Bahasa Yiddish

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari
Bahasa Yiddish
ייִדיש yidish
sebutan akan ditambah
asli di Amerika Syarikat, United Kingdom, Lithuania, Rusia, Israel, Ukraine, Moldova, Belarus, Belgium, Jerman, Kanada, Brazil, Argentina, Mexico, Australia dan lain-lain.
penutur asli 3 juta[1]  (tiada tarikh)
keluarga bahasa
Sistem penulisan menggunakan Abjad berasaskan abjad Ibrani
status rasmi
Bahasa rasmi di Wilayah autonomi Yahudi di Rusia (hanya de jure); bahasa minoriti yang diiktirafkan secara rasmi di Sweden, Belanda, Israel, dan Moldova
Dikawal oleh tiada perbadanan rasmi;
YIVO de facto
kod bahasa
ISO 639-1 yi
ISO 639-2 yid
ISO 639-3 Pelbagai:
yid — Yiddish (umum)
ydd — Yiddish Timur
yih — Yiddish Barat

Yiddish (ייִדיש yidish or אידיש idish, secara harfiah: "Yahudi") merupakan satu Bahasa Jermanik tanpa wilayah, dituturkan di seluruh dunia dan ditulis dalam Abjad Ibrani. Bahasa ini berasal daripada budaya Ashkenaz yang berkembang sejak kira-kira abad ke-10 di Rhineland, dan tersebar ke Eropah Tengah dan Eropah Timur, dan akhirnya ke benua lain. Dalam rujukan terawal yang masih ada, bahasa ini digelar sebagai לשון ־ אַשכּנז (loshn-ashkenaz = "Bahasa Ashkenaz") dan טײַטש (taytsh, satu variasi tiutsch, kini dipanggil Jerman Tinggi Tengah; berbanding dengan Jerman Tinggi Baru moden atau Deutsch). Dalam penggunaan umum, bahasa ini digelar sebagai מאַמע־לשון (mame-loshn = "Bahasa ibunda"), membezakannya dengan Bahasa Ibrani Kitab dan Bahasa Aramia yang kedua-duanya dipanggil לשון־קודש (loshn-koydesh = "bahasa suci"). Istilah Yiddish tidak menjadi gelaran yang paling kerap dalam sastera bahasa ini hingga abad ke-18. Dalam bahagian yang penting dalam sejarah bahasa ini, bahasa ini merupakan bahasa penuturan utama Yahudi Ashkenazi dan mempunyai lingkungan loghat yang luas daripada "Yiddish Barat" hingga ke tiga kumpulan utama dalam "Yiddish Timur". Perbezaan yang utama antara kedua-dua Yiddish ini ialah kemasukan perkataan yang berasal daripada Bahasa Slavik secara meluas dalam loghat-loghat Timur. Sedangkan Yiddish Barat mempunyai sedikit penutur yang tinggal, loghat-loghat Timur masih dalam penggunaan yang meluas.

Sejarah umum dan status Bahasa Yiddish dibincangkan seperti berikut, dengan maklumat lanjut yang diberikan dalam siri rencana berlainan berikut:

Bahasa Yiddish juga digunakan untuk budaya Ashkenaz, seperti Masakan Yiddish dan Muzik Yiddish.

Lihat juga[sunting | sunting sumber]

Bibliografi[sunting | sunting sumber]

  • Baumgarten, Jean (transl. and ed. Jerold C. Frakes), Introduction to Old Yiddish Literature, Oxford University Press, Oxford, 2005, ISBN 0-19-927633-1.
  • Birnbaum, Solomon, Yiddish - A Survey and a Grammar, Toronto, 1979
  • Fishman, David E., The Rise of Modern Yiddish Culture, University of Pittsburgh Press, Pittsburgh, 2005, ISBN 0-8229-4272-0.
  • Fishman, Joshua A. (ed.), Never Say Die: A Thousand Years of Yiddish in Jewish Life and Letters, Mouton Publishers, The Hague, 1981, ISBN 90-279-7978-2 (in Yiddish and English).
  • Frakes, Jerold C., Early Yiddish Texts 1100-1750, Oxford University Press, Oxford, 2004, ISBN 0-19-926614-X.
  • Herzog, Marvin, et.al. ed., YIVO, The Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry, 3 vols., Max Niemeyer Verlag, Tubingen, 1992-2000, ISBN 3-484-73013-7.
  • Jacobs, Neil G. Yiddish: a Linguistic Introduction, Cambridge University Press, Cambridge, 2005, ISBN 0-521-77215-X.
  • Katz, Dovid, Words on Fire: The Unfinished Story of Yiddish, Basic Books, New York, 2004, ISBN 0-465-03728-3.
  • Kriwaczek, Paul, Yiddish Civilization: The Rise and Fall of a Forgotten Nation, Weidenfeld & Nicolson, London, 2005, ISBN 0-297-82941-6.
  • Lansky, Aaron, Outwitting History: How a Young Man Rescued a Million Books and Saved a Vanishing Civilisation, Algonquin Books, Chapel Hill, 2004, ISBN 1-56512-429-4.
  • Liptzin, Sol, A History of Yiddish Literature, Jonathan David Publishers, Middle Village, NY, 1972, ISBN 0-8246-0124-6.
  • Shandler, Jeffrey, Adventures in Yiddishland: Postvernacular Language and Culture, University of California Press, Berkeley, 2006, ISBN 0-520-24416-8.
  • Weinreich, Uriel. College Yiddish: an Introduction to the Yiddish language and to Jewish Life and Culture, 6th revised ed., YIVO Institute for Jewish Research, New York, 1999, ISBN 0-914512-26-9 (in Yiddish and English).
  • Weinstein, Miriam, Yiddish: A Nation of Words, Ballantine Books, New York, 2001, ISBN 0-345-44730-1.
  • Wex, Michael, Born to Kvetch: Yiddish Language and Culture in All Its Moods, St. Martin's Press, New York, 2005, ISBN 0-312-30741-1.
  • Wexler, Paul, Two-Tiered Relexification in Yiddish: Jews, Sorbs, Khazars, and the Kiev-Polessian Dialect, Berlin, New York, Mouton de Gruyter, 2002, ISBN 3-11-017258-5.
  • [Katz, Hirshe-Dovid] 1992. Code of Yiddish spelling ratified in 1992 by the programmes in Yiddish language and literature at Bar Ilan University, Oxford University Tel Aviv University, Vilnius University. Oxford: Oksforder Yidish Press in cooperation with the Oxford Centre for Postgraduate Hebrew Studies. (כלל–תקנות פון יידישן אויסלייג. 1992. אקספארד: אקספארדער צענטער פאר העכערע העברעאישע שטודיעס) ISBN 1-897744-01-3

Terbitan berkala[sunting | sunting sumber]

Sumber audio[sunting | sunting sumber]

Catatan[sunting | sunting sumber]

  1. ^ Yiddish, Eastern, dalam Etnologi. Atas talian 17 Oktober 2006.

Pautan luar[sunting | sunting sumber]

Wikipedia
Wikipedia Bahasa Yiddish, ensiklopedia bebas



  Bahasa-bahasa Yahudi sunting  
Afro-Asia
Ibrani era: Biblikal | Mishnaik | Medieval | Moden
dialek: Ashkenazi | Sephardi | Yaman | Sanaani | Tiberia | Mizrahi | Ibrani Samaritan
Judeo-Aramia (Aramia): Biblikal | Barzani | Hulaulá | Lishana Deni | Lishán Didán | Lishanid Noshan | Targum | Aramia Samaritan
Judeo-Arab (Arab): Judeo-Iraq | Judeo-Maghribi | Judeo-Yaman | Judeo-Libya | Judeo-Algeria
Lain: Cushitik: Kayla | Qwara Berber: Judeo-Berber
Indo-Eropah
Yiddish (Jermanik) dialek: Timur | Barat | Litvish | Poylish | Ukrainish | Klezmer-loshn
pemerolehan: Yeshivish | Yinglish
institusi: YIVO | Teater Yiddish | Buku Kebangsaan Tengah Yiddish
Judeo-Romance (Romance): Catalanic | Judeo-Itali | Ladino | Haketia | Tetuani | La‘az | Shuadit | Zarphatic | Lusitanic | Judeo-Aragonese
Judeo-Parsi (Aryan): Bukhori | Juhuri | Dzhidi | Judeo-Hamedani | Judeo-Shirazi | Judeo-Esfahani | Judeo-Kurdish | Judeo-Yazdi
Judeo-Kermani | Judeo-Kashani | Judeo-Borujerdi | Judeo-Khunsari | Judeo-Golpaygani | Judeo-Nehevandi
Lain: Yevanik (Hellenik) | Knaanik (Slavik) | Judæo-Marathi (Indic)
Turkik Dravidia Kartvelian
Krymchak | Karaim Judeo-Malayalam Gruzinic