Presiden Yunani
| Presiden Republik Yunani | |
|---|---|
| Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας | |
.svg) | |
 Panji presiden | |
| Status | Ketua negara |
| Bidang kuasa | Yunani  |
| Kediaman | Istana Presiden, Athens |
| Dilantik oleh | Parlimen Yunani (melalui pemilihan) |
| Tempoh jawatan | Lima tahun Boleh dipilih semula sekali |
| Surat cara pembentukan | Perlembagaan Yunani (1975) |
| Penjawat sulung | Michail Stasinopoulos (sementara) |
| Dibentuk | 18 Disember 1974 |
| Tapak web | presidency.gr |
sunting · sunting di Wikidata | |
Presiden Republik Yunani (Yunani: Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, Próedros tis Ellinikís Dimokratías), lazimnya disebut Presiden Yunani, ialah ketua negara Yunani. Yunani merupakan sebuah republik berparlimen, dan presidennya dipilih oleh Parlimen Yunani untuk tempoh lima tahun. Orang yang sama hanya boleh dipilih semula sekali.[1][2] Sejak pindaan perlembagaan 1986, kuasa presiden telah dikurangkan dengan ketara. Jawatan ini kini terutamanya menjalankan fungsi perwakilan dan istiadat serta beberapa tugas perlembagaan yang khusus, manakala kuasa politik harian dilaksanakan oleh kerajaan yang diketuai perdana menteri.[3][4]
Institusi presiden mempunyai pendahulu pada zaman Republik Yunani Kedua dan, dalam bentuk yang berbeza, semasa penghujung junta tentera 1967–1974, tetapi jawatan dalam susunan perlembagaan semasa berasal daripada peralihan kepada demokrasi pada 1974. Selepas referendum 8 Disember 1974 mengesahkan penghapusan monarki, Michail Stasinopoulos dipilih sebagai presiden sementara dan mula berkhidmat pada 18 Disember. Perlembagaan 1975 kemudian menetapkan kerangka tetap bagi Republik Ketiga.[3][5] Konstantinos Tasoulas ialah penyandang sejak 13 Mac 2025, selepas dipilih oleh Parlimen pada 12 Februari tahun yang sama.[6]
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Pendahulu sebelum Republik Ketiga
[sunting | sunting sumber]Institusi presiden di Yunani mendahului republik semasa. Dalam Republik Yunani Kedua, Perlembagaan 1927 memperuntukkan seorang presiden sebagai ketua negara yang dipilih oleh Parlimen dan Senat Yunani untuk tempoh lima tahun. Presiden pada masa itu tidak bertanggungjawab secara politik, tidak mempunyai kuasa perundangan dan hanya boleh membubarkan Parlimen dengan persetujuan Senat.[3] Sistem republik tersebut berakhir apabila monarki dipulihkan pada 1935.[7]
Junta tentera yang memerintah Yunani dari 1967 menggubal perlembagaan pada 1968 dan 1973. Perlembagaan 1973 membentuk suatu sistem pemerintahan tanpa raja dan mewujudkan jawatan presiden dalam kerangka pemerintahan junta. Walau bagaimanapun, Parlimen Yunani menyifatkan kedua-dua aturan perlembagaan tersebut sebagai tidak demokratik dan pada hakikatnya tidak pernah berkuat kuasa sepenuhnya.[3] Oleh sebab konteks perlembagaan dan politiknya berbeza, jawatan presiden era junta lazimnya dibezakan daripada jawatan presiden dalam Republik Ketiga yang demokratik.
Penubuhan Republik Ketiga
[sunting | sunting sumber]Demokrasi dipulihkan pada Julai 1974 dalam proses peralihan politik yang dikenali sebagai Metapolitefsi. Pilihan raya bebas diadakan pada 17 November, diikuti referendum pada 8 Disember 1974 mengenai bentuk pemerintahan. Sebanyak 69.18 peratus pengundi menolak pemulihan monarki, sekali gus menetapkan Yunani sebagai sebuah republik.[3]
Selepas referendum tersebut, Parlimen memilih Michail Stasinopoulos sebagai presiden sementara. Beliau berkhidmat sebagai ketua negara dari 18 Disember 1974 hingga 20 Jun 1975 sementara susunan perlembagaan baharu dimuktamadkan.[5] Perlembagaan 1975 kemudian membentuk kerangka bagi republik berparlimen semasa dan pada mulanya memberikan presiden beberapa kuasa campur tangan politik yang lebih luas daripada yang dimiliki jawatan itu pada masa kini.[3] Pada 20 Jun 1975, Konstantinos Tsatsos dipilih oleh Parlimen dengan 210 undi daripada 295 ahli yang hadir, lalu menjadi presiden pertama yang dipilih di bawah kerangka perlembagaan baharu itu.[8]
Pindaan perlembagaan
[sunting | sunting sumber]Pindaan besar pertama terhadap Perlembagaan 1975 diluluskan pada 1986. Sebanyak sebelas perkara dipinda dan kuasa serta tanggungjawab presiden dikurangkan dengan ketara, sekali gus mengukuhkan sifat sistem pemerintahan Yunani sebagai sistem berparlimen yang jelas.[3] Presiden kekal sebagai ketua negara dengan beberapa kuasa perlembagaan tertentu, tetapi kedudukannya tidak lagi mempunyai ruang campur tangan politik seperti yang diperuntukkan dalam teks asal 1975.[4]
Pindaan 2019 pula mengubah Perkara 32 mengenai pemilihan presiden. Sebelum pindaan itu, kegagalan Parlimen mencapai majoriti dipertingkat yang diperlukan dalam proses pemilihan boleh membawa kepada pembubaran Parlimen dan pilihan raya umum. Teks perlembagaan semasa memisahkan pemilihan presiden daripada pembubaran tersebut: jika majoriti dipertingkat tidak diperoleh dalam tiga pusingan pertama, Parlimen yang sama meneruskan pengundian dengan ambang majoriti yang lebih rendah dalam pusingan berikutnya.[1]
Pemilihan dan tempoh jawatan
[sunting | sunting sumber]Menurut Perkara 30 Perlembagaan, presiden dipilih oleh Parlimen untuk penggal lima tahun dan seseorang hanya boleh dipilih semula sekali. Penggal bermula apabila presiden mengangkat sumpah. Dalam keadaan perang, penggal boleh dilanjutkan sehingga perang berakhir; jika pemilihan pengganti belum selesai apabila penggal tamat, penyandang terus menjalankan tugas sehingga presiden baharu dipilih.[1][2]
Jawatan presiden tidak boleh disandang serentak dengan mana-mana jawatan, kedudukan atau fungsi lain.[1]
Kelayakan
[sunting | sunting sumber]Perkara 31 menetapkan bahawa calon presiden mestilah telah menjadi warganegara Yunani sekurang-kurangnya lima tahun sebelum pemilihan, berketurunan Yunani melalui sebelah bapa atau ibu, berusia sekurang-kurangnya 40 tahun dan mempunyai hak mengundi di sisi undang-undang.[1][2]
Tatacara pemilihan
[sunting | sunting sumber]Pemilihan diadakan melalui pengundian nama secara terbuka dalam suatu persidangan khas Parlimen yang dipanggil oleh Presiden Parlimen Yunani. Dalam keadaan biasa, persidangan itu diadakan sekurang-kurangnya sebulan sebelum penggal penyandang tamat. Jika jawatan kosong lebih awal akibat kematian, peletakan jawatan, pemecatan atau ketidakupayaan kekal, persidangan untuk memilih pengganti hendaklah dipanggil selewat-lewatnya dalam tempoh sepuluh hari. Setiap presiden yang dipilih mendapat penggal penuh lima tahun tanpa mengira sebab pilihan raya itu diadakan.[1]
Perkara 32 menetapkan sehingga lima pusingan pengundian dengan ambang yang beransur-ansur dikurangkan. Dengan Parlimen yang mempunyai 300 anggota, pecahan perlembagaan itu bersamaan dengan 200 undi dalam dua pusingan pertama, 180 undi dalam pusingan ketiga dan 151 undi dalam pusingan keempat.[1]
| Pusingan | Majoriti yang diperlukan | Ambang jika terdapat 300 ahli | Jika tiada calon dipilih |
|---|---|---|---|
| Pertama | Dua pertiga daripada keseluruhan Ahli Parlimen | 200 undi | Pusingan kedua diadakan selepas lima hari |
| Kedua | Dua pertiga daripada keseluruhan Ahli Parlimen | 200 undi | Pusingan ketiga diadakan selepas lima hari |
| Ketiga | Tiga perlima daripada keseluruhan Ahli Parlimen | 180 undi | Pusingan keempat diadakan dalam tempoh lima hari |
| Keempat | Majoriti mutlak daripada keseluruhan Ahli Parlimen | 151 undi | Pusingan kelima diadakan selepas lima hari |
| Kelima | Majoriti relatif antara dua calon yang memperoleh undi terbanyak dalam pusingan keempat | Tiada ambang angka tetap | Calon yang memperoleh undi terbanyak dipilih. Jika undi seri, keputusan pusingan keempat menentukan calon yang dipilih menurut Perkara 32(4) |
Mekanisme pasca-2019 digunakan dalam pemilihan 2025. Konstantinos Tasoulas dipilih dalam pusingan keempat pada 12 Februari dengan 160 undi, melebihi ambang 151 undi yang diperlukan pada peringkat itu.[9]
Angkat sumpah, pemangkuan dan kekosongan
[sunting | sunting sumber]Sebelum menjalankan tugas, presiden mengangkat sumpah di hadapan Parlimen sebagaimana ditetapkan oleh Perkara 33. Sumpah tersebut antara lain merangkumi kewajipan memelihara Perlembagaan dan undang-undang, mempertahankan kemerdekaan serta keutuhan wilayah negara, melindungi hak dan kebebasan rakyat Yunani serta berkhidmat demi kepentingan umum.[1][2]
Perkara 34 mengatur pelaksanaan tugas apabila presiden berada di luar negara untuk tempoh yang melebihi had perlembagaan, meninggal dunia, meletakkan jawatan, dilucutkan jawatan atau tidak berupaya menjalankan tugas. Dalam keadaan sedemikian, Presiden Parlimen Yunani menjalankan fungsi presiden buat sementara waktu. Jika Parlimen telah dibubarkan, fungsi itu dijalankan oleh presiden Parlimen terdahulu; jika beliau juga tidak dapat berbuat demikian, Kabinet menjalankannya secara bersama.[1]
Jika ketidakupayaan presiden berlanjutan melebihi 30 hari, Parlimen hendaklah bersidang untuk menentukan, dengan majoriti tiga perlima daripada keseluruhan ahlinya, sama ada pemilihan presiden baharu perlu diadakan. Perlembagaan juga mengehadkan tempoh penangguhan pemilihan dalam keadaan ketidakupayaan tersebut.[1]
Kuasa dan fungsi
[sunting | sunting sumber]Perkara 30 menyifatkan presiden sebagai institusi yang mengawal selia fungsi lembaga-lembaga republik. Walau bagaimanapun, Perkara 50 mengehadkan kuasa jawatan itu kepada kuasa yang diberikan secara nyata oleh Perlembagaan dan undang-undang yang selaras dengannya. Laman rasmi Presiden Republik sendiri mengelaskan kuasa tersebut sebagai bersifat simbolik, pengawalseliaan, perundangan, pentadbiran dan kehakiman, tetapi menegaskan bahawa kuasa presiden lebih terhad berbanding kuasa perdana menteri dan para menteri.[4]
Pembentukan kerajaan dan Parlimen
[sunting | sunting sumber]Presiden melantik perdana menteri serta, atas cadangan perdana menteri, melantik dan memberhentikan menteri dan timbalan menteri. Jika sebuah parti mempunyai majoriti mutlak kerusi di Parlimen, pemimpin parti itu dilantik sebagai perdana menteri. Jika tiada parti mempunyai majoriti, presiden memberikan mandat penerokaan kepada pemimpin parti mengikut susunan kekuatan mereka di Parlimen untuk menentukan sama ada sebuah kerajaan yang mempunyai kepercayaan Parlimen dapat dibentuk.[1][4]
Sekiranya mandat tersebut gagal, presiden menjalankan prosedur lanjut yang diperuntukkan oleh Perkara 37, termasuk berunding dengan pemimpin parti untuk mencari kemungkinan pembentukan kerajaan. Jika semua usaha gagal, sebuah kerajaan sementara boleh dibentuk untuk mengendalikan pilihan raya baharu mengikut aturan perlembagaan.[1]
Presiden juga memanggil sesi biasa dan luar biasa Parlimen serta mempunyai kuasa tertentu berhubung pembubaran Parlimen. Kuasa pembubaran itu tidak boleh digunakan secara bebas, sebaliknya hanya dalam keadaan yang dinyatakan oleh Perlembagaan, antaranya apabila usaha membentuk kerajaan yang mendapat kepercayaan Parlimen gagal, apabila dua kerajaan berturut-turut meletakkan jawatan atau kalah undi percaya dan komposisi Parlimen tidak dapat menjamin kestabilan kerajaan, atau atas cadangan kerajaan untuk menangani isu negara yang mempunyai kepentingan luar biasa.[1][4]
Perundangan dan referendum
[sunting | sunting sumber]Presiden memasyhurkan dan memerintahkan penerbitan undang-undang yang diluluskan Parlimen. Menurut Perkara 42, presiden mempunyai tempoh sebulan untuk memasyhurkan sesuatu undang-undang dan boleh mengembalikan rang undang-undang kepada Parlimen dengan menyatakan sebabnya. Jika Parlimen meluluskannya semula dengan majoriti mutlak daripada keseluruhan ahlinya, presiden wajib memasyhurkan dan menerbitkannya dalam tempoh sepuluh hari.[1]
Presiden turut mengeluarkan dekri peraturan sebagaimana diperuntukkan oleh Perlembagaan dan undang-undang. Dalam keadaan keperluan yang amat mendesak dan tidak dapat diramalkan, presiden boleh, atas cadangan Kabinet, mengeluarkan tindakan yang mempunyai kuasa perundangan; tindakan tersebut kemudiannya tertakluk kepada prosedur penyerahan dan kelulusan Parlimen yang ditetapkan Perlembagaan.[1]
Referendum pula tidak boleh dimulakan oleh presiden atas budi bicara sendiri. Perkara 44 membenarkan presiden mengisytiharkan referendum melalui dekri mengenai perkara negara yang penting atau rang undang-undang mengenai isu sosial yang serius hanya selepas syarat dan keputusan Parlimen yang ditetapkan oleh Perlembagaan dipenuhi.[1][4]
Hubungan luar, pertahanan dan fungsi lain
[sunting | sunting sumber]Presiden secara rasmi mewakili negara dalam hubungan antarabangsa, mengisytiharkan perang dan membuat perjanjian keamanan, pakatan, kerjasama ekonomi serta penyertaan dalam organisasi atau kesatuan antarabangsa, tertakluk kepada peruntukan Perlembagaan dan keperluan tandatangan balas. Laman rasmi Presiden menyatakan bahawa kuasa hubungan luar ini pada asasnya bersifat simbolik dan pelaksanaan substantifnya berada pada kerajaan.[1][4]
Perkara 45 menetapkan presiden sebagai panglima tertinggi Angkatan Tentera Yunani, tetapi pemerintahan angkatan tentera dilaksanakan oleh kerajaan sebagaimana diperuntukkan undang-undang. Presiden juga menganugerahkan pangkat kepada anggota tentera mengikut undang-undang.[1]
Antara fungsi pentadbiran dan kehakiman lain ialah pelantikan serta pemberhentian penjawat awam apabila diperuntukkan undang-undang, penganugerahan darjah kebesaran negara dan kuasa pengampunan. Pengampunan atau pengurangan hukuman diberikan menurut syarat Perkara 47, termasuk atas cadangan Menteri Kehakiman dan selepas pertimbangan badan kehakiman yang berkenaan.[1][4]
Tandatangan balas dan liabiliti
[sunting | sunting sumber]Salah satu batas utama terhadap kuasa presiden ialah prinsip tandatangan balas. Menurut Perkara 35, pada umumnya sesuatu tindakan presiden tidak sah dan tidak boleh dilaksanakan melainkan ditandatangani balas oleh menteri yang berkenaan, yang dengan itu memikul tanggungjawab politik terhadap tindakan tersebut. Perlembagaan menetapkan beberapa pengecualian tertentu, termasuk tindakan berhubung pelantikan perdana menteri, pemberian mandat penerokaan, pengembalian rang undang-undang dan beberapa keadaan pembubaran Parlimen.[1][4]
Perkara 49 memberi presiden perlindungan daripada liabiliti bagi tindakan rasmi kecuali dalam kes pengkhianatan tinggi atau pelanggaran Perlembagaan yang disengajakan. Usul pendakwaan perlu ditandatangani sekurang-kurangnya satu pertiga daripada Ahli Parlimen dan hanya boleh diterima dengan undi sekurang-kurangnya dua pertiga daripada keseluruhan ahli. Jika pertuduhan diterima, presiden berhenti menjalankan tugas sementara prosiding berlangsung. Bagi tindakan yang tidak berkaitan dengan tugas rasmi, pendakwaan ditangguhkan sehingga tamat penggal presiden.[1]
Kediaman dan Pengawal Presiden
[sunting | sunting sumber]
Kediaman rasmi presiden ialah Istana Presiden di Athens. Bangunan tersebut pada asalnya dirancang sebagai istana bagi putera mahkota. Pembinaannya bermula pada 1891 dan siap pada 1897. Selepas menjadi kediaman diraja, bangunan itu digunakan sebagai Istana Presiden antara 1924 dengan 1935 semasa Republik Kedua, sebelum kembali menjadi kediaman raja apabila monarki dipulihkan. Sejak pemulihan demokrasi pada 1974, bangunan tersebut digunakan sebagai Istana Presiden dan kediaman penyandang presiden.[7]
Pengawal Presiden Yunani ialah unit istiadat yang berada di bawah penyeliaan Pejabat Tentera Kepresidenan. Sejak 1974 unit itu menggunakan nama "Pengawal Presiden" dan mempunyai fungsi yang bersifat istiadat. Anggota Evzone mengawal pintu masuk Istana Presiden dan Makam Pahlawan Tidak Dikenali, selain bertindak sebagai pengawal kehormatan bagi presiden, ketua negara asing dan duta yang menyerahkan surat tauliah.[10]
Penyandang semasa
[sunting | sunting sumber]Konstantinos Tasoulas, bekas Presiden Parlimen Yunani, dipilih sebagai Presiden Republik pada 12 Februari 2025. Beliau memperoleh 160 undi dalam pusingan keempat pemilihan, melepasi ambang majoriti mutlak 151 undi. Beliau mengangkat sumpah dan mula menjalankan tugas pada 13 Mac 2025, menggantikan Katerina Sakellaropoulou.[9][6]
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 "The Constitution of Greece" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Hellenic Parliament. 2022. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 3 4 "Election of the President" (dalam bahasa Inggeris). Presidency of the Hellenic Republic. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "Constitutional History" (dalam bahasa Inggeris). Hellenic Parliament. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Powers of the President" (dalam bahasa Inggeris). Presidency of the Hellenic Republic. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 "Michael Stassinopoulos" (dalam bahasa Inggeris). Presidency of the Hellenic Republic. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 "President" (dalam bahasa Inggeris). Presidency of the Hellenic Republic. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 "History of the Building" (dalam bahasa Inggeris). Presidency of the Hellenic Republic. Dicapai pada 1 September 2026.
- ↑ "Konstantinos Tsatsos" (dalam bahasa Inggeris). Presidency of the Hellenic Republic. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 Newsroom (12 Februari 2025). "Konstantinos Tasoulas elected new president of Greece". eKathimerini.com (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 September 2026.
- ↑ "The Presidential Guard" (dalam bahasa Inggeris). Presidency of the Hellenic Republic. Dicapai pada 1 September 2026.