Monaco

Kerajaan Monaco Principauté de Monaco (Perancis)
Bendera Jata
Cogan kata: Latin: Deo Juvante "Dengan pertolongan Tuhan"
Lagu kebangsaan: Hymne Monégasque
Lokasi Monaco di Eropah
Ibu negara	Monaco
Bahasa rasmi	Bahasa Perancis
Pemerintah	Monarki berperlembagaan turun-temurun
• Putera Berdaulat	Albert II
• Menteri Negara	Christophe Mirmand
• Presiden Majlis Kebangsaan	Thomas Brezzo
Badan perundangan	Majlis Kebangsaan
Pembentukan negara
• Grimaldi menawan kubu Monaco	8 Januari 1297
• Perjanjian dengan Perancis	2 Februari 1861
• Perlembagaan pertama	5 Januari 1911
• Perlembagaan semasa	17 Disember 1962
• Semakan perlembagaan	2 April 2002
Keluasan
• Jumlah	2.084 km2 (0.805 bt2)
Populasi
• Bancian penduduk tahun 2025	38,857
• Kepadatan	18,645/km2 (48,290.3/sq mi)
KDNK (nominal)	2024
• Jumlah	AS$11.13 bilion
• Per kapita	AS$288,001.6
Mata wang	Euro (€) (EUR)
Zon waktu	UTC+1 (CET)
• Musim panas (DST)	UTC+2 (CEST)
Kod panggilan	+377
Kod ISO 3166	MC
DPT internet	.mc

Monaco (Jawi: موناکو), secara rasmi Kerajaan Monaco (Perancis: Principauté de Monaco), ialah sebuah negara kota berdaulat dan monarki berperlembagaan di pantai Laut Mediterranean di Eropah Barat. Negara ini terletak di Riviera Perancis, dikelilingi oleh Perancis pada bahagian darat dan berhampiran sempadan Perancis dengan Itali. Dengan keluasan 2.084 km², Monaco merupakan salah sebuah negara berdaulat terkecil di dunia. Penduduk rasminya berjumlah 38,857 orang pada 2025, menjadikannya salah sebuah negara yang mempunyai kepadatan penduduk tertinggi di dunia.

Pemandangan udara Monaco, memperlihatkan kepadatan pembangunan di antara pesisir Mediterranean dengan kawasan berbukit.

Monaco ialah monarki turun-temurun yang diperintah oleh Wangsa Grimaldi. Asas kubu Genoa di Batu Monaco dibina pada 1215 dan François Grimaldi menawannya pada 1297. Selepas tempoh perubahan kuasa, peluasan dan perlindungan asing, wilayah Monaco moden dibentuk terutamanya melalui penyelesaian dengan Perancis pada 1861. Perlembagaan pertama pada 1911 menamatkan bentuk pemerintahan mutlak, manakala Perlembagaan 1962, yang disemak pada 2002, menjadi asas sistem politik semasa. Putera Albert II menjadi pemerintah pada 2005.

Ekonomi Monaco berasaskan terutamanya sektor perkhidmatan. Aktiviti profesional dan saintifik, perkhidmatan pentadbiran, kewangan dan insurans serta perdagangan borong merupakan antara penyumbang terbesar kepada keluaran dalam negara kasar (KDNK). Negara ini menggunakan euro berdasarkan pengaturan monetari dengan Kesatuan Eropah dan mempunyai hubungan ekonomi, kastam dan pentadbiran yang sangat rapat dengan Perancis. Monaco juga dikenali di peringkat antarabangsa melalui Grand Prix Monaco, Kasino Monte-Carlo, Muzium Oseanografi Monaco dan kelab bola sepak AS Monaco.

Sejarah

Rencana utama: Sejarah Monaco

Zaman purba dan pembentukan Monaco

Kawasan Batu Monaco dan pelabuhan semula jadinya telah digunakan sejak zaman purba kerana kedudukannya yang terlindung di pesisir Mediterranean. Bahan arkeologi yang ditemui di sekitar Pelabuhan Hercule menunjukkan hubungan perdagangan dengan Marseille, Syracuse, Peloponnesos dan Cyprus sekurang-kurangnya pada abad ke-4 SM, manakala kegiatan pelabuhan menjadi penting sekitar 300 SM.

Menurut ringkasan sejarah rasmi kerajaan Monaco, orang Phokaia dari Massalia, Marseille purba, mendirikan petempatan Monoïkos pada abad ke-6 SM. Kawasan itu kemudiannya berada dalam lingkungan dunia Rom dan pelabuhannya digunakan sebagai tempat persinggahan serta perdagangan.

Pada Zaman Pertengahan, Monaco masuk ke dalam lingkungan politik Republik Genoa. Pembinaan kubu di tanjung berbatu Monaco dimulakan pada Jun 1215 oleh pasukan Genoa yang diketuai Fulco de Castello. Kubu tersebut menjadi asas kepada Istana Putera yang wujud pada hari ini.

Istana Putera Monaco, yang berkembang daripada kubu Genoa yang dibina pada abad ke-13.

Wangsa Grimaldi dan pembentukan negara moden

Pemandangan kawasan bandar Monaco dan pesisir Mediterranean.

Pada malam 8 Januari 1297, François Grimaldi, seorang anggota keluarga bangsawan Genoa, menawan kubu Monaco. Penguasaan Grimaldi tidak terus kukuh kerana kubu tersebut bertukar tangan beberapa kali pada abad berikutnya, tetapi keluarga itu akhirnya mengukuhkan kedudukannya dan menjadi wangsa pemerintah Monaco.

Monaco berada di bawah pelbagai bentuk perlindungan kuasa jiran sepanjang zaman moden awal. Semasa Revolusi Perancis, wilayah itu dianeksasi oleh Perancis pada 1793 dan dikenali sebagai Fort-Hercule. Pemerintahan Grimaldi dipulihkan pada 1814. Selepas Kongres Vienna, Monaco diletakkan di bawah perlindungan Kerajaan Sardinia pada 1815.

Pada 1848, Menton dan Roquebrune, yang ketika itu membentuk sebahagian besar wilayah Monaco, memisahkan diri daripada pemerintahan putera. Melalui perjanjian bertarikh 2 Februari 1861, Putera Charles III melepaskan tuntutan kedaulatannya terhadap Menton dan Roquebrune kepada Perancis. Perjanjian tersebut juga menjadi asas kepada hubungan kastam yang semakin rapat antara kedua-dua negara.

Abad ke-20 dan ke-21

Perlembagaan 5 Januari 1911 mengubah Monaco daripada monarki mutlak kepada monarki berperlembagaan, mewujudkan Majlis Kebangsaan dan mengiktiraf beberapa kebebasan awam.

Semasa Perang Dunia Kedua, tentera Itali memasuki Monaco pada November 1942. Tentera Jerman mengambil alih pendudukan pada September 1943 selepas kejatuhan rejim Fasis Itali. Laporan kumpulan pakar yang ditubuhkan oleh kerajaan Monaco kemudiannya turut mendokumentasikan penangkapan dan penghantaran orang Yahudi dari wilayah Monaco dalam tempoh perang.

Perlembagaan baharu yang diisytiharkan pada 17 Disember 1962 memperluas kerangka institusi negara dan mengatur pembahagian kuasa antara Putera, kerajaan, Majlis Kebangsaan dan badan kehakiman. Ia disemak dengan ketara pada 2 April 2002.

Selepas kemangkatan Putera Rainier III pada 6 April 2005, puteranya Albert II menjadi Putera Berdaulat Monaco. Upacara berkaitan kenaikan takhtanya berlangsung pada tahun yang sama.

Geografi

Bentuk muka bumi dan iklim

Monaco terletak di pesisir Mediterranean, kira-kira 18 km di timur Nice. Seluruh sempadan daratnya adalah dengan jabatan Alpes-Maritimes di Perancis, manakala Itali terletak tidak jauh ke timur. Wilayahnya membentuk jalur bandar yang sempit antara laut dengan kaki Alps Maritim.

Fontvieille, sebahagiannya dibangunkan di atas tanah yang ditebus guna daripada laut.

Keluasan negara ialah 208.4 hektar atau 2.084 km². Sempadan daratnya berjumlah kira-kira 5.47 km, manakala garis pesisir luaran pelabuhan dan pantainya berjumlah kira-kira 4.86 km. Hampir keseluruhan wilayah telah dibangunkan, dan kekurangan tanah sejak sekian lama mendorong penggunaan bangunan berketumpatan tinggi serta projek penambakan laut.

Monaco mengalami iklim Mediterranean, dengan musim panas yang panas dan agak kering serta musim sejuk yang sederhana dan lebih lembap. Kedudukan di tepi laut dan perlindungan oleh banjaran berhampiran menyederhanakan turun naik suhu tahunan.

Pembahagian ruang dan bandar

Pembahagian wilayah Monaco pada masa kini berasaskan peraturan perancangan bandar. Ordinan Berdaulat No. 4.481 bertarikh 13 September 2013 menetapkan tujuh quartiers ordonnancés, iaitu kawasan yang tertakluk kepada peraturan perancangan khusus, serta dua secteurs réservés yang ciri sedia adanya diberikan perlindungan khas. Pembahagian ini terutama bersifat perancangan dan statistik, bukannya unit kerajaan tempatan yang mempunyai pentadbiran berasingan.

Kawasan perancangan Monaco

Kawasan	Status	Keluasan (ha)
Monte-Carlo	Kawasan terancang (quartier ordonnancé)	43.7
Fontvieille	Kawasan terancang	33.0
La Condamine	Kawasan terancang	29.6
Larvotto	Kawasan terancang	27.5
Jardin Exotique	Kawasan terancang	23.5
Monaco-Ville	Sektor terpelihara (secteur réservé)	19.6
La Rousse	Kawasan terancang	17.7
Les Moneghetti	Kawasan terancang	11.5
Ravin Sainte-Dévote	Sektor terpelihara	2.3
Jumlah		208.4

Monaco-Ville, yang terletak di tanjung berbatu yang dikenali sebagai Le Rocher, merupakan pusat bersejarah dan lokasi Istana Putera. Monte-Carlo berkembang sebagai pusat komersial, kediaman dan hiburan, manakala Fontvieille sebahagian besarnya dibangunkan di atas tanah yang ditebus guna daripada laut.

Alam sekitar

Larvotto dan pesisir Mediterranean Monaco.

Keluasan yang kecil dan tahap pembandaran yang tinggi menjadikan dasar alam sekitar Monaco tertumpu pada pelepasan gas rumah hijau, tenaga, pengangkutan, biodiversiti pesisir dan pengurusan ruang bandar. Dalam sumbangan ditentukan di peringkat nasional (NDC) yang dikemukakan kepada Konvensyen Rangka Kerja Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Perubahan Iklim pada Julai 2025, Monaco menetapkan sasaran pengurangan pelepasan gas rumah hijau sebanyak 67.6% menjelang 2035 berbanding aras 1990 dan mengekalkan matlamat mencapai keberkecualian karbon menjelang 2050.

Politik dan pemerintahan

Sistem perlembagaan

Monaco ialah monarki berperlembagaan turun-temurun. Perkara 2 Perlembagaan menetapkan bentuk pemerintahannya sebagai monarki turun-temurun dan berperlembagaan yang berasaskan kedaulatan undang-undang. Kuasa eksekutif berada di bawah kuasa Putera Berdaulat, kuasa perundangan dilaksanakan bersama oleh Putera dan Majlis Kebangsaan, manakala kuasa kehakiman dilaksanakan oleh mahkamah menurut Perlembagaan dan undang-undang.

Putera Albert II, Putera Berdaulat Monaco.

Albert II ialah Putera Berdaulat. Kerajaan diketuai oleh Menteri Negara, yang dibantu oleh Majlis Kerajaan. Christophe Mirmand dilantik sebagai Menteri Negara melalui Ordinan Berdaulat No. 11.290 dan mula memegang jawatan pada 21 Julai 2025.

Badan perundangan kebangsaan ialah Majlis Kebangsaan, sebuah dewan tunggal yang mempunyai 24 orang ahli yang dipilih bagi penggal lima tahun. Majlis mengambil bahagian dalam penggubalan undang-undang dan meluluskan belanjawan negara dalam kerangka pembahagian kuasa yang ditetapkan oleh Perlembagaan. Thomas Brezzo dipilih semula sebagai Presiden Majlis Kebangsaan pada 2 April 2026, dengan Jean-Louis Grinda sebagai naib presiden.

Bangunan Majlis Kebangsaan Monaco di Monaco-Ville.

Pilihan raya dan pentadbiran tempatan

Dalam pilihan raya kebangsaan pada 5 Februari 2023, kesemua 24 calon senarai Union Nationale Monégasque dipilih ke Majlis Kebangsaan bagi penggal 2023–2028.

Seluruh wilayah negara membentuk sebuah komun. Urusan perbandaran dikendalikan oleh Majlis Komunal yang terdiri daripada 15 orang ahli Monegasque. Ahlinya dipilih melalui hak mengundi sejagat secara langsung bagi penggal empat tahun, dan majlis diketuai oleh datuk bandar.

Hubungan luar

Hubungan Monaco dengan Perancis merupakan unsur penting dasar luar, keselamatan dan ekonominya. Kedua-dua negara terikat dengan lebih daripada 200 perjanjian dan perjanjian dua hala yang meliputi antara lain kastam, percukaian, keselamatan sosial, pendidikan, polis dan kerjasama pentadbiran. Perjanjian persahabatan 2002 memperbaharui kerangka hubungan dua hala sambil mengukuhkan pengiktirafan terhadap kedaulatan Monaco.

Monaco menjadi anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 28 Mei 1993 dan menyertai Majlis Eropah pada 5 Oktober 2004. Monaco bukan anggota Kesatuan Eropah tetapi menggunakan euro berdasarkan perjanjian monetari dengan Kesatuan Eropah dan dibenarkan mengeluarkan syiling euro Monaco dalam jumlah yang ditetapkan.

Ekonomi

Rencana utama: Ekonomi Monaco

Kasino Monte-Carlo, salah satu mercu tanda Monaco.

Monaco mempunyai ekonomi maju yang sangat berorientasikan perkhidmatan. Menurut IMSEE, KDNK negara berjumlah €9.24 bilion pada 2023 dan pertumbuhan sebenar selepas pelarasan inflasi ialah 5.0%. Aktiviti saintifik dan teknikal serta perkhidmatan pentadbiran dan sokongan, kegiatan kewangan dan insurans serta perdagangan borong bersama-sama menyumbang lebih separuh daripada kekayaan yang diwujudkan di wilayah itu. Data IMSEE bagi 2024 yang diterbitkan pada November 2025 menunjukkan KDNK kemudiannya meningkat kepada sekitar €10.28 bilion.

Dalam siri Bank Dunia, KDNK nominal Monaco pada 2024 ialah kira-kira AS$11.13 bilion dan KDNK per kapita AS$288,001.6. Perbandingan KDNK per kapita Monaco dengan negara lain bagaimanapun perlu dibuat dengan berhati-hati kerana tenaga kerjanya merangkumi sebilangan besar pekerja yang berulang-alik dari luar negara dan tidak termasuk dalam jumlah penduduk tetap.

Struktur ekonomi dan tenaga kerja

Ekonomi Monaco merangkumi kewangan dan insurans, perkhidmatan profesional, saintifik dan teknikal, perdagangan, pembinaan, hartanah, pelancongan, penginapan dan makanan serta kegiatan perindustrian berskala kecil. Struktur ekonomi telah semakin tertumpu pada perkhidmatan berbanding industri pembuatan tradisional.

Pasaran buruhnya jauh lebih besar daripada jumlah penduduk tetap kerana ramai pekerja berulang-alik setiap hari dari Perancis dan Itali. Pemerhatian pekerjaan IMSEE merekodkan 78,364 pekerjaan di Monaco pada penghujung 2024, dengan pekerjaan bergaji membentuk lebih 90% daripada jumlah tersebut.

Percukaian dan sektor kewangan

Monaco secara amnya tidak mengenakan cukai pendapatan perseorangan kepada pemastautin. Walau bagaimanapun, aturan itu tidak terpakai dengan cara yang sama kepada semua orang: warganegara Perancis yang tertakluk kepada Konvensyen Percukaian Perancis–Monaco 1963 secara amnya membayar cukai pendapatan kepada Perancis, dan kewajipan cukai di negara lain boleh terus terpakai mengikut keadaan individu.

Sektor kewangan Monaco tertakluk kepada aturan domestik dan kerjasama antarabangsa berkaitan pencegahan pengubahan wang haram dan pembiayaan keganasan. Pada Jun 2024, Pasukan Petugas Tindakan Kewangan (FATF) meletakkan Monaco di bawah pemantauan yang dipertingkat dan menetapkan pelan tindakan untuk menangani kelemahan strategik yang dikenal pasti. Pada Jun 2026, FATF membuat penentuan awal bahawa Monaco telah menyelesaikan sebahagian besar pelan tindakannya dan membenarkan penilaian di tapak bagi mengesahkan bahawa pembaharuan telah dilaksanakan serta berkekalan sebelum proses pengeluaran daripada pemantauan dapat diselesaikan.

Demografi dan masyarakat

Penduduk dan kewarganegaraan

Penduduk rasmi Monaco berjumlah 38,857 pada penghujung 2025. Monaco menggunakan kaedah banci berasaskan daftar penduduk yang membolehkan angka penduduk dikemas kini dengan lebih kerap berbanding sistem banci berkala terdahulu.

Banci 2023 merekodkan 38,367 penduduk dan 141 kewarganegaraan. Tidak seperti kebanyakan negara, warganegara negara itu sendiri tidak membentuk majoriti penduduk. Walau bagaimanapun, Monegasque merupakan satu kumpulan kewarganegaraan terbesar pada 2023, dengan 9,179 orang atau 23.9% daripada jumlah penduduk.

Empat kewarganegaraan terbesar dalam banci 2023

Kewarganegaraan	Penduduk	Peratus
Monegasque	9,179	23.9%
Perancis	8,473	22.1%
Itali	7,515	19.6%
British	2,870	7.5%

Bahasa dan agama

Perkara 8 Perlembagaan menetapkan bahasa Perancis sebagai bahasa rasmi Monaco. Bahasa Monégasque pula merupakan bahasa tradisional masyarakat Monegasque dan mempunyai peranan penting dalam warisan budaya serta pendidikan negara. Bahasa Itali dan Inggeris turut digunakan oleh sebahagian masyarakat antarabangsa Monaco.

Perkara 9 Perlembagaan menetapkan agama Katolik Apostolik Rom sebagai agama negara, manakala kebebasan beragama dan kebebasan menjalankan ibadat dijamin dalam kerangka perlembagaan.

Pendidikan dan kesihatan

Pendidikan wajib dikenakan kepada kanak-kanak dari umur enam hingga 16 tahun yang memenuhi syarat kediaman yang ditetapkan oleh undang-undang Monaco. Sistem pendidikan merangkumi sekolah awam dan swasta serta pada umumnya mengikuti kerangka pendidikan Perancis, dengan unsur khusus mengenai sejarah, budaya dan bahasa Monaco.

Kemudahan hospital awam utama ialah Centre Hospitalier Princesse Grace, yang menyediakan rawatan hospital, kecemasan, perubatan dan pembedahan kepada penduduk Monaco serta pesakit dari kawasan berdekatan.

Pengangkutan

Pintu masuk Stesen Monaco–Monte-Carlo, satu-satunya stesen kereta api di Monaco.

Oleh sebab wilayahnya kecil dan sangat dibangunkan, sistem pengangkutan Monaco berkait rapat dengan rangkaian Perancis. Stesen Monaco–Monte-Carlo berada pada laluan kereta api pesisir yang menyediakan hubungan dengan Nice, Menton, Ventimiglia dan destinasi lain melalui perkhidmatan kereta api serantau.

Pengangkutan awam dalam negara dikendalikan terutamanya oleh Compagnie des Autobus de Monaco (CAM). Rangkaian bas bandar merangkumi enam laluan utama yang beroperasi setiap hari, di samping perkhidmatan malam dan bot bas yang menyeberangi Pelabuhan Hercule.

Heliport Monaco di Fontvieille.

Monaco tidak mempunyai lapangan terbang komersial. Heliport Monaco di Fontvieille menyediakan hubungan helikopter berjadual dengan Lapangan Terbang Nice Côte d'Azur, yang merupakan pintu masuk udara antarabangsa utama bagi Monaco.

Kebudayaan dan sukan

Muzium Oseanografi Monaco di Monaco-Ville.

Identiti kebudayaan Monaco menggabungkan warisan Monegasque dan Liguria dengan pengaruh Perancis serta Itali. Institusi kebudayaannya termasuk muzium, opera dan kemudahan seni persembahan yang berkembang seiring dengan pembangunan negara sebagai pusat peranginan dan kediaman antarabangsa pada abad ke-19 dan ke-20.

Muzium Oseanografi Monaco, yang diasaskan atas inisiatif Putera Albert I, dirasmikan pada 29 Mac 1910. Muzium dan institut yang berkaitan dengannya memainkan peranan dalam penyelidikan, pendidikan serta penyebaran pengetahuan tentang lautan.

Perlumbaan Grand Prix Monaco menggunakan jalan awam di negara kota itu.

Salah satu acara sukan utama negara ialah Grand Prix Monaco, perlumbaan jalan raya yang pertama kali dianjurkan pada 14 April 1929 oleh Automobile Club de Monaco. Ia kemudiannya menjadi salah satu perlumbaan paling terkenal dalam Formula Satu, dengan litar yang menggunakan jalan awam di Monaco.

Stadium Louis II, gelanggang sendiri AS Monaco.

Dalam bola sepak, Association Sportive de Monaco Football Club ditubuhkan pada 23 Ogos 1924. Walaupun berpangkalan di sebuah negara berdaulat yang berasingan, kelab itu menyertai struktur pertandingan bola sepak Perancis dan bernaung dalam sistem Persekutuan Bola Sepak Perancis.

Lihat juga

• Senarai negara berdaulat
• Wangsa Grimaldi
• Putera Monaco
• Hubungan Perancis–Monaco
• Monegasque

Pautan luar

• Portal rasmi Kerajaan Monaco
• Laman rasmi Istana Putera Monaco
• Institut Statistik dan Kajian Ekonomi Monaco (IMSEE)
• Majlis Kebangsaan Monaco