Dizi (alat muzik)
Dizi (Bahasa Cina: 笛子; pinyin: dízi), ialah sejenis seruling tiupan sisi tradisional Cina. Ia juga dikenali sebagai di (笛) atau hengdi (橫笛), dan terdapat beberapa variasi seperti qudi (曲笛), bangdi (梆笛), dan xindi (新笛). Dizi ialah salah satu alat muzik tradisional Cina utama yang digunakan secara meluas dalam genre muzik Cina, opera Cina, dan juga orkestra Cina moden. Dizi juga digemari oleh masyarakat umum kerana ia mudah dibuat dan senang dibawa.[a]
Kebanyakan dizi diperbuat daripada buluh, justeru itu ia sering dirujuk sebagai seruling buluh Cina. Dizi dari China utara biasanya diperbuat daripada buluh ungu, manakala dizi dari Suzhou dan Hangzhou diperbuat daripada buluh putih. Dizi dari kawasan selatan seperti Chaozhou menggunakan buluh yang lebih nipis, ringan, dan berwarna cerah serta menghasilkan bunyi yang lebih lembut.
Walaupun buluh adalah bahan utama, dizi juga boleh dibuat daripada kayu lain atau batu. Dizi batu jed (玉笛) lazimnya digunakan oleh pemuzik profesional atau kolektor, walaupun jed tidak sepeka buluh dari segi kualiti nada.
Selain dizi, alat tiupan buluh Cina yang lain termasuk xiao (seruling menegak) dan koudi (seruling kecil).
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Ahli arkeologi di China telah menemui bukti bahawa seruling melintang yang ringkas wujud lebih 9,000 tahun lalu. Seruling tulang dari zaman prasejarah seperti yang ditemui di tapak Jiahu di Henan dipercayai antara alat muzik boleh main tertua yang diketahui, bertarikh antara 7,000 hingga 5,000 SM. Seruling ini mempunyai lima hingga lapan lubang dan boleh menghasilkan julat nada hampir satu oktaf.[1]
Dizi dalam bentuk moden dipercayai muncul sekitar abad ke-5 SM,[2] dan contoh seruling buluh bertarikh abad ke-2 SM juga telah ditemui.[3]
Pengubahsuaian Moden
[sunting | sunting sumber]
Secara tradisional, dizi dibuat daripada sebatang buluh tunggal. Ini bermasalah dalam orkestra moden kerana talaan tidak boleh diubah selepas dipotong. Pada 1920-an, pemuzik Zheng Jinwen (鄭覲文, 1872–1935) menyelesaikan masalah ini dengan menambah sambungan tembaga bagi membolehkan pelarasan panjang buluh dan talaan.[4]
Pada pertengahan abad ke-20, pengeluar turut menyusun semula lubang jari untuk menghasilkan talaan temperamen sama, bagi memenuhi keperluan muzik moden. Namun, dizi tradisional masih digunakan terutamanya dalam iringan kunqu.
Pada 1930-an, versi dizi kromatik penuh 11-lubang yang dikenali sebagai xindi (新笛) diperkenalkan. Namun, reka bentuknya tidak sesuai untuk penggunaan membran khas, sekali gus menghasilkan nada yang berbeza dari dizi klasik.
Pelbagai jenis dizi wujud, antaranya:
- bangdi – tinggi nada, mirip piccolo
- qudi – nada lebih rendah
- xiaodi – nada lebih tinggi
- dadi – nada lebih rendah dari qudi
- deidi – satu oktaf lebih rendah dari qudi
Membran
[sunting | sunting sumber]
Ciri unik dizi ialah lubang tambahan yang dikenali sebagai mo kong (膜孔), di antara mulut tiupan (chui kong) dan lubang jari. Lubang ini ditutup dengan membran khas dikenali sebagai dimo (笛膜), diperbuat daripada lapisan nipis kulit dalam buluh. Ia dilekatkan menggunakan ejiao (gam kulit keldai), dan kadangkala jus bawang putih digunakan.
Dimo menjadikan bunyi dizi lebih nyaring dan bergetar, serta menambah harmoni dan nada "berdengung" yang menjadi ciri khasnya. Dizi mempunyai julat lebih dua oktaf.
Untuk pemula, pita boleh digunakan sementara, tetapi pemain profesional akan menggunakan dimo sebenar.
Gaya dan Teknik Persembahan
[sunting | sunting sumber]
Terdapat dua aliran utama teknik permainan dizi yang dikembangkan melalui konservatori muzik di China, iaitu:
- Aliran Utara (Beipai) – menggunakan bangdi yang lebih pendek dan tinggi nada, bunyinya terang dan tajam. Digunakan dalam opera seperti bangzi, kunqu, dan errentai. Permainan dizi utara dicirikan dengan gaya laju, ritma tajam, dan teknik seperti glissando, tremolo, dan flutter tonguing.
- Aliran Selatan (Nanpai) – menggunakan qudi yang lebih panjang dan lembut. Digunakan dalam muzik kunqu, Jiangnan sizhu, dan muzik rakyat wilayah selatan. Gaya ini lebih perlahan dan menggunakan banyak hiasan seperti trill pendek dan nota hias (grace note).
Teknik lanjutan yang sering digunakan termasuk pernafasan bulat, nota terlompat, harmonik, trill jari, fluttertonguing, dan double-tonguing. Pemuzik profesional lazimnya memiliki set lengkap tujuh dizi dalam pelbagai kekunci.
Pemuzik Terkemuka
[sunting | sunting sumber]
Beberapa pemuzik abad ke-20 telah memberi sumbangan besar dalam pembangunan gaya persembahan dizi moden berdasarkan gaya rakyat.
Selepas Revolusi Komunis China, dizi dimartabatkan sebagai alat rakyat dan digunakan dalam muzik revolusioner.[5][6]
Feng Zicun (Bahasa Cina: 冯子存, 1904–1987) dilahirkan di Yangyuan, Hebei. Berasal daripada keluarga miskin, Feng telah pun dikenali sebagai pemuzik rakyat semasa penubuhan Republik Rakyat China, memainkan alat muzik dizi serta sihu (biola empat tali) dalam kumpulan lagu dan tarian rakyat tempatan, termasuk lagu rakyat dan tarian bertumit tinggi. Beliau juga memperkenalkan opera tempatan Inner Mongolia, iaitu errentai, ke Hebei selepas menetap di sana sebagai pemuzik selama empat tahun pada 1920-an.
Pada tahun 1953, Feng dilantik sebagai pemain solo dizi dalam Kumpulan Lagu dan Tarian Pusat di Beijing, dan pada tahun 1964 beliau mula mengajar di Konservatori Muzik China di Beijing.
Feng mengadaptasi lagu ensembel rakyat menjadi solo dizi, seperti Xi xiang feng (Perjumpaan Bahagia) dan Wu bangzi (Lima Pemukul), serta menyumbang kepada kurikulum persembahan alat tradisional di konservatori. Gaya permainan beliau yang bertenaga dan virtuoso dikenali sebagai wakil tradisi muzik rakyat utara China.
Liu Guanyue (Bahasa Cina: 刘管乐, 1918–1990) dilahirkan di Daerah An'guo, Hebei. Beliau berasal daripada keluarga petani miskin dan merupakan pemuzik rakyat profesional yang menyara hidup dengan bermain alat muzik seperti guanzi, suona, dan dizi dalam ensembel ritual kampung sebelum menjadi pemain solo di Kumpulan Lagu dan Tarian Tianjin pada tahun 1952.
Liu dan Feng Zicun dianggap tokoh utama gaya dizi dari wilayah utara. Antara karya beliau termasuk Yin zhong niao (Burung Dalam Bayangan), He ping ge (Burung Merpati Damai) dan Gu xiang (Kampung Halaman), yang kini menjadi sebahagian daripada repertoir persembahan profesional di konservatori muzik.
Lu Chunling (Bahasa Cina: 陆春龄, 1921–2018) dilahirkan di Shanghai. Sebelum tahun 1949, beliau bekerja sebagai penarik beca tetapi juga aktif sebagai pemuzik amatur dalam ensembel muzik rakyat Jiangnan sizhu. Pada tahun 1952, beliau menjadi pemain solo dizi dengan Kumpulan Muzik Rakyat Shanghai, dan kemudiannya di Syarikat Opera Shanghai dari 1971 hingga 1976. Pada tahun 1957, beliau mula mengajar di Konservatori Muzik Shanghai dan dilantik sebagai profesor madya pada tahun 1978.
Lu telah membuat persembahan di banyak negara dan seluruh China serta menghasilkan banyak rakaman. Gaya permainan dizinya dianggap mewakili tradisi dizi Jiangnan. Beliau dikenali sebagai ahli tetap kuartet Jiangnan sizhu yang terkenal bersama Zhou Hao, Zhou Hui dan Ma Shenglong. Antara karya beliau termasuk Jinxi (Hari Ini dan Semalam).
Zhao Songting (Bahasa Cina: 赵松庭, 1924–2001) dilahirkan di daerah Dongyang, Zhejiang. Zhao menerima latihan sebagai guru di Zhejiang dan mempelajari muzik Cina dan Barat di Shanghai. Pada tahun 1940-an, beliau menjadi guru muzik dan pada tahun 1956 dilantik sebagai pemain solo dizi dalam Kumpulan Lagu dan Tarian Zhejiang. Beliau turut mengajar di Konservatori Muzik Shanghai dan Kolej Seni Zhejiang.
Kerana latar belakang kelas menengah, Zhao menjadi sasaran dalam kempen politik pada 1950-an dan 1960-an dan dilarang membuat persembahan. Sebaliknya, beliau menumpukan kepada pengajaran dan melahirkan ramai pemain dizi profesional serta memperbaiki reka bentuk alat muzik dizi. Beliau kembali ke jawatan asalnya pada tahun 1976.
Antara komposisi beliau termasuk San Wu Qi (Tiga-Lima-Tujuh), berdasarkan melodi dari opera Wuju (opera tradisional Zhejiang).
Yu Xunfa (Bahasa Cina: 俞逊发, 1946–2006) ialah pemain solo dan komposer dizi terkenal dari Shanghai. Beliau pernah membuat persembahan dengan Orkestra Tradisional Shanghai dan mengetuai Pusat Penyelidikan Budaya Dizi Cina Shanghai. Beliau menerima Anugerah Pencapaian Sepanjang Hayat dan Elaun Khas Sepanjang Hayat daripada Majlis Negeri Republik Rakyat China. Beliau juga terkenal sebagai pencipta koudi pada tahun 1971.
Ma Di (馬迪) ialah komposer dan pemain solo kontemporari yang terkenal dengan teknik permainan dizinya.
Tang Junqiao (唐俊乔) ialah pemain dizi yang aktif di peringkat antarabangsa, pernah membuat persembahan bersama Orkestra Simfoni Shanghai, Filharmonik New York, dan Orkestra Simfoni London, serta dalam filem Crouching Tiger, Hidden Dragon.[7]
Rujukan
[sunting | sunting sumber]
Ralat petik: Tag <ref> wujud untuk kumpulan bernama "lower-alpha", tetapi tiada tag <references group="lower-alpha"/> yang berpadanan disertakan
- ^ Tedesco, Laura Anne (Oktober 2000). "Jiahu (ca. 7000–5700 B.C.)". Heilbrunn Timeline of Art History. Metropolitan Museum of Art.
- ^ "di (alat muzik)". Encyclopædia Britannica.
- ^ Howard L. Goodman (2010). Xun Xu and the politics of precision in third-century AD China. Brill Publishers. m/s. 226. ISBN 978-90-04-18337-7.
- ^ Frederick Lau (2008). Kai-wing Chow (penyunting). Beyond the May Fourth Paradigm. Lexington Books. m/s. 212–215. ISBN 978-0739111222.
- ^ "China's Communist Party has co-opted ancient music". The Economist. 2 September 2023. ISSN 0013-0613. Dicapai pada 2023-09-02.
- ^ Lau, Frederick (1995). "Individuality and Political Discourse in Solo "Dizi" Compositions". Asian Music. 27 (1). m/s. 133–152. doi:10.2307/834499. ISSN 0044-9202. JSTOR 834499.
- ^ Chen, Nan (6 Oktober 2017). "Worthy envoy for the flute". China Daily. Dicapai pada 19 November 2017.