Mineral silikat
Mineral silikat ialah mineral pembentuk batu yang terdiri daripada kumpulan silikat. Ia merupakan kelas mineral terbesar dan paling penting dan membentuk kira-kira 90 peratus daripada kerak bumi.[1][2][3]
Dalam mineralogi, bentuk kristal silika (SiO2) biasanya dianggap sebagai tektosilikat, dan dikelaskan sedemikian dalam sistem Dana (75.1). Walau bagaimanapun, sistem Nickel-Strunz mengelaskannya sebagai mineral oksida (4.DA). Silika ditemui di alam semula jadi sebagai kuarza mineral dan polimorfnya.
Di Bumi, pelbagai jenis mineral silikat wujud dalam julat gabungan yang lebih luas hasil daripada proses yang telah membentuk dan mengolah semula kerak selama berbilion tahun. Proses ini termasuk peleburan separa, penghabluran, pemecahan, metamorfisme, luluhawa dan diagenesis.
Struktur am
[sunting | sunting sumber]Mineral silikat secara amnya ialah sebatian tak organik yang terdiri daripada subunit dengan formula [SiO2+n]2n−. Walaupun digambarkan sedemikian, perihalan silikat sebagai anion ialah satu peringkasan. Kation logam, Mx+, mengimbangi cas anion silikat. Kation biasa ialah Mg2+, Fe2+, dan Na+. Hubungan Si-OM antara silikat dan logam merupakan ikatan kuat, polar-kovalen. Anion silikat ([SiO2+n]2n−) selalunya tidak berwarna, atau apabila dihancurkan menjadi serbuk halus, berwarna putih. Warna mineral silikat timbul daripada komponen logam, biasanya besi.
Dalam kebanyakan mineral silikat, silikon bersifat tetrahedron, dikelilingi oleh empat oksida. Nombor koordinasi oksida berubah-ubah kecuali apabila ia menghubungkan dua pusat silikon, dalam hal ini, oksida mempunyai nombor koordinasi dua.
Sesetengah pusat silikon boleh digantikan oleh atom unsur lain tetapi masih terikat pada empat sudut oksigen. Jika atom yang digantikan secara lazimnya tidak tetravalen, ia biasanya menyumbangkan cas tambahan kepada anion, yang kemudiannya memerlukan kation tambahan. Contohnya, dalam ortoklas, [KAlSi3O8]n, anion merupakan rangkaian tridimensi tetrahedron di mana semua sudut oksigen dikongsi. Jika semua tetrahedra mempunyai pusat silikon, anion akan menjadi silika neutral [SiO2]n . Penggantian satu daripada setiap empat atom silikon oleh atom aluminium menghasilkan anion [AlSi3O−
8]n, yang casnya dinetralkan oleh kation kalium, K+.
Kumpulan utama
[sunting | sunting sumber]Dalam mineralogi, mineral silikat dikelaskan kepada tujuh kumpulan utama mengikut struktur anion silikatnya:[4][5]
| Kumpulan utama | Struktur | Formula kimia | Contoh |
|---|---|---|---|
| Nesosilikat | silikon tetrahedra terpencil | [SiO4]4− | olivin, garnet, zirkon ... |
| Sorosilikat | tetrahedra berganda | [Si2O7]6− | epidot, kumpulan melilit |
| Siklosilikat | cincin | [SinO3n]2n− | kumpulan beril, kumpulan turmalin |
| Inosilikat | rantai tunggal | [SinO3n]2n− | kumpulan piroksen |
| Inosilikat | rantai ganda dua | [Si4nO11n]6n− | kumpulan amfibol |
| Filosilikat | helaian | [Si2nO5n]2n− | mika dan tanah liat |
| Tektosilikat | rangka kerja 3D | [AlxSiyO(2x+2y)]x− | kuarza, feldspar, zeolit |
Tektosilikat hanya boleh mempunyai kation tambahan jika sebahagian daripada silikon digantikan oleh atom valens yang lebih rendah seperti aluminium. Penggantian Al terhadap Si ialah perkara biasa.
Rujukan
[sunting | sunting sumber]- ↑ "Mineral - Silicates". britannica.com. Diarkibkan daripada yang asal pada 25 October 2017. Dicapai pada 8 May 2018.
- ↑ Deer, W.A.; Howie, R.A.; Zussman, J. (1992). An introduction to the rock-forming minerals (ed. 2nd). London: Longman. ISBN 0-582-30094-0.
- ↑ Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis (1985). Manual of Mineralogy (ed. 20th). Wiley. ISBN 0-47180580-7.
- ↑ Deer, W.A.; Howie, R.A., & Zussman, J. (1992). An introduction to the rock forming minerals (2nd edition ed.). London: Longman ISBN 0-582-30094-0
- ↑ Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis ||1985). Manual of Mineralogy, Wiley, (20th edition ed.). ISBN 0-471-80580-7
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]| Antarabangsa | |
|---|---|
| Kebangsaan | |
| Lain | |
