Mahathir bin Mohamad

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
(Dilencongkan dari Mahathir bin Mohammad)
Jump to navigation Jump to search
“Mahathir Mohamad", “Tun Dr. Mahathir Mohamad”, "Tun M" dan "Che Deto" dilencongkan di sini.
Yang Amat Berhormat Tun Dr
Mahathir bin Mohamad
محضير بن محمد

DK SMN SPMJ SSAP DGSM SPNS DUPN SPDK AP
Asia Pacific Young Business Conference & Trade 2010 (cropped).jpg
Perdana Menteri Malaysia ke-7
Memegang jawatan
10 Mei 2018
Raja Sultan Muhammad V (2016 - kini)
Timbalan Wan Azizah Wan Ismail
Didahului oleh Mohd Najib bin Abdul Razak
Pengerusi Parti Pribumi Bersatu Malaysia
Memegang jawatan
9 September 2016
Perdana Menteri Malaysia ke-4
Dalam jawatan
16 Julai 1981 – 31 Oktober 2003
Raja Sultan Ahmad Shah (1979 - 1984)
Sultan Iskandar (1984 - 1989)
Sultan Azlan Shah (1989 - 1994)
Tuanku Ja'afar (1994 - 1999)
Tuanku Salahuddin Abdul Aziz Shah (1999 - 2001)
Tuanku Syed Sirajuddin (2001 - 2006)
Timbalan Musa Hitam (1981-1986)
Ghafar Baba (1986-1993)
Anwar Ibrahim (1993-1998)
Abdullah Ahmad Badawi (1999-2003)
Didahului oleh Hussein Onn
Digantikan oleh Abdullah Ahmad Badawi
Timbalan Perdana Menteri Malaysia ke-4
Dalam jawatan
15 September 1978 – 16 Julai 1981
Didahului oleh Tun Hussein Onn
Digantikan oleh Tun Musa Hitam
Menteri Kewangan
Dalam jawatan
7 September 1998 – 7 Januari 1999
Didahului oleh Anwar Ibrahim
Digantikan oleh Daim Zainuddin
Dalam jawatan
5 Jun 2001 – 31 Oktober 2003
Didahului oleh Daim Zainuddin
Digantikan oleh Abdullah Ahmad Badawi
Menteri Dalam Negeri
Dalam jawatan
8 Mei 1986 – 8 Januari 1999
Didahului oleh Musa Hitam
Digantikan oleh Abdullah Ahmad Badawi
Menteri Pertahanan
Dalam jawatan
18 Julai 1981 – 6 Mei 1986
Didahului oleh PBB.jpg Abdul Taib Mahmud
Digantikan oleh UMNO (Malaysia).svg Abdullah Ahmad Badawi
Menteri Perdagangan dan Industri
Dalam jawatan
1 Januari 1978 – 16 Julai 1981
Didahului oleh Hamzah Abu Samah
Digantikan oleh Tengku Ahmad Rithauddeen
Menteri Pendidikan
Dalam jawatan
5 September 1974 – 31 Disember 1977
Didahului oleh Mohamed Yaacob
Digantikan oleh Musa Hitam
Setiausaha Umum
Pergerakan Negara-negara Berkecuali
ke-21
Dalam jawatan
20 Februari 2003 – 31 Oktober 2003
Didahului oleh Thabo Mbeki
Digantikan oleh Abdullah Ahmad Badawi
Butiran peribadi
Lahir Mahathir bin Mohamad
(1925-07-10) 10 Julai 1925 (umur 92)
Lorong Kilang Ais, Seberang Perak, Alor Star, Kedah, Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu (kini Malaysia)
Parti politik Perikatan-UMNO (1946-1974)
Barisan Nasional
UMNO (Malaysia).svg UMNO BN-UMNO (1974-2016)
PH-PPBM (2016-kini)
Pasangan Tun Dr Siti Hasmah binti Mohamad Ali (k. 1956)
Anak-anak Marina
Mirzan
Melinda
Mokhzani
Mukhriz
Maizura
Mazhar
Ibu Wan Tempawan Wan Hanapi
Bapa Mohamad Iskandar
Pekerjaan Doktor, ahli politik
Tandatangan

Tun Dr. Mahathir bin Mohamad (Tulisan Jawi: محضير بن محمد, IPA: [maˈhaðɪr bɪn moˈhamad]; dilahirkan pada 10 Julai 1925)[1][2][3] atau cukup dikenali sebagai "Tun. M" ialah seorang doktor dan ahli politik Malaysia dan merupakan Perdana Menteri Malaysia ketujuh dan juga sebagai Ahli Parlimen Langkawi di Kedah. Beliau juga pernah menjadi Perdana Menteri Malaysia keempat di mana beliau memegang jawatan selama 22 tahun (1981-2003) menjadikan beliau sebagai Perdana Menteri Malaysia yang paling lama berkhidmat. Dalam buku A Doctor in the House, Dr Mahathir menyatakan tarikh lahir sebenarnya ialah 10 Julai 1925, tetapi bapanya mendaftarkan tarikh lahir dalam sijil kelahiran sebagai 20 Disember untuk memudahkan urusan pendaftaran persekolahan. Menggunakan nama timangannya sendiri, "Che Det" sebagai nama pena, beliau banyak menulis dengan artikel pertamanya disiarkan oleh akhbar The Straits Times Singapura pada 20 Julai, 1947 bertajuk “Malay Women Make Their Own Freedom” (Wanita Melayu Mencipta Kebebasan Sendiri).[4] Ketika penggal kepimpinannya dari 16 Julai 1981 sehingga 31 Oktober 2003, beliau berjaya membawa pembangunan melalui dasar-dasar dan perancangan yang diilhamkan daripada kejayaan negara-negara luar sehingga mengangkat Malaysia ke pentas dunia sebagai salah sebuah negara yang berdaya maju di Asia Tenggara sehingga pernah dinamakan sebagai salah sebuah negara 'Harimau Ekonomi Asia'[5]

Usaha beliau yang paling diingati masyarakat Malaysia dan antarabangsa adalah ketika membawa Malaysia keluar dari Krisis Kewangan Asia 1997 bilamana beliau telah menolak cadangan dan juga dana bantuan daripada IMF yang beliau sifatkan akan memburukkan lagi krisis. Langkah-langkah radikal yang diambil[6] dikritik hebat ketika itu oleh banyak pihak termasuk IMF sendiri. Malah, usaha tersebut turut dikecam walaupun lama selepas kemelut berakhir[7] yang beliau nyatakan kecaman dan pujian ialah norma ahli politik dan terserah kepada penilaian mana-mana pihak.[8]

Beliau merupakan seorang tokoh politik yang bersifat vokal berhubung isu-isu antarabangsa sehingga ada yang mencetuskan kontroversi. Beliau menyokong "Sistem Ekonomi Pasaran" terkawal[9] sebagai alternatif kepada Sistem Ekonomi Persendirian dan secara amnya menolak "Pasaran Bebas" (laissez-faire).[10]

Gaya pemerintahan Dr. Mahathir juga sering kali dikritik dengan dilabelkan sebagai autokratik oleh pelbagai pihak termasuk badan dan media antarabangsa (contohnya, tajuk artikel tentang persaraan beliau oleh The New York Times menyimpulkan sifat autokratik beliau sepanjang kerjaya politiknya)[11] terutama berhubung Akta Keselamatan Dalam Negeri yang beliau terangkan sebagai tindakan pencegahan yang hanya diambil atas desakan semasa (penjelasan beliau diterima dan ditolak pembaca dengan pelbagai hujah).[12] Selain itu, beliau tidak dapat lari daripada tuduhan kronisme seperti pemimpin-pemimpin lain di dunia.

Antara projek-projek berprofil tinggi (juga digelar 'projek mega') yang dibangunkan pada zaman pentadbirannya termasuk Jambatan Pulau Pinang, Menara Berkembar Petronas, Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur (KLIA), Koridor Raya Multimedia (MSC), Pusat Pentadbiran Putrajaya dan Litar Antarabangsa Sepang.

Bersara pada Oktober 2003, Dr Mahathir dianugerahkan Darjah Kebesaran Seri Maharaja Mangku Negara yang membawa gelaran Tun.[13][14] Beliau turut dinobatkan sebagai "Bapa Pemodenan Malaysia" kerana berjaya membangunkan Malaysia menjadi sebuah Negara industri baru yang disegani di kalangan negara-negara membangun. Tempoh 22 tahun sebagai Perdana Menteri menjadikan beliau sebagai pemimpin ketiga paling lama yang memegang jawatan tersebut di Asia Tenggara selepas Perdana Menteri Singapura pertama, Lee Kuan Yew dan Presiden Suharto dari Indonesia.[15] Beliau juga berkhidmat sebagai Canselor Universiti Teknologi Petronas (UTP) dari tahun 2004 hingga 2016.

Mahathir kekal sebagai tokoh politik aktif selepas bersara. Beliau menjadi pengkritik tinggi terhadap penggantinya yang dipilih Abdullah Ahmad Badawi pada tahun 2006 dan kemudiannya, Najib Razak pada 2015.[16] Anaknya Mukhriz Mahathir adalah Menteri Besar Kedah sehingga awal 2016. Pada 29 Februari 2016, Mahathir keluar dari UMNO memandangkan sokongan UMNO terhadap tindakan Perdana Menteri Najib Razak. Antara sebab lain ialah isu RM2.6bil dan 1Malaysia Development Berhad (1MDB).[17] Pada 9 September 2016, Pendaftar Pertubuhan (RoS) telah memberikan kelulusan terakhirnya untuk Parti Pribumi Bersatu Malaysia (PPBM) baru Mahathir Mohamad, menjadikannya parti politik rasmi. Mahathir menjadi pengerusi parti itu.[18] Pada 8 Januari 2018, Mahathir diumumkan sebagai calon Pakatan Harapan untuk Perdana Menteri untuk pilihan raya 2018, dalam rancangan untuk mengampuni Anwar Ibrahim dan menyerahkan peranan kepadanya jika berjaya. Pada usia 92 tahun, beliau kini merupakan Perdana Menteri Malaysia yang tertua dan ketua negara atau kerajaan tertua di dunia.[19]

Latar belakang dan kerjaya perubatan

Beliau dilahirkan di Lorong Kilang Ais, Seberang Perak, Alor Setar, Kedah pada 10 Julai 1925 dan merupakan anak bongsu daripada 9 adik-beradik (5 lelaki, 4 perempuan) kepada pasangan Mohamed Iskandar dan Wan Tempawan Wan Hanapi. Tarikh lahir beliau yang didaftarkan pada 20 Disember 1925 (kesemua adik-beradik beliau didaftarkan lahir pada bulan Disember) oleh bapanya adalah untuk memudahkan urusan pendaftaran persekolahan.[3]

Bapa Mahathir, Mohamad bin Iskandar berasal dari Pulau Pinang,[20] seorang Melayu dengan nenek moyang India dari negeri selatan India Kerala, manakala ibunya Wan Tempawan, berasal dari Kedah, masing-masing berketurunan Melayu. Satu aspek kelahiran Mahathir telah membawanya: beliau tidak dilahirkan ke dalam golongan bangsawan atau keluarga agama atau politik yang menonjol, bapa Mahathir ialah seorang pengetua sekolah rendah status sosio-ekonomi yang bermakna anak-anak perempuannya tidak dapat mendaftar di sekolah menengah, manakala Wan Tempawan hanya mempunyai hubungan yang jauh dengan kerabat Kedah. Kedua-dua ibu bapanya telah berkahwin sebelum ini; Mahathir mempunyai enam orang adik-beradik tiri dan dua orang adik-beradik kandung.[21]

A large two storey building with two wings, painted yellow and white with a red tiled roof
Bekas Sekolah Inggeris Kerajaan di Alor Setar, sekolah menengah yang dihadiri oleh Mahathir dan diasaskan oleh ayahnya, kini Kolej Sultan Abdul Hamid[22]

Beliau mendapat pendidikan awal di Sekolah Melayu Seberang Perak, Alor Setar, Kedah. Selepas lulus, beliau kemudiannya melanjutkan pelajaran di Government English School (GES) (kini dikenali sebagai Kolej Sultan Abdul Hamid), Alor Setar pada tahun 1932. Sewaktu semua sekolah ditutup di era Pendudukan Jepun di Tanah Melayu, beliau telah membuka kedai kopi secara kecil-kecilan dan kemudiannya berniaga pisang goreng. Setelah tamat Perang Dunia Ke-2, beliau menyambung pelajarannya di sekolah yang sama pada tahun 1945 sehingga peringkat Sijil Tinggi Pelajaran Malaysia.

Beliau seterusnya menuntut di Kolej Perubatan King Edward VII, Universiti Malaya, Singapura, dan dianugerahkan Ijazah Sarjana Muda Perubatan dan Pembedahan (MBBS) pada tahun 1953. Selepas mendapat ijazah, beliau ditugaskan sebagai doktor pelatih di Hospital Besar Pulau Pinang.

Pada tahun 1954, Dr. Mahathir berkhidmat sebagai pegawai perubatan di Alor Setar, Jitra, Langkawi dan Perlis sehingga tahun 1957. Beliau kemudian melangsungkan perkahwinan dengan Dr. Siti Hasmah Mohamad Ali pada 5 Ogos 1956 dan dikurniakan empat orang cahaya mata, iaitu tiga orang lelaki dan seorang perempuan manakala beliau mempunyai 3 orang anak angkat. Anak-anak beliau ialah Marina, Mirzan, Mahathir, Mokhzani, Mukhriz, Maizura dan Mazhar.[N 1]

Pada tahun 1957, beliau berhenti daripada perkhidmatan kerajaan untuk membuka kliniknya sendiri iaitu MAHA Klinik yang terletak di Jalan Tunku Ibrahim. Ketika itu, beliau merupakan anak Melayu pertama yang membuka klinik persendirian di Alor Setar yang pada ketika itu terdapat lima buah klinik sahaja. Klinik ini kemudiannya berpindah ke 1587, Jalan Sultan Badlishah, 05000 Alor Setar dan kekal sehingga sekarang.

Kerjaya politik awal

Dr Mahathir telah bergiat aktif dalam politik sejak 1945 selepas tamatnya pendudukan Jepun di Tanah Melayu yang mana beliau mengambil bahagian dalam kempen menentang Malayan Union.[24] Apabila UMNO ditubuhkan pada 1946, beliau merupakan salah seorang yang pertama mendaftarkan diri sebagai ahli. Sebagai Pengerusi Parti Negeri Kedah, dan Pengerusi Jawatankuasa Politik, beliau dengan tidak sengajanya menimbulkan perasaan marah di kalangan golongan yang mempunyai perkaitan dengan Perdana Menteri Tunku Abdul Rahman apabila beliau membentangkan kriteria-kriteria kelayakan dalam pemilihan calon untuk pilihan raya umum 1959. Berasa sakit hati atas penuduhan bahawa beliau hendak memilihkan calon-calon yang rapat dengannya, Dr Mahathir enggan mengambil bahagian dalam pilihan raya tersebut.

Pada Pilihan Raya Ketiga dalam tahun 1964, Dr Mahathir dipilih sebagai Ahli Parlimen Kota Setar selepas menewaskan calon Parti Islam Se-Malaysia (PAS) dengan majoriti sebanyak 60.2%. Beliau menjadi ahli Majlis Tertinggi UMNO pada tahun 1965. Dalam Pilihan Raya 1969, beliau ditewaskan oleh calon PAS, Haji Yusoff Rawa, dengan cuma 989 undi sahaja, selepas beliau mengumumkan bahawa beliau tidak memerlukan undi-undi orang Cina untuk mencapai kerusinya.[25]

Berikutan peristiwa 13 Mei 1969, Dr Mahathir dipecat daripada keahliannya dalam Majlis Tertinggi UMNO pada 12 Julai, selepas pengedaran umum suratnya kepada Tunku Abdul Rahman. Dalam suratnya, beliau telah mengkritik cara pentadbiran Tunku. Pada 26 September 1969, Dr Mahathir juga dipecat keahliannya dalam UMNO.

Semasa di luar parti, Tun Dr Mahathir mengarang buku "Dilema Melayu" (The Malay Dilemma). Buku kontroversi itu, yang mendedah dan menganalisis perwatakan orang Melayu telah diharamkan pada tahun 1970 dan pengharamannya hanya ditarik balik selepas Tun Dr Mahathir menjadi Perdana Menteri 18 tahun kemudiannya.[26]

Apabila Tun Abdul Razak menjadi Perdana Menteri, Tun Dr Mahathir masuk semula ke dalam UMNO pada 7 Mac 1972 dan dilantik sebagai senator pada tahun 1973. Beliau bertanding di Kubang Pasu pada pilihan raya umum 1974, yang mana beliau menang tanpa bertanding. Selepas pilihan raya, Dr Mahathir dilantik sebagai Menteri Pelajaran dalam kabinet Tun Abdul Razak. Beliau memenangi salah satu daripada tiga kerusi naib presiden UMNO pada tahun 1975. Pada 1976, Perdana Menteri Tun Abdul Razak meninggal dunia secara mengejut dan penggantinya Datuk Hussein Onn melantik Dr Mahathir sebagai timbalannya, sambil masih mengekalkan portfolio pendidikan yang disandangnya. Tidak lama selepas itu Tun Dr Mahathir menjadi Menteri Perdagangan dan Perindustrian.

Pada pertengahan 1981, Perdana Menteri Malaysia iaitu Datuk Hussein Onn mengumumkan persaraannya dan menamakan Dr Mahathir sebagai penggantinya. Pada 16 Julai 1981 Dr Mahathir menjadi Perdana Menteri Malaysia yang keempat, dan lapan hari selepas itu sebagai Menteri Pertahanan. Pada 31 Oktober 2003, Dr Mahathir bersara dan menamakan timbalannya, Datuk Seri Abdullah Badawi sebagai penggantinya.

Dr Mahathir mengisytiharkan keluar daripada UMNO pada 19 Mei 2008 dalam satu ceramah di Alor Setar, Kedah kerana hilang keyakinan terhadap kepimpinan Abdullah Ahmad Badawi . Bagaimanapun dalam Perhimpunan Agung UMNO 2008 pada Mac 2009, Dr Mahathir menghadiri hari terakhir perhimpunan itu sebagai jemputan. Dr Mahathir kembali menyertai UMNO. Nombor ahli 0000001 dikekalkan.[27]

Kembali ke politik dan pendakian ke jawatan perdana

Abdul Rahman meletak jawatan pada tahun 1970 dan telah digantikan oleh Abdul Razak Hussein. Razak menggalakkan Mahathir kembali ke parti itu, lalu beliau dilantik sebagai Senator pada tahun 1973.[28] Beliau bangkit dengan cepat dalam kerajaan Razak, kembali kepada Majlis Tertinggi UMNO pada 1973 dan dilantik ke Kabinet pada tahun 1974 sebagai Menteri Pendidikan. Beliau juga kembali ke Dewan Rakyat, memenangi kerusi yang berpangkalan di Kedah Kubang Pasu tanpa bertanding dalam pilihan raya 1974.[25] Salah satu tindakan pertama beliau sebagai Menteri Pendidikan adalah untuk memperkenalkan kawalan kerajaan lebih besar ke atas universiti Malaysia, walaupun pembangkang yang kuat dari komuniti akademik.[29] Beliau juga bergerak untuk menghadkan politik di kampus universiti, memberi kementeriannya kuasa untuk mendisiplinkan pelajar dan ahli akademik yang aktif dari segi politik, dan membuat biasiswa untuk pelajar tertakluk kepada mengelakkan politik.[30]

Pada tahun 1975, Mahathir mencalonkan diri untuk salah satu daripada tiga naib presiden UMNO. Pertandingan tersebut telah dianggap sebagai pertempuran untuk penggantian kepimpinan parti itu, dengan Razak dan timbalannya, Hussein Onn, dalam kesihatan yang merosot. Setiap calon pilihan Razak telah dilantik: bekas Ketua Menteri Melaka, Abdul Ghafar Baba; Tengku Razaleigh Hamzah, seorang ahli perniagaan kaya dan ahli keluarga diraja Kelantan; dan Mahathir. Apabila Razak meninggal dunia pada tahun berikutnya, Hussein sebagai penggantinya terpaksa memilih antara tiga lelaki untuk menjadi Timbalan Perdana Menteri; beliau juga menganggap menteri bercita-cita tinggi Ghazali Shafie. Setiap satu daripada pesaing Mahathir mempunyai tanggungan politik yang penting: Ghazali, yang mempunyai telah dikalahkan oleh orang lain untuk jawatan naib presiden, tidak mempunyai sokongan ahli UMNO; Ghafar tidak mempunyai pendidikan yang lebih tinggi dan tidak fasih dalam Bahasa Inggeris; dan Razaleigh masih muda, tidak berpengalaman dan, kritikal, yang belum berkahwin. Tetapi keputusan Hussein tidak mudah. Hussein dan Mahathir tidak sekutu rapat dan Hussein tahu pilihan Mahathir akan tidak menyenangkan Abdul Rahman, masih hidup dan dihormati sebagai bapa kemerdekaan Malaysia. Selepas enam minggu kebimbangan Mahathir, banyak untuk mengejutkan beliau, dilantik sebagai timbalan Hussein. Pelantikan itu bermakna bahawa Mahathir adalah pengganti diurapi untuk jawatan perdana menteri.[31][32]

Mahathir dianggap sebagai menjadi Menteri Pendidikan paling berjaya dan kemudian Menteri Perdagangan dan Industri (1978-1981).[33] Dalam jawatan yang kedua, beliau telah melaksanakan "dasar industri berat", mewujudkan HICOM, sebuah syarikat yang dikawal oleh kerajaan, untuk melabur dalam pembangunan jangka panjang sektor pembuatan seperti industri kereta asli.[34] Beliau menghabiskan banyak masa dengan Kementerian mempromosikan Malaysia melalui lawatan ke luar negara.[30]

Walau bagaimanapun, Mahathir bukanlah timbalan perdana menteri berpengaruh. Hussein ialah seorang pemimpin berhati-hati yang menolak banyak cadangan dasar berani Mahathir. Walaupun hubungan antara Hussein dan Mahathir jauh, Ghazali dan Razaleigh menjadi penasihat terdekat Hussein, sering memintas Mahathir lebih kanan semasa mengakses Hussein. Namun begitu, apabila Hussein kalah kerana keuzuran pada tahun 1981, Mahathir menggantikan beliau menang tanpa bertanding dan dengan berkatnya.[35][33]

Perdana Menteri

Hal ehwal domestik

Mahathir mengangkat sumpah sebagai Perdana Menteri pada 16 Julai 1981, pada usia 56 tahun.[36] Salah satu tindakannya ialah membebaskan 21 banduan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri, termasuk wartawan Samad Ismail dan bekas timbalan menteri di dalam kerajaan Hussein, Abdullah Ahmad, yang disyaki menjadi komunis bawah tanah.[37] Beliau melantik sekutu rapatnya, Musa Hitam, sebagai Timbalan Perdana Menteri.[38]

Tahun terawal (1981–87)

Mahathir telah mengingatkan dalam tempoh dua tahun pertama pemerintahannya, menyatukan kepimpinan beliau terhadap UMNO dan, dengan kemenangan pada pilihan raya umum 1982, kerajaan.[39][40] Pada tahun 1983, Mahathir memulakan beberapa pertempuran yang beliau akan mempunyai dengan royalti Malaysia semasa jawatannya sebagai Perdana Menteri. Kedudukan Yang di-Pertuan Agong, ketua Malaysia negara, adalah disebabkan oleh berputar dalam sama ada Sultan Idris Shah II Perak atau kontroversi Iskandar Johor. Mahathir mempunyai tempahan kubur mengenai dua Sultan. Kedua-dua mereka raja-raja aktivis negara mereka sendiri dan Iskandar hanya mempunyai beberapa tahun sebelum ini disabitkan dengan pembunuhan.[41][42] Mahathir cuba untuk pra-awalan membataskan kuasa bahawa Agong baru boleh menggunaan alih kerajaan beliau, memperkenalkan kepada pindaan parlimen kepada Perlembagaan untuk menyifatkan Agong untuk bersetuju dengan mana-mana undang-undang yang telah tidak diperkenankan dalam tempoh 15 hari laluan oleh Parlimen. Cadangan ini juga akan menghapuskan kuasa untuk mengisytiharkan darurat dari Agong dan meletakkannya dengan Perdana Menteri. Agong pada masa itu, Sultan Ahmad Shah Pahang, bersetuju dengan cadangan pada dasarnya tetapi terbongkang apabila beliau sedar bahawa cadangan itu juga akan difikirkan Sultan untuk bersetuju dengan undang-undang yang diluluskan oleh Dewan Undangan Negeri. Disokong oleh Sultan, Agong enggan untuk bersetuju dengan pindaan perlembagaan, yang ketika itu lulus kedua-dua dewan Parlimen dengan majoriti yang selesa.[43][44] Apabila orang ramai menyedari kebuntuan, dan Sultan enggan berkompromi dengan kerajaan, Mahathir mengambil jalan-jalan untuk menunjukkan sokongan rakyat terhadap kedudukannya dalam perhimpunan besar-besaran. Akhbar telah mengambil bahagian kerajaan, walaupun minoriti ramai orang Melayu, termasuk ahli-ahli politik UMNO konservatif, dan bahagian yang lebih besar daripada masyarakat Cina, menyokong sultan. Selepas lima bulan, krisis ini diselesaikan, kerana Mahathir dan Sultan bersetuju untuk kompromi. Agong akan mengekalkan kuasa untuk mengisytiharkan darurat, tetapi jika dia enggan untuk bersetuju dengan rang undang-undang, rang undang-undang itu akan kembali ke Parlimen, yang kemudiannya boleh mengatasi kuasa veto Agong.[45]

Dari segi ekonomi, Mahathir mewarisi Dasar Ekonomi Baru dari pendahulunya, yang direka untuk meningkatkan kedudukan ekonomi bumiputera (Melayu Malaysia dan orang asli) melalui sasaran dan tindakan afirmatif dalam bidang seperti pemilikan korporat dan kemasukan universiti.[46] Mahathir juga telah secara aktif melaksanakan penswastaan perusahaan kerajaan dari awal tahun 1980, kedua-dua sebab-sebab ekonomi liberal ia sedang dikejar oleh sezaman seperti Margaret Thatcher, dan kerana beliau merasakan bahawa menggabungkan dengan tindakan afirmatif untuk bumiputera ia boleh menyediakan peluang ekonomi untuk perniagaan bumiputera.[47] kerajaannya menswastakan syarikat penerbangan, utiliti dan syarikat telekomunikasi, mempercepatkan untuk kadar kira-kira 50 penswastaan setahun menjelang pertengahan 1990-an.[48] Manakala penswastaan umumnya baik keadaan kerja rakyat Malaysia dalam industri diswastakan dan dibesarkan hasil yang ketara bagi kerajaan, banyak penswastaan berlaku jika tiada proses tender terbuka dan manfaat Melayu yang menyokong UMNO. Salah satu daripada projek-projek infrastruktur yang paling ketara pada masa itu adalah pembinaan Lebuhraya Utara-Selatan, lebuh raya yang bermula dari sempadan Thailand ke Singapura; kontrak untuk membina lebuh raya telah dianugerahkan kepada usahasama perniagaan dengan UMNO.[49] Mahathir turut menyelia penubuhan pengeluar kereta Proton sebagai usaha sama antara kerajaan dan Mitsubishi Malaysia. Pada akhir tahun 1980-an, Proton telah mengatasi permintaan dan kerugian miskin untuk menjadi, dengan sokongan tarif perlindungan, pembuat kereta terbesar di Asia Tenggara dan perusahaan yang menguntungkan.[50]

Dalam tahun-tahun awal Mahathir sebagai Perdana Menteri, Malaysia telah mengalami kebangkitan semula Islam di kalangan orang Melayu. Melayu menjadi lebih agama dan lebih konservatif. PAS, yang pada tahun 1970 menyertai UMNO dalam kerajaan, memberi maklum balas kepada kebangkitan dengan mengambil Islam semakin lantang berdiri di bawah pimpinan orang yang pada tahun 1969 telah mengalahkan Mahathir untuk kerusi Parlimen, Yusof Rawa. Mahathir cuba untuk merayu kepada pengundi agama dengan menubuhkan institusi Islam seperti Universiti Islam Antarabangsa Malaysia yang boleh menggalakkan pendidikan Islam di bawah pengawasan kerajaan. Beliau juga menarik Anwar Ibrahim, pemimpin Angkatan Belia Islam Malaysia (ABIM) untuk menyertai UMNO. Dalam beberapa kes, kerajaan Mahathir bekerja penindasan terhadap atlet lebih ekstrem Islamisme. Ibrahim Libya, seorang pemimpin Islam popular, terbunuh dalam kejadian tembakan polis pada tahun 1985; Al-Arqam, mazhab agama, telah diharamkan dan pemimpinnya, Ashaari Mohammad, ditahan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri (Malaysia).[51] Mahathir secara komprehensif menewaskan calon PAS dalam pilihan raya pada tahun 1986, memenangi 83 kerusi daripada 84 kerusi yang ditandinginya, meninggalkan PAS dengan hanya satu MP.[52]

Mengenakan kuasa (1987–90)

Sebarang ilusi bahawa pilihan raya 1986 mungkin telah mewujudkan kira-kira dominasi politik Mahathir tidak kekal lama. Pada tahun 1987, beliau telah dicabar untuk jawatan presiden UMNO, dan jawatan perdana menteri serta-merta, oleh Tengku Razaleigh Hamzah. Kerjaya Razaleigh telah pergi ke belakang di bawah Mahathir, yang diturunkan dari Kementerian Kewangan kepada Kementerian Perdagangan dan Industri. Razaleigh disokong oleh Musa, yang telah meletak jawatan sebagai Timbalan Perdana Menteri pada tahun sebelumnya. Ketika Musa dan Mahathir adalah sekutu asalnya rapat, kedua-dua telah jatuh daripada ketika pemerintahan Mahathir, dengan Musa mendakwa bahawa Mahathir tidak lagi mempercayai beliau. Razaleigh dan Musa bertanding untuk jawatan Presiden UMNO dan Timbalan Presiden atas tiket bersama terhadap Mahathir dan pilihan baru untuk timbalan, Ghafar Baba. Tiket dikenali sebagai masing-masing pasukan B dan Pasukan A. Pasukan A Mahathir mendapat sokongan akhbar, orang kuat parti besar, dan juga Iskandar, kini Agong, walaupun beberapa tokoh penting, seperti Abdullah Badawi, menyokong pasukan B. Pada pilihan raya itu, yang diadakan pada 24 April 1987, Pasukan A menang. Mahathir telah dipilih semula dengan margin yang sempit, menerima undi daripada 761 perwakilan parti Razaleigh 718. Ghafar mengalahkan Musa dengan margin yang lebih besar. Mahathir bertindak balas dengan mencucikannya tujuh penyokong Pasukan B dari kementeriannya, manakala Pasukan B enggan menerima kekalahan dan memulakan tindakan undang-undang. Dalam keputusan yang tidak dijangka pada Februari 1988, Mahkamah Tinggi memutuskan bahawa UMNO adalah sebuah pertubuhan haram kerana beberapa cawangannya tidak didaftarkan secara sah.[53][54] Setiap puak berlumba-lumba untuk mendaftar sebuah parti baru di bawah nama UMNO. sebelah Mahathir berjaya didaftarkan nama "UMNO Baru", manakala permohonan Pasukan B untuk mendaftar "UMNO Malaysia" telah ditolak. UMNO Malaysia, di bawah pimpinan Tengku Razaleigh Hamzah dan dengan sokongan kedua-Malaysia yang masih hidup bekas Perdana Menteri Abdul Rahman dan Hussein, yang berdaftar dengan parti Semangat 46 sebaliknya.[55]

Setelah terselamat dari dengan krisis politik sekurang-kurangnya buat sementara waktu, Mahathir bergerak terhadap badan kehakiman, takut rayuan yang berjaya oleh Pasukan B menentang keputusan untuk mendaftarkan UMNO Baru. Beliau membimbing pindaan kepada Perlembagaan melalui parlimen untuk menghapuskan kuasa umum Mahkamah Tinggi untuk menjalankan kajian semula kehakiman. Mahkamah Tinggi boleh kini hanya terlibat dalam semakan kehakiman di mana perbuatan tertentu Parlimen memberikan mereka kuasa untuk berbat demikian. Hakim Negara Mahkamah Agung, Mohamed Salleh Abas, memberi maklum balas dengan menghantar surat bantahan kepada Agong. Mahathir kemudian digantung Salleh untuk "salah laku kasar dan kelakuan", kononnya kerana surat itu adalah melanggar protokol. Satu tribunal ditubuhkan oleh Mahathir mendapati Salleh bersalah dan mencadangkan kepada Agong yang Salleh dibuang kerja. Lima lagi hakim mahkamah menyokong Salleh, dan digantung oleh Mahathir. Sebuah mahkamah baru ditubuhkan menolak rayuan Pasukan B, membolehkan puak Mahathir untuk terus menggunakan UMNO nama. Menurut Milne dan Mauzy, episod yang memusnahkan kebebasan badan kehakiman Malaysia.[56]

Pada masa yang sama dengan krisis politik dan kehakiman, Mahathir memulakan tindakan keras terhadap penentang pembangkang dengan menggunakan Akta Keselamatan Dalam Negeri. Pelantikan beberapa pentadbir yang tidak bercakap Mandarin ke sekolah Cina menimbulkan kemarahan di kalangan rakyat Malaysia Cina ke titik di mana rakan-rakan gabungan UMNO Persatuan dan Gerakan Cina Malaysia menyertai Parti Tindakan Demokratik (DAP) dalam membantah pelantikan itu. Pemuda UMNO mengadakan bantahan provokatif yang mencetuskan menembak dengan seorang lelaki bersenjata Melayu tunggal, dan gangguan hanya Mahathir menghalang UMNO dari mengadakan protes yang lebih besar. Sebaliknya, Mahathir mengarahkan apa Wain panggilan "tindakan keras terbesar pada perbezaan pendapat politik Malaysia yang pernah dilihat". Di bawah operasi polis yang diberi nama kod "Operasi Lalang", 119 orang telah ditangkap dan ditahan tanpa caj di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri. Mahathir berhujah bahawa penahanan ini perlu untuk mencegah berulangnya rusuhan kaum tahun 1969. Kebanyakan tahanan adalah aktivis pembangkang terkemuka, termasuk pemimpin DAP, Lim Kit Siang, dan sembilan daripada rakan-rakan Ahli Parlimen beliau. Tiga akhbar bersimpati kepada pembangkang telah ditutup.[57]

Mahathir mengalami serangan jantung pada awal tahun 1989,[58] tetapi kembali untuk memimpin Barisan Nasional untuk kemenangan dalam pilihan raya 1990. Semangat 46 gagal untuk membuat apa-apa kemajuan di luar negeri Razaleigh Kelantan (Musa telah sejak menyertai semula UMNO).[59]

Pembangunan ekonomi ke krisis kewangan (1990–98)

Pemandangan Menara Berkembar Petronas dan daerah pusat perniagaan sekitar di Kuala Lumpur, bukti evolusi luar biasa ekonomi Malaysia di bawah peraturan 22 tahun Mahathir.

Penamat Dasar Ekonomi Baru (DEB) pada tahun 1990 memberi Mahathir peluang untuk menggariskan wawasan ekonomi beliau untuk Malaysia. Pada tahun 1991, beliau mengumumkan Wawasan 2020, di mana Malaysia akan berusaha untuk menjadi sebuah negara maju sepenuhnya dalam tempoh 30 tahun.[60] Sasaran itu akan memerlukan pertumbuhan ekonomi purata kira-kira tujuh peratus daripada keluaran dalam negara kasar setahun.[61] Salah satu ciri Wawasan 2020 akan menjadi secara beransur-ansur menghapuskan halangan etnik. Wawasan 2020 telah disertai oleh penggantian DEB, Dasar Pembangunan Nasional (DPN), di mana beberapa program kerajaan yang direka untuk memberi manfaat kepada bumiputera semata-mata telah dibuka sehingga etnik lain.[62] DPN mencapai kejayaan di salah satu daripada matlamat utamanya, pengurangan kemiskinan. Menjelang tahun 1995, kurang daripada sembilan peratus rakyat Malaysia hidup dalam kemiskinan dan ketidaksamaan pendapatan telah mengecil.[63] Kerajaan Mahathir mengurangkan cukai korporat dan meliberalisasikan peraturan kewangan untuk menarik pelaburan asing. ekonomi berkembang lebih sembilan peratus setahun sehingga tahun 1997 menyebabkan negara-negara membangun yang lain untuk cuba mencontohi dasar Mahathir.[64] Banyak kredit untuk pembangunan ekonomi Malaysia pada 1990-an pergi ke Anwar Ibrahim, yang dilantik oleh Mahathir sebagai Menteri Kewangan pada tahun 1991.[65] kerajaan menunggang gelombang ekonomi dan memenangi pilihan raya 1995 dengan majoriti yang lebih tinggi.[66]

Mahathir memulakan satu siri projek-projek infrastruktur utama pada 1990-an. Salah satu yang terbesar ialah Koridor Raya Multimedia, kawasan selatan Kuala Lumpur, dalam acuan Lembah Silikon, yang direka untuk menampung industri teknologi maklumat. Walau bagaimanapun, projek ini gagal untuk menjana pelaburan dijangkakan.[67] Projek Mahathir lain termasuk pembangunan Putrajaya sebagai rumah perkhidmatan awam Malaysia, dan membawa Formula Satu Grand Prix Sepang.[68] Salah satu perkembangan yang paling kontroversi adalah Empangan Bakun di Sarawak. Projek hidro-elektrik bercita-cita tinggi bertujuan untuk menjalankan elektrik merentasi Laut China Selatan untuk memenuhi permintaan elektrik di Semenanjung Malaysia. Kerja di empangan itu akhirnya digantung kerana krisis kewangan Asia.[69]

Krisis kewangan mengancam untuk membinasakan Malaysia. Nilai ringgit menjunam akibat spekulasi mata wang, pelaburan asing melarikan diri, dan indeks bursa saham utama jatuh sebanyak lebih 75 peratus. Dalam dorongan Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF), kerajaan mengurangkan perbelanjaan kerajaan dan menaikkan kadar faedah, yang hanya berkhidmat untuk memburukkan lagi keadaan ekonomi. Pada tahun 1998, Mahathir berpatah balik polisi ini dengan tidak ada alasan yang IMF dan timbalannya sendiri, Anwar Ibrahim. Beliau meningkatkan perbelanjaan kerajaan dan tetap ringgit kepada dolar AS. Hasilnya membingungkan pengkritik antarabangsa dan IMF. Malaysia pulih daripada krisis lebih cepat daripada negara jiran di Asia Tenggara. Dalam ruang domestik, ia adalah satu kemenangan politik. Di tengah-tengah aktiviti ekonomi pada 1998, Mahathir telah menolak Anwar sebagai Menteri Kewangan dan Timbalan Perdana Menteri, dan beliau kini boleh mendakwa telah menyelamatkan ekonomi walaupun dasar-dasar Anwar.[70]

Pada dekad kedua beliau memegang jawatan, Mahathir sekali lagi mendapati dirinya berjuang dengan royalti Malaysia. Pada tahun 1992, putera Sultan Iskandar, pemain hoki wakil, digantung daripada pertandingan selama lima tahun kerana menyerang lawan. Iskandar membalas dengan menarik semua pasukan hoki Johor daripada pertandingan peringkat kebangsaan. Apabila keputusannya dicela oleh jurulatih tempatan, Iskandar mengarahkan beliau ke istananya dan memukulnya. Parlimen Persekutuan sebulat suara mengecam Iskandar, dan Mahathir melompat pada peluang untuk menghapuskan imuniti perlembagaan sultan-sultan dari kes sivil dan jenayah. Akhbar menyokong Mahathir dan, dalam pembangunan yang tidak disangka, mula menyiarkan dakwaan salah laku oleh ahli-ahli keluarga diraja Malaysia. Apabila akhbar mendedahkan contoh kekayaan mewah raja-raja, Mahathir memutuskan untuk memutuskan bantuan kewangan kepada isi rumah diraja. Dengan akhbar dan kerajaan berbintik-tompok terhadap mereka, sultan-sultan menyerah kepada cadangan kerajaan. kuasa mereka untuk menafikan persetujuan untuk bil terhad oleh pindaan perlembagaan lagi diluluskan pada tahun 1994. Dengan status dan kuasa royalti Malaysia berkurangan, Wain menulis bahawa pada pertengahan 1990-an Mahathir telah menjadi "raja tanpa tiara" di negara ini.[71]

Tahun terakhir dan kejayaan (1998–2003)

Menjelang pertengahan tahun 1990-an ia telah menjadi jelas bahawa ancaman yang paling serius kepada kuasa Mahathir ialah cita-cita kepimpinan timbalannya, Anwar Ibrahim. Anwar mula menjauhkan dirinya dari Mahathir, secara terang-terangan mempromosikan kelayakan agama atasannya dan muncul untuk mencadangkan sedemikian, hingga Ia melonggarkan sekatan ke atas kebebasan awam yang telah menjadi lambang pemerintahan Mahathir.[72] Walau bagaimanapun, Mahathir terus menyokong Anwar sebagai penggantinya sehinggalah hubungan mereka runtuh secara mendadak semasa krisis kewangan Asia. kedudukan mereka secara beransur-ansur menyimpang, dengan Mahathir meninggalkan dasar kewangan dan fiskal yang ketat didesak oleh IMF. Pada Perhimpunan Agung UMNO pada tahun 1998, seorang penyokong Anwar terkemuka, Ahmad Zahid Hamidi, mengkritik kerajaan kerana tidak melakukan secukupnya untuk memerangi rasuah dan kronisme. Seperti Mahathir mengambil tampuk dasar ekonomi Malaysia beberapa bulan akan datang, Anwar semakin dipinggirkan. Pada 2 September, beliau telah dipecat sebagai Timbalan Perdana Menteri dan Menteri Kewangan, dan segera diusir keluar dari UMNO. Tiada alasan segera diberikan bagi pemecatan itu, walaupun media membuat spekulasi bahawa ia berkaitan dengan yang mendebarkan dakwaan salah laku seks yang diedarkan di dalam "surat layang" pada perhimpunan agung.[73] Kerana lebih banyak dakwaan timbul, perhimpunan awam yang besar telah diadakan bagi menyokong Anwar. Pada 20 September, beliau telah ditangkap dan diletakkan dalam tahanan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri.[74]

Anwar dibicarakan atas empat pertuduhan rasuah, yang timbul daripada dakwaan bahawa Anwar menyalahgunakan kuasanya dengan mengarahkan polis untuk menakut-nakutkan orang-orang yang mendakwa Anwar telah meliwat mereka. Sebelum perbicaraan Anwar, Mahathir memberitahu media bahawa beliau yakin Anwar bersalah. Beliau didapati bersalah pada April 1999 dan dijatuhi hukuman enam tahun penjara.[75] Dalam percubaan lain lama selepas itu, Anwar dijatuhi hukuman sembilan tahun lagi di dalam penjara kerana kesalahan meliwat.[76] Sabitan liwat itu dibatalkan atas rayuan selepas Mahathir meninggalkan pejabat.[77]

Walaupun Mahathir telah mengalahkan lawannya, ia datang dengan kos untuk kedudukannya dalam masyarakat antarabangsa dan politik dalam negeri. Setiausaha Negara Amerika Syarikat Madeleine Albright mempertahankan Anwar sebagai "pemimpin yang sangat dihormati" yang "berhak untuk proses dan perbicaraan yang adil".[78] Dalam ucapannya di Kuala Lumpur, yang dihadiri Mahathir, Naib Presiden Amerika Syarikat Al Gore menyatakan bahawa "kita masih mendengar panggilan untuk demokrasi", termasuk "di kalangan rakyat Malaysia yang berani".[79] Pada sidang kemuncak APEC pada tahun 1999, Perdana Menteri Kanada Jean Chrétien enggan bertemu Mahathir, manakala Menteri Luar beliau bertemu dengan isteri Anwar, Wan Azizah Wan Ismail.[80] Wan Azizah telah membentuk sebuah parti pembangkang liberal, Parti Keadilan Nasional (Keadilan) untuk memperjuangkan pilihan raya 1999. UMNO kehilangan 18 kerusi dan dua kerajaan negeri kerana jumlah yang besar pengundi Melayu berbondong-bondong kepada PAS dan Keadilan, ramai membantah layanan Anwar.[81]

Pada Perhimpunan Agung UMNO pada tahun 2002, Mahathir mengumumkan bahawa beliau akan meletakkan jawatan sebagai perdana menteri, hanya untuk penyokong tergesa-gesa untuk pentas dan meyakinkan beliau nada sedih dikekalkan. Beliau kemudiannya tetap bersara pada Oktober 2003, memberinya masa untuk memastikan peralihan yang teratur dan tidak berkontroversi kepada penggantinya diurapi, Abdullah Ahmad Badawi.[82] Setelah menghabiskan lebih 22 tahun di pejabat, Mahathir ialah pemimpin paling lama berkhidmat dipilih di dunia apabila beliau bersara.[83] Beliau kekal Perdana Menteri Malaysia paling lama berkhidmat.[84]

Perhubungan asing

Sepanjang tempoh jawatan Mahathir, hubungan Malaysia dengan Barat pada umumnya baik walaupun dikenali sebagai pengkritik lantang ke arah itu.[85] Awal semasa tempoh perkhidmatan beliau, perselisihan kecil dengan United Kingdom atas yuran pengajian universiti mencetuskan memboikot semua barangan British yang diketuai oleh Mahathir, dalam apa yang dikenali sebagai kempen "Buy British Last". Ia juga membawa kepada pencarian model pembangunan di Asia, terutamanya Jepun. Ini ialah permulaan "Dasar Pandang ke Timur" yang terkenal.[86] Walaupun Malaysia merupakan bekas koloni British, kepentingan ekonomi Jepun telah menyumbang kepada perubahan dasar luar negara dari Dasar Pro-Barat semasa zaman kolonial dan pasca-kolonial menjadi Dasar Pandang Ke Timur semasa pentadbiran Mahathir.[87] Walaupun pertikaian itu kemudian diselesaikan oleh Perdana Menteri Margaret Thatcher, Mahathir terus menekankan model pembangunan Asia ke atas orang-orang Barat kontemporari. Beliau terutamanya mengkritik piawai berganda bangsa-bangsa Barat.[88]

Amerika Syarikat

Mahathir berjabat tangan dengan Setiausaha Pertahanan Amerika William Cohen di Kuala Lumpur pada tahun 1998 semasa Persidangan Dialog Pasifik.

Mahathir sentiasa mengkritik Dasar Luar Amerika Syarikat[89] dan lagi hubungan antara kedua-dua negara masih positif dan Amerika Syarikat adalah sumber pelaburan asing terbesar, dan merupakan pelanggan terbesar Malaysia semasa pemerintahan Mahathir. Tambahan pula, pegawai tentera Malaysia terus berlatih di Amerika Syarikat di bawah program Latihan dan Pendidikan Ketenteraan Antarabangsa (International Military Education & Training; IMET).

BBC melaporkan bahawa hubungan dengan Amerika Syarikat mengambil giliran untuk lebih teruk pada tahun 1998,[90] apabila Naib Presiden Amerika Syarikat Al Gore dinyatakan pada persidangan Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik (APEC) yang dihoskan oleh Malaysia:

Demokrasi memberikan satu tanda kesahihan bahawa pembaharuan mesti mempunyai untuk menjadi berkesan. Dan sebagainya, antara negara-negara yang mengalami krisis ekonomi, kita masih mendengar panggilan untuk demokrasi, panggilan untuk pembaharuan, dalam pelbagai bahasa - People Power, doi moi, reformasi. Kita mendengar mereka hari ini - di sini, sekarang - di kalangan rakyat Malaysia yang berani.

Gore dan Amerika Syarikat mengkritik perbicaraan kes bekas timbalan Mahathir Anwar Ibrahim, pergi setakat untuk melabelkannya sebagai "menunjukkan percubaan". U.S. News & World Report memanggil perbicaraan yang "cermin mata menonjol."[91] Juga, Anwar adalah jurucakap Malaysia yang cemerlang untuk dasar-dasar ekonomi yang digemari oleh IMF, yang termasuk kenaikan kadar faedah. Sebuah artikel di Malaysia Today mengulas bahawa "komen Gore merupakan serangan tidak-terlalu-halus ke atas Perdana Menteri Malaysia Mahathir Mohamad dan lebih umum pada kerajaan, termasuk Jepun, yang menentang AS menuntut pembaharuan pasaran selanjutnya."[92] Pengendorsan Gore bagi reformasi meminta (antara lain) penyingkiran Mahathir, adalah laknat kepada Mahathir, dan beliau berkata bahawa "Saya tidak pernah melihat sesiapa jadi kurang ajar". Ini juga merumuskan jangkaan satu Malaysia yang tetamu tidak perlu menunjukkan kekasaran itu kepada tuan rumah.[93]

Walau bagaimanapun, pandangan Mahathir sudah berakar umbi sebelum acara ini. Sebagai contoh, sebelum mesyuarat ASEAN pada tahun 1997, beliau membuat ucapan mengutuk Deklarasi Hak Asasi Manusia Sejagat, memanggil ia satu instrumen menindas yang mana Amerika Syarikat dan negara-negara lain cuba mengenakan nilai-nilai mereka di Asia. Beliau menambah bahawa orang Asia memerlukan kestabilan dan pertumbuhan ekonomi lebih daripada kebebasan awam. Kenyataan ini tidak menimbulkan perasaan cinta beliau untuk Setiausaha Negara Amerika Syarikat Madeleine Albright, yang menjadi tetamu pada mesyuarat itu.

Hubungan itu bergelodak kedua-dua cara. Berikutan tembakan dan pemenjaraan Anwar, Madeleine Albright telah mengadakan lawatan kepada isteri Anwar.

Mahathir tidak teragak-agak untuk menunjukkan Amerika untuk justifikasi tindakan sendiri. Dalam bercakap mengenai penahanan sewenang-wenangnya tanpa perbicaraan tahanan politik di Malaysia, beliau berkata: "Peristiwa di Amerika Syarikat telah menunjukkan bahawa terdapat keadaan di mana kuasa khas tertentu perlu digunakan untuk melindungi orang awam untuk kebaikan umum."

Pada hujung spektrum, kerajaan Amerika Syarikat sebelum ini telah mengkritik kerajaan Malaysia untuk melaksanakan ISA, yang terkini pada tahun 2001 apabila Presiden George W. Bush berkata "Akta Keselamatan Dalam Negeri adalah undang-undang zalim. Tiada negara lagi harus mempunyai undang-undang yang membenarkan penahanan tanpa perbicaraan." Pada tahun 2004, bagaimanapun, Bush menarik balik pendirian beliau dan mendakwa "Kita tidak boleh hanya mengklasifikasikan Akta Keselamatan Dalam Negeri Malaysia sebagai undang-undang zalim."

Pada tahun 2003 Mahathir bercakap dengan Pergerakan Negara-Negara Berkecuali di Kuala Lumpur, dan sebagai sebahagian daripada ucapannya, berkata:

Jika orang yang tidak bersalah yang meninggal dunia dalam serangan ke atas Afghanistan dan orang-orang yang mati kebuluran kerana kekurangan makanan dan rawatan perubatan di Iraq dianggap sebagai sandaran, ialah 3000 yang meninggal dunia di New York, dan 2002 di Bali juga hanya cagaran yang kematian yang perlu untuk operasi untuk berjaya?

Marie Huhtala, duta Amerika ke Malaysia, telah menjawab satu kenyataan: "Ini bukan kenyataan berguna oleh mana-mana standard, dan saya di sini untuk memberitahu anda bahawa Washington tidak mengambil perhatian terhadap mereka Mereka terikat untuk mempunyai kesan yang buruk kepada. hubungan. "

Baru-baru ini, Pencerbohoan Iraq 2003 disebabkan geseran tambahan antara kedua-dua negara; Mahathir sangat mengkritik Presiden George W. Bush untuk bertindak tanpa mandat PBB.

Di sebalik semua ini, hubungan Malaysia dengan Amerika Syarikat telah kukuh. Satu Jawatankuasa kecil rumah pendengaran 2003 (No. Siri 108-21) dasar AS terhadap Asia Tenggara merumuskannya sebagai "Walaupun kenyataan awam kadang-kala tumpul dan keterlaluan oleh Perdana Menteri Mahathir, kerjasama AS-Malaysia mempunyai rekod pejal di kawasan yang pelbagai seperti pendidikan, perdagangan, hubungan ketenteraan, dan memerangi keganasan."

Walaupun selepas persaraan, Mahathir tidak teragak-agak mengenai kritikan terhadap Amerika Syarikat. Pada tahun 2004, (The Star, 18 Oktober 2004), beliau dipetik sebagai berkata "Rakyat Amerika, sangat jahil dan tahu apa-apa tentang seluruh dunia .... Dan mereka adalah orang-orang yang akan menentukan siapa yang akan menjadi orang yang paling berkuasa di dunia ". Dalam wawancara yang sama, beliau juga betul meramalkan kemenangan George W. Bush pada pilihan raya presiden Amerika Syarikat 2004.

Australia

Hubungan Mahathir dengan Australia (negara yang paling dekat dalam Anglosfera ke Malaysia, dan seorang yang dasar asing adalah yang paling tertumpu kepada rantau ini), dan hubungannya dengan pemimpin politik di Australia, telah terutamanya berbatu. Hubungan antara Mahathir dan pemimpin Australia mencapai titik yang rendah pada tahun 1993 apabila Paul Keating menggambarkan Mahathir sebagai "keras kepala" kerana tidak menghadiri sidang kemuncak APEC. (Ia dikatakan bahawa penerangan Keating adalah satu gaffe linguistik, dan bahawa apa yang ada dalam fikiran adalah "keras kepala".)[94]

Mahathir, bersama-sama dengan ahli-ahli politik Malaysia yang lain (dan ramai pemimpin Asia yang lain) juga dikritik pengganti Keating, John Howard, yang beliau percaya telah menggalakkan Pauline Hanson, yang mana pandangan telah secara meluas dianggap sebagai perkauman..[95]

Singapura

Mahathir adalah alumni Kolej Perubatan di Universiti Malaya pada masa itu terletak di Singapura di bawah British Malaya (kampus Universiti Malaya di Singapura telah dinamakan semula Universiti Kebangsaan Singapura manakala kampus di Kuala Lumpur kekal sebagai Universiti Malaya). Beliau lulus sebagai doktor selepas Kolej Perubatan King Edward VII pada tahun 1953, semasa pemerintahan British.

Walau bagaimanapun, hubungan dengan Singapura di bawah tempoh Mahathir bergelora. Banyak isu-isu yang dipertikaikan dibangkitkan semasa pentadbirannya belum diselesaikan. Banyak isu-isu antarabangsa telah dibangkitkan di bawah istilah Kepimpinan Mahathir, tetapi tiada kemajuan yang ketara telah dibuat kemudian untuk menyelesaikannya secara dua hala. Isu yang termasuk:

  • Harga yang rendah daripada air mentah yang dibayar oleh Singapura ke Malaysia (3 sen Malaysia (AS $ 0,008) bagi setiap 1000 gelen);
  • Penggantian cadangan Seberang Tambak dengan jambatan gantung untuk meningkatkan aliran air melalui Selat Johor (kemudian dibatalkan oleh pengganti Mahathir, Abdullah Ahmad Badawi);
  • Kerja-kerja penambakan tanah Singapura, menjejaskan penghantaran ke Pelabuhan Tanjung Pelepas;
  • Penggunaan ruang udara Malaysia oleh jet Angkatan Udara Republik Singapura;
  • Status Pulau Pedra Branca (juga dikenali sebagai "Pulau Batu Putih"), telah dibawa ke Mahkamah Keadilan Antarabangsa dan kini milik Singapura;
  • Kedaulatan laluan kereta api melintas Singapura dan Tempat Perjanjian mengenai perkara itu.
  • Menggantung sepenuhnya kaunter perdagangan CLOB (Central Limit Order Book), semasa Krisis Kewangan Asia 1997 selama-lamanya beku kira-kira AS $ 4.47 bilion saham dan menjejaskan 172,000 pelabur, sebahagian besar daripada mereka warga Singapura.[96][97][98]

Dalam perkembangan yang lebih positif:

  • Singapura-Malaysia mencapai perjanjian pada tahun 1988 dan Mahathir membina Empangan Linggui di Sungai Johor dan bekalan air mentah ke bandar yang terhad air (Singapura).[99]
  • Lee dan Mahathir mengumumkan rancangan untuk saluran paip gas asli dari Terengganu ke Singapura. Ia telah siap 10 tahun kemudian pada bulan Januari 1992.[100]

Atas kematian Lee Kuan Yew: Mahathir menulis dalam blognya chedet.cc "Kuan Yew dan Saya". Beliau melahirkan rasa dukacita dan kesedihannya pada kehilangan Lee. Beliau mengatakan bahawa beliau sering silang pedang dengan pemimpin Singapura yang veteran tetapi ia tiada permusuhan tetapi perbezaan pendapat untuk apa yang baik untuk negara yang baru lahir untuk berkembang maju ke hadapan. Beliau kemudian menulis bahawa dengan kematian Lee, ASEAN telah kehilangan kepimpinan yang kuat selepas Lee Kuan Yew dan Presiden Suharto.[101]

Ramai penganalisis politik percaya bahawa dengan pemergian Lee, Mahathir adalah "Penjaga Tertua" Asia Tenggara terakhir.[102]

Pada April 2016, Ulang Tahun pertama kematian Lee Kuan Yew. Tun Dr. Mahathir memberitahu media bahawa rakyat Singapura mesti menghargai jasa dan pengorbanan untuk Lee ialah penting kepada kejayaan Singapura hari ini. Mahathir berkata Lee bertanggungjawab menjadikan Singapura sebagai sebuah pusat kewangan dengan sebuah pelabuhan bertaraf dunia, dan menjadi hab penerbangan. Beliau berkata, itu satu pencapaian yang kita semua perlu diiktiraf. Mahathir lagi mengatakan bahawa Lee mempunyai pendirian sendiri tidak sama dengan pendirian Malaysia.[103]

Bosnia-Herzegovina

Bulan terbit di tengah-tengah Kuala Lumpur.

Di Bosnia-Herzegovina, Mahathir telah menyatakan sebagai sekutu yang ketara khususnya negara itu. Beliau melawat Sarajevo pada Jun 2005 untuk membuka jambatan berhampiran Pusat Bandar Bosmal menandakan persahabatan antara rakyat Malaysia dan Bosnia.

Beliau membuat lawatan tiga hari ke Visoko untuk melihat Piramid Matahari Bosnia pada Julai 2006. Beliau membuat satu lagi lawatan beberapa bulan kemudian.

Pada Februari 2007, empat pertubuhan bukan kerajaan: Sarajevo Sekolah Sains dan Teknologi, Kongres Intelektual Bosniak, dan dua pertubuhan Kristian: Majlis Civil Serb dan Majlis Kebangsaan Croat, dicalonkan Mahathir untuk Hadiah Keamanan Nobel 2007 untuk kerjanya semasa konflik.[104]

Pada 22 Jun 2007, beliau membuat satu lagi lawatan ke Sarajevo dengan sekumpulan ahli perniagaan Malaysia untuk meneroka peluang pelaburan di negara ini.

Pada 11 November 2009, beliau juga mempengerusikan mesyuarat tertutup pelabur terkemuka di Malaysia Forum Perniagaan Global-Bosnia, yang turut dihadiri oleh presiden Haris Silajdzic.

Membangunkan dunia

Antara negara-negara membangun dan Islam, Mahathir umumnya dihormati,[85] terutamanya bagi pertumbuhan ekonomi yang agak tinggi di Malaysia dan juga untuk sokongan beliau terhadap nilai-nilai Islam liberal.[105] Pemimpin seperti Presiden Kazakhstan Nursultan Nazarbayev, memujinya dan telah cuba untuk mencontohi formula pembangunan Mahathir. Beliau ialah salah satu jurucakap besar ke atas isu-isu untuk membangunkan dunia dan sangat menyokong merapatkan jurang Utara-Selatan, serta menegur pembangunan negara-negara Islam. Beliau tujukannya kepada pelbagai blok bukan NATO seperti ASEAN, G77, Pergerakan Negara-Negara Berkecuali, Pertubuhan Negara-Negara Islam, dan yang paling baru-baru ini, G22 pada ceramah terkini Pertubuhan Perdagangan Dunia pada lelaki Cancún.

Kontroversi

Krisis perlembagaan

Pada tahun 1983 dan 1993, Mahathir berdepan dengan pihak Raja dan Sultan dengan membuang kuasa veto Raja dan imuniti mereka dari dihukum. Sebelum pindaan ini, setiap Bil yang akan menjadi undang-undang dikehendaki mendapat persetujuan Agung. Dengan pindaan tersebut, bil yang diluluskan oleh Parlimen akan menjadi undang-undang selepas 30 hari tanpa mendapat persetujuan Agung. Bagaimanapun, perkara ini hanya untuk undang-undang sekular dan Sultan masih berkuasa dalam undang-undang Islam yang berada di bawah bidang kuasa mereka.

Pemecatan Anwar Ibrahim

Pada tahun 1998, kerajaan di bawah pimpinan Mahathir mendakwa Dato' Seri Anwar Ibrahim atas kesalahan salah laku seksual dan penyalahgunaan kuasa. Anwar pada masa itu adalah Timbalan Perdana Menteri dan Menteri Kewangan. Anwar mendakwa bahawa beliau dizalimi kerana beliau membawa isu korupsi dan nepotisme dan Mahathir serta orang-orangnya adalah sasaran bagi tuduhan tersebut. Penyokong Mahathir pula percaya bahawa Anwar sebenarnya korupsi dan nepotisme dan cuba untuk menggantikan Mahathir sebagai Perdana Menteri selepas melihat kejatuhan Presiden Suharto di Indonesia atas isu yang sama.

Krisis Anwar membawa kepada protes besar-besaran yang dikenali sebagai "Gerakan Reformasi" dan tertubuhnya Parti Keadilan Nasional (PKR) dalam Pilihan Raya Umum Malaysia 1999. Namun begitu, PKR hanya memenangi lima kerusi Parlimen pada pilihan raya tersebut dan hampir pupus pada Pilihan Raya Umum Malaysia 2004 apabila hanya memenangi satu kerusi Parlimen di Permatang Pauh yang dimenangi oleh isteri Anwar, Dr Wan Azizah. Parti tersebut walau bagaimanapun berjaya mendapat kemenangan besar dalam Pilihan Raya Umum Malaysia 2008 dengan memenangi 31 kerusi Parlimen, jumlah terbesar antara semua parti pembangkang di Malaysia.

Keluar UMNO

Pada 19 Mei 2008, Dr Mahathir mengisytiharkan keluar dari parti UMNO.[106] Beliau mendakwa bertindak demikian kerana hilang keyakinan terhadap kepimpinan UMNO sekarang yang gagal membela nasib orang Melayu di negara ini. Beliau turut menyatakan sebab bahawa UMNO kini hanyalah dijadikan parti untuk mengiktiraf Abdullah sebagai Presiden UMNO dan mengutamakan kepentingan keluarganya sehingga membelakangkan negara di samping beberapa lagi sebab lain. Pengumuman keluar UMNO ini dibuat ketika beliau berucap di hadapan 1,000 orang di Alor Star, Kedah.

Sesetengah pemerhati politik berpendapat tindakan keluar UMNO berkait rapat dengan cubaan gagal Dr Mahathir untuk mendesak Abdullah turun dari jawatan sebagai presiden UMNO. Menurut sebuah tabloid The Malaysian Insider, Dr Mahathir mengadakan perjumpaan dengan Dato' Seri Najib Tun Razak, Timbalan Presiden UMNO yang juga Timbalan Perdana Menteri pada 18 Mei 2008. Perjumpaan itu berkemungkinan tidak berhasil memujuk Najib menentang Abdullah menyebabkan Mahathir tidak mempunyai pilihan lain selain keluar dari UMNO[107].

Mengulas pengumuman Mahathir keluar dari UMNO, bekas timbalan perdana menteri, Tun Musa Hitam di dalam tabloid dilaporkan berkata 'duri dalam daging sudahpun terkeluar' dan pucuk pimpinan UMNO pula harus menerima realiti bahawa UMNO tidak sekuat dahulu dan konsep 'Mahathirisme' sudah berlalu[108].

Sehari selepas perlantikan secara rasmi Datuk Seri Najib sebagai Perdana Menteri Malaysia yang keenam, Dr. Mahathir bersama-sama isterinya, Dr. Siti Hasmah dan anak mereka, Datuk Mokhzani telah menyerahkan borang untuk menjadi ahli UMNO semula. Upacara tersebut berlangsung di kediaman rasmi Perdana Menteri di Putrajaya.[109] Bertitik tolak kemasukan inilah UMNO menjadi kuat semula dan keyakinan rakyat terhadap kepimpinan negara yang diterajui UMNO semakin dipulihkan.[perlu rujukan]

Malaysia "Darul Penyangak"

Pada 24 Oktober 2017, Tun Dr. Mahathir dikritik banyak pihak termasuk di kalangan menteri kabinet berhubung tindakan beliau menggelar Malaysia sebagai "Darul Penyangak" di dalam catatan blog beliau berhubung isu yang melibatkan 1Malaysia Development Berhad (1MDB) dan Cukai Barangan dan Perkhidmatan (GST). Tindakan beliau dianggap satu penghinaan terhadap negara sendiri. Antara yang mengktitik ialah Menteri Komunikasi dan Multimedia, Datuk Seri Dr Salleh Said Keruak yang berkata jika marah dengan kerajaan hari ini, beliau tidak sewajarnya menghina negara sendiri.[110][111][112][113][114][115]

Kenyataan mengenai bangsa Bugis

Semasa perhimpunan 'Sayangi Malaysia Hapus Kleptokrasi' di Petaling Jaya pada 14 Oktober 2017, Tun Dr. Mahathir telah mengeluarkan kenyataan yang mengaitkan orang Bugis dengan lanun. Susulan pernyataan tersebut, Sultan Selangor Sultan Sharafuddin Idris Shah telah mengkritik Tun Dr. Mahathir mengenai tuduhan beliau terhadap orang Bugis lantaran salasilah dan keturunan Kesultanan Selangor yang berasal daripada bangsa Bugis. Baginda mengatakan fakta sejarah telah membuktikan Kesultanan Selangor yang berketurunan Bugis telah memperjuangkan dan mempertahankan kedamaian di seluruh kepulauan Nusantara.[116][117] Kenyataan beliau yang menuduh Perdana Menteri Datuk Seri Najib Tun Razak mungkin berasal daripada lanun Bugis yang sesat ke Malaysia dan memintanya balik ke Bugis itu telah menyebabkan Persatuan Perpaduan Rumpun Bugis Melayu Malaysia (PPRBMM) yang diketuai Timbalan Presiden PPRBMM, Tasman Matto, mengadakan perhimpunan membantah secara aman di hadapan Yayasan Kepimpinan Perdana di Putrajaya pada 18 Oktober 2017.[118] Tun Dr. Mahathir telah menidakkan penghinaan keseluruhan keturunan Bugis dalam ucapannya ketika perhimpunan anti-Kleptokrasi pada malam 20 Oktober 2017. Beliau mendakwa kenyataan yang dibuatnya hanya merujuk kepada “perompak yang mencuri wang rakyat”.[119] Tun Dr. Mahathir juga dilaporkan mengatakan bahawa bukan semua orang Bugis ialah lanun dan kenyataan tersebut hanyalah ditujukan kepada "penjahat yang mencuri wang".[120][121]

Pada 7 Disember 2017, Tun Dr. Mahathir dan isterinya, Tun Dr. Siti Hasmah Mohd Ali telah memulangkan dua buah pingat yang diterima mereka daripada Sultan Selangor. Pengerusi Biro Strategi dan Dasar Parti Pribumi Bersatu Malaysia (BERSATU), Datuk Rais Hussin pula enggan memberitahu alasan sebenar pemulangan pingat-pingat berkenaan dengan berkias bahawa alasan tersebut sudah diketahui. Pingat yang dikembalikan Dr Siti Hasmah itu ialah anugerah yang diterimanya daripada Sultan Selangor pada 1983 dan 1994. iaitu Darjah Datuk Paduka Mahkota Selangor dan Darjah Kebesaran Seri Paduka Mahkota Selangor.[122] Darjah kebesaran yang telah diserahkan oleh Tun Dr. Mahathir ialah Darjah Kerabat Yang Amat Dihormati Selangor (DK) dan Darjah Kelas Pertama Darjah Kebesaran Seri Paduka Mahkota Selangor (SPMS) yang membawa gelaran Datuk Seri.[123][124]

Pada 8 Februari 2018, Tun Dr. Mahathir telah ditarik balik pingat yang diterima daripada Sultan Kelantan. Pingat yang dikembalikan itu ialah anugerah tertinggi yang diterimanya daripada Sultan Kelantan pada 2002 iaitu Darjah Kerabat Al-Yunusi (DK Kelantan).[125]

Kembali sebagai Perdana Menteri

Pada 8 Januari 2018, Tun Dr. Mahathir telah diumumkan sebagai calon perdana menteri bagi perikatan Pakatan Harapan untuk pilihan raya yang diadakan pada 9 Mei 2018, cubaan untuk menggulingkan bekas sekutunya, Najib Razak. Wan Azizah Wan Ismail, isteri kepada bekas musuh politiknya, Anwar Ibrahim, akan bertanding sebagai timbalannya.[126] Beliau telah bertanding atas kerusi Parlimen Langkawi menentang penyandangnya, Dato' Ir Nawawi bin Ahmad dan telah menang. Seperti yang dipersepakati, pada usia 92 tahun, Tun Dr. Mahathir menjadi seorang ketua kerajaan yang tertua di dunia apabila mengangkat sumpah jawatan sebagai Perdana Menteri Malaysia ke-7 pada 10 Mei 2018 di hadapan Yang di-Pertuan Agong, Sultan Muhammad V.[127][128] Beliau kemudian dikatakan bakal meminta pengampunan untuk Anwar, untuk membolehkan beliau mengambil alih kepimpinan.[129][130]

Garis masa 100 Hari Pertama Kepimpinan Mahathir

  • 10 Mei 2018:
    • Mahathir mengangkat sumpah sebagai Perdana Menteri ketujuh
  • 12 Mei 2018:
  • 13 Mei 2018
  • 14 Mei 2018
    • Peguam Negara Mohamed Apandi Ali meneruskan cuti tanpa rekod, tugas yang diambil alih oleh pendakwa raya
    • Ketua SPRM Dzulkifli Ahmad meletakkan jawatan
    • Kontrak bendahari jenderal Irwan Serigar Abdullah telah dipendekkan, dipindahkan ke Jabatan Perkhidmatan Awam
    • Mahathir berkata undang-undang mengenai berita palsu akan ditakrifkan dengan jelas
    • Mahathir berkata pelantikan politik dalam syarikat berkaitan kerajaan akan dikaji semula
  • 15 Mei 2018
    • Jabatan Audit mengumumkan laporan 1MDBnya
    • Majlis Orang Penting Menubuhkan sebuah jawatankuasa mengenai pembaharuan institusi, jawatankuasa termasuk:
    • # Hakim Mahkamah Rayuan yang diputuskan Datuk KC Vohrah;
    • # Hakim Mahkamah Rayuan dan Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (Suhakam) Datuk Mah Weng Kwai;
    • # Presiden Persatuan Patriot Nasional Brigadier Jeneral (Rtd) Datuk Mohamed Arshad Raji;
    • # Profesor Undang-undang Emeritus Universiti Malaya Tunku Abdul Rahman Profesor Datuk Dr Shad Saleem Faruqi;
    • Presiden Hakim dan Presiden Majlis Peguam, bekas Presiden Datuk Ambiga Sreenevasan
    • Apandi Ali, Irwan Serigar, Dzulkifli dan bekas KPN Khalid Abu Bakar dihalang meninggalkan negara
  • 16 Mei 2018
    • Anwar Ibrahim dibebaskan dari penjara setelah menerima pengampunan penuh
    • Presiden 1MDB Arul Kanda Kandasamy juga dihalang daripada meninggalkan negara ini
    • Polis mencari rumah Najib
    • Kerajaan mengumumkan GST akan berkadar sifar berkuat kuasa pada 1 Jun 2018
    • Mahathir memecat 17,000 pelantik politik dari perkhidmatan awam
    • Pendaftar Pertubuhan meluluskan pendaftaran Pakatan Harapan.
    • Kementerian diarahkan untuk menghentikan penggunaan slogan 1Malaysia
    • Program Kedai Rakyat 1Malaysia 2.0 (KR1M) telah dihentikan
    • Mesyuarat Lembaga Suruhanjaya Koperasi Malaysia dan jawatankuasa-jawatankuasa yang dilantik secara politik ditangguhkan
  • 17 Mei 2018
    • Mahathir melantik dirinya sebagai menteri pendidikan, dan Wan Azizah sebagai menteri kebajikan dan wanita
    • Pencarian polis di rumah Najib berterusan
    • Polis menahan lelaki kerana menghina Mahathir
    • Kementerian Kewangan memulakan pembaharuan fiskal
  • 18 Mei 2018
    • Mengundurkan pelantikannya sebagai menteri pendidikan berdasarkan janjinya dengan perlembagaan
  • 20 Mei 2018
    • Bekas eksekutif petugas kebangsaan PetroSaudi, Xavier Andre Justo bertemu Mahathir[131]
  • 21 Mei 2018
    • Pasukan petugas khas yang ditubuhkan untuk menyiasat skandal 1MDB serta mendakwa orang yang melakukan kesalahan dan mendapatkan aset yang berkaitan. Pasukan petugas akan diketuai bersama oleh bekas peguam negara Abdul Gani Patail, bekas ketua SPRM Abu Kassim Mohamed, ketua SPRM semasa Mohd Shukri Abdull dan bekas ketua cawangan khas Abdul Hamid Bador.
    • Timbalan Perdana Menteri Wan Azizah Wan Ismail dan beberapa menteri persekutuan secara rasmi bersumpah sebagai anggota kabinet.
  • 22 Mei 2018
    • Bekas PM Najib Razak dibawa masuk untuk dipersoalkan di Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM)[132]
  • 28 Mei 2018
    • Mahathir telah membuat keputusan muktamad untuk membatalkan projek Kereta Api Berkelajuan Tinggi (HSR) antara Kuala Lumpur dan Singapura dan berkemungkinan perlu membayar pampasan sebanyak RM500 juta. Ia diumumkan sebelum perbincangan mengenainya dibuat di kabinet.[133]

Kesihatan

Pada 24 Januari 1989, Dr Mahathir pernah menjalani pembedahan pintasan arteri koronari di Hospital Besar Kuala Lumpur (HBKL), Kuala Lumpur.[134][135]

Pada 9 November 2006, beliau sekali lagi dimasukkan ke Institut Jantung Negara (IJN) kerana serangan jantung setelah saluran darah arteri tersumbat.

Pada 14 Mei 2007, beliau dimasukkan ke Unit Rawatan Rapi (ICU) di Hospital Langkawi selepas kesukaran bernafas pada jam 4.00 petang.

Pada 4 September 2007, Dr Mahathir menjalani pembedahan pintasan arteri koronari di IJN selama 5 jam. Pembedahan diketuai pakar jantung terkemuka, Tan Sri Dr. Yahya Awang, Datuk Dr. Razali Wathooth, Datuk Dr. Azahari Yakub, Datuk Dr. Venugopal Balchand, Datuk Ezani Mohd. Taib dan Ketua Pakar Bedah Kardiologi Klinik Mayo di California, Amerika Syarikat, Prof. Dr. Hartzell Schaff. Ini merupakan pembedahan saluran darah arteri kali ke-2.

Pada 15 September 2007, sekali lagi beliau dimasukkan ke Unit Rawatan Rapi di IJN jam 7.00 malam. Ketika itu beliau berusia 82 tahun.[136]

Malam 2 Oktober 2010, di Melbourne, Australia, Tun Dr Mahathir telah dimasukkan ke Hospital Epworth akibat sakit batuk dan selesema. Kemasukan beliau ke hospital tersebut disahkan oleh pegawai khasnya, Sufi Yusof. Dr Mahathir pergi ke Melbourne bertujuan untuk berucap pada seminar mengenai pembangunan manusia anjuran Kelab UMNO Australia Melbourne di Universiti Melbourne.

Pada 9 Februari 2018, Mahathir dimasukkan ke Institut Jantung Negara di Kuala Lumpur pada malam Jumaat akibat jangkitan dada berikutan batuk.[137]

Persaraan

Mahathir menyampaikan ucapan di Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.

Selepas bersara, Mahathir telah dipilih sebagai Seri Maharaja Mangku Negara, membenarkan beliau untuk menerima pakai gelaran "Tun".[138] Beliau berjanji untuk "benar-benar" meninggalkan politik, menolak peranan emeritus dalam kabinet Abdullah.[139] Abdullah segera menunjukkan tanda sebagai Perdana Menteri yang lebih tenang dan kurang pertentangan. Dengan kelayakan agama lebih kuat daripada Mahathir, beliau mampu untuk menewaskan lonjakan PAS dalam pilihan raya tahun 1999, dan memimpin Barisan Nasional dalam pilihan raya tahun 2004 kepada kemenangan yang sangat besar, mengambil 199 daripada 219 kerusi Parlimen.[140] Mahathir adalah Ketua Pegawai Eksekutif, Pengerusi dan dengan itu penasihat kanan kepada banyak syarikat Malaysia perdana, seperti Proton, Yayasan Kepimpinan Perdana dan syarikat minyak dan gas milik kerajaan Malaysia, Petronas, dan lain-lain.[141] Mahathir dan Abdullah mempunyai kejatuhan besar ke atas Proton pada tahun 2005. Ketua Eksekutif Proton, sekutu Mahathir, telah dipecat oleh lembaga pengarah syarikat tersebut. Dengan berkat Abdullah, syarikat itu kemudiannya menjual salah satu aset hadiah syarikat, syarikat motosikal MV Agusta yang telah dibeli atas nasihat Mahathir.[142] Mahathir juga mengkritik pemberian permit import untuk kereta asing, yang dikatakan telah menyebabkan jualan domestik Proton menderita,[143] dan menyerang Abdullah kerana membatalkan pembinaan tambak kedua antara Malaysia dan Singapura.[144] Mahathir mengadu bahawa pandangan beliau tidak mendapat siaran yang mencukupi oleh akhbar Malaysia, kebebasan yang beliau turut disekat semasa Perdana Menteri: beliau telah dinamakan sebagai salah satu daripada "Sepuluh Musuh Akhbar" oleh Jawatankuasa Melindungi Wartawan untuk sekatan beliau pada surat khabar dan penjara sesekali wartawan.[145] Beliau berpaling kepada perhatian dunia blog sebagai tindak balas, menulis kolum untuk Malaysiakini, laman web yang bersimpati kepada pembangkang, dan memulakan blog sendiri.[146] Beliau tidak berjaya mendapatkan pilihan raya daripada bahagian parti tempatan untuk menjadi perwakilan ke Perhimpunan Agung UMNO pada tahun 2006, di mana beliau merancang untuk memulakan pemberontakan terhadap kepimpinan Abdullah bagi parti.[147] Selepas pilihan raya 2008, di mana UMNO kehilangan majoriti dua pertiga di Parlimen, Mahathir meletak jawatan daripada parti. Abdullah telah digantikan oleh timbalannya, Najib Razak, pada tahun 2009, satu langkah yang mendorong Mahathir untuk menyertai semula parti.[148] Mahathir terus menarik kontroversi dalam persaraan untuk kenyataan mengenai hal ehwal antarabangsa. Beliau merupakan pengkritik lantang Israel, ke titik di mana pada tahun 2012 beliau menyatakan: "Saya gembira untuk dilabelkan antisemitik [...] Bagaimana saya boleh menjadi sebaliknya, apabila orang Yahudi yang selalu bercakap kengerian mereka mengalami semasa Holokus menunjukkan kekejaman Nazi yang sama dan sukar kepentingan hati ke arah bukan sahaja musuh-musuh mereka tetapi juga terhadap sekutu mereka apa-apa harus cuba untuk menghentikan pembunuhan yang tidak masuk akal musuh Palestin mereka. "[149] Mahathir menubuhkan Suruhanjaya Jenayah Perang Kuala Lumpur untuk menyiasat aktiviti Amerika Syarikat, Israel dan sekutu-sekutunya di Iraq, Lubnan dan wilayah Palestin.[150] Beliau juga telah mencadangkan bahawa serangan 11 September 2001 mungkin telah dilakukan oleh kerajaan Amerika Syarikat.[151]

Mahathir melancarkan Inisiatif Kuala Lumpur untuk Forum Menjenayahkan Perang pada tahun 2005 yang membawa kepada penubuhan Pertubuhan Keamanan Perdana Global pada tahun 2006. Forum ini diakhiri dengan sokongan utama daripada para peserta bahawa perjuangan aktif dan berterusan serius diperlukan untuk mengharamkan peperangan dan menggalakkan keamanan global Pada tahun 2010, Perdana Global Peace Foundation (PGPF) telah didaftarkan sebagai sebuah pertubuhan bukan kerajaan di mana Mahathir merupakan Presiden. Usaha yang telah diambil oleh PGPF adalah penubuhan PGPF Kerusi Tun Mahathir untuk Keamanan Global di Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, program Mahathir Peace School Global, PGPF Club, Break the Siege, Projek Permata di Gaza dan Musim Sejuk Hangat dan Kempen Ramadhan. Seperti yang dibayangkan oleh Mahathir, PGPF amat menyokong keamanan sejagat melalui persidangan antarabangsa, ceramah dan program capaian luar di sekolah-sekolah, universiti dan forum awam. Mahathir menjalani pembedahan pintasan jantung pada tahun 2007, berikutan dua serangan jantung dalam tempoh dua tahun sebelumnya. Beliau telah menjalani operasi yang sama selepas serangan jantung pada tahun 1989. Selepas pembedahan 2007, beliau mengalami jangkitan dada. Beliau dimasukkan ke hospital untuk rawatan jangkitan dada lain pada tahun 2010.[147][152]

Berikutan skandal 1Malaysia Development Berhad pada tahun 2015, Mahathir menjadi seorang pengkritik kerajaan Perdana Menteri Najib Razak, lebih-lebih lagi daripada Abdullah.[84] Beliau telah berulang kali menggesa Najib untuk meletakkan jawatan.[153] Pada 30 Ogos 2015, beliau dan isterinya, Siti Hasmah, menghadiri perhimpunan Bersih 4 yang menyaksikan puluhan ribu menunjukkan perletakan jawatan Najib.[154]

Pada 2016, Mahathir mencetuskan beberapa protes yang memuncak dalam Perisytiharan Warga Malaysia dengan sendiri dengan bantuan Pakatan Harapan dan NGO untuk menggulingkan Najib.[155][156] Respon Najib kepada tuduhan rasuah telah mengetatkan cengkaman kuasa dengan menggantikan Timbalan Perdana Menteri, menggantung dua akhbar dan menolak melalui parlimen Rang Undang-undang Majlis Keselamatan Negara kontroversi yang menyediakan Perdana Menteri dengan kuasa belum pernah terjadi sebelumnya.[157][158] Pada Jun 2016, Mahathir juga secara aktif berkempen untuk calon AMANAH dari Pakatan Harapan untuk pemilihan kecil Sungai Besar 2016 dan pilihan raya umum Kuala Kangsar 2016.

Menjelang 2017, Mahathir telah mendaftarkan parti politik baru dan menyertai Pakatan Harapan. Beliau telah dicadangkan sebagai calon pengerusi dan calon perdana menteri Pakatan Harapan.[159]

Legasi

Mahathir dipaparkan di fasad Menara Telekom di Kuala Lumpur semasa sambutan hari kebangsaan pada tahun 2004. Di mana beliau merupakan pengasasnya.

Usaha-usaha beliau untuk menggalakkan pembangunan ekonomi di negara ini, Mahathir telah diberi gelaran Bapa Pemodenan.[160]

Kediaman rasmi Mahathir, Seri Perdana, di mana beliau tinggal dari 23 Ogos 1983 hingga 18 Oktober 1999, telah bertukar menjadi sebuah muzium (Galeria Sri Perdana). Selaras dengan prinsip pemuliharaan warisan, reka bentuk asal dan susun atur Sri Perdana telah dipelihara.

Mahathir telah menjadi tokoh kontroversi dan subjek serangan keras oleh pengkritiknya. Bekas de facto Menteri Undang-Undang Zaid Ibrahim menulis dalam memoirnya: "Dalam hati saya, saya tidak boleh menerima dakwaan bahawa Dr Mahathir secara peribadi adalah seorang yang korup. Orang korup tidak pernah berani untuk bercakap dengan sekuat-kuat Dr Mahathir Kekayaan bukanlah satu motivasi utama untuknya. Beliau hanya mendambakan kuasa."[161]

Dua daripada anak Mahathir, bergiat aktif dalam politik: Mokhzani adalah seorang pegawai kanan Belia UMNO (sayap pemuda parti) sebelum meninggalkan politik dan memberi tumpuan kepada kerjaya perniagaannya; Mukhriz telah dipilih ke Parlimen pada tahun 2008, dan pada tahun 2013 menjadi Menteri Besar Kedah.[162][163]

Menurut Wain, menulis biografi Mahathir pada tahun 2010:

Peningkatan taraf hidup, bersama-sama dengan bangunan barang pameran Dr. Mahathir dan pertahanan lantang kepentingan Malaysia, menyumbang kepada semangat jati diri kebangsaan, kebanggaan dan keyakinan yang tidak pernah wujud sebelum ini. Dia meletakkan Malaysia pada peta, dan kebanyakan rakyat Malaysia gembira mengenainya.... [Namun], dia tidak akan dapat lari daripada tanggungjawab untuk banyak masalah mungkin melanda masyarakat Malaysia pada masa akan datang, dari menjalar Islamisasi dengan rasuah dan ketidaksamaan. Untuk sementara beliau menerajui Malaysia bersama-sama selama 22 tahun, sistem pentadbiran politik atrofid dan reput di bawah jenama tadbir urus peribadi beliau.[164]

Keputusan pilihan raya

Parlimen Malaysia
Tahun Perlembagaan Undi Pct Pembangkang Undi Pct Buang undi Majoriti Keluar
1964 Kota Star Selatan Mahathir Mohamad (UMNO) 12,406 60.22% Mohd. Sha'ari Abd. Shukor (PAS) 8,196 39.78% 21,440 4,210 82.8%
1969 Mahathir Mohamad (UMNO) 12,032 48.03% Yusof Rawa (PAS) 13,021 51.97% 25,679 989 78.6%
1974 Kubang Pasu Mahathir Mohamad (UMNO) Tiada Tiada Tiada Tiada Tiada Tidak ditolak Tiada Tiada
1978 Mahathir Mohamad (UMNO) 18,198 64.64% Halim Arshat (PAS) 9,953 35.36% Tidak diketahui 8,245 78.36%
1982 Mahathir Mohamad (UMNO) 24,524 73.67% Yusof Rawa (PAS) 8,763 26.33% 34,340 15,761 78.79%
1986 Mahathir Mohamad (UMNO) 25,452 71.48% Azizan Ismail (PAS) 10,154 28.52% 36,409 15,298 74.21%
1990 Mahathir Mohamad (UMNO) 30,681 78.07% Sudin Wahab (S46) 8,619 21.93% 40,570 22,062 77.51%
1995 Mahathir Mohamad (UMNO) 24,495 77.12% Ahmad Mohd Alim (PAS) 7,269 22.88% 33,010 17,226 73.61%
1999 Mahathir Mohamad (UMNO) 22,399 63.22% Ahmad Subki Abd. Latif (PAS) 12,261 34.61% 36,106 10,138 78.62%
2018 Langkawi Mahathir Mohamad (PPBM) 18,954 54.90% Dato' Ir Nawawi bin Ahmad (UMNO) 10,061 29.14% 34,527 8,893 80.87%

Penulisan

Buku

Blog

Beliau mula menulis blog pada 1 Mei 2008 pada pukul 1:27 pagi, dengan penulisan beliau "The Appointment of Judges". Pada 19 Jun, blog beliau telah berpindah ke laman baru yang lebih dipercayai dan selamat simpanannya.[165] Kini blog beliau terletak di http://chedet.cc/blog/.

Anugerah

  • 1977 - MY-KED Order of Loyalty to the Royal House of Kedah - Knight Grand Companion (SSDK).svg Seri Setia Diraja Kedah (SSDK); membawa gelaran Dato' Seri
  • 1977 - MY-PAH Order of Sultan Ahmad Shah of Pahang - Grand Knight - SSAP.svg Sri Sultan Ahmad Shah Pahang (SSAP); membawa gelaran Dato' Sri
  • 1979 - Orde van de Kroon van Johore.jpg Dato’ Sri Paduka Mahkota Johor (SPMJ); membawa gelaran Dato'
  • 1980 - MY-SAR Order of the Star of the Hornbill (Bintang Kenyalang) - 1. Knight Grand Commander (DP).svg Datuk Patinggi Bintang Kenyalang Sarawak (DP); membawa gelaran Datuk Patinggi
  • 1987 - Bintang Mahaputera Adipurna Rib.png Bintang Mahaputera Adipurna Indonesia
  • 1988 - MY-KED Kedah Supreme Order of Merit (DUK).svg Darjah Utama Kedah (DUK)
  • 1989 - Most Esteemed Royal Family Order of Johor - ribbon bar.png Darjah Kerabat Yang Amat Dihormati Pangkat Pertama Johor (DK I)
  • 1990 - VEN Order of the Liberator - Knight BAR.png Order of the Liberator of Venezuela
  • 1995 - MY-PERL Perlis Family Order of the Gallant Prince Syed Putra Jamalullail - DK.svg Darjah Kerabat Baginda Tuanku Syed Putra Jamalullail Perlis (DK)
  • 2002 - POL Order Zaslugi RP kl1 BAR.png Grand Cross of the Order of Merit of the Republic of Poland
  • 2003 - MY-KED Royal Family Order of Kedah (DK).svg Darjah Kerabat Kedah (DK)[166]
  • 2003 - MY Darjah Yang Mulia Pangkuan Negara (Defender of the Realm) - SMN.svg Seri Maharaja Mangku Negara (SMN); Membawa gelaran Tun
  • 2003 - MY-SAR Order of the Star of Sarawak - 1 ribbon SBS.svg Satria Bintang Sarawak (SBS); Membawa gelaran Pehin Sri
  • 2003 - Orden of Friendship.png Order of Friendship
  • 2008 - MY-FED Darjah Mahkota Wilayah - Grand Knight - SUMW.svg Seri Utama Mahkota Wilayah (SUMW); Membawa gelaran Datuk Seri Utama

Garis masa

  • 1925: Dilahirkan di Alor Setar, Kedah pada 10 Julai.
  • 1945: Mengambil bahagian dalam penentangan Malayan Union.
  • 1946: Menjadi ahli UMNO semasa ia ditubuhkan.
  • 1953: Mendapat ijazah perubatan dari Kolej Perubatan King Edward (yang kemudiannya dikenali sebagai Universiti Malaya) di Singapura;
  • 1954: Berkhidmat sebagai pegawai perubatan di Hospital Alor Star, Hospital Langkawi, Hospital Jitra dan Hospital Perlis.
  • 1957: Berhenti dari perkhidmatan kerajaan untuk membuka kliniknya sendiri, MAHA Klinik di Alor Setar.
  • 1964: Dipilih sebagai Ahli Parlimen Kota Setar atas tiket Parti Perikatan selepas beliau menewaskan calon PAS, Mohd Shaari Haji Abdul Shukur, dengan majoriti 4,210 undi; Dr Mahathir mendapat 12,406 undi, sementara Mohd Shaari mendapat 8196 undi.
  • 1965: Menjadi ahli Majlis Tertinggi UMNO.
  • 1968: Dilantik sebagai Pengerusi Majlis Pelajaran Tinggi.
  • 1969: Ditewaskan oleh calon Pas, Haji Yusof Rawa dalam Pilihanraya pada 10 Mei, dengan 989 undi di kawasan Kotar Setar; beliau dikatakan kalah kerana kehilangan "undi Cina" apabila beliau mengumumkan bahawa beliau tidak perlu undi Cina untuk memenangi dalam pilihanraya;
    • Dipecat jawatan daripada Majlis Tertinggi UMNO pada 12 Julai, berikutan pengedaran suratnya kepada Tunku Abdul Rahman;
    • Diberhentikan keahliannya dalam UMNO pada 26 September.
  • 1970: Mengeluarkan buku dalam bahasa Inggeris yang bertajuk "Dilema Melayu" (The Malay Dilemma); buku ini diharamkan dengan serentak.
  • 1972: Diterima kembali menjadi ahli UMNO pada 7 Mac;
  • 1973: Dilantik sebagai senator.
  • 1974: Dilantik sebagai Pengerusi Majlis Universiti Nasional;
    • Melepaskan jawatan sebagai senator untuk bertanding di Pilihanraya 1974, yang mana beliau menang tanpa bertanding;
    • Dilantik sebagai Menteri Pelajaran pada 5 September.
  • 1975: Menjadi salah satu daripada tiga naib presiden UMNO, selepas memenangi dengan majoriti sebanyak 47 undi.
  • 1976: Menjadi Timbalan Presiden UMNO pada 5 Mac.
  • 1978: Dilantik sebagai Timbalan Perdana Menteri Malaysia oleh Tun Hussein Onn pada 15 September;
  • 1981: Menjadi Presiden UMNO pada 26 Jun, dan Perdana Menteri Malaysia ke-empat pada 10 Julai, berikutan perletakan jawatan Tun Hussein Onn atas sebab-sebab kesihatan;
  • 1983: Mengemaskinikan kuasa Yang di-Pertuan Agong dan Sultan-sultan, supaya rang undang-undang yang diputuskan oleh Parlimen atau Dewan Undangan Negeri dapat menjadi akta, selepas penerimaan pendapat Yang Di-Pertuan Agung ataupun Sultan-sultan negeri masing-masing;
    • Menubuhkan PROTON, sebuah projek kereta nasional.
  • 1986: Datuk Musa Hitam meletakkan jawatan sebagai Timbalan Perdana Menteri pada 27 Februari;
  • 1987: Menewaskan cabaran Tengku Razaleigh Hamzah untuk jawatan Presiden UMNO dengan majoriti yang nipis sekali pada 24 April;
    • Menjadi Menteri Kehakiman di samping memegang jawatan Menteri Dalam Negeri dan Perdana Menteri Malaysia.
  • 1988: Memecat empat hakim Mahkamah Tertinggi, termasuk Tun Salleh Abas kerana menghalang perbicaraan tentang salah laku tata tertib semasa kehadapan UMNO akan diputuskan oleh Mahkamah Tertinggi (pada masa itu, UMNO telah diharamkan oleh Makhamah Tinggi);
  • 1990: Menjadi Menteri Hal-Ehwal Dalam Negeri (Oktober 1990 - Januari 1999) di samping memegang jawatan Perdana Menteri.
  • 1993: Melantik Datuk Seri Anwar Ibrahim sebagai Timbalan Perdana Menteri;
    • Mengehadkan pengecualian Sultan-sultan daripada pendakwaan, selepas peristiwa Douglas Gomez;
    • Perhubungan di antara Dr. Mahathir dan pemimpin-pemimpin Australia merosot apabila Paul Keating mewajahkan Dr. Mahathir sebagai seorang yang degil ("recalcitrant") kerana enggan menghadiri Persidangan APEC.
  • 1997: Menetapkan nilai mata wang Malaysia pada 1 September supaya mengatasi Krisis Kewangan Asia 1997.
  • 1998: Memecat Datuk Seri Anwar Ibrahim dari semua jawatan dalam kerajaan dan dalam UMNO pada 2 September;
  • 1999: Menjadi Menteri Kewangan Pertama pada 8 Januari, di samping memegang jawatan Perdana Menteri ketika Malaysia masih mengalami Krisis Ekonomi 1997;
  • 2001: Menjadi Menteri Kewangan dan Menteri Tugas-tugas Khas (5 Jun 2001) disamping memegang jawatan Perdana Menteri.
  • 2002: Mengumumkan penggunaan bahasa Inggeris untuk mengajarkan mata pelajaran Matematik dan Sains, mulai tahun 2003;
    • Mengumumkan perletakan jawatannya sebagai Perdana Menteri dalam Perhimpunan Agung UMNO, tetapi telah dirayu untuk membuat penangguhan selama 18 bulan.
  • 2003: Bersara sebagai Perdana Menteri Malaysia pada 31 Oktober, 2003 dan menamakan timbalannya, Datuk Seri Abdullah Badawi, sebagai pengganti; beliau memegang jawatan Perdana Menteri selama 22 tahun, dan terjadi salah satu daripada pemimpin-pemimpin negara Asia yang paling lama perkhidmatannya;
    • Dianugerahkan sebagai Tun, pangkat kehormatan yang tertinggi di Malaysia.
  • 2008: Dianugerahkan Seri Utama Mahkota Wilayah (S.U.M.W.) membawa gelaran "Datuk Seri Utama".
  • 2016: Keluar dari UMNO dan menubuhkan Parti Pribumi Bersatu Malaysia sebagai Penasihat.
  • 2017: Telah mendaftarkan parti politik baru dan menyertai Pakatan Harapan. Beliau telah dicadangkan sebagai calon pengerusi dan calon perdana menteri Pakatan Harapan.
  • 2018: Dilantik semula sebagai Perdana Menteri Malaysia yang ke-7 selepas bertanding dan mendapat sokongan majoriti daripada Pakatan Harapan yang memenangi Pilihan Raya Umum ke-14. Ini menjadikan beliau Ketua Kerajaan yang paling tua berkhidmat.

Rujukan

Catatan

  1. ^ Tunku Abdul Rahman, Tun Abdul Razak dan Hussein Onn ialah ahli-ahli kerabat diraja atau mempunyai keturunan diraja,[21] begitu juga anak Tun Razak Najib. Bapa dan datuk Abdullah Ahmad Badawi merupakan tokoh agama terkemuka.[23]

Nota kaki

  1. ^ Research on the Early Malay Doctors 1900-1957 Malaya and Singapore, By Faridah Abdul Rashid.
  2. ^ A Doctor In The House
  3. ^ a b Snippets – Birthday, Road Transport, Blocks & M.V. Agusta chedet.co.cc, Julai 2008
  4. ^ The early years, 1947-1972, koleksi artikel Dr Mahathir di akhbar Singapura, The Straits Times
  5. ^ Mahathir turns 85: Achievements and gallery
  6. ^ 'The Tragedy That Didn't Happen: Malaysia's Crisis Management and Capital Controls' oleh Dr. Marie-Aimée Tourres, ulasan dari 'Executive Intelligence Review', 13 Ogos 2004
  7. ^ 'Malaysian Maverick: Mahathir Mohamad in Turbulent Times', oleh Barry Wain
  8. ^ Barry Wain, chedet.co.cc, 14 Jun 2010
  9. ^ 'Beyond Mahathir: Malaysian politics and its discontents' oleh Boo Teik Khoo, quote ucapan Mahathir di Kolej St. Catherine, Universiti Oxford, 1996
  10. ^ The Financial Turmoil and Malaysia, chedet.co.cc, 20 Oktober 2008
  11. ^ Mahathir, Malaysia's Autocratic Modernizer, Steps Down, The New York Times, 01 November 2003
  12. ^ ISA, chedet.co.cc, 28 September 2009
  13. ^ "Dr Mahathir quits Umno, again". The Star Online. 19 Februari 2016. Dicapai 15 Oktober 2016. 
  14. ^ Abdul Rahman, Tunku (September 1969). May 13 – Before and After. Kuala Lumpur: Penerbitan Utusan Melayu. m/s. 117–121. 
  15. ^ "Dr Mahathir's new party officially registered". Free Malaysia Today FMT News. 9 September 2016. Dicapai 15 Oktober 2016. 
  16. ^ Kaos Jr., Joseph (4 April 2015). "Dr M past his quiet stage, asks Najib to step down". The Star (Malaysia). Dicapai 7 August 2015. 
  17. ^ "Dr Mahathir quits Umno, again". The Star Online. 19 February 2016. Dicapai 15 October 2016. 
  18. ^ "Dr Mahathir's new party officially registered". Free Malaysia Today FMT News. 9 September 2016. Dicapai 15 October 2016. 
  19. ^ CNN, Euan McKirdy, Marc Lourdes and Ushar Daniele,. "Malaysia's Mahathir Mohamad is now the world's oldest leader". CNN. Dicapai 11 May 2018. 
  20. ^ http://www.mykedah2.com/e_20hall_fame/e202_5_07.htm
  21. ^ a b Wain 2010, halaman 4–5
  22. ^ Wain 2010, halaman 7–8
  23. ^ Perlez, Jane (2 November 2003). "New Malaysian Leader's Style Stirs Optimism". New York Times. The New York Times Company. Dicapai 12 Januari 2011. 
  24. ^ Wain 2010, halaman 9
  25. ^ a b Tan & Vasil, p. 51
  26. ^ Victor A. Pogadaev. 20 Tahun Yang Mengubah Wajah Malaysia. Berita Harian, 13. 3. 2002
  27. ^ Mahathir dan Abdullah akan hadir perasmian Perhimpunan Agung Umno
  28. ^ Morais 1982, halaman 27
  29. ^ Morais 1982, halaman 28–29
  30. ^ a b Wain 2010, halaman 39
  31. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 27–28
  32. ^ Wain 2010, halaman 33–34
  33. ^ a b Milne & Mauzy 1999, halaman 25
  34. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 64
  35. ^ Wain 2010, halaman 38–40
  36. ^ Wain 2010, halaman 40
  37. ^ Wain 2010, halaman 38
  38. ^ "The exotic doctor calls it a day". The Economist. 3 November 2003. Dicapai 4 Februari 2011. 
  39. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 28
  40. ^ Sankaran & Hamdan 1988, halaman 18–20
  41. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 30–31
  42. ^ Branigin, William (29 Disember 1992). "Malaysia's Monarchs of Mayhem; Accused of Murder and More, Sultans Rule Disloyal Subjects". The Washington Post. 
  43. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 32
  44. ^ Wain 2010, halaman 203–205
  45. ^ Wain 2010, halaman 206–207
  46. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 51–54
  47. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 56
  48. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 57
  49. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 57–59
  50. ^ Wain 2010, halaman 97–98
  51. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 80–89
  52. ^ Sankaran & Hamdan 1988, halaman 50
  53. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 40–43
  54. ^ Crossette, Barbara (7 Februari 1988). "Malay Party Ruled Illegal, Spurring Conflicts". New York Times. Dicapai 5 Februari 2011. 
  55. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 43–44
  56. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 46–49
  57. ^ Wain 2010, halaman 65–67
  58. ^ Cheah, Boon Keng (2002). Malaysia: the making of a nation. Institute of Southeast Asian Studies. m/s. 219. ISBN 981-230-154-2. 
  59. ^ Kim Hoong Khong (1991). Malaysia's general election 1990: continuity, change, and ethnic politics. Institute of South East Asian Studies. m/s. 15–17. ISBN 981-3035-77-3. 
  60. ^ Wain 2010, halaman 1–3
  61. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 165
  62. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 166
  63. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 74
  64. ^ Wain 2010, halaman 104–105
  65. ^ Wain 2010, halaman 280
  66. ^ Hilley, John (2001). Malaysia: Mahathirism, hegemony and the new opposition. Zed Books. m/s. 256. ISBN 1-85649-918-9. 
  67. ^ Wain 2010, halaman 189
  68. ^ Wain 2010, halaman 185–188
  69. ^ Wain 2010, halaman 186–187
  70. ^ Wain 2010, halaman 105–109
  71. ^ Wain 2010, halaman 208–214
  72. ^ Stewart 2003, halaman 32
  73. ^ Stewart 2003, halaman 64–86
  74. ^ Stewart 2003, halaman 106–111
  75. ^ Wain 2010, halaman 293–296
  76. ^ Wain 2010, halaman 297–298
  77. ^ Wain 2010, halaman 299
  78. ^ Stewart 2003, halaman 141
  79. ^ Stewart 2003, halaman 142
  80. ^ Stewart 2003, halaman 140–141
  81. ^ Wain 2010, halaman 79–80
  82. ^ Wain 2010, halaman 80
  83. ^ Spillius, Alex (31 Oktober 2003). "Mahathir bows out with parting shot at the Jews". The Daily Telegraph. UK. Dicapai 5 Februari 2011. 
  84. ^ a b Kaos Jr., Joseph (4 April 2015). "Dr M past his quiet stage, asks Najib to step down". The Star (Malaysia). Dicapai 7 Ogos 2015. 
  85. ^ a b "Mahathir to launch war crimes tribunal". The Star (Associated Press). 31 Januari 2007. Dicapai 14 Januari 2008. 
  86. ^ "Creativity – the key to NEM's success". The Star Online. 14 Ogos 2010. Dicapai 4 September 2010. 
  87. ^ Uqbah Iqbal, Sejarah Pemikiran Pandang Ke Timur: Kepentingan Jepun Dalam Pembangunan Sosio-Ekonomi Malaysia (1906-1980), Bangi: UKM Press, 2017.
  88. ^ see Mahathir Mohamad’s preface to Asia’s New Crisis, edited by Frank-Jürgen Richter, Pamela Mar (eds): John Wiley & Sons, Singapore, 2004, (see Amazon)
  89. ^ "Commanding Heights: Dr. Mahathir bin Mohamad". PBS.org. Dicapai 1 Februari 2008. 
  90. ^ World: Asia-Pacific Reform protests follow Gore's Malaysia speech
  91. ^ Butler, Steven (15 November 1998). "Turning the Tables in a Very Tawdry Trial". usnews.com. Dicapai 20 Mac 2009. 
  92. ^ Symonds, Peter. "What Anwar Ibrahim means by "reformasi" in Malaysia" Malaysia Today
  93. ^ Shattered Summit: A high-handed speech by Al Gore started this year's APEC meeting on the wrong foot. It never recovered.
  94. ^ Joseph Masilamany (29 Jun 2006). "Mending fences". theSun. Dicapai 10 Ogos 2006. 
  95. ^ Nicolas Rothwell (16 Julai 1998). "Upsetter tips the apple cart". The Australian. m/s. 4. 
  96. ^ "INVESTMENT IN MALAYSIA". Asia Times. Dicapai 10 Disember 2012. 
  97. ^ "INTERNATIONAL BUSINESS; Malaysia Extends Deadline in Singapore Exchange Dispute". New York Times. 1 Januari 2000. Dicapai 10 Disember 2012. 
  98. ^ "Malaysia's stockmarket; Daylight Robbery". The Economist. 10 Julai 1999. Dicapai 10 Disember 2012. 
  99. ^ http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1533_2009-06-23.html%7C"Singapore-Malaysia water agreements"
  100. ^ http://www.straitstimes.com/sites/straitstimes.com/files/20150323/ST-Special-Edition-150323.pdf%7CPlans for a natural gas pipeline from Terengganu to Singapore.
  101. ^ http://chedet.cc/?p=1620
  102. ^ http://www.scmp.com/news/asia/article/1756234/lee-kuan-yews-death-mahathir-mohamad-last-southeast-asias-old-guard
  103. ^ http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/lee-kuan-yew-was-pivotal-to-singapores-success-mahathir
  104. ^ "Dr M nominated for Nobel Prize".
  105. ^ Bowring, Philip (23 September 1998). "Twin Shocks Will Leave Their Mark on Malaysia". International Herald Tribune. Diarkibkan daripada asal pada 11 Jun 2008. Dicapai 14 Januari 2008. 
  106. ^ Tun Dr Mahathir Umum Keluar Umno Berkuatkuasa Serta Merta, Bernama. Dicapai 20 Mei, 2008
  107. ^ [1], Malaysian Insider, 19 Mei 2008
  108. ^ Musa: 'Duri dalam daging sudahpun terkeluar', Malaysiakini, 19 Mei 2008
  109. ^ Dr M kembali ke Umno hari ini, Malaysiakini, "Muda Mohd Noor", 12:18PM Apr 4, 2009
  110. ^ "Jangan hina negara dengan gelaran Darul Penyangak". Malaysiakini. 24 Oktober 2017. Dicapai 25 Oktober 2017. 
  111. ^ "Salleh: Mahathir's 'Darul Penyangak' remark indefensible". Free Malaysia Today. 24 Oktober 2017. Dicapai 25 Oktober 2017. 
  112. ^ Aina Nasa (25 Oktober 2017). "Dr M's Darul Penyangak label – an insult to Malaysia". New Straits Times. Dicapai 25 Oktober 2017. 
  113. ^ "Don't Insult Country With 'Darul Penyangak' Name-Calling - Salleh". Bernama. 25 Oktober 2017. Dicapai 25 Oktober 2017. 
  114. ^ "Jangan hina negara dengan gelaran 'Darul Penyangak' - Salleh". Astro Awani. 25 Oktober 2017. Dicapai 25 Oktober 2017. 
  115. ^ "Malaysia 'Darul Penyangak' Satu Penghinaan, Menteri Kata Tun M Tidak Waras". Malaysian Digest. 25 Oktober 2017. Dicapai 25 Oktober 2017. 
  116. ^ "Sultan Selangor murka terhadap Dr Mahathir". Malaysiakini. 2 November 2017. Diarkibkan daripada yang asal pada 12 Disember 2017. Dicapai 12 Disember 2017. 
  117. ^ "Selangor Sultan angered, disappointed with Dr M's 'Bugis' remark" [Sultan Selangor murka, kesal dengan kenyataan ‘Bugis’ Dr. M] (dalam bahasa Inggeris). The Malay Mail Online. 2 November 2017. Dicapai 19 Disember 2017. 
  118. ^ Bernama (18 Oktober 2017). "Lagi persatuan Bugis desak Dr M minta maaf". Malaysiakini. Diarkibkan daripada yang asal pada 12 Disember 2017. Dicapai 12 Disember 2017. 
  119. ^ Anne Muhammad (21 Oktober 2017). "Mahathir nafi hina seluruh keturunan Bugis". Malaysiakini. Diarkibkan daripada yang asal pada 12 Disember 2017. Dicapai 12 Disember 2017. 
  120. ^ "Sultan: Dr M akan bakar seluruh negara dengan kemarahannya". Malaysiakini. 5 Disember 2017. Diarkibkan daripada yang asal pada 12 Disember 2017. Dicapai 12 Disember 2017. 
  121. ^ "Bugis hurt by 'pirate' remark, Dr Mahathir told". The Star Online. Dicapai 2 November 2017. 
  122. ^ Alyaa Alhadjri (11 Disember 2017). "Mahathir, Siti Hasmah pulangkan pingat kebesaran Selangor". Malaysiakini. Diarkibkan daripada yang asal pada 12 Disember 2017. Dicapai 12 Disember 2017. 
  123. ^ Fuad Hadinata Yaacob (12 Disember 2017). "Dr Mahathir, isteri sah pulangkan darjah kebesaran". Harian Metro. Diarkibkan daripada yang asal pada 12 Disember 2017. Dicapai 12 Disember 2017 – melalui myMetro. 
  124. ^ Noor Azam Shairi (11 Disember 2017). "Dr Mahathir pulang darjah kebesaran Sultan Selangor". The Malaysian Insight. Dicapai 12 Disember 2017. 
  125. ^ "Dr Mahathir ditarik balik darjah kebesaran Sultan Kelantan". Berita Harian. 8 Februari 2018. Dicapai 8 Februari 2018.  Parameter |dead-ur1= tidak diketahui diabaikan (bantuan)
  126. ^ "Mahathir Mohamad: Ex-Malaysia PM, 92, to run for office". BBC. 8 January 2018. Dicapai 11 January 2018. 
  127. ^ Istiadat angkat sumpah Perdana Menteri Malaysia ke-7
  128. ^ Taylor, Adam (9 January 2018). "How old is too old to be a world leader?". The Washington Post. Dicapai 12 January 2018. 
  129. ^ Hodge, Amanda (9 January 2018). "Mahathir Mohammad runs for PM in partnership with former rival Anwar Ibrahim". The Australian. Dicapai 11 January 2018. 
  130. ^ Malhi, Amrita (12 January 2018). "Mahathir Mohamad crops up again in bid to lead Malaysia – with Anwar on the same side". The Conversation. Dicapai 11 January 2018. 
  131. ^ "PetroSaudi bertemu dengan Dr M". Dicapai 21 Mei 2018.  Parameter |agensi= tidak diketahui diabaikan (bantuan)
  132. ^ "1MDB pose fresh ancaman kepada Najib". Malaysiakini. Dicapai 18 Mei 2018. 
  133. ^ Kabinet bincang HSR esok.
  134. ^ "Perdana Menteri jalani pembedahan pintasan jantung", Berita Harian, 24 Januari 1989.
  135. ^ "Prime Minister Mahathir undergo artery bypass", New Straits Times, 24 Januari 1989.
  136. ^ Dr. Mahathir masuk semula ke ICU, Utusan Online.
  137. ^ Former Malaysian PM Mahathir hospitalised for chest infection Channel NewsAsia (10 Februari 2018). Diperoleh pada 11 Februari 2018.
  138. ^ "Mahathir honoured as he steps down". The Age. Australia. 31 Oktober 2003. Dicapai 6 Februari 2011. 
  139. ^ Wain 2010, halaman 307
  140. ^ Wain 2010, halaman 307–318
  141. ^ Wain 2010, halaman 322
  142. ^ Wain 2010, halaman 320
  143. ^ Backman, Michael (10 Ogos 2005). "Family ties lubricate Malaysia wheels of power". The Age. Australia. Dicapai 12 Februari 2011. 
  144. ^ Wain 2010, halaman 321
  145. ^ Wain 2010, halaman 323–325
  146. ^ Wain 2010, halaman 325
  147. ^ a b Wain 2010, halaman 326
  148. ^ Wain 2010, halaman 329–332
  149. ^ "Dr M says glad to be called 'Antisemitic'". CFCA. Dicapai 29 September 2012. 
  150. ^ BrusselsTribunal.org
  151. ^ Roslan Rahman (11 September 2011). "Malaysia's Mahathir: 9/11 not work of Muslims". AFP News. Dicapai 10 November 2014. 
  152. ^ Porter, Barry (5 Oktober 2010). "Ex-Malaysian Prime Minister Mahathir Discharged From Australian Hospital". Bloomberg L.P. Dicapai 12 Februari 2011. 
  153. ^ "Dr M, BN men have every right to meet up, Nur Jazlan says". 14 Oktober 2015. Dicapai 14 Oktober 2015. 
  154. ^ http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/dr-m-shows-up-at-bersih-4-rally
  155. ^ http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/malaysia-alliance-demands/2572686.html
  156. ^ http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/mahathir-and-opposition-sign-declaration-to-oust-najib
  157. ^ "Malaysia's Najib looks to ride out political crisis". 11 Ogos 2015. Dicapai 8 Disember 2015. 
  158. ^ "New bill gives Najib extensive powers". 5 Disember 2015. Dicapai 8 Disember 2015. 
  159. ^ "Mahathir Mohamad's return shows the sorry state of Malaysian politics". The Economist. 1 Julai 2017. Dicapai 2 Julai 2017. 
  160. ^ Chaudhuri, Pramitpal (17–18 November 2006). "Visionary, who nurtured an Asian 'tiger'". Hindustan Times. Leadership Summit (ucapan). India. Dicapai 15 Januari 2008. 
  161. ^ Ibrahim, Zaid (2009). Saya Pun Melayu. Petaling Jaya, Malaysia: ZI Publications. m/s. 227. ISBN 978-967-5-26603-4. 
  162. ^ Wain 2010, halaman 331
  163. ^ "Unexpected Results". Sin Chew Jit Poh. 27 Mac 2009. Dicapai 12 Februari 2011. 
  164. ^ Wain 2010, halaman 349
  165. ^ http://dr-chedet.blogspot.com/, Blog lama.
  166. ^ "Sultan of Kedah's Honours ListHonours List for the Year 2003", The Star Online. 20 Januari 2003.

Petikan teks

  • Dhillon, Karminder Singh (2009). Malaysian Foreign Policy in the Mahathir Era 1981–2003: Dilemmas of Development. NUS Press. ISBN 9971-69-399-2. 
  • Milne, R. S.; Mauzy, Diane K. (1999). Malaysian Politics under Mahathir. Routledge. ISBN 0-415-17143-1. 
  • Morais, J. Victor (1982). Mahathir: A Profile in Courage. Eastern Universities Press. OCLC 8687329. 
  • Sankaran, Ramanathan; Mohd Hamdan Adnan (1988). Malaysia's 1986 General Election: the Urban-Rural Dichotomy. Institute of Southeast Asian Studies. ISBN 981-3035-12-9. 
  • Stewart, Ian (2003). The Mahathir Legacy: a Nation Divided, a Region at Risk. Allen & Unwin. ISBN 1-86508-977-X. 
  • Wain, Barry (2010). Malaysian Maverick: Mahathir Mohamad in Turbulent Times. Palgrave Macmillan. ISBN 0-230-23873-4. 
  • James Chin & Joern Dosch. Malaysia Post Mahathir: A Decade of Change?. Marshall Cavendish. 2016. isbn 9814677558

Bacaan lanjut

  • Mahathir Mohamad. (2011). A Doctor In The House: The Memoirs of Tun Dr Mahathir Mohamad. Petaling Jaya: MPH Publication. (Inggeris)

Pautan luar


Penyandang Terdahulu Perdana Menteri Malaysia
(ketujuh)
10 Mei 2018kini
Penyandang Kemudian
Mohd Najib bin Abdul Razak masih menjawat
Penyandang Terdahulu Perdana Menteri Malaysia
(keempat)
16 Julai 198131 Oktober 2003
Penyandang Kemudian
Hussein Onn Dato' Seri Abdullah bin Haji Ahmad Badawi
Penyandang Terdahulu Presiden UMNO
28 Jun 198130 Oktober 2003
Penyandang Kemudian
Hussein Onn Dato' Seri Abdullah bin Haji Ahmad Badawi
Penyandang Terdahulu Timbalan Perdana Menteri Malaysia
5 Mac 197615 Julai 1981
Penyandang Kemudian
Tun Hussein Onn
Musa Hitam
Penyandang Terdahulu Menteri Kewangan Malaysia
1 Jun 200131 Oktober 2003
Penyandang Kemudian
Tun Daim Zainuddin Dato' Seri Abdullah bin Haji Ahmad Badawi