Arkitraf

Arkitraf portal sebelah kiri di muka bangunan Basilika Sant'Ambrogio di Milan, Itali

Arkitraf di Basilika San Salvatore, Spoleto, Itali.

Arkitraf (Itali: architrave, lit. 'palang utama', daripada Bahasa Yunani Kuno: ἀρχι-, archi-, utama dan Latin: trabs, lit. 'palang'), juga dipanggil epistil ialah sebatang palang melintang yang terletak di atas sebaris penyokong, biasanya merupakan palang utama yang menyokong superstruktur itu. Dalam zaman kuno, arkitraf juga dikenali sebagai epistil, kerana ia biasanya diletakkan di atas tiang-tiang (Yunani Purba ἐπιστύλιον epistulion atau ἐπιστῦλον epistylon, daripada ἐπὶ epi “di atas” dan στῦλος stylos “tiang”).

Arkitraf mengagihkan beban daripada elemen-elemen seni bina di bahagian atas—khususnya entablatur yang menjadi sebahagian daripada struktur bumbung—kepada tiang atau tiang penyangga, namun ia juga boleh jadi penutup di bahagian atas dinding.

Terdapat dua jenis arkitraf: monolitik dan berbilang baris, yang mana jenis kedua terdiri daripada beberapa blok yang disusun sederet. Saiz blok arkitraf sering direka hingga ke batas kemampuan teknologi pada zamannya. Sebagai contoh, blok arkitraf tengah di Kuil Artemis di Ephesus mempunyai berat sekitar 24 tan dan perlu diangkat melebihi 20 meter menggunakan takal.

Gaya seni bina

Entablatur di Kuil Hephaestus.Dari atas ke bawah: geison (siling menonjol), friz dengan triglif, arkitraf

Kuil E di Selinunte dengan arkitraf, di atasnya tinggalan friz

Bangunan Reichstag di Berlin, fasad Neorenaissance dengan arkitraf yang mengelilinginya

Arkitraf telah wujud sejak zaman seni bina Mesir, Asia Barat dan pra-Yunani, dan terus digunakan sebagai elemen struktur atau hiasan dalam semua gaya seni bina yang berasaskan warisan klasik.

Mengikut gaya seni bina, bentuk arkitraf yang berbeza digunakan. Dalam seni bina Yunani, terutamanya dalam aturan Doris dan Ionia, pelbagai bentuk telah dicipta dan kemudiannya diterapkan dalam aturan Corinth. Seni bina Rom pula hanya mengubah sedikit bentuk arkitraf Yunani.

Arkitraf Doris biasanya licin dan dihiasi di bahagian atasnya dengan jalur penutup yang menonjol yang dikenali sebagai taenia. Di bahagian bawah taenia ini pula terdapat jalur kecil yang dipanggil regulae, yang daripadanya tergantung titisan kon yang dipanggil guttae. Jumlah guttae lazimnya enam, tetapi dalam seni bina batu Doris awal, terdapat juga yang hanya empat. Regulae ini disusun supaya setiap satunya sejajar dengan satu triglif dalam friz triglif Doris. Walaupun permukaan luar arkitraf Doris biasanya licin, terdapat juga pengecualian seperti di Kuil Athena di Assos, di mana arkitraf dihiasi dengan arca ukiran timbul.

Arkitraf Doris yang asalnya sangat tebal dan tinggi semakin lama semakin mendatar, dan pada zaman klasik tingginya hanya sekitar dua pertiga diameter tiang bawah. Dalam seni bina Rom, arkitraf Doris malah boleh dikurangkan menjadi hanya papak rata.

Arkitraf aturan Ionia dan Corinth juga boleh licin, tetapi lazimnya mempunyai dua atau tiga jalur mendatar yang dipanggil fascia (fasia), dan disebut sebagai arkitraf dua atau tiga fasia. Setiap fasia bahagian atas mengunjur sedikit ke depan berbanding yang di bahagian bawah. Bahagian atasnya dihiasi dengan profil beralun, selalunya dengan motif manik. Walaupun peraturan biasa menyatakan bahawa permukaan arkitraf Ionia tidak dihiasi dengan ukiran, terdapat pengecualian. Sebagai contoh, di Kuil Apollo zaman arkaik di Didyma, sudut-sudut arkitraf dihiasi dengan gorgon, dengan singa di sisi. Namun, kuil Ionia awal tidak mempunyai friz tersendiri sebagai elemen binaan untuk menampung ukiran sedemikian.

Bermula dari zaman Helenistik, di bahagian bawah arkitraf Ionia—terutamanya dalam bangunan aturan Corinth—kadangkala dihias dengan batang bulat ringkas atau motif flora (dikenali sebagai sofit). Selain itu, dari zaman Republik Akhir dan semasa zaman Principat, kecenderungan menghias turut melibatkan fasia, dengan sambungan antara jalur dihiasi dengan profil beralun seperti kymation Lesbos, serta aturan profil yang lebih kompleks.

Sebagai metafora

Istilah arkitraf juga telah digunakan dalam penulisan akademik untuk merujuk kepada bahagian asas atau teras sesuatu (ucapan, pemikiran atau hujah), atau asas yang menjadi tapak bagi pembinaan sesuatu idea, hujah, pemikiran atau falsafah.

Contoh:

"...Hegel yang Matang – Hegel dalam Philosophy of Right – yang menjadi arkitraf bagi pembinaan falsafah sosialnya (oleh Honneth, ed.)." "menjadi arkitraf kepada binaan teorinya"

Arkitraf moden

Dalam seni bina dan reka bentuk dalaman kontemporari, istilah arkitraf juga merujuk kepada kumai yang membingkai pintu dan tingkap. Berbeza dengan arkitraf klasik yang bersifat struktur dan lazimnya dihias, arkitraf moden biasanya bersifat hiasan dan fungsian, menyembunyikan celah antara dinding dengan bingkai pintu atau tingkap.

Bahan

Arkitraf moden biasanya dibuat daripada:

• MDF (Papan Gentian Kepadatan Sederhana): Pilihan popular kerana harganya berpatutan, permukaan licin, dan mudah dicat.
• Kayu: Bahan tradisional sering digunakan untuk kemasan mewah, seperti oak, pain dan kayu keras lain.
• PVC atau uPVC: Biasa digunakan di kawasan lembap seperti bilik air kerana ketahanan dan tahan meleding.

Gaya

Arkitraf moden tersedia dalam pelbagai gaya sesuai dengan keutamaan reka bentuk dalaman:

• Profil Rata Ringkas: Reka bentuk minimalis untuk interior moden dan kontemporari.
• Profil Ogee dan Torus: Kumai hiasan untuk interior tradisional atau klasik.
• Profil Tersuai: Reka bentuk khusus yang dihasilkan mengikut keperluan seni bina atau reka bentuk tertentu.

Fungsi

Arkitraf moden mempunyai tujuan estetik dan praktikal:

1. Menyembunyikan celah antara dinding dengan bingkai pintu/tingkap
2. Melindungi tepian daripada kerosakan
3. Meningkatkan estetik ruang dalaman

Arkitraf moden biasanya dipasang selepas dinding siap (dilepa dan dicat) tetapi sebelum lantai dipasang. Ia biasanya dicat atau dikemaskan agar sepadan atau melengkapi pintu dan dinding sekeliling.

Seni bina India

Dalam śilpaśāstra, teks Hindu mengenai seni bina, arkitraf dikenali dengan nama Sanskrit uttara. Dalam seni bina kuil Hindu, ia diletakkan di atas konsol/penyokong (potika) tiang (stambha), yang memberikan sokongan tambahan. Entablatur India dipanggil prastara.

Seni bina Dravidian mengenali beberapa jenis arkitraf berbeza:

• bulat (vṛttapotika)
• berombak (taraṅgapotika)
• berbentuk bunga (puṣpapotika)
• jenis serong dan pasak (ādhārapotika)
• bervolut/berpusar (muṣṭibanda)
• berbentuk figura (citrapotika)

Bibliografi

• Heiner Knell: Architektur der Griechen (= Grundzüge. Jil. 38). ke-2, edisi semakan. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1988, ISBN 3-534-80028-1.
• Wolfgang Müller-Wiener: Griechisches Bauwesen in der Antike. C. H. Beck, Munich 1988, ISBN 3-406-32993-4.
• Gottfried Gruben: Griechische Tempel und Heiligtümer. ke-5, edisi semakan menyeluruh dan diperluas. Hirmer, Munich 2001, ISBN 3-7774-8460-1.

Pautan Web

• Arkitraf Doris di Propilaea Akropolis Athens