Asid amino

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Jump to navigation Jump to search
Struktur generik asid amino alpha dalam bentuk terion

Asid amino merupakan sebatian organik biologi yang terdiri mempunyai kumpulan berfungsi amina (-NH2) dan asid karboksilik (-COOH), dengan rantai sisi yang khusus untuk setiap asid amino. Unsur-unsur utama asid amino ialah karbon, hidrogen, oksigen, dan nitrogen, walaupun unsur lain wujud dalam rantai sisinya. Terdapat lebih daripada 500 jenis amino asid yang telah dikenal pasti[1] yang boleh diklasifikasikan dalam pelbagai cara. Asid amino boleh dikategorikan mengikut teras kumpulan berfungsinya, sebagai contoh, asid amino alfa-(α), beta-(β), gama-(γ) atau delta-(δ); kategori lain adalah berdasarkan kekutuban, tahap pH atau kumpulan rantai sisinya (alifatik, acyclic, aromatik yang mengandungi hidroksil atau sulfur dan lain-lain). Dalam bentuk protein, asid amino merupakan komponen yang kedua terbesar (air merupakan yang terbesar) dalam struktur otot manusia, sel dan tisu.[2] Asid ini merupakan bahan penting selain protein dalam proses pengangkutan neurotransmiter dan biosintesis.

Sejarah[sunting | sunting sumber]

Asid amino mula dikenal pasti sejak awal abad ke-19. Pada 1806, ahli kimia Perancis Louis-Nicolas Vauquelin dan Pierre Jean Robiquet berjaya mengasingkan sejenis sebatian bernama asparagina (dinamakan sedemikian kerana kaedah pemerolehannya daripada asparagus) yang merupakan asid amino pertama yang dikenal pasti.[3][4]

Struktur umum[sunting | sunting sumber]

Lisina dengan zarah karbon pada rantai sisi berlabel

Berdasarkan struktur generik asid amino, R merujuk kepada kumpulan berfungsi khusus untuk setiap asid amino. Zarah karbon bersebelahan dengan kumpulan karboksil dikenali sebagai karbon-α dan asid amino dengan rantai sisi terikat dengan karbon ini dirujuk sebagai asid amino alfa. Asid amino jenis ini merupakan bentuk yang paling umum dalan alam semula jadi. Dalam asid amino alpha, karbon-α merupakan zarah kiral, kecuali untuk glisina.[5] Manakala untuk asid amino yang mempunyai zarah karbon terikat dengan karbon-α (seperti lisina, rajah di sebelah kanan) zarah karbon dilabel dalam urutan α, β, γ, δ dan seterusnya.[6] Dalam sesetengah asid amino, kumpulan amina terikat dengan karbon-β atau γ lalu produk akhir dikenali sebagai asid amino beta atau gama.

Asid amino kebiasaannya diklasifikasikan mengikut ciri-ciri kimia kumpulan berfungsi yang dikategorikan dalam empat kumpulan. Kumpulan berfungsi tersebut mampu mengubah sifat asid amino untuk menjadi asid lemah, bes lemah, hidrofil (sekiranya kumpulan berfungsi tersebut berkutub) atau hidrofobik (sekiranya kumpulan berfungsi tersebut tidak berkutub). [5]

Isomerisme[sunting | sunting sumber]

Animasi menunjukkan molekul berputar pada paksi tengah.
Gambar menunjukkan dua enanstiomer alanina iaitu D-alanina dan L-alanina

Asid amino alfa kebiasannya dijumpai dalam alam semula jadi, tetapi hanya dalam L-isomer. Semua karbon alfa merupakan atom kiral karbon, kecuali gliserin yang mempunyai dua atom hidrogen pada karbon alfa.[5] Oleh itu, semua asid amino alfa kecuali gliserin wujud dalam bentuk dua enantiomer yang mempunyai imej cermin dan dikenali sebagai asid amino L atau D.

Rantai sisi[sunting | sunting sumber]

Asid amino kebiasaannya diklasifikasikan berdasarkan ciri-ciri fizikal rantai sisi yang dikategorikan dalam empat kumpulan.[5]

  1. tidak berkutub dan neutral
  2. berkutub dan neutral
  3. asid dan berkutub
  4. berbes dan berkutub

Rantai sisi asid amino menentukan sama ada asid amino tersebut bersifat hidrofil (rantai sisi polar) atau hidrofob (rantai sisi tidak polar).

Lisina dengan atom karbon pada rantai sisi berlabel

Karbon dalam asid amino yang mempunyai rantai karbon terikat dengan karbon-α (seperti lisine) dilabelkan dalam urutan α, β, γ, δ dan selanjutnya. [7] Dalam sesetengah asid amino, kumpulan amina terikat dengan karbon β atau γ dan dikenali sebagain asid amino beta atau gama.

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  1. ^ Wagner, Ingrid; Musso, Hans (November 1983). "New Naturally Occurring Amino Acids". Angew. Chem. Int. Ed. Engl. 22 (22): 816–828. doi:10.1002/anie.198308161. 
  2. ^ Human nutrition in the developing world (Laporan). Pertubuhan Makanan dan Pertanian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. http://www.fao.org/docrep/W0073E/w0073e04.htm#P1625_217364.
  3. ^ Vauquelin LN, Robiquet PJ (1806). "The discovery of a new plant principle in Asparagus sativus". Annales de Chimie. 57: 88–93. 
  4. ^ Anfinsen CB, Edsall JT, Richards FM (1972). Advances in Protein Chemistry. New York: Academic Press. m/s. 99, 103. ISBN 978-0-12-034226-6. 
  5. ^ a b c d Creighton, Thomas H. (1993). "Chapter 1". Proteins: structures and molecular properties. San Francisco: W. H. Freeman. ISBN 978-0-7167-7030-5.  Ralat petik: Invalid <ref> tag; name "Creighton" defined multiple times with different content
  6. ^ "Nomenclature and Symbolism for Amino Acids and Peptides". IUPAC-IUB Joint Commission on Biochemical Nomenclature. 1983. Diarkibkan daripada yang asal pada 9 October 2008. Dicapai 17 November 2008. 
  7. ^ "Nomenclature and Symbolism for Amino Acids and Peptides". IUPAC-IUB Joint Commission on Biochemical Nomenclature. 1983. Diarkibkan daripada yang asal pada 9 Oktober 2008. Dicapai 17 November 2008.