Kota Vatikan
Negara Kota Vatikan Stato della Città del Vaticano | |
|---|---|
.svg) Jata
| |
| Lagu kebangsaan: Inno e Marcia Pontificale "Lagu dan Perarakan Kepausan"[1] | |
 Lokasi Kota Vatikan di Eropah | |
| Ibu negara | Kota Vatikan |
| Pemerintah | Monarki mutlak[2] |
• Paus (berdaulat) | Leo XIV[3] |
| Raffaella Petrini[4] | |
| Penubuhan | |
• Perjanjian Lateran ditandatangani | 11 Februari 1929 |
• Perjanjian diratifikasi dan berkuat kuasa | 7 Jun 1929 |
| Keluasan | |
• Jumlah | 0.44 km2 (0.17 bt2) |
| Populasi | |
• Perkiraan 2024 | 882 |
| 2,005/km2 (5,192.9/sq mi) | |
| Mata wang | Euro (€) (EUR) |
| Kod panggilan | +39 06 698[5] |
| Kod ISO 3166 | VA |
| DPT internet | .va[5] |
.svg)
Kota Vatikan (Jawi: کوتا ۏاتيکن; Itali: Città del Vaticano), secara rasmi Negara Kota Vatikan (Itali: Stato della Città del Vaticano), ialah sebuah negara kota berdaulat dan enklaf yang seluruh wilayahnya terletak di dalam bandar raya Rom, Itali. Negara ini terletak berhampiran tebing kanan Sungai Tiber, di kawasan Bukit Vatikan, dan mempunyai keluasan hanya 0.44 km² atau 44 hektar.[6] Dengan 882 orang penduduk pada 31 Disember 2024, Kota Vatikan merupakan negara merdeka terkecil di dunia dari segi keluasan wilayah dan jumlah penduduk.[7][8]
Negara Kota Vatikan diwujudkan melalui Perjanjian Lateran, yang ditandatangani oleh Takhta Suci dan Kerajaan Itali pada 11 Februari 1929 dan diratifikasi pada 7 Jun tahun yang sama. Kota Vatikan dan Takhta Suci ialah dua entiti yang berbeza dari segi undang-undang. Takhta Suci ialah badan berdaulat yang merangkumi Paus dan institusi pusat pemerintahan Gereja Katolik, manakala Negara Kota Vatikan ialah entiti wilayah yang diwujudkan untuk menjamin kebebasan dan kemerdekaan Takhta Suci daripada kuasa negara lain.[9]
Kota Vatikan berbentuk monarki mutlak. Paus Leo XIV, yang dipilih sebagai paus pada 8 Mei 2025, ialah berdaulat dan ketua negara.[3] Undang-undang Asas yang diisytiharkan pada 31 Julai 2026 memperuntukkan bahawa Paus memegang sepenuhnya kuasa pemerintahan, termasuk kuasa perundangan, eksekutif dan kehakiman. Fungsi perundangan pada kebiasaannya dijalankan melalui Suruhanjaya Kepausan bagi Negara Kota Vatikan, manakala pentadbiran eksekutif dilaksanakan oleh Kegabenoran Negara Kota Vatikan.[10]
Walaupun sangat kecil, wilayah Kota Vatikan mempunyai kepentingan keagamaan, sejarah dan kebudayaan yang besar. Ia merangkumi Basilika Santo Peter, Dataran Santo Peter, Istana Apostolik, Kapel Sistina, sebahagian besar Muzium Vatikan dan Taman Vatikan. Keseluruhan wilayah negara itu telah disenaraikan sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO sejak 1984 kerana kepentingan seni bina, seni, sejarah dan keagamaannya.[11]
Etimologi
[sunting | sunting sumber]Nama Kota Vatikan berasal daripada nama kawasan Vatikan di sebelah kanan Sungai Tiber. Pada zaman Rom purba, kawasan yang lebih luas di situ dikenali sebagai Ager Vaticanus. Bentuk Vaticanum pula telah digunakan sekurang-kurangnya sejak abad ke-2 Masihi untuk merujuk kepada kawasan yang kira-kira bersamaan dengan wilayah Vatikan pada masa kini.[12] Nama negara moden itu dengan demikian berasal daripada nama geografi kawasan tempat negara tersebut dibentuk pada 1929.
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Zaman purba dan perkembangan Kristian awal
[sunting | sunting sumber]
Kawasan di sebelah kanan Sungai Tiber yang kemudian menjadi Vatikan terletak di luar pusat bandar Rom purba. Pada zaman Empayar Rom, sebahagian tanah di situ ditebus guna dan digunakan untuk taman serta vila. Agrippina Tua mempunyai taman di kawasan tersebut, sementara Maharaja Caligula membina sebuah sarkas yang kemudiannya diperbesar pada zaman Nero.[12]
Menurut tradisi Kristian, Santo Peter, salah seorang daripada rasul Jesus, mati syahid di kawasan itu pada zaman pemerintahan Nero, sekitar tahun 64 Masihi, dan dikebumikan di sebuah nekropolis berhampiran. Makam yang dikaitkan dengannya kemudian menjadi tempat ziarah Kristian. Selepas agama Kristian memperoleh kedudukan yang lebih bebas dalam Empayar Rom pada awal abad ke-4, Maharaja Konstantinus Agung memulakan pembinaan sebuah basilika besar di atas kawasan makam tersebut sekitar tahun 324. Basilika itu menjadi pendahulu kepada Basilika Santo Peter yang ada sekarang.[6][12]
Pada abad ke-9, Paus Leo IV membina kubu dan tembok mengelilingi kawasan Basilika Santo Peter selepas serangan terhadap Rom. Kawasan berkubu tersebut dikenali sebagai Kota Leonine dan menjadi salah satu teras perkembangan wilayah kepausan di sekitar Vatikan.[12]
Pusat kepausan dan zaman Renaissance
[sunting | sunting sumber]Kediaman utama paus tidak sentiasa terletak di Vatikan. Kepausan berpindah ke Avignon pada 1309 dan kembali ke Rom pada 1377. Selepas kepulangan tersebut, Vatikan semakin berkembang sebagai pusat kediaman dan pentadbiran paus.[12]
Pada akhir abad ke-15 dan abad ke-16, para paus menaja pembinaan serta karya seni berskala besar yang menjadikan Vatikan salah satu pusat utama seni Renaissance. Kapel Sistina dibina pada zaman Paus Sixtus IV dan dirasmikan pada 1483. Pada awal abad ke-16, Paus Julius II memulakan pembinaan semula Basilika Santo Peter serta menugaskan seniman seperti Michelangelo dan Raphael. Pembinaan basilika diteruskan selama lebih daripada satu abad dengan sumbangan arkitek termasuk Michelangelo, Giacomo della Porta dan Carlo Maderno. Pada abad ke-17, Gian Lorenzo Bernini mereka bentuk susunan monumental Dataran Santo Peter dan tiangnya.[12]
Penyatuan Itali dan pembentukan negara
[sunting | sunting sumber]Negeri-negeri Paus pernah menguasai wilayah yang jauh lebih luas di Semenanjung Itali, tetapi wilayah tersebut beransur-ansur diserap dalam proses Penyatuan Itali. Pada 1870, tentera Kerajaan Itali menguasai Rom dan menamatkan pemerintahan wilayah Negeri-negeri Paus. Paus Pius IX tidak mengiktiraf penyelesaian tersebut dan menganggap dirinya sebagai "tawanan di Vatikan". Pertikaian berpanjangan antara kepausan dengan negara Itali ini dikenali sebagai Persoalan Rom.[13]
Persoalan Rom diselesaikan melalui Perjanjian Lateran, yang ditandatangani pada 11 Februari 1929 antara Takhta Suci dengan Kerajaan Itali dan berkuat kuasa selepas diratifikasi pada 7 Jun 1929. Perjanjian itu mengiktiraf sebuah negara berdaulat baharu, Negara Kota Vatikan, serta menetapkan wilayah dan kedudukannya dalam hubungannya dengan Itali.[9]
Penubuhan Kota Vatikan tidak mewujudkan Takhta Suci, yang telah mempunyai keperibadian dan fungsi antarabangsa lebih awal. Sebaliknya, negara baharu itu diwujudkan sebagai asas wilayah yang menjamin kebebasan Takhta Suci dan membolehkan Paus menjalankan tanggungjawabnya tanpa tertakluk kepada kedaulatan negara lain.[9]
Perkembangan perlembagaan
[sunting | sunting sumber]Tatanan perlembagaan Kota Vatikan telah disemak beberapa kali sejak 1929. Undang-undang Asas 1929 digantikan oleh Undang-undang Asas yang diisytiharkan oleh Paus John Paul II pada 2000. Undang-undang itu kemudiannya digantikan pada 2023 oleh undang-undang baharu yang diisytiharkan oleh Paus Francis.[14]
Pada 31 Julai 2026, Paus Leo XIV mengisytiharkan satu lagi Undang-undang Asas bagi menyesuaikan struktur pemerintahan dengan perubahan institusi dan perundangan yang berlaku sejak beberapa tahun sebelumnya. Undang-undang tersebut menggantikan sepenuhnya Undang-undang Asas 2023 dan berkuat kuasa pada tarikh pengisytiharannya.[10]
Geografi dan wilayah
[sunting | sunting sumber].jpg)
Kota Vatikan terletak berhampiran tebing kanan Sungai Tiber, di sebuah kawasan berbukit yang merupakan sebahagian daripada Bukit Vatikan. Wilayah negara itu berkeluasan 0.44 km², bersamaan 44 hektar. Sebahagian besar sempadannya ditandai oleh tembok, manakala sempadan di Dataran Santo Peter mengikuti jalur batu travertin yang menghubungkan hujung luar barisan tiang dataran tersebut.[6]
Dataran Santo Peter terletak dalam wilayah Kota Vatikan tetapi biasanya terbuka kepada orang ramai. Menurut aturan yang terhasil daripada hubungan khas dengan Itali, tugas kepolisan biasa di sebahagian dataran itu lazimnya dijalankan oleh pihak berkuasa Itali. Terdapat lima pintu masuk ke bahagian dalaman negara, dengan kawalan keselamatan dilaksanakan oleh Pengawal Swiss Kepausan dan Kor Gendarmerie. Pintu masuk awam ke Muzium Vatikan pula terletak di Viale Vaticano.[6]
Sempadan dan kawasan ekstrateritorial
[sunting | sunting sumber]Wilayah Kota Vatikan perlu dibezakan daripada beberapa hartanah milik atau digunakan oleh Takhta Suci di Rom dan kawasan lain di Itali. Oleh sebab wilayah negara itu terlalu kecil untuk menempatkan semua institusi Takhta Suci, sejumlah pejabat, basilika dan bangunan lain terletak di luar sempadan negara.[6]
Sesetengah hartanah tersebut menikmati keistimewaan dan kekebalan yang ditetapkan oleh Perjanjian Lateran dan lazim disebut sebagai kawasan "ekstrateritorial". Status ini tidak bermaksud kawasan tersebut menjadi sebahagian daripada wilayah berdaulat Kota Vatikan. Undang-undang Asas 2026 turut memperuntukkan pelaksanaan fungsi negara tertentu di kawasan sedemikian mengikut perlindungan yang diberikan oleh undang-undang antarabangsa dan perjanjian yang berkenaan.[6][10]
Pemerintahan dan undang-undang
[sunting | sunting sumber]Ketua negara dan institusi utama
[sunting | sunting sumber]Kota Vatikan ialah sebuah monarki mutlak dengan Paus sebagai berdaulat dan ketua negara. Kedudukan Paus sebagai berdaulat Kota Vatikan berbeza daripada kedudukannya sebagai ketua Gereja Katolik dan kepala Takhta Suci, walaupun jawatan-jawatan tersebut dipegang oleh orang yang sama.[9][2]
Di bawah Undang-undang Asas 2026, Paus mempunyai sepenuhnya kuasa pemerintahan negara, termasuk kuasa perundangan, eksekutif dan kehakiman. Walau bagaimanapun, pelaksanaan sehari-hari fungsi tersebut diserahkan kepada institusi negara yang ditetapkan oleh undang-undang.[10]
| Institusi atau jawatan | Penyandang atau komposisi | Pelantikan | Peranan perlembagaan |
|---|---|---|---|
| Paus | Leo XIV[3] | Paus dipilih oleh para kardinal pemilih dalam konklaf. Leo XIV dipilih pada 8 Mei 2025.[3] | Berdaulat negara dan pemegang sepenuhnya kuasa perundangan, eksekutif dan kehakiman. |
| Suruhanjaya Kepausan bagi Negara Kota Vatikan | Presiden bersama kardinal dan anggota lain yang dilantik | Anggota dilantik oleh Paus bagi tempoh lima tahun. | Menjalankan fungsi perundangan kecuali bagi perkara yang dikhaskan oleh Paus atau diberikan kepada badan lain. |
| Kegabenoran Negara Kota Vatikan | Presiden: Raffaella Petrini[4] | Presiden Suruhanjaya Kepausan juga menjadi Presiden Kegabenoran. | Menjalankan fungsi eksekutif dan pentadbiran negara melalui struktur Kegabenoran. |
| Badan kehakiman | Tribunal, Mahkamah Rayuan, Mahkamah Kasasi dan Pejabat Promotor Keadilan | Struktur dan bidang kuasa ditentukan oleh undang-undang kehakiman negara. | Menjalankan fungsi kehakiman atas nama Paus; Promotor Keadilan menjalankan fungsi penyiasatan dan pendakwaan. |
Presiden Suruhanjaya Kepausan juga mengetuai Kegabenoran. Pada 2026 jawatan tersebut dipegang oleh Raffaella Petrini, seorang biarawati daripada Sisters of St Francis of the Eucharist.[4] Kegabenoran ialah struktur pentadbiran utama negara dan bertanggungjawab terhadap bidang seperti keselamatan, kesihatan awam, alam sekitar, kegiatan ekonomi, perkhidmatan pos dan kastam, prasarana, bangunan serta pemuliharaan warisan seni dan sejarah.[15][10]
Apabila Takhta Kepausan kosong, Kolej Kardinal memastikan kesinambungan fungsi negara dalam batas yang ditetapkan oleh Undang-undang Asas. Kuasa yang boleh dijalankan dalam tempoh itu dibatasi supaya tidak menjejaskan hak yang dikhaskan kepada Paus yang akan dipilih kemudian.[10]
Kehakiman dan keselamatan
[sunting | sunting sumber]
Fungsi kehakiman dilaksanakan atas nama Paus melalui Tribunal, Mahkamah Rayuan dan Mahkamah Kasasi, bersama-sama pejabat pendakwaan yang diketuai oleh Promotor Keadilan. Undang-undang Asas 2026 mengekalkan prinsip bahawa organisasi badan kehakiman ditentukan oleh undang-undang kehakiman negara serta menjamin perlindungan prosedur yang ditetapkan oleh undang-undang.[10]
Kor Gendarmerie ialah pasukan polis Kota Vatikan. Tanggungjawabnya merangkumi ketenteraman awam, keselamatan, fungsi polis kehakiman, kawalan sempadan dan pencegahan jenayah.[16] Pengawal Swiss Kepausan pula mempunyai tanggungjawab khusus terhadap keselamatan Paus. Undang-undang Asas membolehkan Presiden Kegabenoran mendapatkan bantuan Pengawal Swiss bagi fungsi keselamatan dan kepolisan apabila diperlukan.[10]
Hubungan dengan Takhta Suci dan hubungan antarabangsa
[sunting | sunting sumber]Walaupun mempunyai hubungan yang sangat rapat, Negara Kota Vatikan dan Takhta Suci mempunyai keperibadian undang-undang antarabangsa yang berbeza. Takhta Suci ialah institusi pusat Gereja Katolik di bawah Paus, manakala Kota Vatikan ialah negara wilayah yang berfungsi sebagai jaminan material terhadap kebebasan Takhta Suci.[9]
Perwakilan Kota Vatikan dalam hubungan diplomatik dengan negara dan subjek undang-undang antarabangsa lain serta dalam pemeteraian perjanjian antarabangsa dikhaskan kepada Paus dan dilaksanakan melalui Sekretariat Negara. Dalam perkara antarabangsa lain, Presiden Kegabenoran boleh mewakili negara. Kegabenoran juga boleh membuat aturan dengan pihak asing bagi menjamin bekalan, hubungan, kemudahan dan perkhidmatan awam yang diperlukan oleh sebuah negara enklaf.[10][17]
Penyertaan antarabangsa Kota Vatikan juga perlu dibezakan daripada penyertaan Takhta Suci. Negara Kota Vatikan sendiri mengambil bahagian dalam beberapa badan yang berkaitan rapat dengan fungsi wilayah dan perkhidmatan negara, termasuk Kesatuan Pos Sedunia (UPU) dan Kesatuan Telekomunikasi Antarabangsa (ITU). Takhta Suci pula menjalankan sebahagian besar hubungan diplomatik dan penyertaan antarabangsa yang berkaitan dengan peranan global Gereja Katolik.[18]
Demografi
[sunting | sunting sumber]Penduduk dan kewarganegaraan
[sunting | sunting sumber]Pada 31 Disember 2024, terdapat 882 orang yang bermastautin di dalam Negara Kota Vatikan, merangkumi warganegara Vatikan dan penduduk yang tidak memiliki kewarganegaraan negara itu.[7] Jumlah penduduknya kecil dan komposisinya berbeza daripada kebanyakan negara kerana sebahagian besar penduduk berada di situ berhubung dengan pekerjaan, jawatan gerejawi atau perkhidmatan kepada negara dan Takhta Suci.
Kewarganegaraan Vatikan tidak pada asasnya berfungsi seperti kewarganegaraan yang diperoleh secara automatik semata-mata kerana kelahiran dalam wilayah negara atau keturunan. Undang-undang kewarganegaraan 2011 memberikan kewarganegaraan kepada beberapa kategori yang berkaitan dengan jawatan dan perkhidmatan, termasuk kardinal yang bermastautin di Kota Vatikan atau Rom, anggota perkhidmatan diplomatik Takhta Suci dan orang yang diwajibkan bermastautin di Kota Vatikan kerana jawatan atau perkhidmatan mereka.[19]
Dalam keadaan yang diperuntukkan oleh undang-undang, kewarganegaraan juga boleh diberikan kepada orang yang dibenarkan tinggal di negara tersebut serta anggota keluarga tertentu yang tinggal bersama mereka. Oleh sebab hak kewarganegaraan sering berkait dengan jawatan, perkhidmatan atau kediaman yang menjadi asas pemberiannya, kewarganegaraan tersebut boleh tamat apabila syarat berkenaan tidak lagi dipenuhi.[19]
Ekonomi dan perkhidmatan awam
[sunting | sunting sumber]Saiz dan tujuan khas Kota Vatikan menyebabkan struktur ekonominya berbeza daripada sebuah ekonomi negara biasa. Fungsi ekonomi kerajaan dilaksanakan terutamanya melalui Kegabenoran untuk menyokong pentadbiran negara, prasarana dan institusi yang beroperasi dalam wilayahnya. Undang-undang Asas 2026 memberikan Kegabenoran tanggungjawab terhadap kegiatan ekonomi negara, perkhidmatan pos, filateli dan kastam, serta rangkaian, prasarana dan kemudahan awam.[10]
Direktorat Ekonomi menguruskan antara lain akaun, perbendaharaan, aset, penyediaan penyata kewangan dan kegiatan perdagangan tertentu. Direktorat itu juga mengendalikan kegiatan yang berkaitan dengan penjualan bahan filateli dan numismatik serta beberapa perkhidmatan komersial negara.[20]
Undang-undang Asas menetapkan penyediaan belanjawan tahunan dan akaun muktamad negara, di samping perancangan kewangan tiga tahun. Ia turut menetapkan prinsip ketelusan dan keseimbangan dalam pengurusan sumber awam.[10]
Mata wang rasmi ialah euro, walaupun Kota Vatikan bukan anggota Kesatuan Eropah atau zon euro. Penggunaannya diatur melalui perjanjian kewangan dengan Kesatuan Eropah. Perjanjian tersebut membolehkan Kota Vatikan mengeluarkan kuantiti terhad syiling euro dengan reka bentuknya sendiri tetapi tidak memberikannya hak untuk mengeluarkan wang kertas euro.[21]
Infrastruktur dan pengangkutan
[sunting | sunting sumber].jpg)
Oleh sebab Kota Vatikan ialah sebuah enklaf yang dikelilingi Itali, prasarana asasnya berkait rapat dengan sistem Itali. Perjanjian Lateran memperuntukkan bahawa Itali menyediakan hubungan bagi bekalan air serta rangkaian kereta api, telegraf, telefon, pos dan perkhidmatan lain yang diperlukan oleh negara baharu itu.[22]
Kota Vatikan mempunyai sebuah stesen kereta api dan landasan yang menghubungkannya dengan rangkaian kereta api Itali. Disebabkan saiz wilayah yang amat kecil, kereta api bukan sistem pengangkutan dalaman berskala besar, sebaliknya merupakan salah satu hubungan fizikal negara itu dengan Itali sebagaimana diperuntukkan dalam Perjanjian Lateran.[22]
Negara ini juga mempunyai domain peringkat tertinggi kod negara .va. Rekod Internet Assigned Numbers Authority menyenaraikan Takhta Suci dan Negara Kota Vatikan sebagai pengurus domain tersebut. Nombor hubungan institusi Vatikan yang diterbitkan pada masa kini menggunakan kod negara Itali +39 dan julat Rom 06 698.[5]
Kebudayaan dan warisan
[sunting | sunting sumber]
Warisan seni bina dan seni Kota Vatikan terbentuk melalui sejarah panjang kawasan itu sebagai salah satu pusat utama agama Kristian Barat dan kepausan. Basilika Santo Peter, yang dibina semula antara abad ke-16 dan ke-17, menghimpunkan sumbangan beberapa tokoh penting Renaissance dan Baroque, termasuk Michelangelo, Giacomo della Porta, Carlo Maderno dan Gian Lorenzo Bernini. Dataran Santo Peter dan barisan tiangnya pula merupakan antara karya utama Bernini.[12]
Kapel Sistina merupakan salah satu bahagian paling terkenal dalam kompleks kepausan. Bangunan tersebut dibina pada zaman Paus Sixtus IV dan dirasmikan pada 1483, sementara hiasannya melibatkan sejumlah seniman Renaissance. Pada abad ke-16, Michelangelo menghasilkan lukisan pada siling kapel serta Pengadilan Terakhir, yang kemudian menjadi antara karya seni paling dikenali di Vatikan.[12]
Muzium Vatikan menyimpan koleksi seni, arkeologi dan budaya yang dikumpulkan oleh kepausan sepanjang beberapa abad. Pemeliharaan, peningkatan dan pengurusan kompleks Muzium Vatikan serta pengawasan terhadap warisan seni, sejarah, arkeologi dan etnografi negara termasuk dalam bidang tanggungjawab Kegabenoran.[15]
Pada 1984, keseluruhan wilayah Kota Vatikan seluas 44 hektar dimasukkan dalam Senarai Tapak Warisan Dunia UNESCO. Tapak tersebut memenuhi kriteria (i), (ii), (iv) dan (vi), yang antara lain mencerminkan nilai karya seni dan seni binanya serta pengaruh sejarah dan keagamaan kawasan tersebut.[11]
Simbol negara
[sunting | sunting sumber]Undang-undang Asas 2026 menetapkan bendera, jata dan meterai rasmi Negara Kota Vatikan. Benderanya terdiri daripada dua bidang menegak, kuning di bahagian tiang dan putih di bahagian luar, dengan tiara paus dan dua kunci bersilang pada bidang putih. Jata negara juga menggunakan lambang tiara dan kunci bersilang.[10]
Lagu rasmi kepausan ialah Inno e Marcia Pontificale, karya Charles Gounod. Paus Pius XII menetapkan karya tersebut sebagai lagu kepausan rasmi pada 16 Oktober 1949 dan ia pertama kali dipersembahkan dalam kedudukan tersebut pada 24 Disember 1949. Laman rasmi Negara Kota Vatikan menegaskan bahawa lagu itu tidak dianggap sebagai "lagu kebangsaan" dalam pengertian konvensional kerana fungsinya dikaitkan dengan Paus dan Takhta Suci.[1]
Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 "History of the Pontifical Anthem". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 "Bodies of the State". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 "Biography of the Holy Father Leo XIV". The Holy See (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 3 "Pope Leo XIV has appointed Sr. Raffaella Petrini, President of the Pontifical Commission for Vatican City State as member of the Commission for Confidential Matters". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). 4 Februari 2026. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 3 ".VA Domain Delegation Data" (dalam bahasa Inggeris). Internet Assigned Numbers Authority. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "Geography". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 "Population". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- ↑ "Vatican City Today". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 "Origins and Characteristics". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Leo XIV (31 Julai 2026). "Legge Fondamentale dello Stato della Città del Vaticano". Holy See Press Office (dalam bahasa Itali). Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 "Vatican City" (dalam bahasa Inggeris). Pusat Warisan Dunia UNESCO. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 "Vatican City through time". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- ↑ "Vatican City turns 91". Vatican News (dalam bahasa Inggeris). 11 Februari 2020. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- ↑ "One year after the entry into force of the new Fundamental Law of the Vatican City State". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). 7 Jun 2024. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 "Governatorate". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. 25 Jun 2024. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- ↑ "Gendarmerie Corps". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- ↑ "Diplomatic relations". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- ↑ "Participation in International Organizations". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 Benedict XVI (22 Februari 2011). "Legge sulla cittadinanza, la residenza e l'accesso" (PDF) (dalam bahasa Itali). Stato della Città del Vaticano. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- ↑ "Directorate for the Economy". Vatican City State (dalam bahasa Inggeris). Governatorato dello Stato della Città del Vaticano. 25 Jun 2024. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- ↑ "The euro outside the euro area" (dalam bahasa Inggeris). Suruhanjaya Eropah. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
- 1 2 "Lateran Treaty" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Vatican City State. 11 Februari 1929. Dicapai pada 25 Ogos 2026.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]
41°54′11″U 12°27′07″T / 41.903°U 12.452°T
Negara berdaulat dan wilayah tanggungan di Eropah | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Negara berdaulat | Albania · Andorra · Armenia · Austria · Azerbaijan · Belanda · Belarus · Belgium · Bosnia dan Herzegovina · Bulgaria · Croatia · Cyprus · Denmark · Estonia · Finland · Georgia · Hungary · Iceland · Ireland · Itali · Jerman · Kazakhstan · Kosovo · Kota Vatikan Latvia · Liechtenstein · Lithuania · Luxembourg · Macedonia Utara · Malta · Moldova · Monaco · Montenegro · Norway · Perancis · Poland · Portugal · Republik Cekh · Romania · Rusia · San Marino · Sepanyol · Serbia · Slovakia · Slovenia · Sweden · Switzerland · Turki · Ukraine · United Kingdom · Yunani | .svg) | |||||||
| Negeri dengan pengiktirafan terhad | |||||||||
| Tanggungan dan wilayah lain |
| ||||||||