Bahasa Lezgia

Lezgia
Lezgi, Lezgin, Lezgian
лезги чӏал lezgi č’al لەزگی جال
Sebutan	[lezɡi tʃʼal]
Asli kepada	Kaukasus Utara
Kawasan	Dagestan dan Azerbaijan
Etnik	Orang Lezgi
Penutur asli	630,000 (2020)e25
Keluarga bahasa	Kaukasia Timur Laut Lezgik Samur Samur Timur Lezgi–Aghul–Tabasaran Lezgia
Status rasmi
Bahasa rasmi di	Russia Dagestan
Kod bahasa
ISO 639-2	lez
ISO 639-3	lez
Glottolog	lezg1247
Sampel Sampel teks Logo Wikipedia dalam bahasa Lezgia yang berisi transkripsi "Wikipedia" (atas) ke dalam ortografi masing-masing dan slogan "Ensiklopedia Bebas" (bawah) yang diterjemahkan ke dalam bahasa tersebut. Sampel teks lainnya
Taburan bahasa Lezgia di Kaukasus Utara
Bahasa Lezgia diklasifikasikan sebagai Rentan oleh Atlas Bahasa Dunia yang Terancam UNESCO (Inggeris: UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger)

Bahasa Lezgia (Inggeris: Lezgian /ˈlɛzɡiən/ LEZ-gee-ən), Lezgi (/ˈlɛzɡiː/ LEZ-gee) atau Lezgin (/ˈlɛzɡɪn/ LEZ-gin), ialah bahasa Kaukasia Timur Laut. Ia dituturkan oleh orang Lezgia yang tinggal terutamanya di selatan Dagestan—di mana ia adalah bahasa rasmi—dan di utara Azerbaijan. Ia diklasifikasikan sebagai 'terancam' oleh Atlas Bahasa-bahasa Dunia yang Terancam UNESCO.

Taburan geografi

Pada tahun 2002, Lezgia dituturkan oleh kira-kira 397,000 orang di Rusia, terutamanya di Dagestan Selatan; pada tahun 1999 ia dituturkan oleh 178,400 orang terutamanya di wilayah Qusar, Quba, Qabala, Oghuz, Ismailli dan Khachmaz di timur laut Azerbaijan. Lezgia juga dituturkan di Kazakhstan, Kyrgyzstan, Turki, Turkmenistan, Ukraine, Jerman dan Uzbekistan oleh pendatang dari Azerbaijan dan Dagestan.

Sesetengah penutur berada di kawasan Balikesir, Yalova, İzmir, Bursa di Turki terutamanya di Kirne (Ortaca), sebuah kampung di Provinsi Balikesir yang berhampiran dengan pantai barat, terletak di selatan-barat Istanbul.

Jumlah penutur bahasa ini mencapai 800,000.

Klasifikasi

Bahasa berkait

Sembilan bahasa masih wujud dalam keluarga bahasa Lezgik:

• Lezgia
• Tabasaran
• Rutul
• Aghul
• Tsakhur
• Budukh
• Kryts
• Udi
• Archi

Ini mempunyai nama yang sama dengan kumpulan etnik mereka.

Beberapa dialek berbeza dengan ketara daripada bentuk standard, termasuk dialek Quba dan Akhty yang dituturkan di Azerbaijan.

Fonologi

Vokal

Vokal Lezgia

	Depan		Sentral	Belakang
	tak bulat	bulat
Tertutup	i ⟨и⟩	y ⟨уь⟩	/ɨ/ ⟨ы⟩	u ⟨у⟩
Tengah	e ⟨е, э⟩			o ⟨o⟩
Terbuka	æ ⟨я⟩			a ⟨а⟩

• /a/ mempunyai dua alofon utama: [ɑ] dan [ʌ]; yang pertama berlaku dalam suku kata tertutup (terutamanya sebelum uvula dan /r/), yang kedua dalam suku kata terbuka.
• /a/ sering dibulatkan dan dinaikkan kepada /ɔ/ selepas konsonan bibir, yang kemudian mungkin kehilangan kebibirannya. Contohnya, кӏвач 'kaki' /k’ʷat͡ʃʰ/ menjadi [k’ʷɔt͡ʃʰ] atau [k’ɔt͡ʃʰ].
• /e/ lebih terbuka [ɛ] dalam suku kata tertekan dan /ɪ/ atau [e] dalam suku kata pra-tekan. Dalam persekitaran konsonan berlabial /e/ sering disebut sebagai [ø]~[œ].
• jika urutan vokal diikuti dengan /n/ tidak diikuti oleh vokal lain, /n/ boleh dihapuskan dan vokal tersebut dinyatakan secara nasal. Jadi /zun/ 'saya' boleh disebut [zũ].
• Chitoran dan Babaliyeva menunjukkan, sekurang-kurangnya untuk Babaliyeva dalam dialek Yargun asalnya, vokal tinggi sebelum tonik disingkapkan.

Konsonan

Terdapat 54 konsonan dalam bahasa Lezgia. Aksara di sebelah kanan adalah huruf-huruf abjad Cyril Lezgia. Aspirasi biasanya tidak ditandakan dalam ejaan, walaupun ia bersifat fonemik.

Konsonan Lezgia

		Bibir	Gigi		Pasca-alveolar	Lelangit	Velum		Uvula		Peti suara
			biasa	bibir			biasa	bibir	biasa	bibir
Sengau		/m/ м	/n/ н
Letupan	bersuara	/b/ б	/d/ д				/g/ г	/gʷ/ гв
	tak bersuara	/p/ п	/t/ т	/tʷ/ тв			/k/ к	/kʷ/ кв	/q/ къ	/qʷ/ къв	/ʔ/ ъ
	berhembus	/pʰ/ п	/tʰ/ т	/tʷʰ/ тв			/kʰ/ к	/kʷʰ/ кв	/qʰ/ хъ	/qʷʰ/ хъв
	ejektif	/pʼ/ пl	/tʼ/ тl	/tʷʼ/ тӏв			/kʼ/ кl	/kʷʼ/ кlв	/qʼ/ кь	/qʷʼ/ кьв
Letusan	bersuara		/dz/ дз		/dʒ/ дж
	tak bersuara		/t͡s/ ц	/t͡sʷ/ цв	/t͡ʃ/ ч
	berhembus		/t͡sʰ/ ц	/t͡sʷʰ/ цв	/t͡ʃʰ/ ч
	ejektif		/t͡sʼ/ цl	/t͡sʷʼ/ цlв	/t͡ʃʼ/ чl
Geseran	bersuara	/v/ в	/z/ з	/zʷ/ зв	/ʒ/ ж				/ʁ/ гъ	/ʁʷ/ гъв
	tak bersuara	/f/ ф	/s/ с	/sʷ/ св	/ʃ/ ш		/x/ хь	/xʷ/ хьв	/χ/ х	/χʷ/ хв	/h/ гь
Sisian			/l/ л			/j/ й		/w/ в
Getaran			/r/ р

Abjad

Bahasa Lezgia telah ditulis dalam beberapa abjad yang berbeza sepanjang sejarahnya. Abjad-abjad ini berdasarkan tiga skrip: Arab (sebelum 1928), Latin (1928–1938), dan Cyril (1938–kini).

Abjad Cyril Lezgia adalah seperti berikut:

А а	Б б	В в	Г г	Гъ гъ	Гь гь	Д д	Е е
Ё ё	Ж ж	З з	И и	Й й	К к	Къ къ	Кь кь
КI кl	Л л	М м	Н н	О о	П п	ПI пl	Р р
С с	Т т	ТI тl	У у	Уь уь	Ф ф	Х х	Хъ хъ
Хь хь	Ц ц	ЦI цl	Ч ч	ЧI чl	Ш ш	Ъ ъ	Ы ы
Ь ь	Э э	Ю ю	Я я

Tatabahasa

Bahasa Lezgian adalah luar biasa bagi bahasa Kaukasus Timur Laut kerana tidak mempunyai kelas kata nama (juga dipanggil "jantina tatabahasa"). Tatabahasa Lezgia standard mempunyai 18 kes tatabahasa, dihasilkan oleh aglutinasi dengan imbuhan akhir, di mana 12 daripadanya masih digunakan dalam perbualan harian.

Harmoni vokal

Bahasa Lezgia mempunyai bentuk terhad keharmonian vokal palatal dan labial. Dalam perkataan asli Lezgia, hanya suku kata sehingga dan termasuk suku kata yang diberi tekanan sahaja yang terdedah kepada keharmonian vokal. Oleh kerana perkataan asli Lezgia tidak pernah diberi tekanan selepas suku kata kedua, hanya dua vokal dalam satu perkataan boleh terdedah kepada keharmonian vokal.

Keserasian palatal membezakan vokal hadapan /e, i, y, æ/ dengan vokal belakang /a, u/, dan keserasian vokal labial membezakan vokal berlabial /u, y/ dengan yang tidak berlabial /i/. Vokal (/a, æ, e/) dianggap neutral.

Kes

Empat kes dalam tatabahasa Lezgia ialah

• Kes absolutif (bentuk asas perkataan, tanpa akhiran): menandakan subjek bagi kata kerja tak transitif dan objek langsung bagi ayat transitif. Ia juga digunakan untuk menandakan predikat nominal (siapa atau apa sesuatu itu menjadi) dan sebagai kata seru.
• Kes ergatif (pelbagai akhiran; yang paling biasa ialah: -ди, -a atau -е; [-di, -a atau e], yang ditambah kepada Absolutif): menandakan subjek bagi kerja kata transitif, dan subjek bagi beberapa kerja kata intransitif gabungan.

Ada

she.ERG

rak

door(NOM)

aqʰaj-na

open-AOR

wa

and

xürü-qʰdi

village-PODIR

zwer-na

run-AOR

Ada rak aqʰaj-na wa xürü-qʰdi zwer-na

she.ERG door(NOM) open-AOR and village-PODIR run-AOR

Dia membuka pintu dan berlari ke arah kampung

• Kes genitif (akhiran -н [-n]; ditambah kepada Ergatif): menandakan pemilikan. Ia juga digunakan dengan maksud 'daripada', serta untuk menerangkan kualiti, sifat, dan bahan. Kes genitif mendahului kata nama yang diubah suainya.

Am

he.ABS

ask'an

low

bujdi-n,

stature-GEN

qumral

dark

jak'-ari-n

flesh-PL-GEN

žehil

young

tir

COP.PST

Am ask'an bujdi-n, qumral jak'-ari-n žehil tir

he.ABS low stature-GEN dark flesh-PL-GEN young COP.PST

Dia seorang lelaki muda yang bertubuh rendah dan berkulit gelap

• Kes datif (akhiran -з [-z]; ditambah kepada bentuk ergatif): biasa menandakan objek tidak langsung dalam ayat, iaitu penerima sesuatu tindakan. Ia juga digunakan untuk menandakan subjek beberapa kata kerja (terutamanya tentang emosi) dan untuk menyatakan titik masa dan arah.

Ruša

girl.ERG

gada.di-z

boy-DAT

cük

flower

ga-na

give-AOR

Ruša gada.di-z cük ga-na

girl.ERG boy-DAT flower give-AOR

Gadis itu memberikan bunga kepada budak lelaki itu

• Terdapat empat belas kes :
  • Kes adesif (dengan imbuhan akhir -в [-v]; ditambah kepada bentuk ergatif): menandakan objek bagi sesetengah kata kerja untuk bermaksud 'oleh', 'kepada', 'dengan'.
  • Kes adelatif (dengan imbuhan akhir -вай [-vaj]; ditambah kepada bentuk ergatif): menyatakan pergerakan dari suatu tempat. Ia juga digunakan dengan kata kerja 'boleh' dan untuk menyatakan tindakan secara tidak sengaja.
  • Kes adirektif (dengan imbuhan akhir -вди [-vdi]; ditambah kepada bentuk ergatif): digunakan sebagai kes instrumental, tetapi kadang-kadang juga digunakan dengan maksud asalnya, 'ke arah', dan lebih jarang 'berdekatan'.
  • Kes pascaesif (dengan imbuhan akhir -хъ [-qh]; ditambah kepada bentuk ergatif): bermaksud 'di belakang', 'di', 'menuju', 'bertukar dengan', dan 'dengan'. Dalam pembinaan dengan kata kerja ава (ava), ia menyatakan pemilikan.
  • Kes pascaelatif (berakhir -хъай [-qhaj]; ditambah kepada bentuk ergatif): boleh bermaksud 'dari' atau penyebab ketakutan atau rasa malu.
  • Kes pascadirektif (dengan imbuhan akhir -хъди [-qhdi]; ditambah kepada bentuk ergatif): kes yang jarang digunakan, bermaksud 'menuju'.
  • Kes subesif dengan imbuhan akhir -к [-k]; ditambah kepada bentuk ergatif): bermaksud sama ada 'di bawah' atau 'mengambil bahagian'.
  • Kes subelatif (dengan imbuhan akhir -кай [-kaj]; ditambah kepada bentuk ergatif): bermaksud sama ada 'dari bawah', 'dari', '(dari) terhadap', 'dengan' atau 'daripada' (bahagian). Ia juga digunakan untuk menandakan Y dalam konstruksi 'X menjadi dari-Y' dan boleh menyatakan topik ayat ('tentang') atau sebab emosi.
  • Kes subdirektif (dengan imbuhan akhir -кди [-kdi]; ditambah kepada bentuk ergatif): menyatakan sebab, dan boleh bermaksud 'kerana' atau 'daripada' (apabila dalam ayat seperti 'lelaki itu meninggal kerana penyakit')'.
  • Kes inesif (dengan imbuhan akhir -а atau -е [-a or -e]; ditambah kepada absolutif): bermaksud 'di', 'dalam' atau 'semasa/ketika'.
  • Kes inelatif (dengan imbuhan akhir -ай atau -ей [-aj or -ej]; ditambah kepada Inesif): bermaksud 'dari' atau 'sebagai pertukaran untuk'.
  • Kes superesif (berakhir dengan -л [-l]; ditambah kepada Inesif): bermaksud 'pada', dan juga untuk menyatakan sebab beberapa emosi.
  • Kes superrelatif (berakhir dengan -лай [-laj]; ditambah kepada Inesif): bermaksud 'mati', 'selepas' atau 'daripada' (perbandingan).
  • Kes superdirektif (berakhir dengan -лди [-ldi]; ditambah kepada Inesif): bermaksud 'ke atas', 'sehingga', 'dalam' (apabila diikuti oleh kata sifat), sebagai kes instrumental (contoh: bahasa) atau instruktif dengan kata nama abstrak.

Deklensi

Bentuk jamak bagi kata nama biasanya dibentuk dengan i -ar (atau -jar jika perkataan berakhir dengan vokal). -er juga digunakan untuk mematuhi keharmonian vokal lelangit. Imbuhan akhir -lar/-ler dipinjam daripada bahasa Turki dan digunakan untuk perkataan pinjaman Turki.

Pembentukan Jamak

Tunggal	Jamak	Terjemahan
muhman	muhman-ar	tetamu
dide	dide-jar	ibu-ibu
pel	pel-er	dahi-dahi
daǧ	daǧ-lar	gunung-ganang

Terdapat dua jenis deklensi.

Deklensi pertama

Kes	Tunggal		Jamak
Absolutif	буба	buba "bapa"	бубаяр	bubajar
Ergatif	бубади	bubadi	бубайри	bubajri
Genitif	бубадин	bubadin	бубайрин	bubajrin
Datif	бубадиз	bubadiz	бубайриз	bubajriz
Adesif	бубадив	bubadiv	бубайрив	bubajriv
Adelatif	бубадивай	bubadivaj	бубайривай	bubajrivaj
Adirektif	бубадивди	bubadivdi	бубайривди	bubajrivdi
Postesif	бубадихъ	bubadiqʰ	бубайрихъ	bubajriqʰ
Postelatif	бубадихъай	bubadiqʰaj	бубайрихъай	bubajriqʰaj
Pascadirektif	бубадихъди	bubadiqʰdi	буабайрихъди	buabajriqʰdi
Subesif	бубадик	bubadikʰ	бубайрик	bubajrikʰ
Subelatif	бубадикай	bubadikʰaj	бубайрикай	bubajrikʰaj
Subdirektif	бубадикди	bubadikʰdi	бубайрикди	bubajrikʰdi
Inesif	бубада	bubada	бубайра	bubajra
Inelatif	бубадай	bubadaj	бубайрай	bubajraj
Superesif	бубадал	bubadal	бубайрал	bubajral
Superelatif	бубадалай	bubadalaj	бубайралай	bubajralaj
Superdirektif	бубадалди	bubadaldi	бубайралди	bubajraldi

Pembentukan Kata Nama

Lezgia mempunyai tiga imbuhan akhir untuk pembentukan kata nama: -wal, -wi, and -qʰan.

-wal mendapatkan kata nama daripada kata sifat, contohnya, takabur > takabur-wal 'sombong > kesombongan'. -wi membentuk kata nama daripada nama tempat, contohnya, Maxačqala > Maxačqala-wi 'seorang dari Makhachkala'. -qʰan mencipta kata nama ejen daripada kata nama lain, contohnya, ğürč > ğürče-qʰan 'buru > pemburu'. -wal dan -wi amat produktif, manakala -qʰan tidak.

Infleksi Kata Kerja

Kata kerja dibahagikan kepada dua kelas: kuat dan lemah. Kata kerja kuat diberi tekanan pada vokal tematik (contohnya, rax-u-n), manakala kata kerja lemah tidak mempunyai vokal tema dan ditekankan pada asas (contohnya, kis-un).

Akhiran infleksi dibahagikan kepada tiga kumpulan berdasarkan jenis asas: asas masdar, tak sempurna, dan aorist. Bagaimanapun, bentuk asas yang berbeza hanya dibezakan dalam kata kerja kuat. Paradigma separa diberikan di bawah:

	Kata kerja kuat		Kata kerja lemah
	raxun "cakap"	fin "pergi"	kisun "tertidur"
Bentuk asas	rax-	f-	kis-
Akar kata Masdar	rax-u-	f-i-	kis-
Masdar	rax-u-n	f-i-n	kis-un
Optatif	rax-u-raj	f-i-raj	kis-raj
Akar kata Imperfektif	rax-a-	f-i-	kis-
Infinitif	rax-a-z	f-i-z	kis-iz
Imperfektif	rax-a-zwa	f-i-zwa	kis-zawa
Akar kata Aoris	rax-a-	f-e-	kis-
Aoris	rax-a-na	f-e-na	kis-na
Perfek	rax-a-nwa	f-e-nwa	kis-nawa

Masdar adalah kata nama kerja dan boleh ditukar mengikut kes dan bilangan. Ia dibentuk dengan menambah akhiran -n pada kata kerja kuat dan -un pada kata kerja lemah. Contohnya, kata kerja k'walax "bekerja" menjadi k'walax-un "(tindakan) bekerja". Dua bentuk tatabahasa tambahan berdasarkan asas masdar adalah mood optatif dan imperatif. Optatif biasanya dibentuk dengan akhiran -raj pada kedua-dua kata kerja lemah dan kuat. Untuk imperatif, kebanyakan kata kerja kuat menyalin semula konsonan terakhir pada asas, dan kebanyakan kata kerja lemah mengekalkan asas masdar untuk membentuk imperatif atau menambah -a pada asas.

Daripada stem imperfektif, bentuk infinitif, imperfektif, imperfektif bersambung, masa depan, hortatif, dan prohibitif, serta konverb posterior, graduatif, dan anterior-langsung.

Bentuk	Kuat	Lemah	Contoh 'lari'
Infinitif	-z	-iz	kat-iz
Imperfektif	-zwa	-zawa	kat-zawa
Imperfektif Bersambung	-zma	-zama	kat-zama
Masa depan	-da	-da	kat-da
Hortatif	-n	-in	kat-in
Prohibitif	-mir	-mir	kat-mir
Konverb Posterior	-daldi	-daldi	kat-daldi
Konverb Graduatif	-rdawaj	-irdawaj	kat-irdawaj
Konverb Anterior-Langsung	-zmaz	-zamaz	kat-zamaz

Dari akar kata aoris, aoris, aoris partisip, perfek, perfek bersambung, konverb aoris, dan konverb anterior-langsung boleh dibentuk.

Bentuk	Kuat	Lemah	Contoh 'buat'
Aoris	-na	-na	awu-na
Aoris Partisip	-r / -j / -ji	-aj	awu-r
Perfek	-nwa	-nawa	awu-nwa
Perfek Bersambung	-nma	-nama	awu-nma
Konverb Aoris	-na	-na	awu-na
Konverb Anterior-Langsung	-nmaz(di)	-namaz(di)	awu-nmaz(di)

Kategori Masa-Aspek

Terdapat 6 kategori tegang-aspek secara keseluruhan. Ada empat kategori asas (imperfektif, masa depan, aoris, dan perfek), ditambah dengan kontinuitif dan masa lepas.

Imperfektif biasanya merujuk kepada proses yang sedang berlaku pada masa rujukan.

Za

I.ERG

čerčenie.d-in

drawing-GEN

tars

lesson

hazur-zawa

prepare-IMPF

Za čerčenie.d-in tars hazur-zawa

I.ERG drawing-GEN lesson prepare-IMPF

Saya sedang menyediakan pelajaran melukis

Walaupun masa depan boleh menunjukkan tindakan biasa, dalam pertuturan harian, bentuk imperfective juga boleh digunakan untuk tindakan biasa.

Šri

Sri

Lanki.d-a

Lanka-INESS

ǧüläǧ-r.i

[snake-PL(ERG)

k'as

bite

gu-n.i-kdi

give-MSD-SBDIR]

jis-a

year-INESS

500

500

kas

person

req'i-zwa

die-IMPF

Šri Lanki.d-a ǧüläǧ-r.i k'as gu-n.i-kdi jis-a 500 kas req'i-zwa

Sri Lanka-INESS [snake-PL(ERG) bite give-MSD-SBDIR] year-INESS 500 person die-IMPF

Di Sri Lanka, 500 orang setahun mati akibat gigitan ular

Masa depan merujuk kepada situasi masa depan.

Pačah

[king

awa-č-iz

be.in-NEG-IMC]

čun

we:ABS

hik'

how

dulanmiš

living

že-da?

be-FUT

Pačah awa-č-iz čun hik' dulanmiš že-da?

[king be.in-NEG-IMC] we:ABS how living be-FUT

Bagaimana kita nak hidup tanpa raja?

Aoris digunakan untuk merujuk kepada peristiwa sempurna di masa lalu. Ia juga adalah bentuk masa-aspek yang digunakan dalam penceritaan.

Zun

I:ABS

ix̂tin

such

žawab.da-l

answer-SRESS

razi

satisfied

x̂a-na-č

be-AOR-NEG

Zun ix̂tin žawab.da-l razi x̂a-na-č

I:ABS such answer-SRESS satisfied be-AOR-NEG

Saya tidak puas hati dengan jawapan macam tu

Bentuk perfek merujuk kepada peristiwa di masa lalu yang masih ada kaitan dengan sekarang (contoh pertama), dan dalam beberapa kata kerja ia mempunyai makna hasil (contoh kedua).

Zun

I

q'üzü

old

x̂a-nwa,

become-PRF

čan

soul

ruš

girl

Zun q'üzü x̂a-nwa, čan ruš

I old become-PRF soul girl

Aku sudah tua, gadisku

Ada-n

she-GEN

rik'.i-kaj

heart-SBEL

gila

now

zalan

heavy

sa

one

qwan

stone

kürs

hang

x̂a-nwa-j

be-PRF-PST

Ada-n rik'.i-kaj gila zalan sa qwan kürs x̂a-nwa-j

she-GEN heart-SBEL now heavy one stone hang be-PRF-PST

Sebuah batu yang berat kini tergantung di hatinya

Bentuk berterusan (Inggeris: continuative) boleh digabungkan dengan imperfektif atau perfek untuk menambah makna 'masih' (atau 'lagi' apabila dinafikan). Kata keterangan hele 'masih' boleh ditambah secara berlebihan.

za-z

I-DAT

wuč-da-t'a

[what.do-FUT-CND]

či-zma-č-ir

know-IMPF.CONT-NEG-PST

za-z wuč-da-t'a či-zma-č-ir

I-DAT [what.do-FUT-CND] know-IMPF.CONT-NEG-PST

Saya tidak tahu apa lagi yang perlu dilakukan

Tiga kategori masa-segi tambahan secara perifras boleh dibentuk melalui pelbagai kata kerja bantu dan kopula. Ini termasuk perifrasa kebiasaan, perifrasa masa depan, dan bukti dengar-khabar.

Perifrasa habitual dibentuk dengan menggabungkan kata kerja bantu x̂un 'ada' dengan infinitif.

Am

She:ABS

juǧ-di

day-ADV

jif-di

night-ADV

ǧam

[grief

č'ugwa-z

pull-IMC]

šex̂-iz

cry-INF

x̂a-na

be-AOR

Am juǧ-di jif-di ǧam č'ugwa-z šex̂-iz x̂a-na

She:ABS day-ADV night-ADV [grief pull-IMC] cry-INF be-AOR

Dia menangis siang malam kerana kesedihan

Masa depan Perifrastik dibentuk dengan konverb Tujuan/Cara -wal digabungkan dengan kopula ja. Ia biasanya menyampaikan masa depan yang lebih segera daripada bentuk masa depan biasa.

Ada

He(ERG)

i

this

daǧ-lar.i-z

mountain-PL-DAT

c'iji

new

ümür

life

ǧi-da-j-wal

bring-FUT-PTP-PURP

ja

COP

Ada i daǧ-lar.i-z c'iji ümür ǧi-da-j-wal ja

He(ERG) this mountain-PL-DAT new life bring-FUT-PTP-PURP COP

Dia akan membawa kehidupan baru ke gunung-gunung ini

Bukti dari khabar angin baru-baru ini telah digramatikalkan menjadi imbuhan akhir -lda, singkatan daripada perkataan luhuda '(seseorang) berkata'. Ia digabungkan dengan bentuk kata kerja indikator terikat bukan-negatif dan bukan-lepas untuk menghasilkan khabar angin.

Qe

today

sobranie

meeting

že-da-lda

be-FUT-EVID

Qe sobranie že-da-lda

today meeting be-FUT-EVID

Mereka kata akan ada mesyuarat hari ini

Derivasi Verbal dan Gabungan

Kata kerja dalam bahasa Lezgia boleh diperoleh daripada kata kerja lain melalui beberapa proses. Akhiran kausatif -(a)r digunakan untuk menukar kata kerja tak transitif menjadi kata kerja transitif. Ia diletakkan di antara akar kata kerja dan akhiran masdar, contohnya, agaq'-un "tiba, sampai" menjadi agaq'-ar-un "membawa, menyerahkan". Kata kerja yang biasanya transitif juga boleh dijadikan intransitif melalui antikausatif dengan menggunakan x̂un "menjadi" selepas kata kerja asas: xkažun "mengangkat (objek)" menjadi xkaz x̂un "bangun".

Perbendaharaan kata

Nombor

Nombor-nombor Lezgia adalah:

уд	[ud]	kosong
сад	[sad]	satu
кьвед	[qʷ’ed]	dua
пуд	[pud]	tiga
кьуд	[q’ud]	empat
вад	[vad]	lima
ругуд	[rugud]	enam
ирид	[irid]	tujuh
муьжуьд	[muʒud]	lapan
кlуьд	[k’yd]	sembilan
цlуд	[ts’ud]	sepuluh
цlусад	[ts’usad]	sebelas
цlикьвед	[ts’iqʷ’ed]	dua belas
цlипуд	[ts’ipud]	tiga belas
цlикьуд	[ts’iq’ud]	empat belas
цlувад	[ts’uvad]	lima belas
цlуругуд	[ts’urugud]	enam belas
цlерид	[ts’erid]	tujuh belas
цlемуьжуьд	[ts’emyʒud]	lapan belas
цlекlуьд	[ts’ek’yd]	sembilan belas
къад	[qad]	dua puluh
къадцуд	[qadtsud]	tiga puluh
яхцlур	[jaxts’ur]	empat puluh
яхцlурцуд	[jaxtsurtsud]	lima puluh
пудкъад	[pudqad]	enam puluh
пудкъадцlуд	[pudqadtsud]	tujuh puluh
кьудкъад	[q’udqal]	lapan puluh
къудкъадницlуд	[q'udq'adnitsud]	sembilan puluh
виш	[viʃ]	seratus
агъзур	[aɣzur]	seribu

Kata nama selepas nombor sentiasa dalam bentuk tunggal. Nombor mendahului kata nama. "Сад" dan "кьвед" kehilangan akhiran "-д" sebelum kata nama..

Nombor Lezgia berfungsi dengan cara yang serupa dengan nombor Perancis, dan berdasarkan sistem vigesimal di mana "20", bukan "10", adalah nombor asas. "Dua puluh" dalam Lezgia ialah къад, dan nombor yang lebih tinggi dibentuk dengan menambah suffiks -ни pada perkataan (yang menjadi "къанни"; perubahan yang sama berlaku pada пудкъад dan кьудкъад) dan meletakkan nombor yang tinggal selepas itu. Dengan cara ini, 24 contohnya ialah къанни кьуд ("20 dan 4"), dan 37 ialah къанни цӏерид ("20 dan 17"). Nombor lebih daripada 40 dibentuk dengan cara yang serupa (яхцӏур menjadi яхцӏурни). 60 dan 80 juga diperlakukan dengan cara yang sama. Untuk nombor lebih daripada 100, cuma letakkan nombor ratusan, kemudian (jika perlu) perkataan dengan imbuhan akhir, kemudian nombor yang tinggal. Oleh itu, 659 ialah ругуд вишни яхцӏурни цӏекӏуьд. Prosedur yang sama digunakan untuk 1000. 1989 ialah агьзурни кӏуьд вишни кьудкъанни кӏуьд dalam Lezgia.

Bibliografi

• Chitoran, Ioana; Babaliyeva, Ayten (2007). "An acoustic description of high vowel syncope in Lezgian" (PDF). Dalam Jürgen Trouvain; William John Barry (penyunting). Proceedings of the 16th International Congress of Phonetic Sciences, Saarbrücken, Germany, August 2007. m/s. 2153–2156. ISBN 978-3-9811535-0-7. OCLC 254169296.
• Haspelmath, M. (1993). A Grammar of Lezgian. Mouton Grammar Library 9. Berlin & New York: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-013735-6.
• Talibov, Bukar B.; Gadžiev, Magomed M. (1966). Lezginsko-russkij slovar'. Moskva: Izd. Sovetskaja Ėnciklopedija.

Pautan luar

• Kamus atas talian Lezgi-Russia
• Appendiks: Tulisan Cyril
• Nota tentang bahasa Lezgia
• Languages of the World report Diarkibkan 2016-03-03 di Wayback Machine
• Leksikon asas Lezgia di Global Lexicostatistical Database
• Lezgian Dictionary + Mobile apps