dengan sebutan zaman pertengahan seperti Arbanon, Arbër dan Albanon, yang digunakan bagi wilayah dan kelompok penduduk di kawasan tersebut. Asal linguistik paling awal bagi istilah-istilah itu tidak dipastikan secara muktamad. Nama Shqipëri menjadi bentuk yang dominan dalam penggunaan Albania pada zaman moden, manakala keturunan komuniti penghijrah Albania lama di Itali lazimnya dikenali sebagai Arbëreshë.

Sejarah

Rencana utama: Sejarah Albania

Prasejarah dan zaman purba

Bukti arkeologi menunjukkan bahawa wilayah Albania dihuni sejak Paleolitik. Pada zaman purba, kawasan itu didiami oleh beberapa masyarakat yang oleh sumber Yunani dan Rom digolongkan sebagai Illyria, di samping komuniti Yunani di pesisir dan selatan. Bandar seperti Apollonia, Dyrrachium yang kini dikenali sebagai Durrës, dan Butrint berkembang sebagai pusat perdagangan dan kebudayaan Mediterranean. Walau bagaimanapun, pengenalpastian bahasa, wilayah dan hubungan keturunan dalam Balkan purba merupakan bidang kajian yang rumit; sarjana tidak bersepakat tentang suatu garis keturunan tunggal daripada masyarakat Illyria kepada orang Albania moden.

Selepas peperangan Rom di Illyria, wilayah Albania moden secara beransur-ansur disepadukan ke dalam Republik Rom dan kemudian Empayar Rom. Jalan Via Egnatia yang bermula berhampiran Dyrrachium menghubungkan Adriatik dengan Macedonia dan Constantinople. Selepas pembahagian empayar pada 395, kebanyakan kawasan itu berada dalam lingkungan Empayar Byzantine, meskipun kawalan sebenar berubah-ubah dan wilayah pedalaman turut dipengaruhi oleh penghijrahan serta penempatan masyarakat Slav pada awal Zaman Pertengahan.

Zaman pertengahan

Monumen Skanderbeg di Tirana.

Kedudukan Albania antara Adriatik dan pedalaman Balkan menjadikannya medan persaingan antara Byzantine, Empayar Bulgaria, pemerintah Serbia, Norman dari Itali selatan, Republik Venice dan dinasti tempatan. Kerajaan Arbanon, yang muncul sekitar penghujung abad ke-12, sering dianggap sebagai pemerintahan politik Albania pertama yang dapat dikenal pasti dengan jelas dalam sumber zaman pertengahan. Pada 1272, Charles I dari Anjou menubuhkan Kerajaan Albania yang berpusat di Durrës, tetapi kuasa Anjou tidak merangkumi seluruh wilayah Albania moden.

Pada abad ke-14 dan ke-15, beberapa keluarga bangsawan Albania memerintah kepangeranan masing-masing ketika kuasa Serbia dan Byzantine merosot. Ancaman peluasan Uthmaniyah mendorong pembentukan Liga Lezhë pada 1444 di bawah pimpinan Gjergj Kastrioti Skanderbeg. Gabungan itu tidak membentuk sebuah negara kebangsaan dalam pengertian moden, tetapi penentangannya selama beberapa dasawarsa memperlahankan pengukuhan kuasa Uthmaniyah di sebahagian Albania. Selepas kematian Skanderbeg pada 1468, bandar dan kubu utama akhirnya jatuh satu demi satu; Shkodër ditakluki pada 1479.

Pemerintahan Uthmaniyah dan kebangkitan kebangsaan

Sebahagian besar Albania berada di bawah pemerintahan Uthmaniyah dari akhir abad ke-15 hingga awal abad ke-20, walaupun struktur pentadbiran, sempadan wilayah dan tahap kawalan pusat berubah mengikut zaman. Proses pengislaman berlaku secara beransur-ansur dan tidak seragam, terutama dari abad ke-17, sementara komuniti Katolik dan Ortodoks terus bertahan. Sebahagian penduduk berhijrah ke Itali selatan dan Sicily, lalu membentuk komuniti Arbëreshë yang mengekalkan variasi bahasa dan tradisi Albania.

Pada abad ke-18 dan awal abad ke-19, penguasa wilayah seperti Ali Pasha dari Ioannina membina pusat kuasa separa autonomi, tetapi akhirnya ditewaskan oleh kerajaan pusat. Pembaharuan Uthmaniyah, perubahan ekonomi dan kebangkitan nasionalisme Balkan kemudian mempengaruhi perkembangan gerakan kebangsaan Albania, yang dikenali sebagai Rilindja Kombëtare. Liga Prizren, ditubuhkan pada 1878, menuntut perlindungan wilayah berpenduduk Albania dan autonomi dalam empayar. Penyelarasan abjad berasaskan Latin pula diputuskan terutama melalui Kongres Manastir pada 1908, bukannya oleh Liga Prizren.

Kemerdekaan dan zaman antara perang

Ismail Qemali, pemimpin pengisytiharan kemerdekaan Albania pada 1912.

Ketika Perang Balkan Pertama mengancam pembahagian wilayah Uthmaniyah di Balkan, sebuah perhimpunan di Vlorë yang dipimpin oleh Ismail Qemali mengisytiharkan kemerdekaan Albania pada 28 November 1912. Persidangan Duta London mengiktiraf sebuah negara Albania pada 1913, tetapi sempadan yang ditetapkan oleh Kuasa-kuasa Besar meninggalkan ramai penduduk Albania di luar negara baharu itu. Sebuah kepangeranan di bawah Wilhelm dari Albania dibentuk pada 1914, namun pemerintahannya runtuh selepas beberapa bulan dan negara itu kemudiannya diduduki oleh pelbagai kuasa semasa Perang Dunia Pertama.

Kongres Lushnjë pada 1920 menegaskan semula institusi negara dan Tirana ditetapkan sebagai ibu negara. Politik Albania pada 1920-an dicirikan oleh persaingan wilayah, kelemahan institusi dan kebangkitan Ahmet Zogu. Beliau menjadi presiden apabila republik diisytiharkan pada 1925 dan mengangkat dirinya sebagai Raja Zog I pada 1928. Kerajaannya berusaha memusatkan pentadbiran dan memodenkan undang-undang, tetapi semakin bergantung pada bantuan dan pengaruh Itali Fasis. Itali menyerang Albania pada 7 April 1939; Zog meninggalkan negara dan mahkota Albania disatukan dengan mahkota Itali.

Perang Dunia Kedua dan pemerintahan komunis

Enver Hoxha, pemimpin komunis Albania dari 1944 hingga 1985.

Semasa pendudukan Itali, wilayah Kosovo dan beberapa kawasan lain yang diduduki paksi digabungkan secara sementara dengan Albania. Selepas Itali menyerah kalah kepada pihak Bersekutu pada September 1943, Jerman mengambil alih pendudukan. Beberapa gerakan penentangan muncul, termasuk gerakan komunis yang akhirnya menjadi kuasa tentera dan politik dominan. Pasukan pimpinan komunis menguasai negara pada November 1944 tanpa kehadiran tentera darat Bersekutu yang besar.

Pada 1946, negara itu diisytiharkan sebagai Republik Rakyat Albania di bawah pemerintahan Parti Buruh Albania dan Enver Hoxha. Kerajaan melaksanakan nasionalisasi, kolektivisasi pertanian, perindustrian dipacu negara dan peluasan pendidikan serta penjagaan kesihatan, tetapi pada masa yang sama membina sebuah pemerintahan diktator yang menggunakan penahanan, hukuman mati, buruh paksa, pengawasan dan penindasan terhadap penentang sebenar atau yang dianggap sebagai penentang. Institusi keagamaan disekat secara berperingkat dan pada 1967 kerajaan melancarkan kempen yang menutup tempat ibadat serta mengisytiharkan negara itu sebagai ateis.

Dasar luar Albania berubah daripada hubungan rapat dengan Yugoslavia kepada pergantungan pada Kesatuan Soviet selepas perpecahan Tito–Stalin pada 1948. Hubungan dengan Moscow pula terputus pada awal 1960-an selepas Hoxha menolak penyahstalinan. Albania kemudian bersekutu dengan Republik Rakyat China, menarik diri secara rasmi daripada Pakatan Warsaw pada 1968 dan memutuskan hubungan strategik dengan China pada 1978. Pengasingan tersebut memburukkan kekurangan teknologi dan modal serta mengukuhkan sifat autarki rejim. Hoxha meninggal dunia pada 1985 dan digantikan oleh Ramiz Alia, yang memperkenalkan pembaharuan terhad ketika sistem komunis di Eropah Timur sedang runtuh.

Peralihan demokrasi dan Albania kontemporari

Demonstrasi dan penghijrahan besar-besaran pada 1990 memaksa kerajaan membenarkan parti pembangkang. Pilihan raya berbilang parti pertama pada 1991 dimenangi oleh bekas parti komunis, tetapi Parti Demokratik Albania menang pada 1992 dan Sali Berisha menjadi presiden. Peralihan kepada ekonomi pasaran berlaku dengan pantas dalam keadaan institusi yang lemah, pengangguran tinggi dan penghijrahan keluar yang besar.

Pada 1997, keruntuhan beberapa skim pelaburan piramid yang telah menarik simpanan sebahagian besar penduduk mencetuskan pemberontakan, penjarahan depoh senjata dan keruntuhan sementara kuasa negara di banyak kawasan. Sebuah pasukan pelindung multinasional pimpinan Itali, yang dibenarkan oleh Majlis Keselamatan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, membantu penghantaran bantuan dan penstabilan menjelang pilihan raya baharu. Perlembagaan yang diluluskan melalui referendum pada 1998 membentuk asas sistem politik semasa.

Sejak itu, pertukaran kuasa melalui pilihan raya, pembaharuan institusi dan penyepaduan Euro-Atlantik menjadi tema utama politik Albania, walaupun polarisasi parti, rasuah, kebebasan media, penghijrahan dan kebebasan badan kehakiman terus menjadi cabaran. Albania menyertai NATO pada 2009 dan memulakan rundingan keanggotaan EU pada 2022. Dalam pilihan raya parlimen 2025, Parti Sosialis memperoleh mandat keempat berturut-turut di bawah Perdana Menteri Edi Rama.

Geografi

Rencana utama: Geografi Albania

Lembah Valbona di Alps Albania, bahagian utara negara.

Albania mempunyai keluasan 28,748 km² dan terletak antara pesisir Adriatik–Ionia dengan rangkaian gunung di pedalaman Balkan. Bentuk muka buminya didominasi oleh gunung dan bukit, manakala dataran rendah aluvium yang lebih luas tertumpu di bahagian barat. Alps Albania terletak di utara, manakala rangkaian Pergunungan Korab dan Pergunungan Pindus membentuk sebahagian kawasan timur dan tenggara. Titik tertinggi negara ialah Gunung Korab setinggi 2,764 m di sempadan Albania–Macedonia Utara.

Pesisir sepanjang kira-kira 476 km merangkumi pantai berpasir, lagun, tanjung berbatu dan teluk. Laut Adriatik di utara dan tengah relatif cetek, manakala pesisir Laut Ionia di selatan lebih curam dan bergunung. Pulau terbesar ialah Pulau Sazan di pintu masuk Teluk Vlorë. Sungai utama termasuk Drin, Vjosa, Seman dan Shkumbin. Drin ialah sistem sungai terpanjang negara dan penting bagi penjanaan hidroelektrik.

Albania berkongsi Tasik Shkodër dengan Montenegro, Tasik Ohrid dengan Macedonia Utara serta tasik Prespa dengan Macedonia Utara dan Yunani. Tasik Ohrid ialah antara tasik tertua dan terdalam di Eropah serta mempunyai banyak spesies endemik. Bahagian Albania di sekitar tasik dimasukkan ke dalam tapak Warisan Dunia UNESCO rentas sempadan pada 2019.

Iklim

Pesisir dan dataran rendah barat mempunyai iklim Mediterranean dengan musim panas yang panas dan kering serta musim sejuk yang sederhana dan lebih lembap. Pedalaman yang lebih tinggi mengalami pengaruh benua, dengan musim sejuk lebih sejuk, salji yang lebih kerap dan perbezaan suhu harian yang lebih besar. Taburan hujan berbeza dengan ketara mengikut ketinggian dan orientasi banjaran gunung; utara dan kawasan pergunungan umumnya lebih lembap daripada dataran rendah tenggara.

Perubahan iklim meningkatkan risiko yang telah sedia ada, termasuk kemarau, banjir, kebakaran hutan dan hakisan pantai. Kebergantungan pertanian dan penjanaan elektrik pada corak air menjadikan pengurusan lembangan sungai, hutan dan sumber air penting bagi dasar penyesuaian negara.

Alam sekitar

Sungai Vjosa, yang sebahagiannya dilindungi sebagai taman negara sungai liar.

Kepelbagaian altitud, iklim dan habitat menyokong ekosistem pesisir, tanah lembap, hutan daun luruh, padang rumput alp dan persekitaran air tawar. Kawasan terlindung merangkumi taman negara, rizab alam, landskap terlindung dan tapak Ramsar. Cabaran alam sekitar termasuk pencemaran air dan tanah, pengurusan sisa, penebangan hutan serta tekanan pembangunan dan pelancongan terhadap habitat.

Pada Mac 2023, kerajaan mengisytiharkan Taman Negara Sungai Liar Vjosa, yang merangkumi Sungai Vjosa dan beberapa anak sungainya, sebagai taman negara kategori II IUCN. Ia diperkenalkan sebagai taman negara sungai liar pertama di Eropah dan bertujuan mengekalkan aliran bebas sungai serta habitat berkaitannya.

Politik dan pentadbiran

Rencana utama: Politik Albania

Dataran Skanderbeg di Tirana, pusat politik dan pentadbiran Albania.

Sistem pemerintahan

Perlembagaan 1998 menetapkan Albania sebagai republik berparlimen dan negara kesatuan yang berasaskan kedaulatan rakyat, pengasingan kuasa dan perlindungan hak asasi. Parlimen atau Kuvendi ialah badan perundangan satu dewan dengan 140 ahli yang dipilih bagi tempoh empat tahun. Parlimen menggubal undang-undang, meluluskan belanjawan, mengawasi kerajaan serta memilih presiden melalui undi tidak langsung.

Presiden Albania ialah ketua negara dengan tugas yang sebahagian besarnya bersifat perlembagaan dan perwakilan. Kuasa eksekutif harian dilaksanakan oleh Majlis Menteri yang diketuai oleh perdana menteri dan bergantung pada keyakinan majoriti parlimen. Bajram Begaj menjadi presiden pada 24 Julai 2022, manakala Edi Rama menjadi perdana menteri sejak September 2013. Niko Peleshi dipilih sebagai Yang Dipertua Parlimen pada 12 September 2025.

Badan kehakiman terdiri daripada mahkamah biasa dan pentadbiran, Mahkamah Perlembagaan serta Mahkamah Tinggi. Pembaharuan kehakiman yang dilancarkan pada 2016 merangkumi penilaian semula hakim dan pendakwa, perubahan tadbir urus mahkamah serta penubuhan institusi khas untuk menyiasat rasuah dan jenayah terancang. Pelaksanaannya merupakan salah satu unsur utama rundingan penyertaan EU.

Pilihan raya dan parti politik

Politik kebangsaan sejak 1990-an banyak didominasi oleh Parti Sosialis Albania di kiri tengah dan Parti Demokratik Albania di kanan tengah, bersama beberapa parti lebih kecil dan gabungan pilihan raya. Pilihan raya parlimen pada 11 Mei 2025 mempunyai kadar keluar mengundi 44.8 peratus. Parti Sosialis memenangi 83 daripada 140 kerusi, manakala gabungan pimpinan Parti Demokratik memperoleh 50 kerusi.

Keputusan kerusi pilihan raya Parlimen Albania 2025

Parti atau gabungan	Singkatan	Kerusi	Kedudukan selepas pilihan raya
Parti Sosialis Albania	PS	83	Majoriti kerajaan
Parti Demokratik–Perikatan untuk Albania Gemilang	PD–ASHM	50	Pembangkang utama
Parti Demokratik Sosial Albania	PSD	3	Parti kecil
Parti Peluang	Mundësia	2	Parti kecil
Gerakan Bersama	Bashkë	1	Parti kecil
Inisiatif Albania Menjadi	Nisma Shqipëria Bëhet	1	Parti kecil
Jumlah		140

Misi pemerhatian OSCE/ODIHR menyifatkan pilihan raya itu sebagai kompetitif dan diurus secara profesional, tetapi berlangsung dalam suasana sangat terpolarisasi dan tanpa medan persaingan yang sepenuhnya seimbang. Laporannya turut mencatat dakwaan tekanan terhadap kakitangan awam, penyalahgunaan sumber negara, pembelian undi dan masalah kerahsiaan undi, serta mengesyorkan pembaharuan undang-undang dan pengawasan pembiayaan kempen.

Pembahagian pentadbiran

Rencana utama: Pembahagian pentadbiran Albania

Dua belas wilayah dan 61 perbandaran Albania.

Sejak reformasi pentadbiran yang dilaksanakan pada 31 Julai 2014, Albania dibahagikan kepada 12 wilayah (Albania: qark, jamak qarqe) dan 61 perbandaran (bashki). Wilayah menyelaraskan fungsi serantau tertentu, manakala perbandaran ialah unit asas kerajaan tempatan dan mengandungi unit pentadbiran, bandar serta kampung.

Pembahagian pentadbiran Albania sejak reformasi 2014

Wilayah	Kod INSTAT	Pusat pentadbiran	Bilangan perbandaran	Penduduk (banci 2023)
Berat	01	Berat	5	140,956
Dibër	02	Peshkopi	4	107,178
Durrës	03	Durrës	3	226,863
Elbasan	04	Elbasan	7	232,580
Fier	05	Fier	6	240,377
Gjirokastër	06	Gjirokastër	7	60,013
Korçë	07	Korçë	6	173,091
Kukës	08	Kukës	3	61,998
Lezhë	09	Lezhë	3	99,384
Shkodër	10	Shkodër	5	154,479
Tiranë	11	Tirana	5	758,513
Vlorë	12	Vlorë	7	146,681
Jumlah			61	2,402,113

Hubungan luar dan pertahanan

Laman utama: Hubungan luar Albania dan Angkatan Tentera Albania

Albania menumpukan dasar luarnya pada penyepaduan Euro-Atlantik, hubungan dengan negara Balkan Barat dan sokongan terhadap kerjasama pelbagai hala. Negara ini menjadi anggota PBB pada 14 Disember 1955, Majlis Eropah pada 13 Julai 1995, WTO pada 8 September 2000 dan NATO pada 1 April 2009.

Hubungan dengan EU dipandu oleh Perjanjian Penstabilan dan Persatuan yang berkuat kuasa pada 2009. Albania menerima status calon pada 2014 dan rundingan penyertaan dibuka secara rasmi pada 19 Julai 2022. Menjelang 14 Julai 2026, kesemua 33 bab rundingan telah dibuka dan bab sains dan penyelidikan, pendidikan dan kebudayaan serta hubungan luar telah ditutup sementara. Penutupan sementara tidak sama dengan penyelesaian keanggotaan, kerana semua bab boleh dinilai semula sehingga perjanjian penyertaan dimuktamadkan.

Angkatan Tentera Albania terdiri daripada angkatan darat, laut dan udara serta beroperasi di bawah kawalan awam. Selepas menyertai NATO, pembaharuan pertahanan memberi tumpuan pada kebolehoperasian dengan sekutu, pemodenan peralatan dan penyertaan dalam operasi serta misi antarabangsa.

Ekonomi

Rencana utama: Ekonomi Albania

Pembangunan bandar di Tirana, pusat ekonomi utama Albania.

Albania mewarisi ekonomi perancangan pusat yang sangat tertutup pada 1991. Penswastaan, liberalisasi harga dan perdagangan serta pertumbuhan sektor swasta mengubah struktur ekonomi, walaupun peralihan awal disertai kehilangan pekerjaan, ketidaksamaan wilayah dan pergantungan pada penghijrahan. Bank Dunia mengklasifikasikan Albania sebagai ekonomi berpendapatan sederhana tinggi.

Keluaran dalam negara kasar nominal pada 2024 berjumlah AS$27.05 bilion, bersamaan AS$11,377.8 seorang, dan pertumbuhan sebenar pada tahun itu ialah 4.0 peratus. Anggaran separuh muktamad INSTAT meletakkan KDNK pada harga semasa 2025 pada 2.649 trilion lek, dengan pertumbuhan sebenar 3.7 peratus. Kiriman wang peribadi dari luar negara bersamaan 8.4 peratus KDNK pada 2024, mencerminkan saiz diaspora dan peranan penghijrahan dalam pendapatan isi rumah.

Struktur ekonomi

Perkhidmatan dan pembinaan menjadi pemacu penting pertumbuhan mutakhir, bersama pelancongan yang berkembang pesat. Pembuatan meliputi antaranya tekstil dan kasut, pemprosesan makanan serta bahan binaan, manakala kebanyakan perdagangan barangan berlaku dengan negara-negara EU.

Pertanian masih penting bagi pekerjaan dan kehidupan luar bandar walaupun bahagiannya dalam nilai tambah menurun dalam jangka panjang. Tanaman utama termasuk bijirin, sayur-sayuran, buah-buahan, zaitun dan anggur, di samping ternakan serta perikanan. Pemilikan tanah yang berpecah, penghijrahan penduduk muda, akses pembiayaan dan pematuhan piawaian eksport merupakan antara cabaran produktiviti sektor ini.

Albania mempunyai sumber petroleum, gas, bitumen, kromium dan tembaga; sumbangan sektor ekstraktif berubah mengikut harga komoditi, pelaburan dan keadaan operasi. Penjanaan elektrik domestik sejak sekian lama sangat bergantung pada hidroelektrik, terutama empangan di lembangan Drin. Kebergantungan pada aliran air mendedahkan bekalan kepada kemarau dan turun naik hujan. Pelan Tenaga dan Iklim Kebangsaan menetapkan sasaran 59.4 peratus tenaga boleh baharu dalam penggunaan akhir kasar menjelang 2030 serta kepelbagaian campuran elektrik melalui tenaga suria dan angin.

Pelancongan

Daerah bersejarah Berat, sebuah tapak Warisan Dunia UNESCO.

Pelancongan berkembang pesat berasaskan pesisir Adriatik dan Ionia, bandar bersejarah, tapak arkeologi serta kawasan pergunungan. Destinasi utama termasuk Tirana, Durrës, Vlorë, Sarandë, Shkodër, Berat, Gjirokastër, Butrint dan Alps Albania. Pertumbuhan sektor ini menyokong pekerjaan, pembinaan dan perkhidmatan, tetapi juga meningkatkan tekanan terhadap bekalan air, pengurusan sisa, perumahan, warisan binaan dan ekosistem pesisir. Dasar pelancongan oleh itu berkait rapat dengan perancangan guna tanah dan perlindungan alam sekitar.

Infrastruktur

Pengangkutan

Pelabuhan Durrës, pelabuhan laut terbesar Albania.

Rangkaian jalan raya ialah tulang belakang pengangkutan penumpang dan barangan. INSTAT merekodkan 3,606 km jalan dalam penggunaan pada suku pertama 2025, merangkumi lebuh raya, jalan antara bandar, jalan bandar dan jalan tempatan.

Pelabuhan Durrës ialah pelabuhan utama negara bagi perdagangan maritim dan feri, sementara pelabuhan di Vlorë, Shëngjin dan Sarandë menjalankan fungsi serantau, perikanan atau penumpang. Lapangan Terbang Antarabangsa Tirana Nënë Tereza ialah pintu masuk udara utama. Pengangkutan awam bandar disediakan terutama oleh bas dan teksi, manakala kebanyakan perjalanan antara bandar menggunakan jalan raya.

Rangkaian kereta api dibina terutamanya pada zaman komunis tetapi mengalami kemerosotan besar selepas 1991 akibat kekurangan pelaburan dan peningkatan pemilikan kereta. Pada suku pertama 2026, rangkaian sepanjang 253 km direkodkan beroperasi untuk pengangkutan barang, sementara pengangkutan penumpang tidak direkodkan.

Komunikasi dan perkhidmatan digital

Telekomunikasi berkembang pesat selepas 1990-an, dengan rangkaian mudah alih dan jalur lebar menggantikan sebahagian besar kebergantungan pada talian tetap. Menurut Bank Dunia, 86 peratus penduduk menggunakan Internet pada 2024. Kerajaan menyediakan banyak urusan pentadbiran melalui portal e-Albania, termasuk sijil, permohonan dan pembayaran. Peralihan digital memperluas akses kepada perkhidmatan, tetapi turut menimbulkan keperluan berkaitan keselamatan siber, perlindungan data dan akses bagi warga yang kurang celik digital.

Demografi

Rencana utama: Demografi Albania

Penduduk dan migrasi

Banci 2023 merekodkan 2,402,113 penduduk bermastautin, berkurang kira-kira 420,000 orang berbanding banci 2011. Anggaran rasmi pada 1 Januari 2026 menurunkan jumlah itu kepada 2,335,930, iaitu penyusutan 1.16 peratus berbanding setahun sebelumnya. INSTAT mengaitkan kecenderungan sejak 1990 terutamanya dengan penghijrahan keluar dan kesuburan di bawah paras penggantian.

Penduduk semakin tertumpu di koridor Tirana–Durrës dan dataran rendah barat. Pada banci 2023, 31.6 peratus penduduk tinggal di Wilayah Tiranë, manakala Kukës dan Gjirokastër masing-masing hanya menempatkan sekitar 2.6 dan 2.5 peratus. Penduduk turut menua: golongan berumur 65 tahun ke atas merangkumi kira-kira satu perlima penduduk pada 2023, berbanding sekitar 11 peratus pada 2011.

Diaspora Albania yang besar terbentuk melalui penghijrahan sejarah dan gelombang selepas 1990. Penumpuan utama terdapat di negara-negara Eropah, khususnya Itali dan Yunani, di samping komuniti lama Arbëreshë di Itali. Pergerakan manusia membawa kiriman wang, kemahiran dan hubungan perniagaan, tetapi turut menyumbang kepada kekurangan tenaga kerja serta penyusutan penduduk di banyak kawasan luar bandar.

Etnik dan bahasa

Sebahagian besar penduduk mengenal pasti sebagai orang Albania. Negara ini turut mempunyai komuniti Yunani, Macedonia, Aromanian, Roma, Mesir Balkan, Montenegro, Bosnia, Serb dan Bulgaria. Pengukuran saiz setiap komuniti adalah sensitif kerana jawapan mengenai etnik, agama dan bahasa dalam banci bergantung pada pengisytiharan diri, dan sebahagian responden tidak menjawab atau tidak dapat diklasifikasikan.

Bahasa Albania ialah bahasa rasmi dan membentuk cabang tersendiri dalam keluarga bahasa Indo-Eropah. Dua kelompok dialek utamanya ialah Gheg di utara dan Tosk di selatan Sungai Shkumbin; bahasa baku moden berasaskan terutamanya pada Tosk, sambil menerima unsur daripada tradisi bahasa yang lebih luas. Bahasa Yunani, bahasa Macedonia, bahasa Aromanian dan bahasa Romani digunakan oleh komuniti tertentu, manakala bahasa Itali dan Inggeris merupakan bahasa asing yang penting dalam pendidikan, media dan perniagaan.

Agama

Perlembagaan tidak menetapkan agama rasmi dan menjamin kebebasan hati nurani serta kepercayaan. Masyarakat Albania merangkumi Muslim Sunni, Bektashi, Kristian Ortodoks, Katolik, Protestan, penganut tanpa gabungan tertentu dan ateis. Identiti agama sering berjalin dengan wilayah, sejarah keluarga dan amalan kebudayaan, manakala kadar amalan keagamaan berbeza-beza.

Warisan kepelbagaian agama dibentuk oleh pengislaman semasa zaman Uthmaniyah, hubungan Ortodoks dengan dunia Byzantine dan Yunani serta tradisi Katolik yang kuat di bahagian utara. Rejim komunis menutup institusi agama pada 1967 dan mengharamkan kegiatan keagamaan awam. Kebebasan beragama dipulihkan pada penghujung pemerintahan komunis, dan masjid, gereja serta institusi Bektashi dibuka atau dibina semula selepas 1990.

Pendidikan dan kesihatan

Bangunan utama Universiti Tirana.

Struktur pendidikan prauniversiti merangkumi prasekolah, pendidikan asas sembilan tahun serta pendidikan menengah umum atau vokasional. Albania menyertai Proses Bologna pada 2003, dan pendidikan tingginya menggunakan struktur tiga kitaran sarjana muda, sarjana dan kedoktoran yang diselaraskan dengan Ruang Pendidikan Tinggi Eropah. Pada tahun akademik 2025–26, seramai 399,258 murid berdaftar dalam pendidikan prauniversiti, 1.7 peratus kurang daripada tahun sebelumnya. Statistik lengkap terakhir yang merangkumi semua peringkat merekodkan 528,602 murid dan pelajar pada 2024–25. Penyusutan bilangan murid berkait rapat dengan perubahan demografi, manakala dasar pendidikan turut berhadapan dengan jurang wilayah, penghijrahan tenaga mahir dan keperluan menyelaraskan latihan dengan pasaran kerja.

Sistem kesihatan menggabungkan penyedia awam dan swasta. Akses kepada penjagaan primer yang dibiayai awam tersedia kepada seluruh penduduk, tetapi perlindungan insurans wajib tidak merangkumi semua orang dan bayaran langsung isi rumah kekal menjadi cabaran kepada perlindungan kewangan. Jangka hayat ketika lahir mencapai sekitar 80 tahun menurut data Bank Dunia bagi 2024. Penuaan penduduk dan penyusutan tenaga kerja menambah tekanan jangka panjang terhadap pembiayaan serta penyediaan perkhidmatan kesihatan.

Budaya

Rencana utama: Budaya Albania

Teater purba di Butrint, salah satu tapak Warisan Dunia UNESCO di Albania.

Budaya Albania terbentuk melalui kedudukannya di antara Mediterranean, Balkan dan Eropah Tengah serta pengalaman sejarah masyarakat Illyria, Yunani, Rom, Byzantine, Uthmaniyah dan moden. Hubungan antara wilayah Gheg dan Tosk, antara pesisir dengan pedalaman serta antara tradisi Muslim, Ortodoks dan Katolik menghasilkan kepelbagaian serantau dalam dialek, muzik, pakaian, seni bina dan adat.

Warisan, kesusasteraan dan kesenian

Tapak Warisan Dunia UNESCO di Albania merangkumi Butrint, pusat bersejarah Berat dan Gjirokastër, bahagian Albania dalam Warisan Semula Jadi dan Budaya Wilayah Ohrid, serta komponen hutan beech purba Eropah dalam sebuah tapak bersiri rentas negara. Butrint memelihara lapisan peninggalan Yunani, Rom, Byzantine dan Venice, manakala Berat dan Gjirokastër terkenal dengan rumah, kubu serta persekitaran bandar yang mencerminkan perkembangan masyarakat Uthmaniyah di Balkan.

Tradisi kesusasteraan Albania berkembang daripada teks agama awal kepada karya kebangkitan kebangsaan, modenisme dan penulisan pascakomunis. Naim Frashëri ialah tokoh utama Rilindja Kombëtare, manakala Ismail Kadare membawa kesusasteraan Albania kepada pembaca antarabangsa melalui novel yang meneliti sejarah, mitos, kuasa dan kehidupan di bawah diktator. Muzik rakyat merangkumi tradisi monofoni di utara dan iso-polifoni rakyat Albania di selatan; yang terakhir diiktiraf UNESCO sebagai warisan budaya tidak ketara.

Seni bina tradisional merangkumi rumah menara batu di utara, rumah halaman dan kediaman Uthmaniyah di selatan, serta gereja, masjid, tekke dan jambatan dari pelbagai zaman. Seni visual dan pawagam berkembang di bawah institusi negara semasa pemerintahan komunis, kemudian menjadi lebih pelbagai selepas 1991, dengan karya kontemporari sering membincangkan ingatan diktator, penghijrahan dan perubahan bandar.

Masakan

Tavë kosi, hidangan kambing dan yogurt bakar yang dikaitkan dengan masakan Albania.

Masakan Albania mempunyai ciri Mediterranean dan Balkan, dengan penggunaan sayur-sayuran, kekacang, minyak zaitun, produk tenusu, ikan serta daging kambing dan biri-biri. Hidangan berbeza mengikut wilayah: pesisir lebih banyak menggunakan makanan laut dan minyak zaitun, manakala kawasan pergunungan menonjolkan daging, tenusu dan makanan yang diawet. Antara hidangan yang sering dikaitkan dengan Albania ialah byrek, tavë kosi, fërgesë dan pelbagai sayur sumbat. Kopi, rakia dan kemanisan berasaskan pastri turut mencerminkan pertukaran kebudayaan serantau.

Sukan

Stadium Air Albania di Tirana, venue utama pasukan bola sepak kebangsaan.

Bola sepak ialah sukan penonton paling popular dan ditadbir oleh Persekutuan Bola Sepak Albania. Pasukan kebangsaan layak ke Kejohanan Eropah UEFA 2016 dan Kejohanan Eropah UEFA 2024, dua penampilan pertamanya dalam pusingan akhir kejohanan tersebut.

Lihat juga

• Garis besar Albania
• Senarai bandar di Albania
• Hubungan Albania–Kosovo
• Orang Albania

Bacaan lanjut

• Fischer, Bernd J.; Schmitt, Oliver Jens (2022). A Concise History of Albania (dalam bahasa Inggeris). Cambridge University Press. ISBN 9781107662186.
• Vickers, Miranda (2014). The Albanians: A Modern History (dalam bahasa Inggeris). I.B. Tauris. ISBN 9781780766959.

Pautan luar

• Laman rasmi Majlis Menteri Albania
• Laman rasmi Presiden Albania
• Institut Perangkaan Albania