Presiden Tanzania
| Presiden Republik Bersatu Tanzania | |
|---|---|
| Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania | |
 Jata Tanzania | |
 Bendera Presiden Tanzania | |
| Kerajaan Tanzania | |
| Jenis | Ketua negara dan ketua kerajaan |
| Anggota bagi | Cabinet of Tanzania (en)   |
| Bidang kuasa | Tanzania |
| Kediaman | Ikulu (en) |
| Pusat | Dodoma[2] |
| Tempoh jawatan | Lima tahun; seseorang tidak boleh dipilih lebih daripada dua kali[3] |
| Surat cara pembentukan | Perlembagaan Republik Bersatu Tanzania 1977 |
| Pelopor | Presiden Republik Bersatu Tanganyika dan Zanzibar |
| Dibentuk | 29 Oktober 1964[4] |
| Pemegang pertama | Julius Nyerere |
| Timbalan/naib | Naib Presiden Tanzania |
| Senarai | List of presidents of Tanzania (en) |
| Tapak web | www |
sunting · sunting di Wikidata | |
Presiden Republik Bersatu Tanzania (Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) ialah ketua negara, ketua kerajaan dan panglima tertinggi Angkatan Pertahanan Rakyat Tanzania bagi Republik Bersatu Tanzania. Perlembagaan meletakkan kuasa eksekutif Kerajaan Republik Bersatu pada presiden, yang juga mengetuai Kabinet dan memainkan peranan dalam proses perundangan negara.[3]
Jawatan di bawah nama semasanya wujud sejak 29 Oktober 1964, apabila Republik Bersatu Tanganyika dan Zanzibar yang dibentuk melalui penyatuan Tanganyika dengan Zanzibar pada 26 April tahun itu dinamakan semula sebagai Republik Bersatu Tanzania. Julius Nyerere, yang telah menjadi presiden negara kesatuan sejak April 1964, menjadi presiden pertama Tanzania di bawah nama baharu tersebut.[4]
Presiden dipilih bersama calon naib presiden untuk tempoh lima tahun. Perlembagaan menetapkan bahawa calon yang memperoleh undi lebih banyak daripada mana-mana calon lain dipilih sebagai presiden dan seseorang pada amnya tidak boleh dipilih sebagai presiden lebih daripada dua kali.[3] Presiden keenam dan penyandangnya ialah Samia Suluhu Hassan, yang mengangkat sumpah pada 19 Mac 2021 selepas kematian John Magufuli dan menjadi wanita pertama memegang jawatan tersebut.[1] Beliau kemudiannya memenangi pilihan raya presiden 2025 menurut keputusan rasmi dan mengangkat sumpah bagi penggal yang dipilih pada 3 November 2025.[5][6]
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Pembentukan jawatan
[sunting | sunting sumber]Tanganyika dan Zanzibar bersatu pada 26 April 1964 untuk membentuk Republik Bersatu Tanganyika dan Zanzibar. Dalam susunan awal itu, Presiden Tanganyika Julius Nyerere menjadi presiden negara kesatuan, manakala Presiden Zanzibar Abeid Karume menjadi salah seorang naib presidennya. Pada 29 Oktober 1964, negara tersebut menggunakan nama Republik Bersatu Tanzania, sekali gus mewujudkan gelaran presiden dalam bentuknya yang digunakan sekarang.[4]
Susunan kesatuan mengekalkan pembahagian kuasa tertentu antara Kerajaan Republik Bersatu dengan Zanzibar. Di bawah Perlembagaan semasa, kuasa eksekutif presiden meliputi Perkara Kesatuan di seluruh Republik Bersatu serta perkara bukan Kesatuan yang berkaitan dengan Tanzania Bara. Zanzibar pula mempunyai Kerajaan Revolusioner Zanzibar, badan perundangan dan sistem pemerintahannya sendiri bagi perkara bukan Kesatuan.[3]
Perkembangan politik
[sunting | sunting sumber]Sistem politik selepas penyatuan berkembang menjadi sistem satu parti. Sejarah rasmi Parlimen Tanzania menyatakan bahawa perubahan perlembagaan pada 1965 membawa Parlimen ke dalam sistem satu parti. Kesatuan Kebangsaan Afrika Tanganyika (TANU), yang dipimpin Nyerere di tanah besar, dan Parti Afro-Shirazi (ASP) di Zanzibar kemudiannya bergabung pada 1977 untuk membentuk Chama Cha Mapinduzi (CCM).[7][4]
Perlembagaan Republik Bersatu Tanzania yang masih menjadi asas perlembagaan jawatan presiden diperkenalkan pada 1977 dan telah dipinda beberapa kali. Peruntukan Artikel 40 yang mengehadkan bilangan kali seseorang boleh dipilih sebagai presiden dikaitkan dalam teks perlembagaan dengan pindaan melalui Akta No. 15 Tahun 1984.[3]
Sistem berbilang parti dipulihkan pada 1992. Pilihan raya umum 1995 menjadi pilihan raya presiden berbilang parti pertama selepas pemulihan itu dan menghasilkan kemenangan Benjamin Mkapa daripada CCM, yang mengangkat sumpah pada 23 November 1995.[7][8] CCM dan pendahulunya, TANU, telah menghasilkan semua presiden Republik Bersatu Tanzania sejak 1964.[9]
Kedudukan perlembagaan dan pemilihan
[sunting | sunting sumber]Kelayakan dan pencalonan
[sunting | sunting sumber]Artikel 39 Perlembagaan menetapkan beberapa syarat bagi seseorang calon presiden. Calon hendaklah warganegara Tanzania sejak lahir, berumur sekurang-kurangnya 40 tahun, menjadi ahli serta calon yang dikemukakan oleh sebuah parti politik, dan layak menjadi ahli Parlimen Tanzania atau Dewan Perwakilan Zanzibar. Seseorang juga tidak layak jika dalam tempoh lima tahun sebelumnya pernah disabitkan atas kesalahan mengelakkan pembayaran cukai kerajaan.[3]
Keperluan pencalonan melalui parti bermakna calon bebas tidak boleh bertanding bagi jawatan presiden di bawah kerangka perlembagaan semasa. Misi Pemerhatian Pilihan Raya Kesatuan Afrika pada 2025 mengenal pasti larangan terhadap calon bebas sebagai salah satu aspek kerangka perlembagaan yang menurut penilaiannya tidak selaras dengan beberapa piawaian serantau dan antarabangsa.[10]
Pengundian, tempoh jawatan dan had penggal
[sunting | sunting sumber]Parti politik mengemukakan pasangan calon presiden dan naib presiden. Menurut Artikel 41(6), calon presiden yang memperoleh lebih banyak undi berbanding setiap calon lain diisytiharkan menang. Oleh itu, Perlembagaan tidak menetapkan keperluan memperoleh majoriti mutlak lebih daripada 50 peratus bagi memenangi jawatan tersebut.[3]
Artikel 41(7) selanjutnya menetapkan bahawa apabila keputusan pilihan raya presiden telah diumumkan oleh suruhanjaya pilihan raya, mahkamah tidak mempunyai bidang kuasa untuk menyiasat pemilihan calon yang diisytiharkan menang. Peruntukan ini telah menjadi antara isu yang disyorkan untuk dipinda oleh pemerhati pilihan raya Kesatuan Afrika.[3][10]
Presiden yang dipilih hendaklah mengangkat sumpah secepat mungkin dan, menurut Perlembagaan, tidak lewat daripada tujuh hari selepas pengisytiharan keputusan. Tempoh jawatan biasa ialah lima tahun. Seseorang tidak boleh dipilih sebagai presiden lebih daripada dua kali.[3]
Perlembagaan mempunyai peraturan khas bagi naib presiden yang mengambil alih jawatan akibat kekosongan. Jika pengganti itu menjadi presiden kurang daripada tiga tahun sebelum pilihan raya berikutnya, beliau boleh bertanding dalam dua pilihan raya presiden selepas itu. Jika beliau telah memegang jawatan selama tiga tahun atau lebih sebelum pilihan raya berikutnya, beliau hanya boleh bertanding sekali.[3]
Kekosongan dan penggantian
[sunting | sunting sumber]Jika presiden berada di luar negara atau tidak dapat menjalankan tugas buat sementara waktu, fungsi presiden dilaksanakan oleh naib presiden. Jika naib presiden juga tidak dapat menjalankan tugas atau jawatan tersebut kosong, fungsi berkenaan boleh dilaksanakan oleh perdana menteri sebagaimana diperuntukkan Perlembagaan.[3]
Jika jawatan presiden menjadi kosong kerana kematian, peletakan jawatan, kehilangan kelayakan atau ketidakupayaan kekal, naib presiden mengangkat sumpah sebagai presiden dan melengkapkan baki tempoh lima tahun tersebut.[3] Mekanisme inilah yang digunakan selepas kematian John Magufuli pada 17 Mac 2021. Naib Presiden Samia Suluhu Hassan mengangkat sumpah sebagai presiden dua hari kemudian pada 19 Mac.[1]
Kuasa dan fungsi
[sunting | sunting sumber]Eksekutif dan Kabinet
[sunting | sunting sumber]Artikel 33 Perlembagaan menjadikan presiden ketua negara, ketua kerajaan dan panglima tertinggi angkatan tentera. Artikel 34 pula meletakkan kuasa eksekutif Kerajaan Republik Bersatu pada presiden. Presiden boleh menjalankan kuasa tersebut secara langsung atau melalui pegawai dan institusi yang diberi kuasa menurut undang-undang.[3]
Presiden mengetuai Kabinet. Kabinet merangkumi naib presiden, perdana menteri, Presiden Zanzibar dan para menteri serta menjadi badan penasihat utama kepada presiden dalam pelaksanaan kuasa kerajaan.[3]
Presiden juga memainkan peranan utama dalam pembentukan kerajaan. Selepas mengambil alih jawatan, presiden mencalonkan seorang ahli Parlimen yang dipilih daripada kawasan pilihan raya untuk menjadi perdana menteri mengikut syarat perlembagaan. Pencalonan itu memerlukan pengesahan Parlimen. Perdana menteri bertanggungjawab kepada presiden dalam pelaksanaan tugas kerajaan dan menyelia urusan harian kerajaan mengikut arahan presiden.[3]
Perundangan dan kuasa khas
[sunting | sunting sumber]Dalam struktur perlembagaan Tanzania, Parlimen terdiri daripada presiden dan ahli-ahli Parlimen. Rang undang-undang yang telah diluluskan oleh Parlimen memerlukan perkenan presiden sebelum menjadi undang-undang. Presiden boleh menolak perkenan dan mengembalikan rang undang-undang kepada Parlimen bersama alasan penolakan.[3]
Jika Parlimen meluluskan semula rang undang-undang yang dikembalikan dengan sokongan sekurang-kurangnya dua pertiga daripada semua ahli dan mengemukakannya semula menurut tatacara Perlembagaan, presiden hendaklah memperkenankannya dalam tempoh yang ditetapkan atau membubarkan Parlimen.[3]
Perlembagaan juga memberi presiden kuasa untuk mengisytiharkan perang menurut syarat yang diperuntukkan undang-undang serta menggunakan kuasa pengampunan, termasuk memberikan pengampunan kepada seseorang yang disabitkan kesalahan, menangguhkan pelaksanaan hukuman atau menggantikan hukuman dengan hukuman yang lebih ringan.[3]
Akauntabiliti dan pemecatan
[sunting | sunting sumber]Walaupun presiden diberikan beberapa bentuk kekebalan daripada prosiding undang-undang semasa memegang jawatan, Perlembagaan menyediakan mekanisme bagi Parlimen memecat presiden melalui proses pemecatan.[3]
Menurut Artikel 46A, usul untuk membentuk jawatankuasa khas bagi menyiasat presiden memerlukan notis bertulis yang disokong sekurang-kurangnya 20 peratus daripada semua ahli Parlimen. Antara alasan yang boleh dikemukakan ialah perbuatan yang melanggar Perlembagaan atau kod etika kepimpinan awam serta tingkah laku yang merendahkan martabat jawatan presiden.[3]
Usul untuk membentuk jawatankuasa penyiasatan memerlukan sokongan sekurang-kurangnya dua pertiga daripada semua ahli Parlimen. Jika jawatankuasa mendapati tuduhan terhadap presiden mempunyai asas dan Parlimen kemudiannya menerima usul pemecatan dengan majoriti sekurang-kurangnya dua pertiga daripada semua ahlinya, presiden hendaklah meninggalkan jawatan mengikut tatacara yang ditetapkan Perlembagaan.[3]
Presiden
[sunting | sunting sumber]Laman rasmi Presiden Tanzania menyenaraikan lima bekas presiden sebelum Samia Suluhu Hassan. Tarikh pertukaran kuasa yang tepat dalam jadual berikut disokong oleh sumber rasmi atau rekod sezaman yang dinyatakan bagi setiap peralihan.[9]
| Bil. | Potret | Presiden | Parti politik | Cara mula memegang jawatan | Mula jawatan | Tamat jawatan |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |  |
Julius Nyerere | TANU hingga 1977; CCM mulai 1977 |
Menjadi presiden di bawah nama baharu Republik Bersatu Tanzania selepas pertukaran nama negara[4] | 29 Oktober 1964 | 5 November 1985[11] |
| 2 |  |
Ali Hassan Mwinyi | CCM | Dipilih sebagai presiden | 5 November 1985[11] | 23 November 1995[8] |
| 3 |  |
Benjamin Mkapa | CCM | Dipilih dalam pilihan raya presiden berbilang parti 1995 | 23 November 1995[8] | 21 Disember 2005[12] |
| 4 |  |
Jakaya Kikwete | CCM | Dipilih sebagai presiden | 21 Disember 2005[12] | 5 November 2015[13] |
| 5 |  |
John Magufuli | CCM | Dipilih sebagai presiden | 5 November 2015[13] | 17 Mac 2021[14] |
| 6 | .jpg) |
Samia Suluhu Hassan | CCM | Menggantikan Magufuli menurut Perlembagaan pada 2021; kemudian dipilih dalam pilihan raya 2025[1][5] | 19 Mac 2021 | Penyandang |
Pilihan raya 2025 dan perkembangan semasa
[sunting | sunting sumber]Pilihan raya umum Tanzania diadakan pada 29 Oktober 2025. Pada 1 November, Suruhanjaya Pilihan Raya Bebas Kebangsaan (INEC) mengisytiharkan Samia Suluhu Hassan daripada CCM sebagai pemenang jawatan presiden dengan 31,913,866 undi, bersamaan 97.66 peratus daripada 32,678,844 undi sah. Emmanuel John Nchimbi merupakan calon naib presidennya.[5] Hassan mengangkat sumpah bagi penggal yang dipilih pada 3 November 2025 di Chamwino, Dodoma.[6]
Keputusan rasmi tersebut perlu dibezakan daripada penilaian terhadap perjalanan pilihan raya. Dalam kenyataan awalnya pada 5 November 2025, Misi Pemerhatian Pilihan Raya Kesatuan Afrika menyatakan bahawa beberapa kekurangan dalam kerangka undang-undang, kegagalan melaksanakan pembaharuan terdahulu, gangguan proses pengundian dan penutupan Internet telah menjejaskan integriti pilihan raya. Misi itu membuat kesimpulan awal bahawa pilihan raya tersebut tidak mematuhi prinsip dan kerangka normatif Kesatuan Afrika serta beberapa piawaian antarabangsa bagi pilihan raya demokratik.[10]
Pada Ogos 2026, Nchimbi meletakkan jawatan sebagai naib presiden. Presiden Hassan kemudiannya mencalonkan Deogratius Ndejembi sebagai penggantinya. Parlimen meluluskan pencalonan itu pada 28 Ogos dengan kesemua 324 ahli yang mengundi menyokongnya, dan Ndejembi mengangkat sumpah di Ikulu, Dodoma pada 29 Ogos 2026.[15] Laman rasmi Presiden Tanzania turut menyenaraikan Ndejembi sebagai naib presiden semasa.[16]
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 "Statement attributable to the Spokesperson for the Secretary-General on the swearing-in of H.E. Ms. Samia Suluhu Hassan, President of the United Republic of Tanzania" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 19 Mac 2021. Dicapai pada 2 September 2026.
- ↑ "Wasiliana Nasi". Tovuti Rasmi ya Rais (dalam bahasa Swahili). Ofisi ya Rais, Ikulu. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 "Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya Mwaka 1977" (dalam bahasa Swahili). Government Printer, Dodoma. 1 Julai 2025. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 3 4 5 "APRM Country Review Report No. 17" (dalam bahasa Inggeris). African Peer Review Mechanism Tanzania. 7 Mei 2014. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 3 "Mwenyekiti wa INEC, Mhe. Jaji wa Mahakama ya Rufani Jacobs Mwambegele amekabidhi Hati kwa Rais Mteule na Makamu wa Rais Mteule wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania" (dalam bahasa Swahili). Independent National Electoral Commission. 1 November 2025. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 "Hotuba ya Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan wakati wa kuapishwa kuwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, tarehe 03 Novemba, 2025, Chamwino, Dodoma". Tovuti Rasmi ya Rais (dalam bahasa Swahili). Ofisi ya Rais, Ikulu. 3 November 2025. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 "Historia". Bunge la Tanzania (dalam bahasa Swahili). Parlimen Tanzania. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 3 "Tanzania Human Rights Report 2008" (dalam bahasa Inggeris). Legal and Human Rights Centre. 2008. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 "Marais Waliomaliza Muda Wao". Tovuti Rasmi ya Rais (dalam bahasa Swahili). Ofisi ya Rais, Ikulu. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 3 "Preliminary Statement of the African Union Election Observation Mission to the October 2025 General Elections in The United Republic of Tanzania" (dalam bahasa Inggeris). Kesatuan Afrika. 5 November 2025. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 "Mr. Ali Hassan Mwinyi". Tovuti Rasmi ya Rais (dalam bahasa Swahili). Ofisi ya Rais, Ikulu. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 "Kikwete sworn-in as 4th president". The New Humanitarian (dalam bahasa Inggeris). 21 Disember 2005. Dicapai pada 2 September 2026.
- 1 2 "AU welcomes newly elected President of Tanzania, re-elected Presidents of Côte d'Ivoire and Guinea" (dalam bahasa Inggeris). Kesatuan Afrika. 6 November 2015. Dicapai pada 2 September 2026.
- ↑ "Taarifa kwa Vyombo vya Habari". Tovuti Rasmi ya Rais (dalam bahasa Swahili). Ofisi ya Rais, Ikulu. Dicapai pada 2 September 2026.
- ↑ "Tanzania swears in new Vice President Ndejembi". The Citizen (dalam bahasa Inggeris). 29 Ogos 2026. Dicapai pada 2 September 2026.
- ↑ "Baraza la Mawaziri". Tovuti Rasmi ya Rais (dalam bahasa Swahili). Ofisi ya Rais, Ikulu. Dicapai pada 2 September 2026.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]- Laman web rasmi Presiden Republik Bersatu Tanzania
- Perlembagaan Republik Bersatu Tanzania 1977 di e-Library Pejabat Peguam Cara Negara Tanzania
