Perbezaan antara semakan "Sejarah dunia"

Jump to navigation Jump to search
53 bait ditambah ,  12 tahun lalu
kemaskini
(kemaskini)
'''Sejarah Duniadunia''', menurut kebiasaan, adalah sejarah manusia, dari kemunculan ''[[Homo sapiens]]'' sehingga masa kini. Sejarah manusia ditanda oleh kedua-dua jumpaan dan ciptaan secara beransur-ansur, dan juga [[lompatan kuantum|lompatan kuantum]] (''quantum leap'')]] — [[anjakan paradigma]], dan [[revolusi]] — yang merangkumi mercu tanda dalam evolusi kerohanian dan duniawi kemanusiaan.
 
Sejarah manusia, berbanding dengan pra sejarah, pada masa lalu dikatakan bermula dengan ciptaan, secara bebas dibeberapa tapak di [[bumi]], tulisan, yang menjadi [[infrastruktur]] bagi penyebaran ingatan yang berterusan dan tepatdantepat dan dengan itu penting bagi penyebaran dan perkembangan pengetahuaan.<ref> Menurut ''Encyclopedia Americana'', 1986 ed., vol. 29, m.s. 558, "Tulisan mengekalkan pengetahuan manusia dan membolehkan mereka berhubung merentasi jarak jauh.... Masyarakat rumit bagi tamadun tinggi adalah mustahil tanpa seni tulisan."</ref> Tulisan, sebaliknya, menjadi perlu dengan gelombang Revolusi NeolithikNeolitik / Revolusi Pertanian, yang telah memberikan kebangkitan tamadun, contoh. masyarakat yang menetap secara tetap, yang mendorong peningkatan kepelbagaian perdagangan.
 
Habitat manusia yang bertaburan, berpusat sekitar punca [[air]] penting bagi kehidupan — [[sungai]] dan tasik — berkembang dengan masa kepada unit lebih besar, selaras dengan perkembangan kaedah pengangkutan yang lebih baik. Proses perkembangan ini, digalakkan oleh persaingan dan pertelingkahan antara masyarakat yang berjiran, semakin berkembang merentasi [[alaf]] kepada negara lebih besar, dan kemudiannya negara super atau empayar. Di [[Eropah]], kejatuhan [[Empayar Rom Barat]] ([[476]]) biasanya dikatakan sebagai menandakan akhirnya sejarah silam dan permulaan [[Zaman Pertengahan]].
 
Seribu tahun semudian, pada pertengahan abad ke-15, ciptaan [[Johannes Gutenberg]] bagi percetakan moden, menggunakan jenis boleh gerak, merevolusi perhubungan, membantu mengakhiri Zaman Pertengahan dan membawa masuk zaman moden, [[Zaman Pembaharuan|Renaissance]] dan Revolusi Saintifik.
 
Menjelang abad ke-18, himpunan pengetahuan dan teknologi, terutamanya di [[Eropah]], telah sampai tahap kritikal yang mencetuskan kehadiran [[Revolusi Perindustrian]]. Lebih suku-alaf sejak itu, perkembangan pengetahuan, teknologi, perdagangan, dan — bersamanya — potensi kemusnahan akibat perang telah meningkat berganda secara geometri mencipta peluang dan bahaya yang kini mengancam masyarakat manusia yang tinggal bersama di [[planet]] ini.
 
== Zaman Paleolitik ==
[[Image:Map-of-human-migrations.jpg|thumb|400px|Peta penghijrahan manusia, menurut [[genetik populasi]] [[Mitochondrial DNA mitokondria|mitochondrialmitokondria]]. Nombor adalah alaf sebelum kini (ketepatan dipersoalkan).]]
"Paleolitik" bererti "Zaman Batu Silam." Ini merupakan [[Zaman Batu]] terawal. [[PaleolitikZaman Awal|Paleolitik Awal]] (''Lower Paleolithic'')]] sebelum ''Homo sapiens'', bermula dengan ''[[Homo habilis]]'' dan pengunaan terawal perkakas batu sejak 2.5 juajuta tahun dahulu
''[[Homo sapiens awal|Homo sapiens]]'' berasal sekitar 200,000 tahun dahulu, membawa masuk [[PertengahanZaman Paleolitik Pertengahan]].
 
Pada satu ketika pada Pertengahan Paleolitik, manusia turut membangunkan [[asal bahasa|bahasa]], [[asal muzik|muzik]], [[seni pra sejarah|seni awal]], dan juga [[pengebumian paleolitik|pengkebumian mayat]] secara sistematik.
 
Manusia berkembang dari Afrika Timur ke Timur Dekat (''Near East'') sekitar 80 alaf dahulu, dan selanjutnya ke Asia Selatan dan [[Australasia]] sekitar 60 alaf dahulu, barat laut ke [[Eropah]] dan ketimurke timur ke [[Asia Tengah]] sekitar 40 alaf dahulu, dan jauh ketimurke timur hingga ke Amerika sejak sekitar 30 alaf dahulu. [[PaleolitikZaman Atas|Paleolitik AtasAkhir]] (''Upper Paleolithic'')]] dianggap bermula sejak 40 alaf dahulu, dengan kewujudan budaya "tinggi". Perkembangan ke [[Amerika Utara]] dan [[Oceania]] berlaku pada kemuncak [[Zaman Air Batu]] terkini, ketika kawasan serdahanasederhana amat tidak seduai untuk diduduki. Menjelang akhir Zaman Air Batu sekitar 12,000 tahun dahulu, manusia telah menduduki hampir kesemua bahagian bebas ais di seluruh dunia.
 
Sepanjang zaman Paleolitik, manusia biasanya hidup sebagai pemburu-pengumpul nomad. Masyarakat pemburu-pengumpul cenderung terdiri dari kumpulan agak kecil dan sama taraf (''egalitarian''), sungguhpun masyarakat pemburu-pengumpul dengan sumber makanan yang kaya atau mempunyai teknik penyimpanan makanan yang maju kadang kala membangunkan cara hidup tenang (''sedentary''), struktur masyarakat rumit seperti mempunyai ketua, dan [[pengelasan masyarakat]]; dan membolehkan hubungan jarak jauh, seperti bagi kes highway [[orang asli Australia]].
 
== Tempoh Mesolitik ==
[[Imej:Canoe.jpg|thumb|150px| [[Perahu jalur]] (''Dugoutdugout canoe'').]]
"Mesolitik," atau "Zaman batu Pertengahan" (dari [[bahasa Yunani|Yunani]] "''mesos''," "pertengahan," dan "''lithos''," "batu") merupakan zaman dalam perkembangan teknologi manusia antara tempoh [[Zaman Paleolitik]] dan [[Zaman Neolitik|Neolitik]] [[Zaman Batu]].
 
Tempoh MesolithikMesolitik bermula pada penghujung tempoh [[PleistoceneZaman Pleistosen]], sekitar 10,000 tahun dahulu, dan berakhir dengan [[Pertanian#Sejarah|pengenalan kepada pertanian]], yang tarikhnya berbeza menurut kawasan geografi. Di sesetengah kawasan, seperti [[Timur Dekat]], pertanian telahpun dilaksanakan menjelang hujung [[PleistoceneZaman Pleistosen]], dan di situ Mesolitik adalah pendek dan tidak jelas. Di kawasan yang mempunyai kesan glasial terhad, istilah [[Epipaleolitik]] kadang-kala digunakan.
 
Kawasan yang mengalami kesan persekitaran lebih besar seperti [[zaman air batu terakhir]] mempunyai lebih banyak bukti era MesolithikMesolitik, berakhirberalaf milennialamanya. Di Eropah Utara, masyarakat mampu hidup mudah dengan bekalan makanan yang banyak dari tanah paya terbentuk akibat cuaca lebih panas. Keadaan sedemikian menghasilkan tabiat manusia yang dikekalkan dalam rekod bahan, seperti oleh kebudayaan [[Maglemosian]] dan [[Azilian]]. Keadaan sedemikian turut melewatkan kedatangan NeolithikNeolitik sehingga 4000 [[Sebelum Masihi|SM]] (6,000 tahun dahulu) di Eropah Utara.
 
Peninggalan dari tempoh ini adalah sedikit dan jarang dijumpai, seringkali terhad pada [[middenbuangan]]. Di kawasan berhutan, tanda pertama nyahhutan telah dijumpai, sungguhpun ini hanya bermula dengan meluas semasa [[Zaman Neolitik|Neolitik]], apabila lebih banyak kawasan diperlukan bagi pertanian.
 
Di kebanyakan kawasan, MesoliticMesolitik mempunyai ciri-ciri perkakasan batu komposit kecil — [[mikrolit]] dan [[mikroburin]]. [[Alat pancing]], kapak batu dan objek kayu, contoh. [[kanoeKanu]] dan busur panah, turut dijumpai disesetengah kawasan. Teknologi ini mula muncul di Afrika, dikaitkan dengan budaya [[Azilian]], sebelum merebak ke Eropah menerusi budaya [[Ibero-Maurusian]] di [[Sepanyol]] dan [[Portugis]], dan budaya [[Kebaran]] di [[Palestin]]. Kemungkinan ciptaan ini berlaku secara serentak tidak boleh diabaikan.
 
Semasa [[Zaman Mesolitik|Mesolitik]] sama seperti tempoh [[Zaman Paleolitik|Paleolitik]] sebelumnya, manusia tinggal dalam suku kecil dan puak (kebanyakan sama taraf).
 
== Tempoh Neolitik ==
"Neolitik" bererti "Zaman Batu Baru"." Ini merupakan tempoh pembangunan teknologi dan masyarakat primitif, pada akhir "[[Zaman batuBatu]]." Bermula pada 10 alaf 10 SM / (12,000 tahun dahulu), tempoh Neolitik melalui pembangunan awal perkampungan, pertanian, penternakan haiwan dan perkakasan.
 
===Kebangkitan pertanian===
[[Imej:Maler der Grabkammer des Sennudem 001.jpg|thumb|left|250px|Bajak ditarik kerbau, [[Mesir purbaPurba]], sekitar. 1200 SM.]]
Perubahan utama, digambarkan oleh pakar pra sejarah [[Vere Gordon Childe]] sebagai "[[Revolusi Neolitik|Revolusi Pertanian]]," berlaku sekitar 10 alaf Sebelum Masihi dengan amalan pertanian. Orang-orang Sumer pertama mula menanam sekitar 9500 SM. Menjelang 7000 SM, pertanian telah tersebar ke [[India]]; menjelang 6000 SM, ke [[Mesir]]; menjelang 5000 SM, ke China. Sekitar 2700 SM, pertanian telah tiba ke [[Mesoamerika]].
 
Sungguhpun perhatian cenderung tertumpu pada [[TimurHilal TengahSubur]] [[FertileTimur CrescentTengah]], kajian arkeologi di [[Amerika]], [[Timur Asia]] dan [[Asia Tenggara]] menunjukkan bahawa sistem pertanian, menggunakan tanaman dan haiwan berlainan, mungkin dalam sesetengah kes berkembang di sana hampir sama awalnya. Perkembangan pengairan teratur, dan penggunaan tenaga kerja khas, oleh [[Sumeria]], bermula sekitar 5500 SM. Batu digantikan dengan gangsa dan perkakasan besi bagi pertanian dan perperangan. Penempatan pertanian sehingga itu hampir sepenuhnya bergantung kepada perkakasan batu. Di [[Eurasia]], perkakasan [[tembaga]] dan gangsa, hiasan dan senjata telah menjadi biasa sekitar 3000 SM. Selepas gangsa, kawasan [[Mediterranean]] Timur, [[Timur Tengah]] dan [[China]] mula menggunakan perkakasan dan senjata besi.
[[Imej:World 1000 BCE.png|thumb|right|300px|Tahap teknologi dan masyarakat dunia, sekitar 1000 SM.]]
 
Kemungkinannya penduduk Amerika tidak memmiliki peralatan logam sehingga zaman [[budaya Chavםn]] (900 SM)). Budaya [[Moche]] bagaimanapun memiliki perisai, pisau dan pinggang mangkuk logam. Malah puak [[InkaInca]] yang kekurangan logam telahpun memiliki bajak bermata logam, sekurang-kurangnya selepas penaklukan [[Chimor]]. Bagaimanapun, kurang penyelidikan arkhaeologiarkeologi dijalankan di [[Peru]], dan hampir kesemua ''[[khipus]]'' (peranti rakaman, dalam bentuk simpulan, yang digunakan oleh InkaInca) telah dibakar semasa [[penaklukan Sepanyol ke atas Peru]]. Sehingga akhir 2004, keseluruhan [[bandar]] masih dibongkar. Sesetengah cari gali menunjukkan bahawa besi mungkin telah dihasilkan di situ sebelum ia dimajukan di Eropah.
 
Tempat kelahiran tamadun awal adalah lembah sungai, seperti lembah [[EuphratesSungai Furat]] dan [[Tigris]] di [[Mesopotamia]], lembah [[sungai Nil|Nil]] di [[Mesir]], lembah [[sungai Indus|Indus]] di [[subbenua India]], dan lembah [[Yangtze]] dan [[Sungai Kuning]] di [[China]]. Sesetengah kaum nomad, seperti penduduk asli Australia dan [[Bushmen]] di Afrika selatanSelatan tidak bercucuk-tanam sehingga baru-baru ini.
 
Sebelum 1800, kebanyakan penduduk tidak tergolong dalam negara. Para saintis bertelingkah sama ada istilah "[[puak]]" patut diguna pakai bagi kumpulan masyarakat yang hidup masa itu. Kebanyakan masyarakat puak, di Eropah dan tempat lain, membentuk negara apabila mereka diancam, ataupun diceroboh oleh negara sedia ada. Contohnya adalah [[Marcomanni]], [[Poland]] dan [[Lithuania]]. Sesetengah "puak,", seperti [[Kassite]] dan [[Manchu]], menakluk negara dan dijajah olehnya.
 
Pertanian membolehkan pembentukan masyarakat rumit — [[tamadun]]. Negara dan pasaran muncul. Teknologi meningkatkan kemampuan manusia bagi mengawal alam sekitar dan membangunkan sistem pengangkutan dan perhubungan.
 
== Tamadun ==
===Negeri===
{{mainutama|Negara|Tamadun}}
[[Revolusi NeolithikNeolitik|Revolusi Pertanian pertama]] mendorong kepada beberapa perubahan utama. Ia membenarkan penduduk lebih padat, yang mengikut masa membentuk negeri. Terdapat beberapa takrifan bagi istilah, "negeri." [[Max Weber]] dan [[Norbert Elias]] mengtakrifkanmentakrifkan negeri sebagai organisasi manusia yang mempunyai monopoli bagi penggunaan kekerasan sah bagi kawasan geografik yang khusus.
 
[[Imej:Greatwall-SA3.jpg|thumb|left||280px|Sempadan menetapkan negeri— contoh jelas adalah [[Tembok Besar China]], yang merentangi lebih 6,400 km, dan pertama kali didirikan pada abad ke-3 SM bagi melindungi bahagian utara dari penceroboh nomad yang dikenali sebagai [[Xiongnu]]. Ia telah dibina semula dan diperkukuhkan beberapa kali semenjak itu.]]
Sesebuah negeri biasanya memerlukan tentera bagi menguatkuasa kekuatan secara sah. Tentera pula memerlukan birokrat bagi mengekalkannya. Satu-satunya pengecualian kepada aturan ini kelihatannya bagi [[tamadun Lembah Indus]], iaitu tidak terdapat bukti bagi kewujudan kuasa tentera.
 
Perang utama berlaku antara negara di [[Timur Tengah]]. Sekitar 1275 Sebelum Era Biasa (''BCE'')Masihi, [[HittitesHittite]] di bawah [[Muwatalli II]] dan [[Mesir Purba|Mesir]] di abwahbawah [[Ramesses II]] menandatangani perjanjian [[Kadesh]], perjanjian keamanan tertua dunia.<ref>{{cite web|title=Ramses/Hattusili Treaty|url=http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/ramses-hattusili-treaty.htm}}</ref>
 
[[Empayar]] mula wujud, dengan penaklukan kawasan yang diperintah oleh puak utama, sebagaimana yang berlaku di [[Empayar Neo-AssyrianAssyria]] (abad ke-10 SM), [[Wangsa Achaemenid|Empayar Parsi Achaemenid]] (abad ke-6 SM), [[Empayar Mauryan]] (abad ke-4 SM), [[ChinaDinasti Qin|Qin]] dan [[ChinaDinasti Han]] (abad ke-3 SM), dan [[Empayar Rom]] (abad ke-1 SM).
 
Pertembungan antara empayar termasuk yang berlaku pada abad ke-8, apabila [[Khalifah Islam]] dari Arab (memerintah dari [[Sepanyol]] hingga ke [[Iran]]) dan [[dinasti Tang]] [[China]] (yang memerintah dari [[Xinjiang]] hingga ke [[Korea]]) bertempur selama beberapa dekad bagi mengawal [[Asia Tengah]].
 
[[Imej:Sumerian 26th c Adab.jpg|thumb|right|[[skripSkrip CuneiformKuneiform]], sistem penulisan terawal yang diketahui.]]
Empayar daratan satu sempadan terbesar dalam sejarah adalah [[Empayar Mongol]] pada abad ke-13. Menjelang masa itu, kebanyakan orang di Eropah, Asia dan Afrika Utara merupakan sebahagian dari negara. Terdapat juga negara di [[Mexico]] dan barat [[Amerika Selatan]]. Negara mengawal semakin banyak jajahan dan penduduk dunia; kawasan "kosong" terakhir, tidak termasuk [[Antartika]] yang tidak didiami, akan dibahagikan antara negara dalam [[Persidangan Berlin]] (1884-1885).
 
===Bandar dan perdagangan===
{{mainutama|Bandar|perdagangan}}
[[Pertanian]] turut mencipta, dan membenarkan penyimpanan, lebihan makanan yang mampu menyokong orang yang tidak terbabit secara langsung dalam penghasilan makanan. Pembangunan pertanian membenarkan penubuhan bandar pertama. Ini adalah pusat perdagangan, pengilangan, dan kuasa politik dengan hampir tiada keluaran pertanian mereka sendiri. Bandar menubuhkan hubungan [[simbiosis]] dengan kawasan desa sekeliling, menyerap keluaran pertanian dan sebaliknya memberikan barangan dan pelbagai tahap perlindungan tentera.
 
Pembangunan bandar menghasilkan secara [[etimologi]] dan juga kebangkitan tamadun itu sendiri: pertama [[Sumeria|tamadun Sumeria]], di bahagian bawah [[Mesopotamia]] (3500 SM), di ikutidiikuti oleh [[Mesir Purba|tamadun Mesir]] sepanjang [[sungai Nil]] (3300 SM) dan [[Tamadun Lembah Indus|tamadun Harappan]] di [[Sungai Indus|Lembah Indus]] (3300 SM). Bandar besar didirikan, dengan kerumitan ekonomi dan masyarakat tahap tinggi. Setiap tamadun ini begitu berbeza sesama sendiri sehinggakan ia hampir pasti berasal secara berasingan. Ianya dalam tompoh ini, dan disebabkan keperluan menguruskan bandar, hinggakan tulisan dan perdagangan meluas diperkenalkan.
 
Penulisan terawal yang diketahui adalah [[skrip cuneiformkuneiform]], dicipta oleh orang-orang Sumeria sejak ca.sekitar [[abakabad ke-31 SM|3000 SM]]. Tulisan CuneiformKuneiform bermula sebagai sistem [[pictografpiktograf]]. Melalui masa, lambang gambar dipermudahkan dan menjadi lebih abstrak. CuneiformsKuneiform ditulis pada kepingan [[tanah liat]], dari mana simbol dilukis dengan [[Phragmites|mengsiang mensiang]] tumpul sebagai [[stilus]]. [[Abjad Zaman Gangsa Pertengahan|Abjad pertama]] digunakan pada [[Zaman Gangsa]] Pertengahan (2000-1500 SM). Darinya terbentuk [[abjad PhoenicianPhoenicia]], yang digunakan bagi menulis [[bahasa PhoenicianPhoenicia|PhoenicianPhoenicia]]. Abjad PhoenicianPhoenicia merupakan leluhur kebanyakan sistem tulisan yang digunakan hari ini.
 
Di China, masyarakat proto-bandar mungkin telah terbentuk dari 2500 SM, tetapi dinasti pertama yang dikenal pasti oleh pakar arkeologi adalah [[Dinasti Shang]].
 
Pada alaf ke-2 SM melihat kewujudan tamadun di [[Caanan]], [[Crete]], tanah besar [[Yunani Purba|Yunani]], dan [[Turki]] tengah.
[[Imej:Transasia trade routes 1stC CE gr2.png|thumb|300px|left|Laluan perdagangan yang digunakan pada sekitar kurun 1 berpusat di Laluan Sutera.]]
Di [[Amerika]], tamadun seperti [[tamadun Maya|Maya]], [[tamadun Zapotec|Zapotec]], [[Moche]], dan [[budaya Ica-Nazca|Nazca]] muncul di [[Mesoamerika]] dan [[Peru]] pada hujung alaf pertama SM.
 
Syiling pertama di dunia diperkenalkan sekitar 625 BCSM di [[Lydia]] (barat [[Anatolia]], di [[Turki]]) moden.<ref>[http://rg.ancients.info/lion/article.html The World's First Coin: The Lydian Lion]</ref>
 
[[Laluan Perdagangan]] muncul di timur [[laut Mediterranean Sea|Mediterranean]] pada alaf ke-4 SM. Lalaun perdagangan jarak jauh mula muncul pada alaf ke-3 SM, Kaum Sumeria di [[Mesopotamia]] berdagang dengan [[Tamadun Lembah Indus|tamadun Harappan]] dari [[Sungai Indus|lembah Indus]]. [[JalanLaluan Sutera]] antara [[China]] dan [[Syria]] mula digunakan pada alaf ke-2 SM. Bandar di [[Asia Tengah]] dan [[Empayar Parsi|Parsi]] merupakan persimpangan jalan bagi laluan perdagangan ini. Makam dinastik [[Silla]] telah dijumpai di [[Korea]], mengandungi reliktinggalan seperti cawan wain yang dihasilkan di [[Iran]].<ref>The Hankyeoreh http://www.hani.co.kr/section-021168000/2008/05/021168000200805080709002.html</ref> Tamadun [[Phoenicia]] dan [[Yunani Purba|Yunani]] mengasaskan empayar berasaskan perdagangan di lembangan Mediterranean pada alaf pertama SM.
 
Pada akhir alaf pertama dan awal alaf ke-2, kaum [[Arab]] menguasai laluan perdagangan di [[Lautan Hindi]], [[Asia Timur]], dan [[Sahara]]. Pada akhir alaf pertama, Kaum Arab dan [[Yahudi]] menguasai perdagangan di [[Mediterranean]]. Pada awal alaf ke-2, Penduduk Itali mengambil alih peranan ini, dan bandar [[Flanders|Flemish]] dan [[Jerman]] merupakan pusat laluan perdagangan di [[Eropah Utara]] yang dikawal oleh [[Liga Hanseatik]]. Di semua kawasan, bandar utama berkembang di persimpangan sepanjang laluan perdagangan.
 
===Agama dan falsafah===
{{utama|Sejarah falsafah|Perkembangan agama|Sejarah agama}}
[[Imej:Angkor wat temple.jpg|thumb|right|200px|[[Kuil]] [[Angkor Wat]], [[Kemboja]], awal [[abad ke-12]].]]
Falsafah dan agama baru muncul di timur dan barat, terutamanya sekitar abad ke-6 SM. Menjelang masa, pelbagai variasi agama berkembang di sekeliling dunia, dengan antara yang paling awal adalah [[Hindu]], [[BuddhaBuddhisme]], dan [[Jainisme]] di [[India]], dan [[ZoroastrianismMajusi]] di [[Empayar Parsi|Parsi]]. [[Agama Ibraham]] menjejak asal mereka kepada [[agama Yahudi]], sekitar 1800 SM.
 
Di timur, tiga aliran pemikiran menguasai pemikiran China sehingga zaman moden masa kini. Ia termasuk [[Taoisme]], [[Legalisme (falsafah)|Legalisme]] dan [[ConfucianismeKonfusianisme]]. Tradisi ConfucianismeKonfusianisme, yang paling berkuasa, melihat kearah moral politik dan bukannya menggunakan kuasa undang-undang tetapi ke arah kuasa dan contoh tradisi. ConfucianismeKonfusianisme akan kemudian tersebar ke [[Semenanjung Korea]] dan [[Goguryeo]]<ref>http://www.skkok.com/?_page=43</ref> dan kepada [[Jepun]].
 
Di barat, falsafah [[Yunani Purba|Yunani]], diwakili oleh [[Socrates]], [[Plato]], dan [[Aristotle]], tersebar keseluruhke seluruh [[Eropah]] dan [[Timur Tengah]] pada abad ke-4 SM melalui penaklukan oleh Alexander III dari Macedon, atau lebih dikenali sebagai [[Alexander Agung]].
 
== Tamadun dan kawasan ==
[[Imej:Rome rulez.jpg|thumb|left|230px|Binaan semula pusat [[Rom]] semasa pemerintahan [[Septimius Severus]], menunjukkan [[Colosseum]] dan kawasan ke selatan darinya.]]
Menjelang akhir abad pertama SM, [[Mediterranean]], [[Sungai Ganges]] dan [[Sungai Yellow]] telah menjadi tapak [[empayar]] yang pemimpin masa hadapan cuba menirunya. Di [[Sejarah India|India]], [[Empayar Mauryan]] memerintah sebahagian besar [[Asia Selatan]], sementara [[Pandyas]] memerintah [[India Selatan]]. Di [[Sejarah China|China]], [[Dinasti Qin|Qin]] dan [[Dinasti Han|Han]] mengembangkan pemerintahan imperial mereka menerusi penyatuan politik, komunikasi lebih baik dan penubuhan monopoli negara oleh [[Maharaja Wu dari China Han|Maharaja Wu]]'.
*[[Larry Gonick]], ''The Cartoon History of the Universe'', Volume One, Main Street Books, 1997, ISBN 978-0385265201, Volume Two, Main Street Books, 1994, ISBN 978-0385420938, Volume Three, W. W. Norton, 2002, ISBN 978-0393324037.
 
== Lihat juga ==
===Sejarah menurut kawasan===
* [[Sejarah Afrika]]
** [[Sejarah Amerika Utara]]
** [[Sejarah Amerika Tengah]]
** [[Sejarah KaribbeanCaribbean]]
** [[Sejarah Amerika Selatan]]
* [[Sejarah AntarctikaAntartika]]
* [[Sejarah Australia]]
* [[Sejarah New Zealand]]
* [[Sejarah kepulauanKepulauan Pasifik]]
* [[Sejarah Eurasia]]
** [[Sejarah Eropah]]
*** [[Sejarah Asia Tenggara]]
 
== Pautan luar ==
*[http://www.antiquebooks.net/cgi-bin/bookfront?book=13 Universal Concise History of the World, 1832] Teks penuh, bebas untuk di baca, Buku Amerika berkenaan tawarikh dunia dengan pandangan Amerika 1832 menarik.
*[http://vlib.iue.it/history/index.html WWW-VL: Tawarikh Dunia] di Institute Universiti Eropah
{{Spoken Wikipedia|History_of_the_world.ogg|2005-04-19}}
 
<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[#top|'''''ReturnKembali toke topatas of pagelaman.''''']]
 
[[Kategori:Sejarah mengikut topik|Dunia]]
65,412

suntingan

Menu pandu arah