Manggis

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Pergi ke navigasi Pergi ke carian

Manggis
Berthe Hoola van Nooten48.jpg
Ilustrasi dari Fleurs, Fruits et Feuillages Choisis de l'Ile de Java 1863–1864 oleh Berthe Hoola van Nooten (ahli litografi Pieter De Pannemaeker)
Gambar beberapa buah manggis. Satu telah dikupas sebahagiannya yang menampakkan isi putih yang terbahagi kepada enam bahagian.
Pengelasan saintifik
Alam:
Divisi:
Kelas:
Order:
Keluarga:
Genus:
Spesies:
G. mangostana
Nama binomial
Garcinia mangostana
Pokok manggis yang dicantas menjadi tinggi.

Manggis (Jawi: مڠݢيس; nama saintifik: Garcinia mangostana) ialah tumbuhan malar hijau yang bertaburan asal di kawasan tropika sekeliling Lautan Hindi, ia ditanam sejak zaman prasejarah lagi.[1][2]

Buah manggis sering digandingkan dengan buah durian sebagai "ratu" pasangan kepada durian yang "raja segala buah".[3] Walau bagaimanapun, buah-buah mudah cepat rosak serta membesar pada kadar relatif perlahan[4] sehinggakan ia hanya dapat dipasarkan dalam tempoh singkat antara enam hingga sepuluh minggu.[5][6]

Terdapat juga spesis/subspesis lain seperti berikut: Garcinia mangostana, Garcinia pedunculata, Roxburgh, Garcinia Kydia, Roxburgh, Garcinia indica, Choisy (Garcinia purpurea), Roxburgh; Brindonia indica dan DuPetit-Thouars.

Botani[sunting | sunting sumber]

Pokok manggis tumbuh setinggi 5 meter (15 kaki). Pembuahan pokok berlaku semasa usia antara 6-12 tahun[1] selepas tempoh hujan lebat. Keadaan berbuah ini memerlukan pengawalan suhu dan kelembapan ladang ketat di mana perubahan boleh menjejaskan rupa dan rasa buah semasa tempoh pematangan.[4] Pokok yang matang mampu berbuah antara 100 hingga 3,000 biji buah.

Buah manggis mempunyai kulit agak keras dan tebal dengan garis pusat 4-6 cm; ia mampu meninggalkan kesan yang sukar hilang sekiranya terkena baju.[7] Isi buahnya warna putih yang berukuran garis pusat 3-5 cm; ia mungkin berbiji atau tidak bergantung kepada saiz dan keranumannya. Buah ini dibuka dengan mengopek secara dipegang dengan kedua-dua belah tangan, ditekan perlahan-lahan sehingga kulitnya terbelah dapat dikopek.[8] Orang Barat yang merasai buah ini sering membandingkan buah ini dengan rasa strawberi putik bercampur rasa-rasa manis limau.

Habitat[sunting | sunting sumber]

Manggis ditanam di semenanjung Malaysia dan kawasan sekitar Asia Tenggara. Ia ditanam secara perdagangan di Malaysia, Thailand, Indonesia dan Filipina. Kini ia juga ditanam di Hawaii dan Amerika Syarikat.

Manggis tumbuh di kawasan lembapan tinggi dengan kadar hujan 180-250 cm setahun, pokoknya boleh ditanam berhampiran sungai, kolam atau kawasan berair di mana sistem akarnya kekal lembab sepanjang tahun. Pokok manggis juga amat sensifif kepada jenis tanah dan kealkalian tanah. Pokok manggis tidak tahan kawasan tanah masin, atau tanah berpasir.

Penanaman[sunting | sunting sumber]

Biji benih manggis mempunyai tempoh hayat yang pendek dan perlu ditanam dengan segera. Ia hanya tahan antara 1-5 hari dan perlu ditanam serta merta selepas dikeluarkan dari buahnya. Percambahan memakan masa antara 2-3 minggu. Anak pokok akan menghasilkan akat tunjang yang panjang yang penting bagi daya hidup pokok, oleh itu pemindahan anak pokok perlu dilakukan dengan berhati-hati agar ia tidak merosakkan akar tunjang muda tersebut. Bentuk pembiakan lain sukar hidup.

Pokok manggis boleh hidup subur sekiranya sistem pengairan dan pengaliran air adalah baik serta kandungan bahan organik dalam tanah yang seimbang dan tinggi.[9]

Kegunaan[sunting | sunting sumber]

Dalam perubatan tradisional[sunting | sunting sumber]

Serbuk kulit manggis kering diambil untuk merawat cirit darah; malah air seduhan kulit buah segar ini dapat diminum untuk tujuan sama serta merawat cirit-birit berat.[1]

Air seduhan daun pokoknya diminum masyarakat di Filipina untuk melegakan masalah buang air kecil dan menyejukkan badan yang demam. Masyarakat Melayu mencampurkan air ini dengan lumatan pisang mentah dan sedikit benzoin untuk merawat luka khatan.[1]

Dalam penghasilan fabrik[sunting | sunting sumber]

Kulit manggis dijadikan bahan pewarna utama dalam pembuatan kain batik mengeluarkan warna-warna ungu, merah atau keperangan.[10]

Sifat kimia[sunting | sunting sumber]

Kulit manggis mempunya tanin, resin, dan crystallizable mangostine (C20H22O5., membentuk sisik kuning keemasan, tanpa rasa, cair pada 190° C. (374° F.), mudah larut dalam alkohol atau eter/ester, tidak larut dalam air. Sulingan asas lead acetate boleh dihasilkan daripada larutan alkoholnya. Pelarutannya dalam alkali mengurangkan larutan emas dan perak. Buah manggis mengandungi asid malik menjadikan isinya berasid. Kandungan getah yang terhasil daripada pokoknya telah disiasat pada 1858, oleh N. Reitler di makmal Wittstein (Vierteljahresschr. f. prakt. Pharm., Vol. VII, p. 170), dan didapati mengandungi 88 peratus resin, larut dalam alkohol atau eter. Penggunaan ammonia memisahkannya kepada bahagian resin larut dan tidak larut.

Bagi spesies garcinia purpurea, terdapat Kokum butter dalam biji benihnya sehingga 30 peratus, dan kebanyakannya terdiri daripada Tristearin dan oleic glycerides dan asid miristik (Jahresb. der Pharm., 1896, p. 71).

Buah manggis jarang dijual di negara Barat kecuali di kedai runcit Asia. Kulit manggis menghasilkan warna merah, dan amat sukar ditanggalkan.

Manggis dibuka dengan mengopek bukannya dipotong. Buah manggis dipegang dengan kedua-dua belah tangan, ditekan perlahan-lahan sehingga kulitnya terbelah. Selepas itu, ia mudah untuk dibuka dan diambil isinya.

Khasiat dan kegunaan[sunting | sunting sumber]

Buah manggis kaya dengan 40 dan lebih bahan Xanthones [1] yang merupakan sejenis super-antioksida. Buah ini dikatakan boleh membantu memulihkan sistem imunisasi badan.

Kulit buah manggis telah digunakan secara meluas di India sebagai ubat cirit-birit. Kulit buah manggis sekitar sesuku inci tebal dan mengandungi cecair amat pengering (astringent), yang mana, pada musim hujan, menghasilkan cecair melekit kekuningan, yang merupakan sejenis gamboge. Orang-orang Cina menggunakan kulit pokok sebagai sumber pewarna hitam, dan turut juga menggunakannya bagi mengubat cirit-birit.

Selain itu, manggis juga mempunyai cathechins, polyphenols dan polisakanida yang berkesan untuk menjadi agen-antioksida semulajadi dan juga bahan anti-bakteria dan anti-kulat.

Vitamin C, zat besi, niasin, kalsium, protein, serat, vitamin B1 & B2 dan lain-lain mudah diperolehi secara semulajadi daripada pemakanan manggis.

Galeri[sunting | sunting sumber]

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  1. ^ a b c d Morton JF (1987). "Mangosteen". Fruits of warm climates. Purdue University. m/s. 301–304. Dicapai pada 4 December 2012.
  2. ^ Nazre, M (2014-02-19). "New evidence on the origin of mangosteen (Garcinia mangostana L.) based on morphology and ITS sequence". Genetic Resources and Crop Evolution. 61 (6): 1147–1158. doi:10.1007/s10722-014-0097-2. ISSN 0925-9864. S2CID 8868569.
  3. ^ "The King and Queen of Fruits: the Durian and Mangosteen". 103 Meridian East. No. 7. September 2010. |section= ignored (bantuan)
  4. ^ a b Karp D (9 Ogos 2006). "Forbidden? Not the Mangosteen". The New York Times. Dicapai pada 22 Mei 2010.
  5. ^ Karp D (8 August 2007). "Mangosteens Arrive, but Be Prepared to Pay". The New York Times. Dicapai pada 22 May 2010.
  6. ^ Mohamad bin Osman (2006). Mangosteen Garcinia mangostana L. Southampton, UK: University of Southampton. ISBN 0854328173.
  7. ^ Crown I (2014). "Science: Mangosteen information". Mangosteen.com. The mangosteen website.
  8. ^ "How To Open A Mangosteen". Thailand Breeze. 2014. Dicapai pada March 11, 2017.
  9. ^ Mangosteen - fruitipedia. Pautan: http://www.fruitipedia.com/Mangosteen.htm
  10. ^ Kusumawati, Nita; Santoso, Agus Budi; Sianita, Maria Monica; Muslim, Supari (2017). "Extraction, Characterization and Application of Natural Dyes from the Fresh Mangosteen (Garcinia mangostana L.) Peel". International Journal on Advanced Science, Engineering and Information Technology (dalam bahasa Inggeris). 7 (3): 878. doi:10.18517/ijaseit.7.3.1014.

Pautan luar[sunting | sunting sumber]