Pergi ke kandungan

Nigeria

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Republik Persekutuan Nigeria
Federal Republic of Nigeria
Jata Nigeria
Jata
Cogan kata: Unity and Faith, Peace and Progress
"Perpaduan dan Keimanan, Keamanan dan Kemajuan"
Lagu kebangsaan: "Nigeria, We Hail Thee"
"Nigeria, Kami Menyanjungmu"[1]
Lokasi Nigeria di Afrika Barat
Lokasi Nigeria di Afrika
Ibu negaraAbuja
9°4′U 7°29′T / 9.067°U 7.483°T / 9.067; 7.483
Bandar terbesarLagos
Bahasa rasmiInggeris
PemerintahRepublik persekutuan berpresiden
• Presiden
Bola Tinubu
Kashim Shettima
Godswill Akpabio
Tajudeen Abbas
Kudirat Kekere-Ekun
Badan perundanganPerhimpunan Kebangsaan
• Dewan pertuanan
Senat
• Dewan rakyat
Dewan Perwakilan
Kemerdekaan 
daripada United Kingdom
• Diisytiharkan
1 Oktober 1960
• Republik diisytiharkan
1 Oktober 1963
Keluasan
• Jumlah
923,768[2] km2 (356,669 bt2)
Populasi
• Perkiraan 2025
237,527,782[3]
• Bancian penduduk tahun 2006
140,431,790[4]
KDNK (nominal)2025
• Jumlah
AS$290.79 bilion[3]
• Per kapita
AS$1,224.3[3]
HDI (2023)0.560[5]
sederhana (ke-164)
Mata wangnaira (₦) (NGN)
Zon waktuUTC+1 (WAT)
Kod panggilan+234
Kod ISO 3166NG
DPT internet.ng

Nigeria (Jawi: نيجيريا), secara rasmi Republik Persekutuan Nigeria, ialah sebuah negara di Afrika Barat yang menghadap Teluk Guinea di Lautan Atlantik. Negara ini bersempadan dengan Benin di barat, Niger di utara, serta Chad dan Cameroon di timur. Nigeria terdiri daripada 36 buah negeri dan Wilayah Ibu Kota Persekutuan, tempat terletaknya ibu negara, Abuja. Lagos, bekas ibu negara persekutuan, merupakan bandar terbesar serta pusat ekonomi dan kebudayaan utama negara.[2][6]

Dengan anggaran 237.5 juta penduduk pada 2025, Nigeria ialah negara paling ramai penduduk di Afrika.[3] Penduduknya terdiri daripada ratusan kelompok etnik dan bahasa; antara kelompok terbesar ialah orang Hausa, orang Fulani, orang Yoruba dan orang Igbo. Bahasa Inggeris ialah bahasa rasmi, manakala bahasa Hausa, Yoruba, Igbo dan Pijin Nigeria digunakan secara meluas dalam kehidupan awam.[7] Islam dan Kristian merupakan dua agama utama, tetapi pembahagian agama berbeza mengikut wilayah dan angka kebangsaan bergantung pada anggaran tinjauan, bukan banci terkini.[8]

Wilayah yang kini membentuk Nigeria pernah menempatkan kerajaan dan rangkaian perdagangan seperti Budaya Nok, Empayar Kanem–Bornu, negeri-negeri kota Hausa, Khalifah Sokoto, Kerajaan Ife, Empayar Oyo, Kerajaan Benin dan Kerajaan Nri. British menggabungkan negeri naungan utara dan selatan pada 1914 untuk membentuk Jajahan dan Naungan Nigeria. Negara ini mencapai kemerdekaan pada 1 Oktober 1960 dan menjadi republik pada 1963. Rampasan kuasa pada 1966 diikuti oleh Perang Saudara Nigeria antara kerajaan persekutuan dengan Republik Biafra dari 1967 hingga 1970. Selepas beberapa tempoh pemerintahan tentera, pemerintahan awam berterusan bermula dengan penubuhan Republik Keempat pada 1999.[7]

Nigeria ialah sebuah republik persekutuan berpresiden dengan badan perundangan dwikamar. Ekonominya merupakan salah satu ekonomi utama di Afrika dan merangkumi sektor perkhidmatan, pertanian, perindustrian, telekomunikasi serta minyak dan gas. Petroleum kekal penting kepada eksport dan hasil kerajaan, walaupun pertumbuhan pekerjaan dan kegiatan domestik banyak bergantung pada sektor bukan minyak.[9] Pembangunan negara terus dihadkan oleh kemiskinan, kekurangan prasarana dan bekalan elektrik, ketidaksamaan wilayah, pencemaran, perubahan iklim serta konflik bersenjata di beberapa bahagian negara.[10][11] Pada masa yang sama, Nigeria mempunyai pengaruh kebudayaan antarabangsa yang besar melalui kesusasteraan, muzik popular, industri filem Nollywood dan sukan.[7][12]

Etimologi

[sunting | sunting sumber]

Nama Nigeria berasal daripada Sungai Niger, sungai utama yang merentasi bahagian barat negara. Istilah itu mula muncul dalam cetakan pada 8 Januari 1897 sebagai tajuk sebuah rencana oleh wartawan British Flora Shaw, yang kemudian berkahwin dengan pentadbir kolonial Frederick Lugard.[13] Asal usul nama Niger sendiri tidak dapat dipastikan dengan muktamad dan beberapa penjelasan etimologi telah dikemukakan.

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Masyarakat awal dan kerajaan prakolonial

[sunting | sunting sumber]
Arca manusia daripada tanah liat berwarna perang
Arca terakota yang dikaitkan dengan Budaya Nok.

Bukti arkeologi menunjukkan bahawa wilayah Nigeria telah dihuni sejak prasejarah. Budaya Nok, yang berkembang di kawasan Nigeria tengah dan utara sejak sekitar alaf pertama SM hingga awal Masihi, terkenal dengan arca terakota dan bukti awal penggunaan besi di Afrika Barat.[14][15]

Menjelang zaman pertengahan, pelbagai kerajaan muncul dalam lingkungan ekologi dan perdagangan yang berbeza. Di timur laut, Empayar Kanem–Bornu menghubungkan kawasan Tasik Chad dengan rangkaian perdagangan rentas Sahara. Di kawasan utara dan barat laut, negeri-negeri kota Hausa seperti Kano, Katsina dan Zaria berkembang sebagai pusat perdagangan dan pertukangan. Di barat daya, Ile-Ife menjadi pusat politik dan keagamaan penting bagi masyarakat Yoruba, manakala Empayar Oyo membina kuasa ketenteraan dan perdagangan yang luas. Kerajaan Benin terkenal dengan pentadbiran bandar, kerja logam dan hubungan perdagangan dengan pedagang Eropah. Di tenggara, Kerajaan Nri dan rangkaian Aro mempengaruhi kehidupan agama, perdagangan dan politik masyarakat Igbo.[7]

Hubungan dengan Afrika Utara memperluas penyebaran Islam di utara, sementara perdagangan Atlantik sejak abad ke-15 menghubungkan kerajaan pesisir dengan pedagang Portugis, Belanda dan British. Perdagangan hamba Atlantik memberi kesan besar kepada masyarakat pesisir dan pedalaman. Pada awal abad ke-19, jihad yang dipimpin oleh Usman dan Fodio menggulingkan sebahagian besar kerajaan Hausa dan melahirkan Khalifah Sokoto, salah sebuah negara terbesar di Afrika pada zamannya.[16]

Pemerintahan British

[sunting | sunting sumber]
Potret hitam putih Frederick Lugard
Frederick Lugard, pentadbir British yang menyelia penggabungan Nigeria pada 1914.

Pengaruh British berkembang melalui perdagangan, kegiatan mubaligh, tindakan ketenteraan dan perjanjian dengan pemerintah tempatan. British menduduki Lagos pada 1851 dan menjadikannya jajahan mahkota pada 1861. Syarikat Diraja Niger memperoleh piagam untuk mentadbir dan menjalankan perdagangan di lembangan Niger, tetapi wilayahnya dipindahkan kepada kerajaan British pada 1900. British kemudian membentuk Negeri Naungan Nigeria Utara dan Negeri Naungan Nigeria Selatan.[7]

Pada 1 Januari 1914, Frederick Lugard menggabungkan kedua-dua negeri naungan dengan Jajahan Lagos untuk membentuk Jajahan dan Naungan Nigeria. Pentadbiran kolonial banyak menggunakan sistem pemerintahan tidak langsung melalui pemerintah tempatan, tetapi pelaksanaannya berbeza antara wilayah. Sistem itu lebih serasi dengan struktur berpusat di utara berbanding kawasan yang mempunyai kuasa politik lebih tersebar, khususnya di tenggara. Pembangunan jalan kereta api, pelabuhan dan pertanian komersial menghubungkan wilayah dengan ekonomi empayar, namun pelaburan sosial dan politik tidak diagihkan secara seimbang.[7]

Selepas Perang Dunia Kedua, parti politik, kesatuan pekerja, akhbar dan persatuan wilayah mempergiat tuntutan pemerintahan sendiri. Pembaharuan perlembagaan secara berperingkat memperluas perwakilan dan membentuk sebuah persekutuan yang berasaskan tiga wilayah utama. Tokoh gerakan kemerdekaan termasuk Nnamdi Azikiwe, Obafemi Awolowo dan Ahmadu Bello.[7]

Kemerdekaan, republik pertama dan perang saudara

[sunting | sunting sumber]
Abubakar Tafawa Balewa berucap di hadapan mikrofon
Perdana Menteri Abubakar Tafawa Balewa menyampaikan ucapan kemerdekaan pada 1 Oktober 1960.

Nigeria mencapai kemerdekaan daripada United Kingdom pada 1 Oktober 1960 sebagai sebuah persekutuan dan monarki berperlembagaan dalam Komanwel. Abubakar Tafawa Balewa kekal sebagai perdana menteri, manakala Nnamdi Azikiwe menjadi gabenor jeneral pada November 1960. Pada 1 Oktober 1963, Nigeria menjadi republik dengan Azikiwe sebagai presiden istiadat. Politik Republik Pertama dicirikan oleh persaingan parti yang berasaskan wilayah, pertikaian banci dan pilihan raya, serta ketegangan mengenai pembahagian kuasa dan hasil negara.[7]

Rampasan kuasa tentera pada Januari 1966 membunuh Balewa dan beberapa pemimpin politik serta tentera. Mejar Jeneral Johnson Aguiyi-Ironsi mengambil alih pemerintahan, tetapi dibunuh dalam rampasan kuasa balas pada Julai 1966. Leftenan Kolonel Yakubu Gowon kemudian menjadi ketua negara. Keganasan terhadap orang Igbo dan pertikaian tentang struktur persekutuan mendorong Wilayah Timur, di bawah C. Odumegwu Ojukwu, mengisytiharkan Republik Biafra pada 30 Mei 1967.[7]

Perang Saudara Nigeria bermula pada Julai 1967 dan berakhir dengan penyerahan Biafra pada Januari 1970. Sekatan, kebuluran dan pertempuran menyebabkan kematian besar-besaran, terutama dalam kalangan orang awam. Selepas perang, kerajaan Gowon mengumumkan dasar penyatuan dan pembinaan semula dengan slogan "tiada pemenang, tiada yang kalah", tetapi kesan politik, sosial dan kemanusiaan perang terus mempengaruhi hubungan antara wilayah dan masyarakat.[17]

Pemerintahan tentera dan peralihan politik

[sunting | sunting sumber]

Pendapatan petroleum yang meningkat pada 1970-an mempercepat pembandaran dan perbelanjaan kerajaan, tetapi turut mengukuhkan pergantungan pada minyak dan persaingan terhadap hasil persekutuan. Gowon digulingkan pada 1975. Selepas pembunuhan Murtala Mohammed dalam cubaan rampasan kuasa pada 1976, Olusegun Obasanjo meneruskan rancangan peralihan dan menyerahkan kuasa kepada kerajaan awam pada 1979.[7]

Republik Kedua di bawah Presiden Shehu Shagari berakhir apabila tentera yang dipimpin Muhammadu Buhari merampas kuasa pada 31 Disember 1983. Buhari digulingkan oleh Ibrahim Babangida pada 1985. Kerajaan Babangida melaksanakan penyesuaian struktur ekonomi dan berulang kali menangguhkan peralihan politik. Pilihan raya presiden pada 12 Jun 1993, yang secara meluas dianggap dimenangi oleh Moshood Abiola, dibatalkan oleh kerajaan. Krisis yang menyusul membawa kepada pemerintahan sementara Ernest Shonekan, sebelum Jeneral Sani Abacha merampas kuasa pada November 1993.[7]

Abacha memerintah secara autoritarian sehingga kematiannya pada 1998. Penggantinya, Abdulsalami Abubakar, membebaskan tahanan politik, menggubal jadual peralihan dan mengadakan pilihan raya. Perlembagaan 1999 mula berkuat kuasa apabila Obasanjo, kali ini sebagai ahli politik awam, mengangkat sumpah sebagai presiden pada 29 Mei 1999.[7][18]

Republik Keempat

[sunting | sunting sumber]

Republik Keempat ialah tempoh pemerintahan awam berterusan paling panjang dalam sejarah Nigeria. Obasanjo memenangi pilihan raya pada 1999 dan 2003. Beliau digantikan pada 2007 oleh Umaru Yar'Adua, yang meninggal dunia pada 2010 setelah lama uzur. Naib presidennya, Goodluck Jonathan, menyempurnakan penggal itu dan memenangi pilihan raya 2011.[18]

Dalam pilihan raya 2015, Muhammadu Buhari daripada Kongres Semua Progresif (APC) menewaskan Jonathan daripada Parti Demokratik Rakyat (PDP). Peralihan itu merupakan kali pertama seorang presiden Nigeria yang sedang memegang jawatan kalah kepada calon pembangkang melalui pilihan raya.[19] Buhari dipilih semula pada 2019.[20] Sepanjang tempoh ini, kerajaan berhadapan dengan pemberontakan Boko Haram, kemelesetan ekonomi, wabak penyakit, pertikaian mengenai keganasan polis dan tuntutan pembaharuan politik.

Dalam pilihan raya presiden 2023, Suruhanjaya Pilihan Raya Kebangsaan Bebas mengisytiharkan Bola Tinubu daripada APC sebagai pemenang. Pemerhati antarabangsa menyatakan bahawa pilihan raya itu kompetitif tetapi menyorot kekurangan ketelusan dan masalah operasi yang menjejaskan kepercayaan awam.[21] Tinubu mengangkat sumpah sebagai presiden pada 29 Mei 2023.[22]

Geografi

[sunting | sunting sumber]
Sebuah bongkah batu tunggal yang besar di bawah langit cerah
Batu Zuma berhampiran Abuja.

Nigeria meliputi 923,768 km² di pesisir utara Teluk Guinea.[2] Sempadan daratnya memanjang dari dataran pesisir dan delta di selatan hingga kawasan savana dan separa gersang di utara. Sungai Niger memasuki negara dari barat laut, manakala Sungai Benue mengalir dari timur; kedua-duanya bertemu di Lokoja sebelum Sungai Niger mengalir melalui Delta Niger ke Atlantik. Titik tertinggi negara ialah Chappal Waddi, setinggi 2,419 meter, di kawasan tanah tinggi berhampiran sempadan Cameroon.[2]

Bentuk muka bumi dan iklim

[sunting | sunting sumber]
Peta topografi Nigeria yang menunjukkan kawasan tanah tinggi dan rendah
Peta topografi Nigeria.

Dataran pesisir selatan merangkumi paya bakau, lagun dan kawasan hutan hujan. Delta Niger ialah rangkaian sungai, anak sungai dan tanah lembap yang luas serta mengandungi banyak medan minyak dan gas. Ke utara, landskap berubah kepada hutan savana Guinea, dataran tinggi Jos, savana Sudan dan akhirnya zon Sahel di sempadan Niger. Tasik Chad terletak di timur laut dan dikongsi dengan Chad, Cameroon dan Niger.[2]

Iklim Nigeria dipengaruhi oleh pergerakan bermusim zon pertemuan antara tropika. Selatan umumnya panas dan lembap dengan musim hujan yang panjang, manakala utara mempunyai musim kering yang lebih panjang dan jumlah hujan yang lebih rendah. Angin harmattan yang kering dan berdebu bertiup dari Sahara pada musim kering. Suhu, panjang musim hujan dan risiko kemarau atau banjir berbeza dengan ketara mengikut latitud dan ketinggian.[23]

Biodiversiti dan alam sekitar

[sunting | sunting sumber]

Perbezaan iklim menghasilkan pelbagai ekosistem, termasuk bakau, hutan pamah, savana, tanah lembap dan kawasan pergunungan. Spesies penting termasuk gorila Cross River, cimpanzi Nigeria-Cameroon, gajah Afrika dan pelbagai primat endemik atau terancam.[24] Perkhidmatan Taman Negara Nigeria mengurus kawasan perlindungan di beberapa zon ekologi, termasuk Taman Negara Gashaka Gumti dan Taman Negara Cross River.[25]

Tekanan alam sekitar utama termasuk kehilangan dan pemecahan habitat, pembalakan, peluasan pertanian, pemburuan, hakisan tanah, penggurunan di utara serta banjir dan hakisan pesisir. Menurut Bank Dunia, hutan meliputi kira-kira 23.2% keluasan daratan pada 2023, walaupun takrif dan kaedah pengukuran hutan berbeza antara set data.[3] Perubahan iklim dijangka meningkatkan tekanan haba, ketidakstabilan hujan, banjir, kemarau dan kenaikan aras laut, dengan kesan terhadap pertanian, kesihatan, penempatan dan prasarana.[23]

Pencemaran minyak merupakan masalah lama di Delta Niger. Tumpahan daripada operasi, kebocoran saluran paip, sabotaj dan penapisan haram telah mencemarkan tanah dan air serta menjejaskan mata pencarian. Penilaian Program Alam Sekitar Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu terhadap Ogoniland pada 2011 mendapati pencemaran yang meluas dan mengesyorkan pemulihan jangka panjang, pembaikan tadbir urus serta perlindungan kesihatan awam.[26]

Kerajaan dan politik

[sunting | sunting sumber]
Bangunan berkubah dengan bendera Nigeria di hadapannya
Kompleks Perhimpunan Kebangsaan di Abuja.

Sistem perlembagaan

[sunting | sunting sumber]

Nigeria ditadbir menurut Perlembagaan 1999, sebagaimana yang dipinda. Perlembagaan menetapkan sebuah persekutuan yang terdiri daripada negeri-negeri dan Wilayah Ibu Kota Persekutuan serta membahagikan kuasa antara kerajaan persekutuan, negeri dan tempatan.[27]

Presiden ialah ketua negara, ketua kerajaan dan panglima tertinggi angkatan tentera. Presiden dan naib presiden dipilih bersama untuk tempoh empat tahun dan seseorang tidak boleh dipilih sebagai presiden lebih daripada dua kali. Kuasa eksekutif dilaksanakan melalui presiden, kabinet dan jabatan persekutuan, tertakluk pada perlembagaan dan pengawasan badan perundangan.[27]

Perhimpunan Kebangsaan ialah badan perundangan dwikamar. Senat mempunyai 109 orang ahli, iaitu tiga senator daripada setiap negeri dan seorang daripada Wilayah Ibu Kota Persekutuan. Dewan Perwakilan mempunyai 360 orang ahli yang dipilih daripada kawasan persekutuan berasaskan penduduk. Kedua-dua dewan menggubal undang-undang, meluluskan belanjawan dan menjalankan pengawasan terhadap eksekutif.[28]

Pimpinan utama Persekutuan Nigeria
JawatanPenyandangGabungan politikMula memegang jawatanKaedah pemilihan atau pelantikan[27]
Presiden Bola TinubuAPC[29]29 Mei 2023[30]Dipilih bersama naib presiden melalui pilihan raya kebangsaan
Naib presiden Kashim ShettimaAPC[29]29 Mei 2023[30]Dipilih dalam tiket yang sama dengan presiden
Presiden Senat Godswill AkpabioAPC[31]13 Jun 2023[32]Dipilih oleh ahli Senat
Speaker Dewan Perwakilan Tajudeen AbbasAPC[33]13 Jun 2023[32]Dipilih oleh ahli Dewan Perwakilan
Ketua hakim Kudirat Kekere-EkunTidak berkenaan30 September 2024[34]Dilantik oleh presiden atas syor Majlis Kehakiman Kebangsaan dan pengesahan Senat

Undang-undang dan kehakiman

[sunting | sunting sumber]

Sistem undang-undang Nigeria menggabungkan undang-undang statut berasaskan tradisi undang-undang Inggeris, undang-undang adat dan undang-undang syariah. Mahkamah Agung Nigeria ialah mahkamah tertinggi, diikuti oleh Mahkamah Rayuan dan mahkamah persekutuan serta negeri yang lain. Perlembagaan turut memperuntukkan Mahkamah Rayuan Syariah bagi perkara status peribadi Islam dan mahkamah adat bagi perkara yang berada dalam bidang kuasa masing-masing.[27]

Perlembagaan melarang kerajaan Persekutuan atau kerajaan negeri mengangkat mana-mana agama sebagai agama negara. Walau bagaimanapun, sejak 1999, dua belas negeri di utara telah memperluas pemakaian undang-undang jenayah syariah kepada orang Islam. Hubungan antara peruntukan syariah, hak perlembagaan dan undang-undang persekutuan terus menjadi perkara perbahasan undang-undang dan politik.[35]

Pembahagian pentadbiran

[sunting | sunting sumber]
Peta Nigeria yang dibahagikan kepada enam zon geopolitik
Enam zon geopolitik Nigeria.

Nigeria terdiri daripada 36 buah negeri dan Wilayah Ibu Kota Persekutuan. Negeri diketuai oleh gabenor yang dipilih dan mempunyai dewan perundangan sendiri. Di bawah negeri dan wilayah ibu kota terdapat 774 kawasan kerajaan tempatan.[6] Enam zon geopolitik digunakan secara meluas bagi perancangan, perwakilan politik dan analisis statistik, tetapi zon tersebut bukan satu lapisan kerajaan yang berasingan dalam perlembagaan.[36]

Negeri dan wilayah mengikut zon geopolitik
Zon geopolitikNegeri atau wilayahBilangan unit
Utara Tengah Benue, Kogi, Kwara, Nasarawa, Niger, Plateau dan Wilayah Ibu Kota Persekutuan6 negeri + 1 wilayah
Timur Laut Adamawa, Bauchi, Borno, Gombe, Taraba dan Yobe6 negeri
Barat Laut Jigawa, Kaduna, Kano, Katsina, Kebbi, Sokoto dan Zamfara7 negeri
Tenggara Abia, Anambra, Ebonyi, Enugu dan Imo5 negeri
Selatan-Selatan Akwa Ibom, Bayelsa, Cross River, Delta, Edo dan Rivers6 negeri
Barat Daya Ekiti, Lagos, Ogun, Ondo, Osun dan Oyo6 negeri

Hubungan luar dan pertahanan

[sunting | sunting sumber]

Nigeria menganggotai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Kesatuan Afrika, Komuniti Ekonomi Negara-Negara Afrika Barat (ECOWAS), Komanwel, Pertubuhan Kerjasama Islam dan Pertubuhan Negara-Negara Pengeksport Petroleum. Saiz penduduk, ekonomi dan angkatan tenteranya menjadikannya kuasa penting di Afrika Barat. Lagos menjadi tempat penandatanganan perjanjian yang menubuhkan ECOWAS pada 1975, dan Nigeria kemudiannya memainkan peranan utama dalam diplomasi serantau serta operasi pengaman.[37]

Angkatan Tentera Nigeria terdiri daripada Tentera Darat Nigeria, Tentera Laut Nigeria dan Tentera Udara Nigeria. Selain mempertahankan wilayah negara, angkatan ini terlibat dalam operasi keselamatan dalaman dan misi pengaman antarabangsa. Nigeria menjadi penyumbang penting kepada operasi pengaman PBB dan pasukan ECOMOG di Liberia serta Sierra Leone.[7][38]

Keselamatan dan hak asasi manusia

[sunting | sunting sumber]

Sejak 2009, pemberontakan Boko Haram dan pecahannya, Wilayah Afrika Barat Negara Islam (ISWAP), telah menjejaskan timur laut, khususnya Borno, Adamawa dan Yobe. Bahagian barat laut dan tengah turut menghadapi penculikan, kegiatan kumpulan bersenjata, pertikaian tanah dan keganasan antara petani dengan penggembala. Di tenggara, tuntutan pemisahan dan tindakan keselamatan telah mencetuskan ketegangan, manakala komuniti di Delta Niger terus berhadapan dengan pencemaran, pencurian minyak dan kelemahan tadbir urus.[11]

Konflik dan bencana telah menyebabkan kira-kira 3.6 juta orang kehilangan tempat tinggal di dalam negara pada 2026.[39] Organisasi hak asasi manusia juga melaporkan pembunuhan di luar proses undang-undang, penahanan sewenang-wenangnya, penyeksaan, sekatan kebebasan bersuara serta keganasan berasaskan jantina oleh pelaku negara dan bukan negara. Kerajaan telah melaksanakan operasi ketenteraan, program penyerahan diri dan usaha pemulihan, tetapi keselamatan dan akauntabiliti berbeza mengikut wilayah.[11]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]
Pintu pagar kawasan perindustrian dengan papan tanda kilang penapis minyak
Pintu masuk kompleks penapisan petroleum di Port Harcourt.

Struktur ekonomi

[sunting | sunting sumber]
Bangunan tinggi di sepanjang pesisir Lagos
Pemandangan latar langit Lagos, pusat ekonomi utama negara.

Ekonomi Nigeria ialah ekonomi campuran dengan pasaran pengguna yang besar dan sektor tidak formal yang luas. Pada 2025, KDNK nominal dianggarkan bernilai AS$290.79 bilion dan KDNK per kapita AS$1,224.3 menurut Bank Dunia.[3] Perkhidmatan ialah penyumbang utama kepada pengeluaran, khususnya perdagangan, telekomunikasi, kewangan, hartanah, pengangkutan dan industri kreatif. Pertanian masih menjadi sumber mata pencarian utama di banyak kawasan luar bandar, manakala minyak dan gas mempunyai pengaruh besar terhadap eksport, hasil awam dan aliran mata wang asing.[10][9]

Selepas pertumbuhan 4.0% pada 2025, Tabung Kewangan Antarabangsa mengunjurkan pertumbuhan 4.1% pada 2026. Reformasi sejak 2023 merangkumi penghapusan subsidi petrol, perubahan pasaran pertukaran asing dan pengetatan dasar monetari. Langkah tersebut mengurangkan beberapa ketidakseimbangan makroekonomi, tetapi penurunan nilai naira serta kenaikan harga makanan dan pengangkutan membebankan isi rumah. Inflasi purata dianggarkan 23.0% pada 2025.[9]

Petroleum, tenaga dan sumber

[sunting | sunting sumber]

Nigeria mempunyai simpanan petroleum dan gas asli yang besar, terutama di Delta Niger dan luar pesisir Teluk Guinea. Pengeluaran minyak komersial berkembang dengan pesat selepas penemuan di Oloibiri pada 1956 dan eksport bermula pada 1958. Negara menyertai OPEC pada 1971. Petroleum menjadi sumber utama eksport, tetapi pengeluaran berubah-ubah akibat pelaburan yang tidak mencukupi, kecurian minyak, vandalisme saluran paip, ketidakstabilan harga dan masalah operasi.[40]

Akta Industri Petroleum 2021 membentuk kerangka undang-undang, tadbir urus, pengawalseliaan dan fiskal baharu bagi industri petroleum.[41] Kerajaan juga berusaha meningkatkan penapisan domestik dan pengeluaran gas, termasuk melalui kilang penapis berskala besar yang dibina oleh sektor swasta. Walau bagaimanapun, kekurangan bekalan elektrik yang stabil, kehilangan teknikal dan komersial serta penggunaan penjana persendirian terus meningkatkan kos perniagaan dan kehidupan seharian.[42]

Pertanian, perindustrian dan perkhidmatan

[sunting | sunting sumber]

Pertanian Nigeria merangkumi tanaman makanan dan komersial seperti ubi kayu, keladi, jagung, sorgum, sekoi, beras, kacang tanah, koko, kelapa sawit dan getah, selain ternakan dan perikanan. Corak pengeluaran berbeza mengikut zon iklim. Produktiviti dihadkan oleh akses kepada input, pengairan, pembiayaan, penyimpanan, pengangkutan, pemilikan tanah, perubahan iklim dan ketidakamanan. Oleh sebab permintaan makanan berkembang bersama penduduk, Nigeria mengimport sebahagian beras, gandum, gula, ikan dan produk makanan lain.[43]

Perindustrian tertumpu di Lagos dan koridor bandar lain serta merangkumi makanan dan minuman, simen, tekstil, bahan kimia, petrokimia, keluli ringan dan barangan pengguna. Sektor telekomunikasi berkembang dengan pesat sejak liberalisasi pada awal abad ke-21, dan perkhidmatan digital serta teknologi kewangan menjadi semakin penting. Industri filem, muzik, penyiaran dan fesyen turut menyumbang kepada ekonomi kreatif dan pengaruh budaya negara.[10][12]

Pembangunan dan taraf hidup

[sunting | sunting sumber]

Kekayaan sumber Nigeria tidak menghasilkan taraf hidup yang sekata. UNDP merekodkan Indeks Pembangunan Manusia 0.560 bagi 2023, meletakkan Nigeria di tangga ke-164 daripada 193 negara.[5] Kemiskinan, pekerjaan tidak formal, ketidakjaminan makanan dan jurang antara wilayah kekal tinggi. Bank Dunia dan IMF menekankan keperluan untuk meningkatkan hasil awam, bekalan elektrik, prasarana, pendidikan, kesihatan, tadbir urus dan perlindungan sosial.[9][10]

Kiriman wang daripada diaspora merupakan sumber pendapatan luar yang penting, manakala pembandaran mencipta peluang dan tekanan serentak terhadap perumahan, air, sanitasi dan pengangkutan.[10] Lagos, Abuja, Kano, Ibadan, Port Harcourt dan bandar-bandar lain mempunyai ekonomi metropolitan yang besar, tetapi pertumbuhan bandar tidak terancang turut menyumbang kepada kesesakan, penempatan tidak formal dan risiko banjir.[44]

Demografi

[sunting | sunting sumber]

Penduduk dan pembandaran

[sunting | sunting sumber]

Banci 2006 merekodkan 140,431,790 penduduk dan kekal sebagai banci kebangsaan terkini yang lengkap.[4] Oleh sebab pertumbuhan pesat dan ketiadaan banci baharu, jumlah semasa diperoleh melalui anggaran model. Bank Dunia menganggarkan penduduk 237,527,782 pada 2025 dengan pertumbuhan tahunan 2.1%.[3] Perbezaan antara unjuran institusi boleh berlaku kerana andaian tentang kesuburan, kematian dan penghijrahan.

Penduduk Nigeria muda secara demografi dan semakin tertumpu di bandar. Pada 2023, golongan berumur 10 hingga 24 tahun dianggarkan merangkumi 31.7% penduduk.[45] Lagos ialah kawasan metropolitan terbesar, sementara Kano, Ibadan, Abuja, Port Harcourt, Benin City, Kaduna dan Onitsha juga berkembang pesat. Perpindahan dari luar bandar ke bandar, pertumbuhan semula jadi dan penghijrahan akibat konflik membentuk corak penempatan. Kepadatan penduduk sangat tinggi di bahagian tenggara, barat daya dan koridor bandar tertentu, tetapi jauh lebih rendah di beberapa kawasan timur laut dan barat laut.[2][44]

Etnik dan bahasa

[sunting | sunting sumber]

Nigeria mempunyai lebih daripada 250 kelompok etnik dan ratusan bahasa. Orang Hausa dan Fulani banyak tertumpu di utara, orang Yoruba di barat daya, dan orang Igbo di tenggara. Kelompok besar lain termasuk Kanuri, Tiv, Ibibio, Ijaw, Edo, Nupe, Gbagyi, Idoma, Urhobo, Itsekiri dan Efik. Identiti etnik bertindih dengan wilayah, agama, bandar dan sejarah politik, tetapi masyarakat Nigeria juga dicirikan oleh perkahwinan campur, penghijrahan dalaman serta identiti profesional dan kebangsaan.[7]

Bahasa Inggeris digunakan dalam pentadbiran persekutuan, perundangan, pendidikan tinggi dan media kebangsaan. Bahasa Hausa berfungsi sebagai lingua franca di sebahagian besar utara dan digunakan dalam perdagangan serta penyiaran serantau. Bahasa Yoruba dan Igbo mempunyai tradisi kesusasteraan, pendidikan dan media yang luas di wilayah masing-masing. Bahasa Pijin Nigeria, berasaskan bahasa Inggeris dan bahasa tempatan, digunakan merentas sempadan etnik dalam perbualan, muzik, penyiaran dan perdagangan bandar.[46]

Agama

[sunting | sunting sumber]
Masjid berkubah emas dengan empat menara
Masjid Negara Abuja di Abuja.

Islam dan Kristian ialah agama utama, bersama amalan agama tradisional Afrika dan kelompok kecil yang lain. Pew Research Center menganggarkan bahawa pada 2020, 56.1% penduduk beragama Islam, 43.4% beragama Kristian dan kira-kira 0.6% menganut agama lain atau tidak beragama.[8] Angka tersebut ialah anggaran berdasarkan tinjauan demografi dan harus dibaca dengan berhati-hati kerana banci kebangsaan terkini tidak menyediakan pecahan agama.

Islam menjadi majoriti di kebanyakan negeri utara dan mempunyai sejarah panjang melalui perdagangan rentas Sahara, kerajaan Islam dan Khalifah Sokoto. Kebanyakan Muslim Nigeria berfahaman Sunni, khususnya mazhab Maliki; tarekat Tijaniyyah dan Qadiriyyah mempunyai pengaruh sejarah, sementara gerakan reformis moden juga penting. Kristian lebih tertumpu di selatan dan bahagian tengah serta terdiri daripada gereja Katolik, Anglikan, Methodist, Baptis, Pentakosta dan pelbagai gereja bebas Afrika. Barat daya dan kawasan Utara Tengah mempunyai corak agama yang lebih bercampur. Unsur kepercayaan dan upacara tradisional terus wujud sama ada secara tersendiri atau bersama amalan Islam dan Kristian.[8][7]

Pendidikan dan kesihatan

[sunting | sunting sumber]
Pintu gerbang utama Universiti Ibadan
Pintu utama Universiti Ibadan.

Pendidikan ialah tanggungjawab bersama kerajaan persekutuan, negeri dan tempatan. Program Pendidikan Asas Sejagat menyediakan sembilan tahun pendidikan percuma dan wajib, terdiri daripada enam tahun sekolah rendah dan tiga tahun sekolah menengah rendah. Akta Pendidikan Asas Sejagat 2004 menjadi asas undang-undang program tersebut.[47] Selepas pendidikan asas, murid boleh mengikuti sekolah menengah atas, pendidikan teknik dan vokasional, kolej pendidikan, politeknik atau universiti.[47]

Nigeria mempunyai rangkaian universiti persekutuan, negeri dan swasta, termasuk Universiti Ibadan, Universiti Nigeria, Nsukka, Universiti Ahmadu Bello, Universiti Lagos dan Universiti Obafemi Awolowo.[48] Cabaran utama termasuk kanak-kanak tidak bersekolah, jurang jantina dan wilayah, kekurangan guru dan bilik darjah, mutu pembelajaran yang tidak sekata serta gangguan akibat konflik. Pada 2024, UNICEF menganggarkan 10.2 juta kanak-kanak usia sekolah rendah dan 8.1 juta kanak-kanak usia sekolah menengah rendah tidak bersekolah.[49] Pertumbuhan pesat jumlah pelajar juga memberi tekanan kepada pembiayaan dan kapasiti institusi.[49]

Sistem kesihatan dibahagikan antara kerajaan persekutuan, negeri dan tempatan, dengan penyedia awam, swasta dan berasaskan agama. Jangka hayat ketika lahir ialah sekitar 55 tahun pada 2024 menurut Bank Dunia.[3] Malaria kekal sebagai masalah kesihatan awam utama, bersama penyakit berkaitan ibu dan anak, kekurangan zat makanan, penyakit berjangkit serta beban penyakit tidak berjangkit yang semakin meningkat.[50] Akses kepada rawatan, ubat, air bersih dan sanitasi berbeza dengan ketara antara kawasan bandar dan luar bandar serta antara negeri.

Kebudayaan

[sunting | sunting sumber]

Kesusasteraan, seni dan media

[sunting | sunting sumber]
Potret Wole Soyinka berambut putih
Wole Soyinka, penerima Hadiah Nobel dalam Kesusasteraan 1986.

Tradisi lisan Nigeria merangkumi epik, puisi pujian, cerita rakyat, peribahasa, muzik dan persembahan ritual dalam pelbagai bahasa. Kesusasteraan moden berkembang dalam bahasa Inggeris serta bahasa Yoruba, Hausa, Igbo dan bahasa lain.[7] Wole Soyinka menjadi penulis Afrika pertama menerima Hadiah Nobel dalam Kesusasteraan pada 1986.[51] Penulis terkemuka lain termasuk Chinua Achebe, Amos Tutuola, Buchi Emecheta, Ben Okri, Chimamanda Ngozi Adichie dan Helon Habila.[7] Karya mereka membincangkan penjajahan, perang, penghijrahan, identiti, jantina, kuasa dan perubahan sosial.

Seni rupa tradisional Nigeria terkenal melalui terakota Nok, arca naturalistik Ife, plak dan arca logam Benin, ukiran kayu, tekstil, manik serta topeng. Seni moden berkembang melalui sekolah dan gerakan seperti Sekolah Seni Zaria dan bengkel Oshogbo.[52] Media negara merangkumi rangkaian penyiaran awam dan swasta, akhbar kebangsaan, penerbitan digital serta industri hiburan yang menggunakan bahasa Inggeris dan bahasa tempatan.[7]

Muzik dan filem

[sunting | sunting sumber]
Potret pemuzik Fela Kuti
Fela Kuti, perintis genre Afrobeat.

Tradisi muzik Nigeria sangat pelbagai dan berkait dengan upacara, agama, penceritaan dan hiburan. Genre moden termasuk highlife, jùjú, fújì dan Afrobeat, yang dikembangkan pada abad ke-20 oleh Fela Kuti bersama unsur muzik Afrika Barat, jazz dan funk. Sejak abad ke-21, istilah Afrobeats digunakan bagi pelbagai gaya muzik popular kontemporari Nigeria dan Afrika Barat yang mencapai pasaran antarabangsa melalui rakaman digital, penstriman dan diaspora.[7]

Industri filem Nigeria dikenali sebagai Nollywood. Perkembangannya dipercepat oleh pengeluaran video kos rendah dan rangkaian pengedaran kaset serta cakera pada 1990-an, sebelum beralih kepada televisyen, pawagam dan perkhidmatan penstriman. UNESCO menganggarkan industri Nigeria menghasilkan kira-kira 2,500 filem setahun, walaupun kaedah pengiraan dan skala produksi berbeza.[12] Filem diterbitkan dalam bahasa Inggeris, Pijin Nigeria, Yoruba, Hausa, Igbo dan bahasa lain.[12]

Warisan dan masakan

[sunting | sunting sumber]
Arca dan tumbuh-tumbuhan di Hutan Suci Osun-Osogbo
Hutan Suci Osun-Osogbo, salah sebuah tapak Warisan Dunia Nigeria.

Nigeria mempunyai dua tapak Warisan Dunia UNESCO, iaitu Landskap Budaya Sukur, yang disenaraikan pada 1999, dan Hutan Suci Osun-Osogbo, yang disenaraikan pada 2005.[53]

Masakan berbeza mengikut bahan tempatan dan corak pertanian. Hidangan yang meluas termasuk nasi jollof, sup egusi, suya, moi moi, pounded yam, garri, akará dan pelbagai sup sayur, ikan atau daging. Ubi kayu, keladi, beras, jagung, sorgum, sekoi, kekacang, minyak sawit, lada dan rempah tempatan menjadi bahan asas di banyak wilayah.[54]

Sukan

[sunting | sunting sumber]
Pemain pasukan bola sepak kebangsaan Nigeria bergambar bersama
Pasukan bola sepak kebangsaan Nigeria.

Bola sepak ialah sukan tontonan paling popular. Pasukan lelaki kebangsaan, yang dikenali sebagai Super Eagles, memenangi Piala Negara-Negara Afrika pada 1980, 1994 dan 2013.[55] Pasukan wanita, Super Falcons, ialah pasukan paling berjaya dalam Piala Negara-Negara Afrika Wanita dan memenangi kejuaraan kesepuluh pada edisi 2024, yang berlangsung pada 2025.[56]

Pasukan bola sepak lelaki bawah 23 tahun Nigeria memenangi pingat emas di Sukan Olimpik Musim Panas 1996, menjadikannya pasukan Afrika pertama memenangi kejohanan bola sepak lelaki Olimpik.[57]

Pengangkutan

[sunting | sunting sumber]
Kereta api elektrik berwarna biru di Lagos
Kereta api Laluan Biru dalam sistem rel bandar Lagos.

Rangkaian pengangkutan Nigeria bergantung terutamanya pada jalan raya, yang menghubungkan bandar, pelabuhan dan kawasan pengeluaran tetapi menghadapi masalah penyelenggaraan, kesesakan dan keselamatan. Jalan persekutuan menghubungkan pusat utama antara negeri, sementara jaringan jalan negeri dan tempatan menyediakan hubungan ke kawasan luar bandar. Pertumbuhan bandar yang pesat telah meningkatkan permintaan terhadap bas, teksi, motosikal dan sistem transit massa.[44]

Perbadanan Kereta Api Nigeria mengendalikan rangkaian landasan warisan tolok sempit dan beberapa koridor tolok piawai. Perkhidmatan penumpang tolok piawai beroperasi antara Abuja dengan Kaduna, Lagos dengan Ibadan, serta Warri dengan Itakpe; perkhidmatan lain beroperasi pada bahagian tertentu rangkaian lama dan koridor Port Harcourt–Aba.[58] Pelaburan baharu bertujuan menghubungkan pelabuhan dan pusat pengeluaran, tetapi rangkaian masih tidak meliputi negara secara sekata.

Pelabuhan utama termasuk Kompleks Pelabuhan Lagos, Pelabuhan Tin Can Island, Pelabuhan Lekki, Onne, Port Harcourt, Warri dan Calabar. Pelabuhan-pelabuhan tersebut mengendalikan sebahagian besar perdagangan antarabangsa negara, namun masa pelepasan kargo, akses jalan dan kesesakan di kawasan Lagos lama menjadi isu berterusan.[44][59]

Lapangan terbang antarabangsa utama ialah Lapangan Terbang Antarabangsa Murtala Muhammed di Lagos dan Lapangan Terbang Antarabangsa Nnamdi Azikiwe di Abuja, disertai lapangan terbang antarabangsa di Kano, Port Harcourt dan Enugu.[60] Penerbangan domestik penting kerana jarak yang jauh dan keadaan jalan tidak sekata. Lagos mempunyai sistem rel bandar yang terdiri daripada Laluan Biru dan Laluan Merah serta rangkaian yang sedang dikembangkan.[61]

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. ↑ "President Tinubu Inaugurates National Assembly Library, Calls for Collective Action on Unity" (dalam bahasa Inggeris). The State House, Abuja. 29 Mei 2024. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 "Nigeria". The World Factbook (dalam bahasa Inggeris). Central Intelligence Agency. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  4. 1 2 "President Tinubu Inaugurates National Census Committee, Gives Three-Week Deadline for Report" (dalam bahasa Inggeris). The State House, Abuja. 17 April 2025. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  5. 1 2 "Country Insights: Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  6. 1 2 "States of the Federation and FCT" (dalam bahasa Inggeris). Independent National Electoral Commission. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Falola, Toyin; Heaton, Matthew M. (2008). A History of Nigeria (dalam bahasa Inggeris). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-68157-5.
  8. 1 2 3 "5 Facts about Religion in Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). Pew Research Center. 11 November 2025. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  9. 1 2 3 4 "IMF Executive Board Concludes 2026 Article IV Consultation with Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). Tabung Kewangan Antarabangsa. 9 Jun 2026. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  10. 1 2 3 4 5 "The World Bank in Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  11. 1 2 3 "World Report 2026: Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). Human Rights Watch. 2026. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  12. 1 2 3 4 "African Film: A Booming Industry" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. 5 Oktober 2021. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  13. ↑ Meek, C. K. (1960). "The Niger and the Classics: The History of a Name". The Journal of African History (dalam bahasa Inggeris). 1 (1): 1–17. doi:10.1017/S0021853700001456.
  14. ↑ Breunig, Peter (2014). Nok: African Sculpture in Archaeological Context (dalam bahasa Inggeris). Africa Magna Verlag. ISBN 978-3-937248-38-7.
  15. ↑ Rupp, Nicole; Breunig, Peter; Kahlheber, Stefanie (2008). "Exploring the Nok Enigma". Antiquity (dalam bahasa Inggeris). 82 (316): 438–452. doi:10.1017/S0003598X00096914.
  16. ↑ Last, Murray (1967). The Sokoto Caliphate (dalam bahasa Inggeris). Longman.
  17. ↑ de St. Jorre, John (1972). The Nigerian Civil War (dalam bahasa Inggeris). Hodder and Stoughton. ISBN 978-0-340-15580-6.
  18. 1 2 "Past Heads of State and Presidents" (dalam bahasa Inggeris). The State House, Abuja. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  19. ↑ "2015 Presidential Election Result" (dalam bahasa Inggeris). Independent National Electoral Commission. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  20. ↑ "Report of the 2019 General Election" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Independent National Electoral Commission. 2020. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  21. ↑ "European Union Election Observation Mission Nigeria 2023: Final Report" (dalam bahasa Inggeris). Perkhidmatan Tindakan Luar Eropah. 27 Jun 2023. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  22. ↑ "Inaugural Address by President Bola Ahmed Tinubu" (dalam bahasa Inggeris). The State House, Abuja. 29 Mei 2023. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  23. 1 2 "Nigeria: Climate Data and Projections" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  24. ↑ "Nigeria: Country Profile" (dalam bahasa Inggeris). Sekretariat Konvensyen Kepelbagaian Biologi. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  25. ↑ "National Parks Overview" (dalam bahasa Inggeris). Nigeria National Park Service. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  26. ↑ "Environmental Assessment of Ogoniland" (dalam bahasa Inggeris). Program Alam Sekitar Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  27. 1 2 3 4 "Constitution of the Federal Republic of Nigeria 1999" (dalam bahasa Inggeris). Federal Government Press melalui National Repository of Nigeria. 1999. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  28. ↑ "The National Assembly" (dalam bahasa Inggeris). National Assembly of the Federal Republic of Nigeria. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  29. 1 2 "Report of the 2023 General Election" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Independent National Electoral Commission. 2024. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  30. 1 2 "People" (dalam bahasa Inggeris). The State House, Abuja. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  31. ↑ "Senator Godswill Akpabio: Profile" (dalam bahasa Inggeris). National Assembly of the Federal Republic of Nigeria. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  32. 1 2 "Now, Let's Get on With the Business of the People" (dalam bahasa Inggeris). Federal Ministry of Information and National Orientation. 13 Jun 2023. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  33. ↑ "Tajudeen Abbas: Profile" (dalam bahasa Inggeris). National Assembly of the Federal Republic of Nigeria. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  34. ↑ "Chief Justice of Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). Supreme Court of Nigeria. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  35. ↑ Nmehielle, Vincent O. (2004). "Sharia Law in the Northern States of Nigeria: To Implement or Not to Implement, the Constitutionality is the Question". Human Rights Quarterly (dalam bahasa Inggeris). 26 (3): 730–759. doi:10.1353/hrq.2004.0039.
  36. ↑ "Geopolitical Zone" (dalam bahasa Inggeris). National Bureau of Statistics. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  37. ↑ "About ECOWAS" (dalam bahasa Inggeris). Economic Community of West African States. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  38. ↑ "Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). United Nations Peacekeeping. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  39. ↑ "2026 Conference on Market-Based Solutions for Internal Displacement" (dalam bahasa Inggeris). Pesuruhjaya Tinggi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu bagi Pelarian. 12 Februari 2026. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  40. ↑ "Our History" (dalam bahasa Inggeris). Federal Ministry of Petroleum Resources. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  41. ↑ "Petroleum Industry Act 2021" (dalam bahasa Inggeris). Petroleum Industry Act Implementation Steering Committee. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  42. ↑ "Nigeria to Improve Electricity Access and Services to Citizens" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. 5 Februari 2021. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  43. ↑ "Nigeria at a Glance" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Makanan dan Pertanian. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  44. 1 2 3 4 "Nigeria: Urban Livability and Mobility, Multi-Sector Analytical Review and Pathway to Transformation" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. 2025. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  45. ↑ "United Nations Population Fund Country Programme Document for Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). Tabung Penduduk Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 2023. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  46. ↑ Adegbija, Efurosibina E. (2003). Multilingualism: A Nigerian Case Study (dalam bahasa Inggeris). Africa World Press. ISBN 978-1-59221-173-9.
  47. 1 2 "Frequently Asked Questions" (dalam bahasa Inggeris). Universal Basic Education Commission. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  48. ↑ "Nigerian Universities" (dalam bahasa Inggeris). National Universities Commission. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  49. 1 2 "Immediate Action Needed to Protect Nigeria's Children and Schools" (dalam bahasa Inggeris). Tabung Kanak-Kanak Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 9 September 2024. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  50. ↑ "Malaria 2025 Nigeria Country Profile" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Kesihatan Sedunia. 16 Februari 2026. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  51. ↑ "The Nobel Prize in Literature 1986: Wole Soyinka" (dalam bahasa Inggeris). Nobel Prize Outreach. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  52. ↑ "Arts" (dalam bahasa Inggeris). Federal Ministry of Information and National Orientation. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  53. ↑ "Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  54. ↑ "Cuisine" (dalam bahasa Inggeris). Federal Ministry of Information and National Orientation. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  55. ↑ "Africa Cup of Nations Champions" (dalam bahasa Inggeris). Confederation of African Football. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  56. ↑ "Nigeria Crowned WAFCON Champions for Record 10th Time" (dalam bahasa Inggeris). Confederation of African Football. 26 Julai 2025. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  57. ↑ "Nigeria's Historic Olympic Gold at Atlanta 1996" (dalam bahasa Inggeris). FIFA. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  58. ↑ "Passenger Services" (dalam bahasa Inggeris). Nigerian Railway Corporation. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  59. ↑ "Ports" (dalam bahasa Inggeris). Nigerian Ports Authority. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  60. ↑ "International Airports" (dalam bahasa Inggeris). Federal Airports Authority of Nigeria. Dicapai pada 28 Julai 2026.
  61. ↑ "Rail Line" (dalam bahasa Inggeris). Lagos Metropolitan Area Transport Authority. Dicapai pada 28 Julai 2026.

Bacaan lanjut

[sunting | sunting sumber]
  • Falola, Toyin; Heaton, Matthew M. (2008). A History of Nigeria (dalam bahasa Inggeris). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-68157-5.
  • Falola, Toyin; Genova, Ann, penyunting (2009). Historical Dictionary of Nigeria (dalam bahasa Inggeris) (ed. 2). Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-6316-3.
  • Osaghae, Eghosa E. (1998). Crippled Giant: Nigeria Since Independence (dalam bahasa Inggeris). Indiana University Press. ISBN 978-0-253-21197-2.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
  • Laman web rasmi Presiden dan Kerajaan Persekutuan Nigeria
  • Portal rasmi Kerajaan Nigeria
  • Kategori berkaitan Nigeria di Wikimedia Commons


Daftar negara | Afrika | Afrika Barat
Benin | Burkina Faso | Cape Verde | Chad | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea-Bissau | Ivory Coast | Liberia | Mali | Mauritania | Niger | Nigeria | Saint Helena | Senegal | Sierra Leone | Togo
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Nigeria&oldid=6914077"