Cedi Ghana

Cedi Ghana
Ghana cedi
Wang kertas GH₵5 siri 2007 Syiling GH₵1 siri 2007
ISO 4217
Kod	GHS
Nombor	936
Eksponen	2
Jenis mata wang
Subunit
1/100	pesewa
Simbol	GH₵
pesewa	Gp
Wang kertas	GH₵1, GH₵2, GH₵5, GH₵10, GH₵20, GH₵50, GH₵100, GH₵200
Syiling	1Gp, 5Gp, 10Gp, 20Gp, 50Gp, GH₵1, GH₵2
Demografi
Tarikh pengenalan	3 Julai 2007
Sumber
Pengguna	Ghana
Pengeluaran
Bank pusat	Bank of Ghana
Tapak web	www.bog.gov.gh
Penilaian
Inflasi	5.3%
Sumber	Jun 2026
Kaedah	Indeks Harga Pengguna (IHP), perubahan tahun ke tahun
sunting Lihat pendokumenan templat ini

Cedi Ghana (simbol: GH₵; kod ISO 4217: GHS, nombor 936) ialah mata wang rasmi Ghana. Satu cedi dibahagikan kepada 100 pesewa (simbol: Gp). Mata wang yang digunakan sekarang diperkenalkan pada 3 Julai 2007 melalui penukaran unit pada kadar 10,000 cedi lama kepada satu cedi Ghana baharu. Bank of Ghana berhak tunggal mengeluarkan dan menebus wang kertas serta syiling cedi di Ghana.

Cedi mula diperkenalkan pada 1965 untuk menggantikan paun Ghana dan sistem paun, syiling serta peni yang diwarisi daripada zaman penjajahan. Selepas penggulingan kerajaan Kwame Nkrumah pada 1966, mata wang itu digantikan dengan New Cedi pada 1967; perkataan New kemudian digugurkan pada 1973. Cedi semasa merupakan hasil penukaran unit pada 2007 yang menggugurkan empat sifar daripada nilai muka mata wang sebelumnya.

Pada 31 Disember 2025, Bank of Ghana merekodkan wang kertas bernilai GH₵1 hingga GH₵200 dan syiling bernilai 1Gp hingga GH₵2 dalam edaran. Sejak 2007, dasar monetari Ghana dilaksanakan melalui rangka kerja sasaran inflasi yang disokong oleh rejim kadar pertukaran fleksibel.

Nama

Ia dinamakan pihak Bank of Ghana daripada perkataan bahasa Akan untuk kulit siput biya (nama spesies: Monetaria moneta) yang digunakan sebagai matawang diperolehi dari sejauh Lautan Hindi diperkenalkan saudagar Arab; ia merupakan antara mata wang diterima selain habuk emas dan duit syiling di kawasan jajahan Pantai Emas duluan negara Ghana selewat tahun 1901.

Nama unit kecil pesewa pula berasaskan sisa debu tukangan emas yang digunakan di kawasan merangkumi Ghana moden. Nama itu dipilih apabila sistem perpuluhan diperkenalkan pada 1965 bagi menggantikan penny dalam sistem mata wang penjajahan.

Sejarah

Sebelum cedi

Sebelum Ghana mengeluarkan mata wang kebangsaannya sendiri, pengeluaran mata wang bagi wilayah itu dikendalikan oleh West African Currency Board (WACB). Paun, syiling dan peni Afrika Barat yang diterbitkan oleh lembaga tersebut terus beredar di Ghana sehingga Julai 1958. Pada 14 Julai 1958, Bank of Ghana mula mengeluarkan paun, syiling dan peni Ghana sendiri dan dengan itu mengambil alih secara rasmi tanggungjawab pengeluaran mata wang daripada WACB.

Sistem tersebut masih berasaskan pembahagian paun kepada syiling dan peni. Pada 1965, Ghana memutuskan untuk meninggalkan sistem itu dan beralih kepada mata wang perpuluhan.

Cedi pertama, 1965–1967

Wang kertas satu cedi keluaran 1965 yang memaparkan Kwame Nkrumah.

Cedi dan pesewa pertama diperkenalkan pada 19 Julai 1965 untuk menggantikan paun, syiling dan peni Ghana. Satu cedi ketika itu bersamaan dengan lapan syiling dan empat peni dalam sistem lama, atau 2.4 cedi bagi satu paun Ghana. Wang kertas siri pertama memaparkan potret Presiden Kwame Nkrumah.

Pengenalan cedi mewujudkan sistem perpuluhan yang membahagikan satu cedi kepada 100 pesewa. Selain memudahkan struktur unit mata wang, nama baharu itu menggunakan istilah yang berkait dengan sejarah pertukaran tempatan, iaitu cedi daripada kulit siput cowrie dan pesewa daripada sistem nilai berasaskan debu emas.

Cedi kedua, 1967–2007

Selepas kerajaan Nkrumah digulingkan pada 1966, kerajaan tentera menggantikan siri wang yang memaparkan potretnya. Mata wang baharu yang dinamakan New Cedi dan menggunakan simbol N¢ diperkenalkan pada 17 Februari 1967 pada kadar 1.20 cedi lama bagi N¢1.00. Nama New Cedi digunakan sehingga Mac 1973, apabila perkataan New digugurkan dan mata wang itu kembali dikenali hanya sebagai cedi.

Pada 9 Mac 1979, kerajaan mengumumkan penggantian wang kertas cedi lama dengan siri baharu. Menurut rekod Bank of Ghana, nilai pertukaran dikurangkan sebanyak 30% bagi jumlah sehingga ¢5,000 dan sebanyak 50% bagi jumlah yang melebihi ¢5,000. Wang kertas lama kemudiannya kehilangan status sebagai wang sah, manakala denominasi ¢1, ¢2, ¢5, ¢10, ¢20 dan ¢50 diterbitkan sebagai sebahagian daripada penggantian tersebut.

Dalam dekad-dekad berikutnya, inflasi yang berpanjangan menyebabkan nilai angka harga dan urus niaga meningkat dengan ketara. Bank of Ghana kemudiannya menyatakan bahawa keadaan tersebut membebankan pengendalian tunai, penyimpanan rekod, mesin juruwang automatik dan sistem pembayaran, serta menjadi antara sebab utama penukaran unit mata wang pada 2007.

Penukaran unit dan cedi semasa, sejak 2007

Rancangan untuk menukar unit cedi diumumkan oleh Gabenor Bank of Ghana, Paul A. Acquah, pada November 2006 dan dibentangkan kepada Parlimen pada 4 Disember tahun itu. Langkah tersebut diwartakan pada 23 Mac 2007 menurut seksyen 41(4) Akta Bank of Ghana 2002 (Akta 612), manakala reka bentuk mata wang baharu diperkenalkan kepada orang ramai pada 3 Mei.

Cedi Ghana semasa mula diedarkan pada 3 Julai 2007. Empat sifar digugurkan daripada unit lama, dengan kadar penukaran:

¢10,000 = GH₵1 = 100Gp.

Penukaran unit itu tidak dengan sendirinya mengubah kuasa beli nilai yang ditukarkan; tujuannya adalah untuk menyederhanakan nilai angka harga dan urus niaga serta mengurangkan kesukaran pengendalian wang tunai yang terbentuk selepas tempoh inflasi terdahulu. Cedi lama dan cedi Ghana beredar serentak selama enam bulan sehingga 31 Disember 2007. Cedi lama berhenti menjadi wang sah pada 1 Januari 2008, tetapi Bank of Ghana dan bank perdagangan terus menerima wang lama untuk ditukarkan selepas tempoh peralihan tersebut.

Kod ISO 4217 GHS berkuat kuasa pada 1 Julai 2007. Kod tersebut mempunyai nombor 936 dan dua angka perpuluhan. Kod mata wang sebelumnya, GHC, dikekalkan serentak sepanjang tempoh peralihan sehingga 1 Januari 2008.

Pengeluaran dan mata wang dalam edaran

Kuasa pengeluaran

Bank of Ghana ialah bank pusat Ghana dan satu-satunya institusi yang mempunyai hak untuk mengeluarkan serta menebus wang kertas dan syiling cedi. Bank tersebut menyatakan bahawa kuasa itu berasaskan Perkara 183(1) Perlembagaan Ghana 1992 dan seksyen 35 Akta Bank of Ghana 2002 (Akta 612), sebagaimana dipinda.

Bank itu juga bertanggungjawab terhadap pengurusan mata wang, termasuk pengeluaran denominasi baharu, peningkatan ciri keselamatan dan penggantian mata wang yang tidak lagi sesuai untuk edaran.

Denominasi semasa

Penyata kewangan Bank of Ghana bagi tahun berakhir 31 Disember 2025 merekodkan denominasi berikut sebagai mempunyai baki dalam edaran pada tarikh tersebut.

Denominasi cedi Ghana dalam edaran pada 31 Disember 2025

Jenis	Denominasi	Catatan
Wang kertas	GH₵1, GH₵2, GH₵5, GH₵10, GH₵20, GH₵50, GH₵100, GH₵200	GH₵1 dan GH₵2 masih direkodkan dalam edaran walaupun syiling dengan nilai yang sama turut beredar.
Syiling	1Gp, 5Gp, 10Gp, 20Gp, 50Gp, GH₵1, GH₵2	Satu cedi bersamaan dengan 100 pesewa.

Penyata tersebut merekodkan jumlah nilai muka wang kertas dan syiling yang berada dalam edaran pada 31 Disember 2025 sebanyak GH₵83.825 bilion. Daripada jumlah itu, kira-kira GH₵82.679 bilion terdiri daripada wang kertas dan GH₵1.146 bilion daripada syiling.

Perubahan denominasi selepas 2007

Siri yang diperkenalkan pada 2007 telah diperluas dan dipertingkatkan beberapa kali. Antara perubahan utama ialah pengenalan wang kertas GH₵2 pada 2010, wang kertas peringatan GH₵5 pada 2017, denominasi bernilai tinggi pada 2019 dan peningkatan syiling GH₵1 pada 2022.

Perubahan utama pada cedi Ghana semasa

Tarikh	Perubahan	Keterangan
14 Mei 2010	Wang kertas GH₵2 diperkenalkan.	Denominasi itu diperkenalkan sebagai nilai perantaraan antara GH₵1 dengan GH₵5 dan untuk mengurangkan tekanan penggunaan serta kos penggantian wang kertas GH₵1. Terbitan pertama memaparkan Kwame Nkrumah dan menandai ulang tahun ke-100 kelahirannya.
7 Mac 2017	Wang kertas peringatan GH₵5 mula diedarkan.	Wang kertas tersebut diterbitkan sempena ulang tahun ke-60 penubuhan Bank of Ghana dan memaparkan tokoh pendidikan James Emman Kwegyir Aggrey.
29 November 2019	Wang kertas GH₵100 dan GH₵200 serta syiling GH₵2 diperkenalkan.	Bank of Ghana mengaitkan penambahan denominasi bernilai tinggi dengan perubahan struktur permintaan tunai selepas tempoh inflasi dan penyusutan nilai cedi, serta usaha mengurangkan kos pengendalian dan pencetakan wang.
12 Disember 2022	Syiling GH₵1 yang dipertingkatkan mula diedarkan.	Syiling dwilogam itu mempunyai ciri keselamatan tambahan, termasuk imej terpendam. Syiling GH₵1 terdahulu dan versi yang dipertingkatkan dibenarkan beredar serentak sementara versi lama ditarik secara beransur-ansur.

Inflasi, dasar monetari dan kadar pertukaran

Bank of Ghana secara rasmi menggunakan rangka kerja sasaran inflasi sejak 2007. Rangka kerja tersebut disokong oleh rejim kadar pertukaran fleksibel, manakala kadar dasar monetari digunakan untuk memberi isyarat tentang pendirian dasar monetari bank pusat. Oleh sebab kadar pertukaran cedi berubah mengikut keadaan pasaran dan dasar, sesuatu kadar pertukaran tertentu hanya menggambarkan nilai pada tarikh atau masa yang dinyatakan dan bukannya nilai tetap mata wang.

Penukaran unit pada 2007 berlaku selepas tempoh inflasi terdahulu menyebabkan nilai angka harga dan kadar pertukaran dalam unit cedi lama menjadi sangat besar. Bank of Ghana menyatakan bahawa pengguguran empat sifar bertujuan mengurangkan beban urus niaga, kesukaran penyimpanan rekod dan masalah pemprosesan tunai tanpa mengubah nilai sebenar jumlah yang ditukarkan.

Inflasi kekal sebagai salah satu faktor utama yang mempengaruhi kuasa beli domestik cedi, tetapi kadar inflasi tidak sama dengan kadar perubahan nilai cedi berbanding mata wang asing. Menurut Ghana Statistical Service, kadar inflasi pengguna tahun ke tahun ialah 5.3% pada Jun 2026.

Lihat juga

• Ekonomi Ghana
• Bank of Ghana
• ISO 4217