Presiden Turki
| Presiden Republik Turki | |
|---|---|
| Turki: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı | |
 Lambang Presiden | |
 Panji Presiden | |
| Jenis | Ketua negara dan pemegang kuasa eksekutif |
| Anggota bagi | Kabinet Turki  |
| Bidang kuasa | Turki |
| Kediaman | Presidential Palace of Turkey (en)  dan Çankaya Mansion (en) |
| Pusat | Kompleks Presiden, Ankara |
| Tempoh jawatan | Lima tahun; maksimum dua penggal, dengan pengecualian menurut Perkara 116[1] |
| Penjawat sulung | Mustafa Kemal Atatürk |
| Dibentuk | 29 Oktober 1923 |
| Timbalan/naib | Naib Presiden Turki |
| Senarai | Senarai Presiden Turki |
| Tapak web | tccb.gov.tr |
sunting · sunting di Wikidata | |
.jpg)
Presiden Republik Turki (Turki: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı) ialah ketua negara dan pemegang kuasa eksekutif Republik Turki. Menurut Perkara 104 Perlembagaan Turki, presiden mewakili Republik Turki dan perpaduan bangsa Turki, memastikan pelaksanaan Perlembagaan serta perjalanan organ negara yang teratur dan harmoni, dan menjalankan kuasa eksekutif negara.[1]
Jawatan presiden diwujudkan pada 29 Oktober 1923, apabila Republik Turki diisytiharkan dan Mustafa Kemal Atatürk dipilih sebagai presiden pertamanya.[2] Dalam susunan berperlembagaan sebelum pembaharuan 2017–2018, Turki beroperasi sebagai republik berparlimen dengan kerajaan diketuai oleh perdana menteri. Pemilihan presiden secara langsung diperkenalkan melalui perubahan perlembagaan pada 2007, dan pilihan raya langsung pertama diadakan pada 10 Ogos 2014.[3][4]
Pakej 18 pindaan perlembagaan yang diluluskan dalam referendum pada 16 April 2017 dengan 51.4% undi mengubah struktur pemerintahan daripada sistem berparlimen kepada sistem presiden.[5] Perubahan teras sistem baharu berkuat kuasa sepenuhnya selepas pilihan raya presiden dan parlimen pada 24 Jun 2018. Jawatan perdana menteri dimansuhkan, manakala kuasa eksekutif diletakkan pada presiden.[6]
Presiden dipilih secara langsung untuk tempoh lima tahun. Seseorang pada asasnya boleh dipilih paling banyak dua kali, tetapi Perkara 116 membenarkan presiden yang sedang menjalani penggal kedua bertanding sekali lagi sekiranya Perhimpunan Agung Kebangsaan Turki memutuskan untuk memperbaharui pilihan raya dalam penggal tersebut.[1] Penyandang jawatan ialah Recep Tayyip Erdoğan, yang mula menjadi presiden pada 28 Ogos 2014 dan memenangi penggal terbaharunya dalam pusingan kedua pilihan raya presiden 2023 dengan 52.18% undi sah.[7][8][9]
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Pembentukan dan sistem berparlimen
[sunting | sunting sumber]
Republik Turki diisytiharkan oleh Perhimpunan Agung Kebangsaan Turki pada 29 Oktober 1923. Pada hari yang sama, Mustafa Kemal Pasha, yang kemudiannya dikenali sebagai Mustafa Kemal Atatürk, dipilih sebagai presiden pertama republik itu, sementara İsmet İnönü menjadi perdana menteri pertama.[2] Penubuhan jawatan tersebut menjadi sebahagian daripada perubahan institusi yang menyusuli pemansuhan Kesultanan Uthmaniyah pada 1922 dan pembentukan republik menggantikan struktur pemerintahan Empayar Uthmaniyah.[2]
Sepanjang sebahagian besar sejarah republik sebelum 2018, jawatan presiden berfungsi dalam kerangka sistem berparlimen. Di bawah susunan yang berkuat kuasa sebelum pindaan 2017, presiden merupakan ketua negara, manakala fungsi pemerintahan harian dijalankan oleh Majlis Menteri yang diketuai perdana menteri. Walaupun presiden mempunyai beberapa kuasa perlembagaan tersendiri, termasuk berkaitan pelantikan, perundangan dan institusi negara, kuasa eksekutif tidak tertumpu sepenuhnya pada jawatan presiden seperti dalam sistem semasa.[10]
Pada 2007, sistem pemilihan presiden diubah kepada pemilihan langsung oleh rakyat. Tempoh jawatan juga ditetapkan pada lima tahun dengan kemungkinan pemilihan semula sekali.[3] Pilihan raya langsung pertama berlangsung pada 10 Ogos 2014. Erdoğan, yang ketika itu merupakan perdana menteri, memenanginya dan mengangkat sumpah sebagai presiden pada 28 Ogos.[4][7]
Pemilihan langsung dan peralihan kepada sistem presiden
[sunting | sunting sumber]
Pada Januari 2017, Perhimpunan Agung Kebangsaan meluluskan pakej 18 pindaan terhadap Perlembagaan. Pakej tersebut kemudian dikemukakan kepada referendum kebangsaan pada 16 April 2017 dan diluluskan dengan 51.4% undi.[5] Antara perubahan utamanya ialah pemansuhan jawatan perdana menteri, pemindahan kuasa eksekutif kepada presiden, pewujudan jawatan naib presiden, penyelarasan tempoh pilihan raya presiden dan parlimen, serta perubahan terhadap mekanisme hubungan antara presiden dengan Perhimpunan.[10][1]
Sebahagian perubahan mula terpakai selepas referendum, manakala susunan baharu berkuat kuasa sepenuhnya selepas pilihan raya serentak pada 24 Jun 2018. Dengan bermulanya penggal presiden yang baharu pada Julai 2018, jawatan perdana menteri dimansuhkan dan Turki beralih secara rasmi daripada sistem berparlimen kepada sistem presiden.[6]
Peralihan tersebut mengubah dengan ketara imbangan institusi antara presiden dan Perhimpunan. Perhimpunan Parlimen Majlis Eropah menyifatkan pindaan itu sebagai perubahan mendalam daripada sistem berparlimen kepada sistem presiden dan menyatakan bahawa pindaan tersebut memberikan kuasa yang luas kepada presiden serta mengurangkan peranan penyeliaan parlimen.[5] OSCE/ODIHR turut merekodkan kebimbangan Suruhanjaya Venice mengenai semak dan imbang dalam reka bentuk sistem baharu, selain menyatakan bahawa kempen referendum berlangsung dalam keadaan yang tidak seimbang dan di bawah keadaan darurat.[10]
Kedudukan perlembagaan dan kuasa
[sunting | sunting sumber]
Perkara 104 Perlembagaan menetapkan presiden sebagai ketua negara dan menyatakan bahawa kuasa eksekutif adalah milik presiden. Dalam menjalankan jawatan, presiden ditugaskan mewakili Republik Turki serta perpaduan bangsa Turki dan memastikan pelaksanaan Perlembagaan serta perjalanan organ negara yang teratur dan harmoni.[1]
Kuasa eksekutif dan pelantikan
[sunting | sunting sumber]Presiden melantik dan memecat seorang atau lebih naib presiden serta para menteri. Presiden juga melantik dan memecat pegawai kanan eksekutif, dan boleh mengawal selia tatacara serta prinsip pelantikan pegawai kanan melalui dekri presiden apabila dibenarkan oleh Perlembagaan dan undang-undang.[1] Ahli Perhimpunan yang dilantik sebagai naib presiden atau menteri kehilangan keanggotaan parlimen mereka.[1]
Presiden boleh menyampaikan perutusan mengenai dasar dalam dan luar negara kepada Perhimpunan dan menyampaikan ucapan pembukaan pada hari pertama tahun perundangan jika dianggap perlu. Presiden juga menentukan dasar keselamatan negara, mengambil langkah yang diperlukan bagi pelaksanaannya dan mempengerusikan Majlis Keselamatan Negara Turki.[1]
Perundangan, dasar luar dan keselamatan
[sunting | sunting sumber]Dalam bidang perundangan, presiden menyiarkan undang-undang yang diluluskan oleh Perhimpunan dan boleh mengembalikan undang-undang tertentu kepada Perhimpunan untuk dipertimbangkan semula. Presiden juga boleh memohon kepada Mahkamah Perlembagaan Turki supaya undang-undang atau peruntukan tertentu dibatalkan atas alasan bercanggah dengan Perlembagaan.[1]
Dalam hubungan luar, presiden melantik wakil diplomatik Turki, menerima wakil negara asing serta mengesahkan dan menyiarkan perjanjian antarabangsa mengikut kerangka yang ditetapkan Perlembagaan. Presiden turut mewakili jawatan Panglima Tertinggi Angkatan Tentera bagi pihak Perhimpunan dan boleh memutuskan penggunaan angkatan tentera dalam keadaan yang diperuntukkan oleh Perlembagaan.[1] Kuasa Perhimpunan tetap merangkumi perkara tertentu dalam bidang pertahanan, termasuk memberi kebenaran untuk mengisytiharkan perang dan, tertakluk pada pengecualian perlembagaan, menghantar angkatan tentera Turki ke luar negara atau membenarkan angkatan tentera asing berada di Turki.[1]
Presiden juga boleh mengisytiharkan keadaan darurat di seluruh negara atau di sebahagian wilayah untuk tempoh tidak melebihi enam bulan apabila syarat yang dinyatakan dalam Perkara 119 dipenuhi. Keputusan itu perlu dikemukakan pada hari yang sama kepada Perhimpunan untuk kelulusan; Perhimpunan boleh mengurangkan, melanjutkan atau menamatkannya.[1]
Dekri presiden dan batas kuasa
[sunting | sunting sumber]Presiden boleh mengeluarkan dekri presiden mengenai perkara yang berkaitan dengan kuasa eksekutif. Walau bagaimanapun, kuasa ini dibatasi secara nyata oleh Perkara 104. Dekri presiden tidak boleh mengawal selia hak asasi tertentu yang dilindungi oleh bahagian Perlembagaan mengenai hak individu dan politik, perkara yang menurut Perlembagaan hanya boleh dikawal melalui undang-undang, atau perkara yang telah dikawal secara nyata oleh undang-undang.[1]
Jika terdapat percanggahan antara undang-undang dengan dekri presiden, undang-undang mengatasi dekri tersebut. Sekiranya Perhimpunan kemudiannya menggubal undang-undang mengenai perkara yang sama, dekri presiden yang berkenaan menjadi tidak berkuat kuasa. Mekanisme ini membezakan dekri presiden daripada kuasa perundangan Perhimpunan.[1]
Pertanggungjawaban
[sunting | sunting sumber]Perkara 105 menetapkan prosedur bagi penyiasatan presiden berhubung dakwaan melakukan kesalahan jenayah. Cadangan untuk membuka penyiasatan memerlukan sokongan majoriti mutlak daripada keseluruhan anggota Perhimpunan. Keputusan untuk memulakan penyiasatan pula memerlukan sokongan tiga perlima daripada keseluruhan anggota melalui undi sulit.[1]
Selepas penyiasatan oleh sebuah suruhanjaya parlimen, Perhimpunan boleh memutuskan melalui undi sulit dengan majoriti dua pertiga daripada keseluruhan anggotanya untuk merujuk presiden bagi perbicaraan di mahkamah yang menjalankan fungsi Mahkamah Agung perlembagaan. Presiden yang sedang disiasat menurut prosedur ini tidak boleh membuat keputusan untuk memperbaharui pilihan raya. Jika presiden disabitkan atas kesalahan yang menyebabkan seseorang tidak layak dipilih sebagai presiden, tempoh jawatannya tamat.[1]
Pilihan raya dan tempoh jawatan
[sunting | sunting sumber]Kelayakan dan pencalonan
[sunting | sunting sumber]Menurut Perkara 101, calon presiden mestilah warganegara Turki yang layak dipilih sebagai ahli Perhimpunan, berumur lebih 40 tahun dan telah menamatkan pendidikan tinggi.[1] Jika seseorang ahli Perhimpunan dipilih sebagai presiden, keanggotaan parlimennya tamat apabila beliau mengambil jawatan tersebut.[1]
Calon boleh dicadangkan oleh kumpulan parti politik dalam Perhimpunan; oleh parti politik yang secara bersendirian atau bersama-sama memperoleh lebih daripada 5% undi sah dalam pilihan raya parlimen terakhir; atau oleh sekurang-kurangnya 100,000 orang pengundi.[1] Peraturan lanjut mengenai pelaksanaan pilihan raya ditetapkan oleh Undang-undang Pilihan Raya Presiden No. 6271 dan pilihan raya dikendalikan oleh Majlis Pilihan Raya Tertinggi Turki (Turki: Yüksek Seçim Kurulu, YSK).[11]
Pengundian, sumpah dan penggal
[sunting | sunting sumber]
Presiden dipilih melalui undi langsung. Untuk menang dalam pusingan pertama, calon perlu memperoleh majoriti mutlak undi sah. Jika tiada calon memperoleh majoriti tersebut, pusingan kedua diadakan pada hari Ahad kedua selepas pusingan pertama antara dua calon yang memperoleh undi terbanyak. Calon yang mendapat majoriti undi sah dalam pusingan kedua dipilih sebagai presiden.[1][11]
Perlembagaan turut menetapkan tatacara sekiranya hanya seorang calon kekal dalam pusingan kedua. Dalam keadaan sedemikian, pengundian dijalankan sebagai referendum terhadap calon tersebut. Presiden sedia ada terus memegang jawatan sehingga presiden yang dipilih mengambil alih tugas.[1]
Sebelum menjalankan tugas, presiden mengangkat sumpah di hadapan Perhimpunan Agung Kebangsaan. Sumpah yang ditetapkan dalam Perkara 103 antara lain merangkumi kesetiaan kepada kewujudan dan kemerdekaan negara, Perlembagaan, kedaulatan undang-undang, demokrasi sekular dan prinsip serta pembaharuan Atatürk.[1]
Tempoh jawatan presiden ialah lima tahun dan seseorang pada asasnya boleh dipilih paling banyak dua kali. Pilihan raya presiden dan pilihan raya umum Perhimpunan diadakan pada hari yang sama setiap lima tahun.[1] Walau bagaimanapun, jika Perhimpunan memutuskan untuk memperbaharui pilihan raya ketika presiden sedang menjalani penggal keduanya, Perkara 116 membenarkan presiden tersebut menjadi calon sekali lagi. Keputusan presiden sendiri untuk memperbaharui pilihan raya tidak memberikan pengecualian yang sama.[1]
Kekosongan dan pemangkuan
[sunting | sunting sumber]Presiden boleh melantik seorang atau lebih naib presiden selepas dipilih. Jika jawatan presiden menjadi kosong atas apa-apa sebab, pilihan raya presiden hendaklah diadakan dalam tempoh 45 hari. Sehingga presiden baharu dipilih, seorang naib presiden memangku jawatan dan menjalankan kuasa presiden. Naib presiden turut memangku tugas apabila presiden tidak dapat menjalankan fungsi buat sementara waktu, termasuk kerana sakit atau berada di luar negara.[1]
Jika kekosongan berlaku ketika pilihan raya umum Perhimpunan dijadualkan berlangsung dalam tempoh setahun atau kurang, pilihan raya presiden dan parlimen diadakan serentak. Jika lebih daripada setahun berbaki sebelum pilihan raya umum, presiden baharu dipilih bagi tempoh sehingga tarikh pilihan raya umum berikutnya. Tempoh baki tersebut tidak dikira sebagai satu daripada dua penggal presiden berkenaan.[1]
Perlembagaan juga membenarkan sama ada presiden atau Perhimpunan memulakan pembaharuan pilihan raya sebelum tamat penggal biasa. Keputusan oleh Perhimpunan memerlukan sokongan tiga perlima daripada keseluruhan anggotanya. Dalam kedua-dua keadaan, pilihan raya presiden dan parlimen diadakan bersama-sama.[1]
Pejabat rasmi
[sunting | sunting sumber]
Pejabat Presiden berpusat di Kompleks Presiden (Turki: Cumhurbaşkanlığı Külliyesi) di kawasan Beştepe, Ankara. Alamat rasmi yang diterbitkan oleh pejabat presiden ialah Cumhurbaşkanlığı Külliyesi, 06560 Beştepe-Ankara.[12]
Jawatan presiden mempunyai panji dan lambang tersendiri, yang digunakan sebagai simbol rasmi institusi kepresidenan. Kedua-duanya dipaparkan dalam kotak info rencana ini. Laman web rasmi pejabat presiden menerbitkan kenyataan, ucapan, maklumat institusi dan kegiatan rasmi presiden.[8]
Pilihan raya presiden 2023
[sunting | sunting sumber]
Pilihan raya presiden 2023 berlangsung dalam dua pusingan. Dalam pusingan pertama pada 14 Mei, tiada seorang pun daripada empat calon memperoleh majoriti mutlak undi sah. Erdoğan memperoleh 49.52%, diikuti Kemal Kılıçdaroğlu dengan 44.88%, Sinan Oğan dengan 5.17% dan Muharrem İnce dengan 0.43%. Oleh sebab tiada calon melepasi ambang majoriti mutlak, Erdoğan dan Kılıçdaroğlu mara ke pusingan kedua pada 28 Mei.[9]
| Calon | Pusingan pertama 14 Mei 2023 |
Pusingan kedua 28 Mei 2023 | ||
|---|---|---|---|---|
| Undi | % | Undi | % | |
| Recep Tayyip Erdoğan | 27,133,849 | 49.52 | 27,834,589 | 52.18 |
| Kemal Kılıçdaroğlu | 24,595,178 | 44.88 | 25,504,724 | 47.82 |
| Sinan Oğan | 2,831,239 | 5.17 | Tidak bertanding | Tidak bertanding |
| Muharrem İnce | 235,783 | 0.43 | Tidak bertanding | Tidak bertanding |
Dalam pusingan kedua, Erdoğan memenangi 27,834,589 undi, bersamaan 52.18% undi sah, berbanding 25,504,724 undi atau 47.82% untuk Kılıçdaroğlu. Kadar keluar mengundi ialah 87.04% dalam pusingan pertama dan 84.15% dalam pusingan kedua.[9]
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 "Constitution of the Republic of Türkiye" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Constitutional Court of the Republic of Türkiye. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- 1 2 3 "The Grand National Assembly of Turkey" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Grand National Assembly of Türkiye. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- 1 2 "Report on Term-Limits, Part I: Presidents" (dalam bahasa Inggeris). European Commission for Democracy through Law (Venice Commission). 20 Mac 2018. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- 1 2 "Presidential candidates in Turkey able to campaign freely, but playing field not level, say international observers" (dalam bahasa Inggeris). OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights. 11 Ogos 2014. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- 1 2 3 "The functioning of democratic institutions in Turkey" (dalam bahasa Inggeris). Parliamentary Assembly of the Council of Europe. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- 1 2 "Republic of Turkey: Early Presidential and Parliamentary Elections, 24 June 2018, ODIHR Election Observation Mission Final Report" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- 1 2 "Turkey's Erdogan sworn in as president, consolidates power". Reuters (dalam bahasa Inggeris). 28 Ogos 2014. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- 1 2 "Presidency of the Republic of Türkiye" (dalam bahasa Inggeris). Presidency of the Republic of Türkiye. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 "Election Statistics (2020–2024)" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Supreme Election Council of the Republic of Türkiye. 11 November 2025. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- 1 2 3 "Republic of Turkey Constitutional Referendum, 16 April 2017: OSCE/ODIHR Limited Referendum Observation Mission Final Report" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- 1 2 "Presidential Elections Law" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Supreme Election Council of the Republic of Türkiye. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
- ↑ "İletişim Bilgileri" (dalam bahasa Turki). Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. Dicapai pada 9 Ogos 2026.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]| Presiden | | |
|---|---|---|
| Pemangku presiden | ||
