Kampung Boy

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari
“Kampung Boy” dilencongkan di sini - rencana mengenai komik autobiografi. Untuk siri animasi dengan tajuk sama, sila lihat Kampung Boy (siri TV). Istilah "kampung boy” merujuk kepada seorang budak lelaki dari kampung.
Kampung Boy
TheKampungBoy.jpg
Kulit novel grafik Kampung Boy, cetakan pertama tahun 1979.
Pengarang Lat
Negara Malaysia
Bahasa Malglish, bentuk pijin bahasa Inggeris
Genre Komik autobiografi
Penerbit Berita Publishing
Tarikh terbitan 1979
Jenis media Cetakan
Bil. muka surat 144 pp (cetakan pertama)
OCLC 5960451
Diikuti oleh Town Boy

Kampung Boy (atau Lat, The Kampung Boy) ialah sebuah novel grafik autobiografi karya kartunis Malaysia, Mohammad Nor Khalid (Lat) yang berkisarkan tentang pengalaman seorang budak lelaki yang membesar di Perak pada 1950an. Buku ini bersama sekuelnya, Town Boy (1981), telah dicetak semula berbanyak kali di dalam dan luar negara, ia kemudian diikuti oleh spin-off komik ini, Kampung Boy: Yesterday and Today yang diterbitkan pada 1994.

Kampung Boy dan Town Boy merupakan antara karya-karya terawal Lat yang menceritakan kehidupan zaman kanak-kanak dan remajanya. Karya-karya autobiografi Lat ini menjadi mercu tanda kerjaya Lat sebagai seorang kartunis, yang masih mengisahkan babak-babak hidupnya dari dulu hingga kini, dalam akhbar New Straits Times dan buku-buku kompilasi kartunnya.

Buku ini adalah akaun autobiografi kehidupan artis, menceritakan pengembaraan beliau di dalam hutan dan lombong bijih timah, berkhatan, keluarga, dan kehidupan sekolahnya. Ia juga adalah asas bagi penyiaran siri animasi eponim pada tahun 1999. Diterbitkan pada tahun 1979 oleh Berita Publishing, The Kampung Boy merupakan satu kejayaan komersial dan kritikal; percetakan pertama (sekurang-kurangnya 60,000 salinan, 16 kali) telah habis dijual dalam tempoh empat bulan pelancarannya. Diceritakan dalam bahasa Inggeris dengan sedikit campur aduk Melayu, hasil kerja yang telah diterjemahkan ke dalam bahasa lain, seperti Jepun dan Perancis, dan dijual di luar negara.

Buku ini menjadikan Lat seorang tokoh antarabangsa dan kartunis dipandang tinggi di Malaysia. Ia memenangi beberapa anugerah apabila dikeluarkan sebagai Kampung Boy di Amerika Syarikat, seperti International Outstanding Book bagi tahun 2007 dan Majlis Buku Kanak-kanak dan Senarai Buku Pilihan Editor bagi tahun 2006. Kampung Boy menjadi francais, dengan watak-watak Kampung Boy menghias kalendar, setem, dan kapal terbang. Sebuah taman tema Malaysia dijadual dibuka pada tahun 2012 dengan watak-watak fiksyen sebagai sebahagian daripada tarikan. The Kampung Boy begitu popular di Asia Tenggara dan telah melalui 16 cetakan semula.

Ringkasan[sunting | sunting sumber]

The Kampung Boy mengisahkan kehidupan Lat yang menghabiskan zaman kanak-kanaknya di sebuah kampung di Lembah Kinta pada 1950-an dan awal 1960-an, termasuk sekali kisah-kisah kehidupan keluarga di luar bandar, adat resam kekeluargan tradisional, pendidikan awal Lat dan kegiatan-kegiatan luar bersama "Meor bersaudara" yang bersahabat dengan Lat di sekolah agama. Buku ini diakhiri dengan Lat meninggalkan kampung untuk menghadiri sekolah asrama di Ipoh. [1][2][3]

Buku yang julung kali diterbitkan di Malaysia dalam bahasa Melayu dan Inggeris pada tahun 1979, telah dicetak semula sebanyak 14 kali sehingga tahun 2008, termasuk edisi Amerika Syarikat keluaran First Second Books pada tahun 2007, di samping wujudnya versi bahasa Jepun. Menariknya, edisi Amerika berbeza sedikit dari edisi asalnya, iaitu satu babak yang mana watak utama dirotan oleh bapanya yang naik berang, terpaksa dilukis semula untuk merudumkan unsur keganasan dalam versi Amerika. [4][5]

Konsep[sunting | sunting sumber]

The Kampung Boy adalah sebuah autobiografi. Pengarangnya, Lat, membesar di kampung dan berpindah ke bandar selepas menamatkan pengajian di sekolah tinggi. Beliau bekerja di sana sebagai wartawan jenayah dan mereka kartun untuk menambah pendapatannya - hobi yang beliau telah mula pada usia sembilan tahun.[6] Lat menjadi kartunis kolum untuk akhbar selepas menarik hati editor dengan kartun mengenai bersunat.[7][8] Beliau telah dihantar ke London untuk belajar di Sekolah St Martin Seni [9] dan kembali ke Malaysia pada tahun 1975, beliau mencipta semula kolumnya, Scenes of Malaysian Life, ke dalam siri komik editorial.[10] Ia terbukti popular dan sebagai kemasyhuran Lat yang semakin meningkat, beliau mula mempersoalkan gaya hidup bandar dan mengenang hidupnya di kampung. Lat merasakan beliau dan masyarakatnya telah semua lupa asal-usul kampung mereka dan mahu mengingatkan mereka itu. Beliau mula bekerja untuk The Kampung Boy pada tahun 1977, konsep dan lukisan tabir ketika beliau tidak melukis Scenes of Malaysian Life, tenaga pekerjanya membuahkan hasil pada tahun 1979 apabila Berita Publishing Sendirian Berhad yang menerbitkan The Kampung Boy di pasaran Malaysia.[11]

Gaya seni dan persembahan[sunting | sunting sumber]

Lakaran watak Mat dalam Kampung Boy.

Gaya Kampung Boy tidak mengikuti yang biasanya dijumpai di dalam novel grafik Barat.[12] Satu halaman boleh diduduki sepenuhnya oleh lukisan tunggal, disertai dengan teks. Imej sama ada membentangkan satu babak yang berdiri dengan sendiri atau segues ke seterusnya, membentuk urutan cerita yang mengalir di dua muka surat yang dihadapi.[13] Kisah ini diceritakan dalam loghat tempatan bahasa Inggeris, lebih mudah dalam struktur tatabahasa dan ditaburkan dengan kata-kata dan frasa bahasa Melayu.[14] Deborah Stevenson, editor The Bulletin of the Center for Children's Books, mendapati bahawa naratif yang menyembah rasa keakraban dengan pembaca, dan dikenakan "sayang terkurang untuk keluarga, jiran-jiran dan kehidupan kampung."[12] Mike Shuttleworth, pengulas untuk The Age berkata Lat sering mencapai humor dalam buku ini dengan menggambarkan sebaliknya tempat kejadian untuk apa yang telah diterangkan.[15] Stevenson bersetuju, menonjolkan adegan di mana Mat bercakap mengenai bagaimana ibunya lembut, makan bubur; ilustrasi, bagaimanapun, menunjukkan kerengsaan beliau sebagai anak kecil yang memuntahkannya bubur kembali kepadanya.[12]

Kevin Steinberger, pengulas untuk Magpies, mendapati susun atur Lat menjadikan Kampung Boy yang "mudah, menjemput dibaca." Katanya, lukisan pen dan dakwat Lat bergantung pada "kontras yang kuat antara hitam dan putih untuk mewujudkan ruang dan mencadangkan bahan."[16] Lat melukis anak-anak Kampung Boy sebagai "kebanyakannya mengungguli, bergigi, terdedah berdasar atau memakai kain sarung" anak-anak, [2] yang sering "dibesar-besarkan kerdil" oleh perkara dunia dewasa.[12] Beliau menjelaskan bahawa cara kanak-kanak lelaki telah disediakan adalah disebabkan oleh pengaruh komik beliau membaca pada tahun 1950; "Orang-orang yang nakal dengan ... rambut lebat" adalah protagonis lelaki menonjol dalam buku tersebut.[17] Watak-watak dewasa mudah dibezakan dengan pakaian dibesar-besarkan dan aksesori mereka seperti seluar sombong keluar dan cermin mata rama-rama.[2] "Ringkas dan bulat" bentuk membuat reka bentuk watak-watak yang tersendiri.[18] Watak-watak ini memaparkan ungkapan dibesar-besarkan, terutamanya apabila mereka telah disediakan untuk menghadapi para pembaca.[13]

Francisca Goldsmith, pustakawan dan pengulas komik, mendapati adegan Lat menjadi "contengan", namun "hebat terperinci".[2] Begitu juga, wartawan komik Greg McElhatton mengulas bahawa The Kampung Boy adalah "campuran pelik karikatur dan berhati-hati, terperinci."[13] Kedua-dua pandangan memberi sokongan kepada penegasan Muliyadi bahawa Lat menunjukkan kekuatan beliau dalam The Kampung Boy; matanya untuk perician diperluaskan kepada watak-watak dan, beliau yang lebih penting, persekitaran. Rupa watak Lat, pakaian, perbuatan, dan bercakap seperti rakyat Malaysia sebenar akan, dan mereka diletakkan di dalam persekitaran yang adalah dikenal pasti dengan hutan tempatan, kampung-kampung dan bandar-bandar. Butiran setia memberikan perasaan lega kepada pembaca Malaysia dan membuat adegan meyakinkan kepada orang lain.[19]

Adaptasi[sunting | sunting sumber]

New Straits Times, akhbar Lat bekerja dalam tahun 1970-an, telah diterbitkan dalam Bahasa Inggeris; arahan itu adalah untuk berkhidmat pembaca pelbagai kaum. Redza mengulas bahawa Lat memahami masyarakat Malaysia dan keperluan untuk melibatkan semua kumpulan kaum.[20] The Kampung Boy dengan itu telah ditulis dan diterbitkan dalam Bahasa Inggeris. Atas permintaan Lat, Berita Publishing mengupah kawannya, Zainon Ahmad, untuk menterjemahkan novel grafik ke dalam Bahasa Melayu. Versi ini telah diterbitkan di bawah tajuk ;Budak Kampung.[21] Menjelang 2008, The Kampung Boy telah dicetak semula 16 kali,[nb 1] dan diterjemahkan ke dalam pelbagai bahasa seperti Portugis, Perancis, dan Jepun. Negara-negara yang telah mencetak versi setempat The Kampung Boy termasuk Brazil,[22] Jerman, Korea dan Amerika Syarikat.[23]

Adaptasi Amerika Syarikat[sunting | sunting sumber]

Adaptasi Amerika Syarikat, yang menggugurkan rencana yang pasti dari tajuk, telah diterbitkan oleh First Second Books pada tahun 2006.[21] Buku ini adalah di dalam format yang lebih kecil (6 inci dengan 8 inci) dan menggayakan testimonial Matt Groening — "salah satu buku kartun yang besar sepanjang zaman"- pada penutupnya.[24] Menurut Gina Gagliano, sekutu pemasaran First Second, penerbit meninggalkan cerita kebanyakannya tidak disentuh; mereka tidak mengubah kandungan untuk menjadi lebih bersesuaian dengan citarasa Amerika. Mereka, bagaimanapun, menukar tatabahasa dan ejaan dari Bahasa Inggeris British (standard yang diikuti oleh Malaysia) kepada versi Amerika dan huruf teks dalam fon berdasarkan tulisan tangan Lat.[25] First Second mengadili bahawa percikan buku asal istilah Melayu bukan halangan besar kepada pelanggan mereka.[26] Kebanyakan perkataan Melayu boleh difahami dengan jelas dari konteks, sama ada melalui teks atau dengan ilustrasi yang disertakan.[27] Kejelasan bahasa sebelah kiri penerbit beberapa istilah untuk menerangkan kepada pembaca Amerika Utara; beberapa yang kekal telah dijelaskan sama ada dengan memasukkan definisi dalam kurungan atau dengan menggantikan perkataan Melayu dengan bersamaan Inggeris.[28]

Siri animasi[sunting | sunting sumber]

Rencana utama: Kampung Boy (siri TV)

Kejayaan The Kampung Boy membawa kepada adaptasi sebagai siri animasi. Bermula pada tahun 1995, penerbitan mengambil masa empat tahun untuk disiapkan dan merupakan usaha antarabangsa yang melibatkan syarikat-syarikat di negara-negara seperti Malaysia, Filipina, dan Amerika Syarikat.[29][30] Siri ini menggunakan watak-watak novel grafik, lakonan mereka dalam cerita-cerita yang mempunyai persamaan dengan The Simpsons. Terdiri dari 26 episod,[31] Kampung Boy menampilkan tema yang memberi tumpuan kepada bersirat cara hidup tradisional dengan kehidupan moden, keseimbangan antara pemuliharaan alam sekitar dan pembangunan bandar, dan khurafat tempatan.[32][29] Salah satu episod, "Oh! Tok", yang mempunyai pokok beringin menyeramkan, memenangi Anugerah Annecy khas untuk episod animasi lebih daripada 13 minit pada tahun 1999.[33] Walaupun episod pengenalan disiarkan di televisyen pada tahun 1997, siri ini memulakan penyiaran lebih rangkaian televisyen satelit Astro pada tahun 1999.[34] Selain daripada Malaysia, Kampung Boy disiarkan di negara-negara lain seperti Jerman dan Kanada.[31]

Sambutan dan legasi[sunting | sunting sumber]

Menurut Lat, cetak pertama The Kampung Boy — 60,000 hingga 70,000 salinan — telah habis dijual dalam tempoh tiga hingga empat bulan; pada 1979, sekurang-kurangnya 100,000 telah dijual.[35] The Kampung Boy dianggap sebagai kerja terbaik Lat dan wakil oeuvre beliau.[36] Setelah diterbitkan di Amerika Syarikat, Kampung Boy memenangi Majlis Buku Kanak-kanak dan anugerah Booklist Editor's Choice pada tahun 2006. Ia juga telah dianugerahkan Buku Antarabangsa Cemerlang bagi tahun 2007 oleh United States Board of Books for Young People.[37]

The Kampung Boy berjaya kerana persembahan realistiknya masa lalu budaya Malaysia. Ramai rakyat Malaysia yang membesar pada tahun 1960 atau lebih awal mengingati kehidupan santai mereka di kampung apabila membaca buku ini.[31][34] Stevenson berkata gambaran The Kampung Boy yang telah lalu akan bergema dengan kesukaan semua orang untuk pengalaman gembira pada masa lalu beliau sendiri.[38] Mereka yang tidak biasa dengan cara-cara kampung boleh berkaitan dengan "tema universal zaman kanak-kanak, remaja, dan cinta pertama".[39] Menurut Stevenson, ilustrasi membantu untuk menjelaskan apa-apa terma yang tidak dikenali pembaca mungkin menghadapi dan daya naratif cerita Lat lebih banyak bergantung kepada pengalaman protagonis daripada pada butiran.[12] Rayuan buku untuk kanak-kanak dan orang dewasa terletak pada kejayaan Lat untuk menawan semula kanak-kanak.[15][16]

Sejarah seni Malaysia Redza Piyadasa berkata bahawa "The Kampung Boy adalah sebuah karya yang direka dengan jelas hendaklah dibaca sebagai sebuah novel."[40] Beliau membandingkan gambaran grafik pengalaman zaman kanak-kanak untuk novel Camara Laye The African Child dan melihat The Kampung Boy sebagai "penimbulan terbaik dan paling sensitif dalam zaman kanak-kanak Melayu luar bandar pernah cuba di [Malaysia], dalam apa bentuk kreatif."[40] Steinberger mempunyai pemikiran yang sama, tetapi berbanding The Kampung Boy untuk novel autobiografi Colin Thiele Sun on the Stubble, yang menjelaskan tentang keseronokan dan kejahatan awal kanak-kanak.[16]

kejayaan Lat The Kampung Boy mencipta peluang baru untuknya. Beliau menubuhkan syarikat sendiri — Kampung Boy Sendirian Berhad — untuk mengendalikan pembarangan watak kartun dan penerbitan sesekali buku beliau. [41][42]Kampung Boy bekerjasama dengan Sanrio dan Hit Entertainment dalam projek untuk membuka taman tema dalaman di Malaysia menjelang akhir tahun 2012. Salah satu tarikan taman ini adalah mempamerkan watak Lat bersama orang-orang dari Hello Kitty dan Bob The Builder.[43][44] Watak-watak The Kampung Boy yang tersendiri telah menjadi pemandangan biasa di Malaysia. Mereka diabadikan menerusi setem, panduan kewangan,[45] dan kapal terbang.[46]

Kesinambungan[sunting | sunting sumber]

Town Boy[sunting | sunting sumber]

Town Boy (1981).

Buku susulannya, Town Boy, pertama kalinya diterbitkan pada tahun 1980 di Malaysia, dan turut diterbitkan di Amerika Syarikat pada Oktober 2007.[47][48] Buku ini mengimbau zaman remaja Lat di Ipoh sepanjang 1960-an, merangkumi persekolahannya, persahabatannya dengan Frankie, seorang kaum Cina yang tinggal di dalam rumah kedai, serta pencarian teman cintanya sebagai tema-tema utama dalam buku ini yang diakhiri dengan pertemuan terakhir Lat dengan Frankie di stesen keretapi Ipoh sebelum Frankie berlepas ke United Kingdom untuk melanjutkan pelajarannya dan mengejar kelayakan A-Level.[49][35]

Town Boy yang ditulis dalam bahasa-bahasa Melayu dan Inggeris (dan juga "Manglish"), turut diisi tulisan Cina dan Tamil dalam beberapa babak yang memperlihatan ramai orang Cina dan India. Seperti Kampung Boy juga, Town Boy turut ada versi Jepun dan ia juga diterbtkan dalam bahasa Perancis. Susun atur buku ini adalah lebih pelbagai daripada The Kampung Boy,[48] yang memaparkan "urutan pelbagai panel pendek dengan penyebaran lukisan berganda."[50] Artis komik Seth mengulas bahawa lukisan Lat dipenuhi dengan "semangat dan tenaga mentah", "berasaskan kepada penggayaan aneh tetapi mendalam dengan mata mampu pemerhatian hebat tepat di dunia nyata."[50] Pada titik tertentu, adegan orang ramai tersebar di muka surat buku,[48] penuh dengan watak-watak "meluas lucu dan berperikemanusiaan Lat". Wartawan komik Tom Spurgeon berkata selepas bacaan adegan itu: "Ada kalanya apabila membaca Town Boy merasakan seperti menonton melalui adil jalan selepas hujan, kewujudan sehari-hari diubah oleh peristiwa yang hanya cukup untuk membuat segala-galanya menonjol Anda boleh hilang dalam pandangan bandar."[51]

Watak-watak Asia kadang-kadang bertutur dalam bahasa ibunda mereka, kata-kata mereka yang diberikan glif Cina atau Tamil tanpa terjemahan. Goldsmith dan Ridzwan tidak mencari kata-kata asing untuk menjadi penghalang dalam memahami dan menikmati kerja. Sebaliknya, mereka percaya bahasa bukan Inggeris dibantu pembinaan dunia Lat sebagai salah satu yang berbeza dari dunia yang dominan berbahasa Inggeris.[48][23] Gambaran Lat keindahan Mat ke rumah Frankie melampaui budaya, menggambarkan realistik pengalaman yang paling kanak-kanak rasai apabila melawat rumah rakan baru mereka.[50][51] Persahabatan Mat dan Frankie yang semakin berkembang adalah tema utama buku ini,[52] dan bon mereka kerana mereka menikmati muzik rock-and-roll bersama-sama di rumah Frankie telah menjadi adegan terkenal kerana pembaca seperti wartawan Ridzwan A. Rahim.[23]

Pada tahun 2005, Town Boy telah dicetak semula 16 kali.[nb 2] Ulasan Town Boy adalah positif. Pustakawan George Galuschak suka buku ini untuk adegan orang ramai terperinci dan pelakon yang pelbagai watak-kedua-dua haiwan dan manusia.[53] "Tenaga" dalam lukisan Lat mengingatkan beliau Sergio Aragonés dan Matt Groening.[53] Laurel Maury, pengulas untuk Los Angeles Times, menyamakan buku kepada kartun Peanuts, tetapi tanpa tipikal melankolik kerja Charles M. Schulz ini. Beliau berkata Lat menyampaikan dunia "beramai-ramai" dan bahawa interaksi wataknya 'membuat cerita bersahaja.[47] Walaupun Spurgeon percaya mana-mana adegan tunggal dalam Town Boy dari tiada kepada mana-mana buku dari kartunis yang lebih kecil, beliau lebih suka skop sempit The Kampung Boy; beliau merasakan tumpuan yang lebih ketat buku pertama Lat memberi gambaran yang lebih peribadi dan lebih mendalam ke dalam pertumbuhan pengarang sebagai seorang anak muda. Town Boy, dengan kadar yang lebih cepat, merasakan kepadanya seperti koleksi longgar memabukkan pengalaman kali pertama yang gagal untuk menerokai semua kemungkinan pertemuan.[51]

Kampung Boy: Yesterday and Today[sunting | sunting sumber]

Kampung Boy: Yesterday and Today (1994).

Kampung Boy: Yesterday and Today, diterbitkan pada tahun 1994, mengisahkan semula zaman kanak-kanak Lat seperti yang dipaparkan dalam Kampung Boy, tetapi kali ini mengetengahkan masa lapang dan kegiatan yang diamalkan oleh Lat sekeluarga dan kawan-kawannya daripada mengisahkan keseluruhan kehidupan awalnya. Buku ini bertujuan membandingkan taraf kehidupan di kalangan kanak-kanak pada 1990-an dengan zaman lampau serta mengenang betapa ringkasnya keseronokan zaman kanak-kanak Lat.[35]

Catatan[sunting | sunting sumber]

  1. Specifics of reprint: The Kampung Boy (edisi Sixteenth reprint). Kuala Lumpur, Malaysia: Berita Publishing. 2009 [1979]. ISBN 967-969-410-0. 
  2. Specifics of reprint: Town Boy (edisi Sixteenth reprint). Kuala Lumpur, Malaysia: Berita Publishing. 2005 [1981]. ISBN 967-969-402-X. 

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  1. From the book, pp. 6–19.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Goldsmith 2006.
  3. From the book, pp. 20–107.
  4. From the book, pp. 108–132.
  5. From the book, pp. 133–144.
  6. Willmott 1989.
  7. Gopinath 2009.
  8. Crossings: Datuk Lat 2003, 27:05–27:23.
  9. Crossings: Datuk Lat 2003, 30:35–31:15.
  10. Muliyadi 2004, ms. 214.
  11. Campbell 2007b.
  12. 12.0 12.1 12.2 12.3 12.4 Stevenson 2007, ms. 201.
  13. 13.0 13.1 13.2 McElhatton 2006.
  14. Lockard 1998, ms. 240–241.
  15. 15.0 15.1 Shuttleworth 2010.
  16. 16.0 16.1 16.2 Steinberger 2009.
  17. Campbell 2007a.
  18. Rohani 2005, ms. 391.
  19. Muliyadi 2004, ms. 161–162, 170–171.
  20. Redza 2003, ms. 88–91.
  21. 21.0 21.1 Haslina 2008, ms. 538.
  22. Muhammad Husairy 2006.
  23. 23.0 23.1 23.2 Ridzwan 2008.
  24. Haslina 2008, ms. 539.
  25. Haslina 2008, ms. 538, 548–549.
  26. Haslina 2008, ms. 542.
  27. Haslina 2008, ms. 539–540, 549.
  28. Haslina 2008, ms. 541–542.
  29. 29.0 29.1 Jayasankaran 1999, ms. 36.
  30. Manavalan 1999.
  31. 31.0 31.1 31.2 More than a Cartoonist 2007, ms. 257.
  32. Muliyadi 2001, ms. 147.
  33. Haliza 1999.
  34. 34.0 34.1 Muliyadi 2001, ms. 145.
  35. 35.0 35.1 35.2 Lent 1999.
  36. Rohani 2005, ms. 390.
  37. Azura & Foo 2006.
  38. Stevenson 2007, ms. 202.
  39. Cha 2007.
  40. 40.0 40.1 Redza 2003, ms. 94.
  41. Lent 2003, ms. 261.
  42. Chin 1998, ms. 60.
  43. Satiman & Chuah 2009.
  44. Zazali 2009.
  45. Bank Negara Malaysia 2005.
  46. Pillay 2004.
  47. 47.0 47.1 Maury 2007.
  48. 48.0 48.1 48.2 48.3 Goldsmith 2007.
  49. Campbell 2007c.
  50. 50.0 50.1 50.2 Seth 2006, ms. 20.
  51. 51.0 51.1 51.2 Spurgeon 2007.
  52. Redza 2003, ms. 87.
  53. 53.0 53.1 Galuschak 2008, ms. 32.

Sumber[sunting | sunting sumber]

Bibliografi[sunting | sunting sumber]

Temubual/introspektif sendiri
  • Eddie, Campbell; Lat (subject) (11 January 2007). "Campbell Interviews Lat: Part 1". First Hand Books—Doodles and Dailies. New York, United States: First Second Books. Diarkibkan daripada original pada 23 Jun 2008. Dicapai pada 13 Mac 2010.  Petik meggunakan parameter |coauthors= dikecam (bantuan); Check date values in: |access-date=, |date= (bantuan)
  • Eddie, Campbell; Lat (subject) (12 January 2007). "Campbell Interviews Lat: Part 2". First Hand Books—Doodles and Dailies. New York, United States: First Second Books. Diarkibkan daripada original pada 23 Jun 2008. Dicapai pada 13 Mac 2010.  Petik meggunakan parameter |coauthors= dikecam (bantuan); Check date values in: |access-date=, |date= (bantuan)
  • Eddie, Campbell; Lat (subject) (15 January 2007). "Campbell Interviews Lat: Part 3". First Hand Books—Doodles and Dailies. New York, United States: First Second Books. Diarkibkan daripada original pada 23 Jun 2008. Dicapai pada 13 Mac 2010.  Petik meggunakan parameter |coauthors= dikecam (bantuan); Check date values in: |access-date=, |date= (bantuan)
Buku
Sumber akademik
Sumber kewartawanan
Tapak Online

Pautan luar[sunting | sunting sumber]