Kerajaan Meiji Jepun

Mohor Imperial Jepun.

Kerajaan Meiji Jepun (明治政府, Meiji seifu) ialah kerajaan yang dibentuk oleh ahli politik dari Domain Satsuma dan Domain Chōshū pada tahun 1860-an. Kerajaan Meiji ialah kerajaan awal bagi Empayar Jepun.

Ahli politik dalam kerajaan Meiji dikenali sebagai oligarki Meiji. Merekalah yang menjatuhkan pemerintahan Keshogunan Tokugawa.

Latar belakang

Selepas Pemulihan Meiji, para pemimpin samurai yang menjatuhkan Keshogunan Tokugawa sebenarnya belum mempunyai rancangan yang jelas tentang cara mentadbir Jepun. Bagaimanapun mereka mempunyai persamaan penting: kebanyakannya berumur sekitar 40-an, berasal dari domain tozama di barat Jepun (Chōshū, Satsuma, Tosa dan Hizen), datang daripada keluarga samurai berpangkat rendah tetapi naik sebagai pemimpin ketenteraan. Mereka mendapat pendidikan berasaskan Konfusianisme yang menekankan kesetiaan dan khidmat kepada negara. Ramai juga pernah melihat sendiri Barat atau berhubung dengan penasihat asing, jadi mereka sedar akan keunggulan ketenteraan negara Barat dan keperluan Jepun untuk bersatu dan menjadi kuat agar tidak dijajah.

Selepas Tokugawa Yoshinobu meletak jawatan pada 1867, Jepun belum mempunyai kerajaan pusat yang kukuh. Negara masih terdiri daripada domain feudal yang agak bebas, disatukan hanya oleh kekuatan tentera Perikatan Satchō (Satsuma–Chōshū) dan kewibawaan Istana Maharaja di Kyoto. Pada Mac 1868, kerajaan Meiji memanggil wakil semua domain ke Kyoto untuk membentuk sebuah perhimpunan perundingan sementara. Pada April 1868, Piagam Sumpah diumumkan oleh Maharaja Meiji sebagai garis besar arah pemodenan Jepun.

Pada Jun 1868, Kod Pentadbiran Seitaisho diperkenalkan untuk membentuk asas kerajaan baharu. Ia menggabungkan idea Barat seperti pembahagian kuasa dengan sistem birokrasi lama zaman Nara. Sebuah kerajaan pusat yang dipanggil Daijōkan ditubuhkan dengan tujuh jabatan: Perundangan, Eksekutif, Shinto, Kewangan, Ketenteraan, Hal Ehwal Luar dan Hal Ehwal Awam. Sebuah Kementerian Kehakiman juga diwujudkan untuk meniru konsep pengasingan kuasa gaya Barat.

Kerajaan membahagikan wilayah kepada wilayah bandar (fu) dan wilayah luar bandar (ken). Domain lama Tokugawa diletakkan di bawah pentadbiran kerajaan pusat. Pegawai pusat dihantar ke setiap domain untuk menyeragamkan sistem pentadbiran. Pada 1869, ibu negara dipindahkan dari Kyoto ke Edo, yang dinamakan semula sebagai Tokyo.

Pada tahun 1869–1871, kerajaan Meiji memansuhkan sistem domain feudal (han). Daimyō dari Satsuma, Chōshū, Hizen dan Tosa dipujuk untuk menyerahkan wilayah mereka kepada Maharaja Jepun. Semua domain ditukar menjadi wilayah yang ditadbir oleh pegawai kerajaan pusat. Daimyō diberi pencen dan bersara. Hasilnya, Jepun menjadi sebuah negara yang berpusat sepenuhnya tanpa pergolakan besar dalam kalangan rakyat.

Kerajaan pusat juga menyusun semula strukturnya. Pembahagian kuasa ditinggalkan dan diganti dengan sistem oligarki kecil sekitar 20 orang pemimpin dari Satsuma, Chōshū, Tosa, Hizen dan Istana Maharaja. Lapan kementerian ditubuhkan, termasuk Hal Ehwal Dalam Negeri, Luar Negeri, Kewangan, Tentera, Tentera Laut, Rumah Tangga Diraja, Kehakiman, Kerja Raya dan Pendidikan. Kementerian Hal Ehwal Dalam Negeri menjadi paling berkuasa kerana mengawal gabenor dan pasukan polis.

Perlembagaan

Para pemimpin kerajaan pada zaman Meiji sebenarnya sudah lama memikirkan tentang penubuhan kerajaan berperlembagaan, walaupun mereka sibuk menangani ancaman keganasan dan perpecahan dalaman berkaitan isu Korea. Kido Takayoshi telah menyokong sistem perlembagaan sejak sebelum 1874, dan beberapa draf awal telah pun disediakan. Bagaimanapun, golongan oligarki tetap mahu mengekalkan kawalan kuasa. Persidangan Osaka 1875 membawa kepada penstrukturan semula kerajaan dengan penubuhan badan kehakiman bebas dan Majlis Tetua (Genrōin) untuk meneliti cadangan perlembagaan. Maharaja mengumumkan bahawa kerajaan berperlembagaan akan diwujudkan secara berperingkat, dan Genrōin diarahkan merangka perlembagaan. Pada 1880, wakil dari 24 wilayah mengadakan konvensyen kebangsaan untuk menubuhkan Kokkai Kisei Dōmei, iaitu Liga Menuntut Penubuhan Parlimen.

Walaupun kerajaan tidak menolak sistem parlimen, mereka tetap mengawal keadaan politik. Undang-undang baharu pada 1875 melarang kritikan terhadap kerajaan dalam akhbar dan perbincangan tentang undang-undang negara. Akta Perhimpunan Awam 1880 pula mengehadkan perjumpaan rakyat. Dalam kalangan pemimpin, hanya Ōkuma Shigenobu yang kuat menyokong model British dengan parti politik dan kabinet yang bertanggungjawab kepada parlimen. Desakan beliau menyebabkan krisis politik yang berakhir dengan perisytiharan maharaja pada 1881 bahawa parlimen kebangsaan akan ditubuhkan pada 1890, tetapi Ōkuma disingkirkan daripada kerajaan.

Sebaliknya, Iwakura Tomomi dan golongan konservatif memilih model Prusia. Itō Hirobumi ditugaskan merangka perlembagaan Jepun. Beliau mengkaji sistem di Eropah, terutama Jerman, dan menolak model Amerika dan British kerana dianggap terlalu liberal atau memberi kuasa besar kepada parlimen. Sekembali beliau ke Jepun, kerajaan memperkenalkan sistem bangsawan kazoku pada 1884, membahagikan golongan elit kepada lima darjat: putera, marquis, count, viscount dan baron.

Pada 1885, sistem kabinet diwujudkan dengan Itō sebagai perdana menteri. Jawatan lama seperti Canselor dan Menteri Kiri/Kanan dimansuhkan, diganti dengan Majlis Penasihat (1888) untuk menasihati maharaja. Majlis Perang Tertinggi pula ditubuhkan di bawah Yamagata Aritomo untuk mengukuhkan kuasa negara, dan tentera disusun mengikut model Jerman.

Perlembagaan Meiji diumumkan pada 1889. Ia menubuhkan Parlimen Diraja (Diet) yang terdiri daripada Dewan Perwakilan dan Dewan Bangsawan. Dewan Perwakilan dipilih oleh rakyat lelaki yang membayar cukai tertentu, manakala Dewan Bangsawan dianggotai golongan bangsawan lantikan maharaja. Kabinet bertanggungjawab terus kepada maharaja, bukan kepada parlimen. Walaupun terdapat institusi moden, kuasa sebenar masih terletak pada maharaja. Perlembagaan ini bersifat autoritarian dan hanya memberi sedikit ruang kepada hak rakyat. Ia kekal sebagai undang-undang asas Jepun hingga 1947.

Kuasa politik

Pilihan raya negara pertama Jepun diadakan pada tahun 1890 dan 300 ahli dipilih ke Dewan Perwakilan. Hak mengundi hanya diberi kepada lelaki berumur lebih 25 tahun yang membayar cukai pendapatan sekurang-kurangnya 15 yen. Syarat ini dilonggarkan pada tahun 1900 dan 1919, dan hak mengundi sejagat untuk lelaki hanya diluluskan selepas perdebatan panjang pada tahun 1925. Wanita pula tidak mendapat hak mengundi sehingga selepas Perang Dunia Kedua apabila perlembagaan baharu diperkenalkan.

Menjelang pilihan raya itu, parti Jiyūtō dan Rikken Kaishintō dihidupkan semula dan bersama-sama memenangi lebih separuh kerusi. Dewan Perwakilan kemudian menjadi medan pertembungan antara ahli politik dan birokrasi kerajaan, terutama mengenai belanjawan, kuasa Diet, dan tafsiran "kehendak maharaja". Kuasa utama Diet terletak pada kelulusan atau penolakan belanjawan, dan mereka berjaya menggunakan kuasa ini sebagai tekanan terhadap kerajaan.

Pada tahun-tahun awal kerajaan berperlembagaan, kelemahan dan kekuatan Perlembagaan Meiji mula terserlah. Sekumpulan kecil elit dari Satsuma dan Chōshū terus menguasai Jepun sebagai genrō (negarawan tua). Secara kolektif, genrō membuat keputusan bagi pihak maharaja dan sebenarnya mengawal kerajaan. Namun begitu, masalah politik sering diselesaikan melalui kompromi, dan parti politik semakin kuat serta memainkan peranan yang lebih besar dalam proses politik.

Selepas pertelingkahan awal antara 1890 hingga 1894, Jepun memasuki tempoh kerjasama semasa perang dengan China, diikuti lima tahun perpaduan dan kabinet gabungan. Dari 1900 hingga 1912, Diet dan kabinet bekerjasama lebih rapat dan parti politik semakin berpengaruh. Walaupun oligarki Meiji masih memegang kuasa tertinggi, mereka mula menyerahkannya sedikit demi sedikit kepada parti pembangkang.

Dua tokoh penting ketika ini ialah Yamagata Aritomo dan Itō Hirobumi. Yamagata dikenali sebagai pemimpin tentera dan awam yang menentang prosedur demokratik, manakala Itō lebih cenderung kepada kompromi dan mahu menubuhkan parti kerajaan. Apabila Itō gagal mendapat sokongan genrō, beliau meletak jawatan. Parti Kenseitō kemudian membentuk kabinet, tetapi hanya bertahan empat bulan. Yamagata kembali sebagai perdana menteri dengan sokongan tentera dan birokrasi, melaksanakan pembaharuan undang-undang pilihan raya dan memperluas Dewan Perwakilan. Bagaimanapun, beliau masih menggunakan kuasa maharaja untuk mengehadkan pengaruh parti politik. Apabila kerjasama dengan Kenseitō gagal pada tahun 1900, satu fasa baharu perkembangan politik pun bermula.

Pengakhiran

Itō Hirobumi bersama anak didiknya, Saionji Kinmochi akhirnya berjaya menubuhkan sebuah parti prokerajaan iaitu Rikken Seiyūkai (Persatuan Persahabatan Politik Berperlembagaan) pada September 1900. Menjelang sebulan kemudian, Itō menjadi perdana menteri bagi kabinet Seiyūkai yang pertama. Parti Seiyūkai menguasai majoriti kerusi di Dewan Perwakilan, tetapi sekutu konservatif Yamagata lebih berpengaruh di Dewan Bangsawan, menyebabkan Itō terpaksa meminta campur tangan maharaja. Letih dengan pertelingkahan politik, Itō meletak jawatan pada 1901. Selepas itu, jawatan perdana menteri silih berganti antara Katsura Tarō (anak didik Yamagata) dan Saionji. Pertukaran kuasa ini menunjukkan kedua-dua pihak mampu bekerjasama dan berkongsi kuasa, serta mengukuhkan perkembangan politik berparti.

Pada tahun 1911, Jepun menamatkan semua perjanjian berat sebelah dengan kuasa Barat. Zaman Meiji berakhir dengan kemangkatan Maharaja Meiji pada tahun 1912, dan bermulanya zaman Taishō apabila Putera Mahkota Yoshihito menaiki takhta sebagai Maharaja Taishō. Penghujung zaman Meiji ditandai oleh pelaburan besar kerajaan di dalam dan luar negara serta perbelanjaan ketenteraan yang hampir menghabiskan simpanan kewangan dan mata wang asing. Walaupun begitu, "rejim Meiji" secara asasnya berterusan sehingga tamat Perang Dunia Kedua pada tahun 1945.

Permulaan era Taishō disertai krisis politik. Apabila Perdana Menteri Saionji cuba mengurangkan belanjawan tentera, menteri tentera meletak jawatan dan menjatuhkan kabinet Seiyūkai. Yamagata dan Saionji enggan kembali memerintah, dan genrō gagal mencari penyelesaian. Kemarahan rakyat terhadap campur tangan tentera dalam politik dan pelantikan semula Katsura untuk penggal ketiga meningkatkan tuntutan agar politik genrō ditamatkan. Walaupun ditentang golongan lama, puak konservatif menubuhkan parti Rikken Dōshikai pada 1913, yang kemudian memenangi majoriti di Dewan Perwakilan mengatasi Seiyūkai pada akhir 1914.