Franc CFA Afrika Barat
| Franc CFA Afrika Barat | |
|---|---|
| franc CFA BCEAO | |
_revers.png) Bahagian belakang syiling 500 franc CFA Afrika Barat | |
| ISO 4217 | |
| Kod | XOF |
| Nombor | 952 |
| Eksponen | 0 |
| Jenis mata wang | |
| Simbol | F.CFA |
| Wang kertas | 500, 1,000, 2,000, 5,000 dan 10,000 franc |
| Demografi | |
Pengguna |  Benin
 Togo |
| Pengeluaran | |
| Bank Pusat Negara-Negara Afrika Barat (BCEAO) | |
Tapak web | www |
| Penilaian | |
| Euro | |
| Nilai | €1 = 655.957 F.CFA |
sunting  | |
Franc CFA Afrika Barat (Perancis: franc CFA BCEAO; kod ISO 4217: XOF; singkatan: F.CFA) ialah mata wang bersama lapan negara Afrika Barat yang menganggotai Kesatuan Monetari Afrika Barat (UMOA), iaitu Benin, Burkina Faso, Côte d'Ivoire, Guinea-Bissau, Mali, Niger, Senegal dan Togo. Mata wang ini dikeluarkan secara eksklusif oleh Bank Pusat Negara-Negara Afrika Barat (BCEAO), sebuah institusi awam antarabangsa yang beribu pejabat di Dakar, Senegal.[1][2] Nama rasmi unit wang ini dalam bahasa Perancis ialah franc de la Communauté Financière Africaine. Kod XOF mempunyai nombor ISO 952 dan eksponen mata wang 0.[3]
Franc CFA Afrika Barat merupakan mata wang yang berasingan daripada franc CFA Afrika Tengah (XAF), yang dikeluarkan oleh bank pusat yang berlainan untuk negara-negara Afrika Tengah. Kedua-duanya bagaimanapun mempunyai kadar tetap yang sama berbanding euro. Sejak 1 Januari 1999, €1 bersamaan dengan 655.957 franc CFA.[4][5]
Franc CFA diwujudkan pada 1945 dalam konteks sistem monetari empayar Perancis. BCEAO ditubuhkan dalam bentuknya sekarang pada 1959, manakala perjanjian pertama yang menubuhkan UMOA ditandatangani pada 1962. Kesatuan Ekonomi dan Monetari Afrika Barat (UEMOA), yang mempunyai lapan negara anggota yang sama tetapi skop integrasi ekonomi yang lebih luas, diwujudkan pada 1994. Franc CFA diturunkan nilainya sebanyak 50% berbanding franc Perancis pada Januari tahun itu sebelum dipancang kepada euro apabila mata wang Eropah tersebut diperkenalkan pada 1999.[6]
Pada Disember 2019, negara-negara UEMOA dan Perancis bersetuju memperbaharui kerangka kerjasama monetari. Kadar tetap dengan euro dan jaminan kebolehtukaran oleh Perancis dikekalkan, tetapi kewajipan BCEAO menyimpan 50% rizab pertukaran asingnya di Perbendaharaan Perancis dimansuhkan dan wakil Perancis tidak lagi menduduki badan pembuat keputusan tertentu dalam sistem UMOA. Perjanjian itu turut mengumumkan hasrat untuk menukar nama franc CFA Afrika Barat kepada Eco.[5] Walau bagaimanapun, sehingga Ogos 2026 perubahan nama tersebut belum dilaksanakan; BCEAO masih menggunakan nama franc CFA dan kod XOF, sementara Komuniti Ekonomi Negara-negara Afrika Barat (ECOWAS) masih menyifatkan pengenalan mata wang tunggal serantaunya pada 2027 sebagai projek yang sedang diusahakan.[7][8]
Nama, skop dan institusi
[sunting | sunting sumber]Singkatan CFA berasal daripada sejarah institusi mata wang tersebut. Apabila franc CFA diwujudkan pada 26 Disember 1945, huruf itu merujuk kepada Colonies françaises d'Afrique, iaitu "Jajahan Perancis di Afrika". Selepas proses penyahjajahan dan penyusunan semula kesatuan monetari Afrika Barat, nama yang digunakan bagi XOF menjadi franc de la Communauté Financière Africaine, atau "franc Komuniti Kewangan Afrika".[4]
Dua organisasi serantau yang berkaitan dengan XOF mempunyai fungsi yang berbeza. UMOA ialah kesatuan monetari yang mengiktiraf satu unit wang bersama dan meletakkan pengeluaran mata wang tersebut di bawah sebuah institusi pengeluar bersama, BCEAO. Kerangka institusi UMOA semasa berasaskan perjanjian dan statut yang diperbaharui dalam reformasi institusi yang berkuat kuasa pada 1 April 2010.[9] UEMOA pula ditubuhkan di Dakar pada 10 Januari 1994 untuk memperluas integrasi yang sedia wujud dalam bidang monetari kepada bidang ekonomi, termasuk pergerakan barangan, perkhidmatan, modal dan faktor pengeluaran.[10]
Di bawah Perjanjian UMOA, franc Komuniti Kewangan Afrika ialah unit wang bersama kesatuan. BCEAO mempunyai kuasa eksklusif untuk mengeluarkan wang kertas dan syiling di lapan negara anggota. Wang yang dikeluarkannya mempunyai status sah diperlakukan di seluruh UMOA dan boleh digunakan untuk melunaskan hutang mengikut kerangka undang-undang kesatuan.[2]
Keanggotaan kesatuan monetari berubah beberapa kali selepas penubuhannya. Lapan anggota semasa serta latar penyertaan mereka adalah seperti berikut:[1][6]
| Negara | Penyertaan dalam UMOA | Catatan sejarah |
|---|---|---|
| Benin | 1 November 1962 | Menandatangani Perjanjian UMOA pada 12 Mei 1962 sebagai Dahomey. |
| Burkina Faso | 1 November 1962 | Menandatangani Perjanjian UMOA pada 12 Mei 1962 sebagai Volta Hulu. |
| Côte d'Ivoire | 1 November 1962 | Anggota pengasas. |
| Guinea-Bissau | 2 Mei 1997 | Perjanjian penyertaannya berkuat kuasa pada tarikh tersebut. |
| Mali | 1984 | Menandatangani perjanjian asal pada 1962 tetapi meninggalkan zon franc sebelum perjanjian itu berkuat kuasa; perjanjian penyertaan semulanya ditandatangani pada 17 Februari 1984. |
| Niger | 1 November 1962 | Anggota pengasas. |
| Senegal | 1 November 1962 | Anggota pengasas. |
| Togo | 17 Disember 1963 | Konvensyen penyertaannya ditandatangani pada 27 November 1963 dan berkuat kuasa pada 17 Disember. |
Mauritania turut menandatangani perjanjian asal UMOA pada 1962 dan menjadi anggota ketika perjanjian itu berkuat kuasa. Negara itu meninggalkan UMOA dan zon franc pada 30 Mei 1973 apabila menubuhkan bank pusatnya sendiri dan memperkenalkan ouguiya sebagai mata wang negara.[6]
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Pembentukan franc CFA dan BCEAO
[sunting | sunting sumber]Franc CFA diwujudkan pada 26 Disember 1945, ketika Perancis meratifikasi Perjanjian Bretton Woods dan mengisytiharkan pariti pertamanya kepada Tabung Kewangan Antarabangsa. Pada ketika itu, 1 franc CFA ditetapkan bersamaan dengan 1.70 franc Perancis lama. Kadar itu berubah kepada 2 franc Perancis bagi 1 franc CFA pada 17 Oktober 1948 berikutan penurunan nilai franc Perancis.[4]
Pentadbiran monetari wilayah Afrika Barat Perancis pada mulanya melalui beberapa institusi pengeluar. Pada 4 April 1959, Institut d'Émission de l'Afrique Occidentale Française et du Togo diubah menjadi Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest, iaitu BCEAO.[6] Selepas kemerdekaan negara-negara di rantau tersebut, peranan bank pusat bersama itu diteruskan dalam kerangka baharu yang dipersetujui oleh negara anggota.
Perkembangan UMOA
[sunting | sunting sumber]Pada 12 Mei 1962, wakil Côte d'Ivoire, Dahomey, Volta Hulu, Mali, Mauritania, Niger dan Senegal menandatangani perjanjian yang menubuhkan UMOA. Namun, Mali meluluskan pembaharuan monetarinya sendiri pada 30 Jun 1962 dan meninggalkan zon franc sebelum Perjanjian UMOA berkuat kuasa pada 1 November tahun itu. Mali memperkenalkan franc Mali pada 1 Julai 1962.[6]
Togo menyertai UMOA pada Disember 1963. Mauritania pula meninggalkan kesatuan pada 1973. Perjanjian UMOA baharu ditandatangani pada November 1973 dan perjanjian kerjasama monetari baharu dengan Perancis menyusul pada 4 Disember.[6] Mali kembali kepada UMOA melalui perjanjian penyertaan yang ditandatangani pada 17 Februari 1984. Guinea-Bissau, bekas jajahan Portugal yang sebelum itu menggunakan peso Guinea-Bissau, menjadi anggota pada 2 Mei 1997.[6][3]
Dalam perkembangan institusi yang melambangkan pemindahan pengurusan monetari ke Afrika Barat sendiri, operasi memindahkan ibu pejabat BCEAO dari Paris ke Dakar berlangsung dari Mei hingga Julai 1978. Ibu pejabat baharunya di Dakar dirasmikan pada 26 Mei 1979.[6]
Penurunan nilai 1994 dan peralihan kepada euro
[sunting | sunting sumber]Menjelang awal 1990-an, daya saing luar negara-negara zon CFA telah terjejas. Satu kajian oleh Charalambos G. Tsangarides dan Gustavo Ramirez yang diterbitkan sebagai kertas kerja IMF pada 2007 mengaitkan keadaan sebelum 1994 dengan kemerosotan berpanjangan dalam terma perdagangan, peningkatan kos buruh serta peningkatan nilai nominal franc Perancis terhadap dolar Amerika Syarikat, yang secara bersama menyumbang kepada terlebih nilai kadar pertukaran sebenar.[11]
Pada 10 Januari 1994, tujuh negara anggota ketika itu menandatangani perjanjian yang menubuhkan UEMOA. Dua hari kemudian, pada 12 Januari, pariti franc CFA dengan franc Perancis diubah daripada 1 franc CFA = 0.02 franc Perancis baharu kepada 1 franc CFA = 0.01 franc Perancis, bersamaan penurunan nilai sebanyak 50%. Perjanjian UEMOA berkuat kuasa pada 1 Ogos 1994.[6][5]
Apabila euro menggantikan franc Perancis sebagai mata wang rujukan pada 1 Januari 1999, kadar franc CFA ditetapkan berdasarkan kadar penukaran tetap franc Perancis kepada euro. Sejak itu, €1 bersamaan dengan 655.957 franc CFA.[4] Peralihan kepada euro tidak dengan sendirinya merupakan satu lagi penurunan atau kenaikan nilai CFA; ia merupakan penukaran mata wang tambatan berdasarkan kadar penukaran euro yang ditetapkan.[5]
Pembaharuan 2019 dan rancangan Eco
[sunting | sunting sumber]Pada 21 Disember 2019, kerajaan negara-negara UEMOA dan Perancis mengumumkan perjanjian untuk memperbaharui kerjasama monetari yang sebelumnya berasaskan perjanjian 1973. Pembaharuan tersebut mengekalkan kadar pertukaran tetap dengan euro serta jaminan kebolehtukaran oleh Perancis, tetapi mengubah hubungan institusi dengan Perbendaharaan Perancis.[6][5]
Kewajipan BCEAO untuk menyimpan 50% rizab pertukaran asingnya dalam akaun operasi di Perbendaharaan Perancis dimansuhkan. BCEAO tidak lagi mempunyai akaun operasi di Perbendaharaan Perancis sejak Januari 2020. Wakil Perancis juga tidak lagi menduduki badan pembuat keputusan seperti Lembaga Pengarah BCEAO dan Suruhanjaya Perbankan UMOA. Peranan Perancis dalam pengaturan UEMOA selepas pembaharuan tersebut ditumpukan kepada jaminan kewangan bagi kebolehtukaran mata wang.[5]
Pembaharuan itu turut dikaitkan dengan rancangan menukar nama XOF daripada franc CFA kepada Eco. Walau bagaimanapun, perubahan nama tersebut tidak dilaksanakan serta-merta. Sehingga Ogos 2026, BCEAO terus menjalankan dasar monetari, menerbitkan statistik dan menyiarkan kadar pertukaran dengan nama franc CFA, termasuk kadar €1 = 655.957 franc CFA pada Julai 2026.[7]
Pada masa yang sama, ECOWAS meneruskan projek mata wang tunggal serantau yang turut dinamakan Eco. Pada Disember 2025, ECOWAS menyatakan bahawa kerja masih berlangsung menuju pengenalan mata wang tunggal pada 2027, menjadikan tahun tersebut suatu sasaran projek dan bukannya bukti bahawa XOF telah pun digantikan.[8]
Skop institusi kedua-dua projek juga tidak lagi bertepatan sepenuhnya. Burkina Faso, Mali dan Niger secara rasmi meninggalkan ECOWAS berkuat kuasa pada 29 Januari 2025,[12] tetapi ketiga-tiganya kekal disenaraikan sebagai anggota UMOA dan pengguna franc CFA oleh BCEAO pada 2026.[1]
Kadar pertukaran dan kebolehtukaran
[sunting | sunting sumber]Franc CFA Afrika Barat menggunakan sistem kadar pertukaran tetap. Sejak 1 Januari 1999, paritinya ialah:
- €1 = 655.957 F.CFA
BCEAO masih menggunakan kadar tersebut dalam jadual pertukaran rasminya pada 2026.[7] Franc CFA Afrika Tengah (XAF) mempunyai kadar nominal yang sama terhadap euro, tetapi XAF dan XOF ialah mata wang yang berasingan, masing-masing dikeluarkan oleh bank pusat dan digunakan dalam kesatuan monetari yang berlainan.[5]
Perbendaharaan Perancis memberikan jaminan kebolehtukaran tanpa had bagi franc CFA kepada euro pada kadar tetap tersebut. Dalam kerangka jaminan itu, Perancis berjanji menyediakan euro yang diperlukan sekiranya kedudukan pembayaran luar kesatuan mengalami kejutan sehingga negara-negara berkenaan tidak dapat memenuhi permintaan pertukaran mata wang asing. Selepas pembaharuan 2019, jaminan tersebut dikekalkan walaupun sistem penyimpanan wajib sebahagian rizab BCEAO di Perbendaharaan Perancis ditamatkan.[5]
Pariti utama sejak penubuhan franc CFA adalah seperti berikut:[4][5]
| Tarikh | Peristiwa | Pariti | Catatan |
|---|---|---|---|
| 26 Disember 1945 | Franc CFA diwujudkan | 1 F.CFA = 1.70 franc Perancis lama | Pariti awal pada masa penubuhan franc CFA. |
| 17 Oktober 1948 | Perubahan pariti selepas penurunan nilai franc Perancis | 1 F.CFA = 2.00 franc Perancis lama | Perubahan pertama pariti franc CFA. |
| 1 Januari 1960 | Franc Perancis baharu diperkenalkan | 1 F.CFA = 0.02 franc Perancis baharu | Bersamaan 1 franc Perancis baharu = 50 F.CFA. |
| 12 Januari 1994 | Penurunan nilai franc CFA sebanyak 50% | 1 F.CFA = 0.01 franc Perancis | Bersamaan 1 franc Perancis = 100 F.CFA. |
| Sejak 1 Januari 1999 | Euro menjadi mata wang tambatan | €1 = 655.957 F.CFA | Pariti yang masih berkuat kuasa pada 2026. |
Kadar tetap tersebut tidak bermaksud pariti secara undang-undang tidak boleh diubah. Sejarah 1948 dan 1994 menunjukkan bahawa perubahan pariti boleh diputuskan secara berasingan daripada turun naik harian pasaran pertukaran asing.[5]
Dasar monetari dan pengeluaran wang
[sunting | sunting sumber]BCEAO bertanggungjawab menentukan dan melaksanakan dasar monetari bersama bagi UMOA. Menurut Perkara 8 Statut BCEAO, objektif utama dasar monetarinya ialah mengekalkan kestabilan harga. Tanpa menjejaskan objektif itu, bank pusat turut menyokong dasar ekonomi UEMOA bagi mencapai pertumbuhan yang sihat dan mampan.[13]
Pada mesyuarat pertamanya pada 14 September 2010, Jawatankuasa Dasar Monetari BCEAO mentakrifkan objektif operasi kestabilan harga sebagai kadar inflasi tahunan UEMOA sebanyak 2%, dengan julat satu mata peratusan di kedua-dua arah, iaitu antara 1% dengan 3%, dalam ufuk 24 bulan. Indeks Harga Pengguna Terharmoni UEMOA dipilih sebagai ukuran inflasi bagi tujuan tersebut.[14]
Di bawah kerangka undang-undang UMOA, BCEAO mempunyai kuasa eksklusif mengeluarkan wang kertas dan syiling di semua negara anggota. Majlis Menteri UMOA, atas cadangan Jawatankuasa Dasar Monetari, memutuskan rangkaian denominasi, nilai muka, bentuk wang serta pengeluaran atau penarikan sesuatu denominasi.[2]
Wang kertas BCEAO mempunyai huruf pengenalan yang dikaitkan dengan negara anggota. Huruf ini digunakan untuk membolehkan BCEAO merekodkan secara berasingan jumlah pengeluaran wang dan akaun berkaitan bagi setiap negara; ia tidak menjadikan wang kertas berkenaan mata wang negara yang berasingan. Semua wang yang dikeluarkan BCEAO di bawah kerangka UMOA mempunyai status sah diperlakukan di negara-negara anggota.[2]
Wang kertas dan syiling
[sunting | sunting sumber]Wang kertas
[sunting | sunting sumber]Rangkaian wang kertas semasa BCEAO terdiri daripada denominasi 500, 1,000, 2,000, 5,000 dan 10,000 franc. Wang kertas 1,000, 2,000, 5,000 dan 10,000 franc merupakan sebahagian daripada rangkaian yang diperkenalkan pada 2003, manakala wang kertas 500 franc ditambah pada 2012.[15]
| Nilai muka | Pengenalan dalam rangkaian semasa | Catatan |
|---|---|---|
| 500 franc | 30 November 2012 | Diperkenalkan sebagai tambahan kepada rangkaian 2003 dan beredar bersama-sama syiling 500 franc.[16] |
| 1,000 franc | 15 Disember 2003 | Sebahagian daripada fasa terakhir pembaharuan rangkaian 2003. |
| 2,000 franc | 20 Oktober 2003 | Denominasi 2,000 franc diperkenalkan dalam rangkaian 2003. |
| 5,000 franc | 15 Disember 2003 | Diperkenalkan bersama-sama wang kertas 1,000 franc. |
| 10,000 franc | 2003 | Denominasi tertinggi dalam rangkaian wang kertas semasa. |
Wang kertas 500 franc yang diperkenalkan pada 2012 tidak menggantikan syiling 500 franc; BCEAO menyatakan bahawa kedua-duanya beredar serentak.[16]
Syiling
[sunting | sunting sumber]BCEAO turut mengeluarkan syiling franc CFA. Antara perubahan penting pada komposisi denominasi syiling ialah pengenalan syiling dwilogam 200 dan 500 franc pada 24 Disember 2003. Syiling 200 franc diperkenalkan untuk menyediakan denominasi antara 100 dan 500 franc selepas penggunaan syiling 250 franc merosot. Laporan tahunan BCEAO bagi 2003 menyatakan bahawa penggunaan syiling 250 franc yang rendah telah menyebabkan proses pengurangannya daripada peredaran dimulakan pada 1996.[17]
BCEAO menerangkan ciri teknikal syiling 200 dan 500 franc yang diperkenalkan pada 2003 seperti berikut:[18]
| Nilai muka | Diameter | Ketebalan | Berat | Tema bahagian belakang |
|---|---|---|---|---|
| 200 franc | 24.50 mm | 2.00 mm | 7.00 g | Hasil makanan utama, iaitu sekoi, jagung, pisang dan beras |
| 500 franc | 28.80 mm | 2.35 mm | 10.60 g | Hasil pertanian eksport utama, iaitu kacang tanah, koko, kopi dan kapas |
Kedua-dua syiling tersebut mempunyai muka bersama yang memaparkan logo BCEAO berbentuk ikan gergaji yang digayakan serta nama bank pusat. Syiling 500 franc mempunyai gelang luar berwarna kuning dan bahagian tengah berwarna putih, manakala susunan warna tersebut diterbalikkan pada syiling 200 franc.[18]
Perdebatan dan penilaian
[sunting | sunting sumber]Franc CFA Afrika Barat telah menjadi subjek perdebatan ekonomi dan politik yang berpanjangan. Pengaturan kadar pertukaran tetap dan jaminan kebolehtukaran bertujuan menyediakan satu kerangka kestabilan monetari serta memastikan franc CFA boleh ditukar kepada euro pada pariti yang ditetapkan. Perbendaharaan Perancis menyifatkan kadar tetap dan jaminan kebolehtukaran sebagai unsur penting kerangka kestabilan makroekonomi UMOA.[5] Walau bagaimanapun, kerana dasar tersebut mengehadkan pelarasan kadar pertukaran harian terhadap keadaan ekonomi setiap negara anggota, daya saing luaran dan kesesuaian kadar pertukaran sebenar menjadi isu penting dalam penilaian sistem tersebut.
Pengalaman 1994 menunjukkan bahawa kadar tetap tidak menghapuskan kemungkinan ketidakseimbangan besar. Kajian Tsangarides dan Ramirez mengaitkan penurunan nilai 1994 dengan terlebih nilai kadar pertukaran selepas kemerosotan terma perdagangan, peningkatan kos buruh dan pengukuhan franc Perancis. Kajian yang sama mendapati bahawa penurunan nilai tersebut membantu meningkatkan daya saing, tetapi penulisnya menilai pada 2007 bahawa kedua-dua kawasan CFA masih menghadapi cabaran daya saing yang ketara berbanding kumpulan negara pembanding dan menekankan peranan pembaharuan struktur dalam produktiviti dan pertumbuhan.[11] Sebagai kertas kerja IMF, penilaian tersebut merupakan hasil penyelidikan penulisnya dan tidak semestinya mewakili dasar rasmi IMF.
Perdebatan juga berkaitan dengan kedaulatan monetari, sejarah kolonial serta peranan institusi Perancis dalam sistem tersebut. Ahli akademik James Wilson, dalam kajian 2021 mengenai perubahan landskap zon CFA, meneliti hujah ekonomi dan politik berhubung kesinambungan hubungan monetari pascakolonial dengan Perancis. Beliau menyatakan bahawa sebahagian manfaat yang dikaitkan dengan susunan CFA telah berkurang dari semasa ke semasa, tetapi pada masa yang sama terdapat ketidakpastian dan kekurangan kesepakatan mengenai alternatif yang boleh menggantikannya.[19]
Pembaharuan 2019 mengubah beberapa unsur yang paling kerap dikaitkan dengan hubungan institusi tersebut. BCEAO tidak lagi diwajibkan menempatkan separuh rizab pertukaran asingnya di Perbendaharaan Perancis, akaun operasinya di Perbendaharaan Perancis ditutup dan wakil Perancis meninggalkan badan pembuat keputusan yang berkenaan. Namun, kadar tetap dengan euro dan jaminan kebolehtukaran Perancis dikekalkan.[5] Oleh sebab itu, pembaharuan tersebut mengubah struktur kerjasama tanpa menghapuskan keseluruhan rejim kadar pertukaran yang membezakan franc CFA daripada kebanyakan mata wang negara di Afrika Barat.
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 "Etats membres de l'UMOA" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 "Emission des signes monétaires et entretien de la circulation fiduciaire" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 "ISO 4217 Amendment Number 95" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). ISO 4217 Secretariat. 30 Jun 1997. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 "Histoire du Franc CFA" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 "Les principes et modalités de fonctionnement de la coopération monétaire" (dalam bahasa Perancis). Direction générale du Trésor. 25 Mei 2021. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "Les dates qui ont marqué la vie de la BCEAO" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 3 "Cours des devises contre Franc CFA à appliquer aux transferts" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 "ECOWAS Permanent Representatives Committee Members hold consultations in Abuja" (dalam bahasa Inggeris). Economic Community of West African States. 3 Disember 2025. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- ↑ "Cadre institutionnel" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- ↑ "Présentation de l'UEMOA" (dalam bahasa Perancis). Union Économique et Monétaire Ouest Africaine. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 Tsangarides, Charalambos G.; Ramirez, Gustavo (1 Ogos 2007). "Competitiveness in the CFA Franc Zone". IMF Working Papers (dalam bahasa Inggeris). 2007 (212). doi:10.5089/9781451867763.001. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- ↑ "Extraordinary Session of the ECOWAS Council of Ministers on the Contingency Plan and Modalities on the Withdrawal of Burkina Faso, Republics of Mali and Niger from ECOWAS Holds in Accra" (dalam bahasa Inggeris). Economic Community of West African States. 23 April 2025. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- ↑ "Objectifs de la Politique Monétaire" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- ↑ "Première réunion du Comité de Politique Monétaire de la BCEAO" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. 14 September 2010. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 "Billets et pièces" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 "Communiqué de presse relatif à la mise en circulation le 30 novembre 2012 d'un nouveau billet de 500 FCFA par la BCEAO" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. 30 November 2012. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- ↑ Rapport annuel de la BCEAO 2003 (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. 2003. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- 1 2 "Pièces en circulation" (dalam bahasa Perancis). Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
- ↑ Wilson, James (2021). "Losing currency? The shifting landscape of the CFA franc zones". Third World Quarterly (dalam bahasa Inggeris). 42 (4): 736–754. doi:10.1080/01436597.2020.1852078. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]
- (dalam bahasa Perancis) Laman rasmi Bank Pusat Negara-Negara Afrika Barat (BCEAO)
- (dalam bahasa Perancis) Laman rasmi Kesatuan Ekonomi dan Monetari Afrika Barat (UEMOA)
Mata wang Afrika | ||
|---|---|---|
| .svg) | |