Pergi ke kandungan

Bahasa Fiji

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Fijian
Vosa Vaka-Viti
Asli kepadaFiji
EtnikOrang Fiji
Penutur bahasa
e18
320,000 penguna bahasa kedua (1991)
Dialek/loghat
berdasarkan Latin
Status rasmi
Bahasa rasmi di
 Fiji
Kod bahasa
ISO 639-1fj
ISO 639-2fij
ISO 639-3fij
Glottologfiji1243
Linguasphere39-BBA-a
Peta etnik Fiji (bancian 2017) hijau untuk orang Fiji
Map
Rencana ini mengandungi simbol fonetik IPA. Tanpa sokongan perisian tertentu, anda mungkin melihat tanda tanya, kotak, atau simbol lain dan bukannya askara Unicode. Untuk panduan pengenalan mengenai simbol IPA, lihat Bantuan:IPA.
Seorang penutur bahasa Fiji, dirakam di Fiji

Bahasa Fiji (Na vosa vaka-Viti) ialah bahasa Austronesia daripada rumpun Melayu-Polinesia yang dituturkan oleh kira-kira 350,000–450,000 etnik Fiji sebagai bahasa ibunda. Dalam perlembagaan 2013, bahasa Fiji (dirujuk sebagai iTaukei)[1][2] ialah bahasa kebangsaan Fiji, bersama-sama dengan bahasa Inggeris, bahasa Hindi Standard, dan bahasa Hindi Fiji. Bahasa Fiji ialah bahasa berstruktur VOS.[3]

Bahasa Fiji piawai adalah berdasarkan dialek Bau, yang merupakan bahasa Fiji Timur. Bentuk pidginisasi digunakan oleh ramai orang Indo-Fiji dan Cina di pulau-pulau tersebut, manakala Pidgin Hindustani digunakan oleh ramai etnik Fiji luar bandar dan Cina di kawasan yang didominasi oleh orang Indo-Fiji.

Fonologi

[sunting | sunting sumber]

Fonem konsonan bahasa Fiji adalah seperti yang ditunjukkan dalam jadual berikut:

Fonem konsonan Fiji
Bibir Koronal Lelangit Velar Glotis
Sengauan m n ŋ
Hentian tanpa suara ( p ) t ( tʃ ) k ( ʔ )
prasengauan ᵐb ⁿd ( ⁿdʒ ) ᵑɡ
Geseran tanpa suara ( f ) s ( x ) ( h )
bersuara β ð
Getaran biasa r
prasengauan ᶯɖʳ
Malaran tak geser w l j

Konsonan yang ditulis ⟨dr⟩ telah digambarkan sebagai trill prasengauan [ⁿr] atau getaran begeser [ⁿdr] . Walau bagaimanapun, ia jarang disebut dengan pelepasan trilled; ciri utama yang membezakannya daripada ⟨d⟩ ialah ia adalah konsonan lelangit gusi, [ɳɖ], bukannya gigian/gusi.[4]

Bunyi [p] dan [f] hanya terdapat dalam perkataan pinjaman daripada bahasa lain. Bunyi [x] dan [h] hanya terdapat bagi penutur dari kawasan tertentu di negara ini.

Bunyi [tʃ] dan [ⁿdʒ] muncul sebagai alofon bagi /t/ dan /ⁿd/ .

Hentian glotis /ʔ/ terdapat dalam bahasa Fiji Boumaa yang digunakan untuk menggambarkan artikel ini, tetapi tidak terdapat dalam bahasa standard. Ia berasal daripada bunyi /k/ yang lebih awal dalam kebanyakan dialek Fiji.

Perhatikan perbezaan di tempat artikulasi antara pasangan frikatif bersuara-tanpa suara: dwibibir [β] vs. bibir-gigi [f], dan gigi [ð] vs. gusi [s].

Fonem vokal ialah:

Monoftong
Depan Pusat Belakang
pendek panjang pendek panjang pendek panjang
Sempit i iː u uː
Tengah e eː o oː
Luas a aː
Diftong jatuh
Komponen kedua
/i/ /u/
Komponen

pertama

 /e/ ei̯ eu̯
/o/ oi̯ ou̯
/a/ ai̯ au̯

Di samping itu, terdapat diftong menaik /i̯u/.

Suku kata boleh terdiri daripada konsonan diikuti oleh vokal (CV) atau vokal tunggal (V). [5] Tekanan kata adalah berdasarkan mora: vokal pendek ialah satu mora, diftong dan vokal panjang ialah dua mora. Tekanan primer adalah pada mora pra-akhir perkataan fonologi. Iaitu, jika suku kata terakhir sesuatu perkataan pendek, maka suku kata pra-akhir akan ditekan, manakala jika suku kata terakhir mengandungi sama ada vokal panjang atau diftong, maka ia menerima tekanan primer. Tekanan bukan leksikal dan boleh beralih apabila akhiran dilekatkan pada akar. Contoh:

  • Tekankan pada suku kata kedua terakhir (vokal pendek terakhir): síga, 'day'  ;
  • Tekanan pada suku kata akhir (diftong): cauravóu, 'youth' (tekanan meliputi seluruh diftong).
  • Anjakan tekanan: cábe, 'kick' → cabé-ta, 'kick-Templat:Gcl' [5]

Ortografi

[sunting | sunting sumber]

Abjad Fiji adalah berdasarkan abjad Rumi dan terdiri daripada huruf-huruf berikut. Terdapat hampir kesepadanan satu sama satu antara huruf dan fonem.

Huruf
Besar Kecil AFA Lain
A a [a]
B b [ᵐb]
C c [ð]
D d [ⁿd] di [ⁿdʒi]
E e [ɛ]~[e]
F f [f]
G g [ŋ]
H h [h]~[x]
I i [i]
J j [tʃ]~[ⁿdʒ]
K k [k]
L l [l]
M m [m]
N n [n] nr [ᶯɖ]
O o [ɔ]~[o]
P p [p]
Q q [ᵑɡ]
R r [r]
S s [s]
T t [t] ti [tʃi]
U u [u]
V v [β]
W w [ɰ]
Y y [j]~[∅]
Z z [ⁿdʒ]

Pada tahun 1980-an, para sarjana yang menyusun kamus menambah beberapa konsonan dan beberapa kumpulan konsonan kepada abjad. Konsonan baru ini diperlukan untuk mengendalikan perkataan yang memasuki Bahasa Standard Fiji bukan sahaja dari bahasa Inggeris, tetapi juga dari bahasa atau dialek Fiji yang lain. Ini adalah penambahan yang paling penting: ⟨z⟩ [ndʒ], seperti dalam ⟨ziza⟩ dan ⟨h⟩ [h], seperti dalam ⟨haya⟩.[6]

Atas sebab fonologi ⟨ti⟩ dan ⟨di⟩ disebut [tʃi], [ⁿdʒi] bukannya [ti], [ⁿdi] (rujuk chi kana Jepun, atau dalam bahasa Portugis Brazil standard). Oleh itu, nama Fiji untuk Fiji, ⟨Viti⟩, daripada sebutan alofonik [βitʃi] sebagai [ɸidʒi] .

Selain itu, digraf ⟨dr⟩ bermaksud retrofleks [ᶯɖ], atau tril pranasal [ɳɖr] dalam sebutan yang teliti, atau lebih lazim bagi sesetengah orang dan dalam beberapa dialek.

Huruf vokal ⟨a e i o u⟩ mempunyai nilai IPA yang lebih kurang sama, [a ɛ~e i ɔ~o u] . Perbezaan panjang vokal biasanya tidak ditunjukkan secara bertulis, kecuali dalam kamus dan buku teks untuk pelajar bahasa tersebut, di mana ia ditunjukkan oleh makron di atas vokal yang dimaksudkan; Dixon, dalam karya yang dipetik di bawah, menggandakan semua vokal panjang dalam sistem ejaannya. Diftong ialah ⟨ai au ei eu oi ou iu⟩, disebut [ɛi̯ ɔu̯ ei̯ eu̯ oi̯ ou̯ i̯u] .

Frasa contoh

[sunting | sunting sumber]

Frasa salam

[sunting | sunting sumber]

Berikut adalah beberapa contoh ucapan orang Fiji.[7]

Fiji Bahasa Melayu AFA
Au domoni iko. Saya sayang awak. [ɔu̯ ⁿdo.mo.ni i.ko]
bula halo (secara literalnya "kehidupan") [ᵐbu.la]
io ya [io]
kerekere sila [ke.re.ke.re]
moce selamat tinggal [mo.ðe]
ni sa bula [vinaka] hello (rasmi), selamat datang [ni sa ᵐbu.la]
sega tidak [se.ŋa]
sega na leqa jangan risau [se.ŋa na le.ᵑɡa]
sota tale jumpa lagi nanti [so.ta ta.le]
Vacava tiko? Apa khabar? [βa.ða.βa ti.ko]
vinaka terima kasih [βi.na.ka]
yadra selamat pagi [ja.ɳɖʳa]

Teks contoh

[sunting | sunting sumber]

Perkara 1 Deklarasi Hak Asasi Manusia Sejagat dalam bahasa Fiji:

Era sucu ena galala na tamata yadua, era tautauvata ena nodra dokai kei na nodra dodonu. E tiko na nodra vakasama kei na nodra lewaeloma, sa dodonu mera veidokadokai ena yalo ni veitacini. [8]

Perkara 1 Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat dalam Bahasa Melayu:

Semua manusia dilahirkan bebas dan sama rata dari segi maruah dan hak. Mereka dikurniakan akal dan hati nurani dan harus bertindak antara satu sama lain dengan semangat persaudaraan.

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. ↑ Ali, Wahab (2017). "An Indigenous Academic Perspective to Preserving and Promoting Indigenous Knowledge and Traditions: A Fiji Case Study". The Australian Journal of Indigenous Education (dalam bahasa Inggeris). 46 (1): 80–81. doi:10.1017/jie.2016.25. ISSN 2049-7784.
  2. ↑ "Constitution of the Republic of Fiji - Laws of Fiji". www.laws.gov.fj. Dicapai pada 2025-11-01.
  3. ↑ Dryer, Matthew S.; Haspelmath, Martin, penyunting (2013). "Bahasa Fiji". World Atlas of Language Structures Dalam Talian. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  4. ↑ Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996). The Sounds of the World's Languages. Oxford: Blackwell. m/s. 122, 131. ISBN 0-631-19815-6. The authors use the transcription ⟨nḍ⟩, where the sub-dot is their convention for a postalveolar stop that is not prototypically retroflex.
  5. 1 2 Dixon 1988.
  6. ↑ Schütz 2003.
  7. ↑ Sivertsen, Juliette (January 30, 2017). "18 Fijian Phrases You Need To Know Before You Travel". Culture Trip.
  8. ↑ United Nations Development Programme, Fiji. "LAWA RARABA NI DODONU NI LEWENIVANUA" (PDF). Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (dalam bahasa Fiji). Dicapai pada 13 March 2026.

Sumber

[sunting | sunting sumber]

Pautan luaran

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Bahasa_Fiji&oldid=6840743"