Raja Bhutan
| Raja Bhutan | |
|---|---|
 Jata negara Bhutan | |
| Penjawat kini | |
_(cropped).jpg) | |
| Jigme Khesar Namgyel Wangchuck[1] sejak 9 Disember 2006[2] | |
| Butiran | |
| Pewaris takhta | Jigme Namgyel Wangchuck[3] |
| Penyandang pertama | Ugyen Wangchuck |
| Pembentukan | 17 Disember 1907[4] |
Raja Bhutan, secara rasmi bergelar Druk Gyalpo (Jongkha: འབྲུག་རྒྱལ་པོ་; harfiah: "Raja Naga"), ialah raja turun-temurun dan ketua negara Bhutan.[5] Menurut Perlembagaan Kerajaan Bhutan 2008, Druk Gyalpo ialah ketua negara dan lambang perpaduan kerajaan serta rakyat Bhutan, manakala bentuk pemerintahannya ditetapkan sebagai monarki berperlembagaan demokratik.[6] Raja sekarang ialah Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, Druk Gyalpo kelima daripada Wangsa Wangchuck, yang menerima takhta daripada ayahandanya, Jigme Singye Wangchuck, pada 9 Disember 2006.[2][1]
Monarki turun-temurun Wangchuck ditubuhkan pada 17 Disember 1907, apabila Ugyen Wangchuck, yang ketika itu merupakan Penlop Trongsa, dipilih sebulat suara sebagai raja turun-temurun pertama oleh perhimpunan yang merangkumi pemimpin agama, pegawai kerajaan dan wilayah serta wakil rakyat.[4] Penubuhan monarki itu menyusuli kemerosotan sistem dwipemerintahan yang telah berkembang sejak penyatuan Bhutan oleh Zhabdrung Ngawang Namgyal pada abad ke-17. Dalam sistem terdahulu, urusan keagamaan diketuai oleh Je Khenpo, manakala pentadbiran sekular diketuai oleh Druk Desi.[7]
Institusi beraja berubah secara beransur-ansur sepanjang abad ke-20 apabila badan perwakilan dan kerajaan moden dibangunkan. Jigme Dorji Wangchuck, raja ketiga, menubuhkan Perhimpunan Kebangsaan pada 1953, manakala pada 1998 Jigme Singye Wangchuck memindahkan kuasa eksekutif kepada Majlis Menteri yang dipilih.[8] Proses pembaharuan itu membawa kepada penggubalan Perlembagaan 2008 dan pembentukan sistem demokrasi berparlimen dwikamar, dengan Druk Gyalpo kekal sebagai ketua negara.[6][9]
Gelaran dan kedudukan perlembagaan
[sunting | sunting sumber]Gelaran rasmi raja dalam bahasa Dzongkha ialah འབྲུག་རྒྱལ་པོ་ (Druk Gyalpo). Perkataan Druk merujuk kepada naga yang menjadi lambang Bhutan, manakala gyalpo bermaksud raja; gelaran itu lazim diterjemahkan sebagai "Raja Naga".[5]
Perkara 1 Perlembagaan 2008 menetapkan Bhutan sebagai sebuah monarki berperlembagaan demokratik, sementara Perkara 2 menetapkan Druk Gyalpo sebagai ketua negara dan lambang perpaduan kerajaan serta rakyat.[6] Sistem ini membezakan fungsi ketua negara daripada pentadbiran harian kerajaan. Kuasa eksekutif dilaksanakan oleh Majlis Menteri (Lhengye Zhungtshog) yang diketuai oleh Perdana Menteri, manakala Parlimen Bhutan terdiri daripada Druk Gyalpo, Majlis Kebangsaan dan Perhimpunan Kebangsaan.[9]
Perlembagaan turut mengekalkan unsur tradisi politik dan keagamaan Bhutan. Prinsip Chhoe-sid-nyi, iaitu warisan hubungan antara bidang keagamaan dan sekular, disatukan pada peribadi Druk Gyalpo, yang sebagai penganut Buddha menjadi pendukung prinsip tersebut. Pada masa yang sama, Perkara 3 menetapkan raja sebagai pelindung semua agama dan menghendaki institusi serta tokoh agama kekal terpisah daripada politik.[6]
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Sistem dwipemerintahan sebelum 1907
[sunting | sunting sumber]Pada abad ke-17, Zhabdrung Ngawang Namgyal menyatukan sebahagian besar wilayah yang membentuk Bhutan moden dan membangunkan suatu sistem dwipemerintahan. Dalam susunan tersebut, Je Khenpo berperanan sebagai ketua agama, manakala ketua pentadbiran sekular dikenali sebagai Deb Raja dan lazimnya dirujuk sebagai Druk Desi.[7][10]
Sistem itu semakin lemah mulai separuh kedua abad ke-18 apabila pemimpin wilayah memperoleh pengaruh yang lebih besar dan pertikaian dalaman menjejaskan kestabilan politik. Menjelang penghujung abad ke-19, persaingan antara pemegang kuasa wilayah dan tekanan dari luar mendorong penyatuan kuasa di bawah Ugyen Wangchuck, Penlop Trongsa yang muncul sebagai tokoh politik terkuat pada zamannya.[7]
Druk Desi bukanlah pendahulu dinasti kepada raja-raja Wangchuck dalam pengertian monarki turun-temurun. Jawatan itu merupakan sebahagian daripada struktur pentadbiran terdahulu dan sejarah pemegangnya dibincangkan secara berasingan daripada senarai Druk Gyalpo.[7][10]
Pembentukan monarki turun-temurun
[sunting | sunting sumber]
Pada 17 Disember 1907, suatu perhimpunan yang terdiri daripada golongan agama, pegawai kerajaan, penlop, dzongpon dan wakil rakyat memilih Ugyen Wangchuck sebagai raja turun-temurun pertama Bhutan. Peristiwa tersebut membentuk Wangsa Wangchuck sebagai dinasti pemerintah negara.[4] Tarikh 17 Disember kemudiannya ditetapkan sebagai Hari Kebangsaan Bhutan dalam Perlembagaan 2008.[6]
Perjanjian atau Gyenja 1907 terus mempunyai kepentingan perlembagaan kerana Perkara 2 Perlembagaan 2008 meletakkan hak pewarisan Takhta Emas pada keturunan sah Ugyen Wangchuck menurut ketetapan yang bermula daripada perjanjian tersebut.[6]
Ugyen Wangchuck memerintah dari 1907 hingga 1926 dan digantikan oleh puteranya, Jigme Wangchuck, yang memerintah hingga 1952.[11] Kedua-dua pemerintahan pertama ini mengukuhkan kesinambungan sistem monarki turun-temurun yang ditubuhkan pada 1907.
Pemodenan dan pembaharuan politik
[sunting | sunting sumber]Jigme Dorji Wangchuck, yang memerintah dari 1952 hingga 1972, dikaitkan dengan pembentukan pelbagai institusi negara moden. Perhimpunan Kebangsaan ditubuhkan pada 1953 sebagai badan perwakilan, dan sebuah Majlis Penasihat Diraja diwujudkan pada 1965. Menjelang 1968, Perhimpunan Kebangsaan telah diberikan kuasa perundangan yang lebih besar.[8] Tempoh pemerintahannya turut menyaksikan pembaharuan dalam bidang pentadbiran, kehakiman dan pembangunan sosial, serta pembukaan hubungan Bhutan dengan masyarakat antarabangsa.[12] Bhutan menjadi anggota ke-128 Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 21 September 1971.[13]
Jigme Dorji mangkat pada 1972 dan digantikan oleh puteranya, Jigme Singye Wangchuck.[14] Pada zaman raja keempat, proses penyahpusatan politik diteruskan melalui penubuhan badan pembangunan daerah pada 1981 dan badan pembangunan peringkat gewog pada 1991. Pada 1998, raja memindahkan kuasa eksekutif kepada Majlis Menteri yang dipilih, sekali gus mengurangkan penglibatan langsung institusi beraja dalam pentadbiran kerajaan.[8] Pada 2001, proses menggubal perlembagaan bertulis dimulakan sebagai sebahagian daripada peralihan kepada sistem demokrasi berperlembagaan.[8]
Peralihan takhta dan Perlembagaan 2008
[sunting | sunting sumber]
Pada 9 Disember 2006, Jigme Singye Wangchuck mengeluarkan titah diraja yang mengumumkan penurunan takhtanya dan menyerahkan takhta kepada puteranya, Jigme Khesar Namgyel Wangchuck.[2] Peralihan itu berlaku sebelum pelaksanaan penuh sistem demokrasi berperlembagaan. Perhimpunan Kebangsaan yang lama dibubarkan pada 2007 menjelang pembentukan Parlimen dwikamar yang baharu.[8]
Pada 2008, Bhutan mengadakan pilihan raya Parlimen di bawah susunan politik baharu dan Perlembagaan Kerajaan Bhutan diterima pakai pada 18 Julai 2008.[7][6] Perlembagaan tersebut mengkanunkan kedudukan Druk Gyalpo sebagai ketua negara dalam sebuah monarki berperlembagaan demokratik serta menentukan pewarisan takhta, kuasa diraja, pemangkuan dan prosedur penurunan takhta.[6]
Jigme Khesar menerima dar suci di Punakha Dzong pada 1 November 2008 dan upacara penabalannya diadakan pada 6 November 2008.[2] Baginda kekal sebagai Druk Gyalpo pada 2026.[1]
Pewarisan, pemangkuan dan penurunan takhta
[sunting | sunting sumber]Pewarisan
[sunting | sunting sumber]Perkara 2 Perlembagaan menetapkan bahawa Takhta Emas diwarisi oleh keturunan sah Ugyen Wangchuck menurut Gyenja 17 Disember 1907. Hak pewarisan terbatas kepada anak yang lahir daripada perkahwinan yang sah.[6]
Dalam garis keturunan langsung, keutamaan pada asasnya diberikan mengikut usia dengan putera mendahului puteri. Walau bagaimanapun, perlembagaan menetapkan bahawa jika putera yang lebih tua mempunyai kekurangan yang menjejaskan keupayaannya sebagai pemerintah, menjadi tanggungjawab raja untuk memilih putera atau puteri yang paling berkebolehan sebagai pewaris. Jika tiada keturunan langsung, takhta boleh beralih kepada cabang keturunan terdekat menurut aturan yang ditetapkan perlembagaan.[6]
Seseorang dalam garis pewarisan yang berkahwin dengan individu yang bukan warganegara Bhutan sejak lahir hilang kelayakan untuk mewarisi takhta. Perlembagaan turut mengecualikan seseorang yang tidak berupaya menjalankan tanggungjawab diraja akibat ketidakupayaan fizikal atau mental sebagaimana diperuntukkan dalam aturan pewarisan.[6]
Pewaris nyata semasa ialah Jigme Namgyel Wangchuck, putera sulung Jigme Khesar Namgyel Wangchuck.[3] Apabila berlaku pewarisan, pengganti menerima dar daripada Machhen Zhabdrung Ngawang Namgyal di Punakha Dzong sebelum ditabalkan di Takhta Emas.[6]
Perlembagaan juga menetapkan had usia bagi pemegang takhta. Druk Gyalpo hendaklah turun takhta apabila mencapai usia 65 tahun dan menyerahkan takhta kepada Putera atau Puteri Mahkota, dengan syarat pewaris tersebut telah mencapai umur dewasa yang ditetapkan bagi menjalankan tugas diraja.[6]
Pemangkuan dan penurunan takhta
[sunting | sunting sumber]Perlembagaan memperuntukkan mekanisme pemangkuan jika pewaris masih belum mencapai usia 21 tahun ketika berlaku pewarisan takhta, jika raja melepaskan sementara pelaksanaan prerogatif diraja, atau jika Parlimen menentukan bahawa raja tidak berupaya menjalankan tugasnya buat sementara waktu.[6]
Dalam keadaan yang memerlukan sebuah Majlis Pemangku Raja, majlis itu terdiri daripada seorang anggota kanan keluarga diraja yang dinamakan oleh Majlis Privi, Perdana Menteri, Ketua Hakim Bhutan, Speaker Perhimpunan Kebangsaan, Pengerusi Majlis Kebangsaan dan Ketua Pembangkang.[6]
Penurunan takhta secara paksa tertakluk kepada ambang perlembagaan yang tinggi. Usul boleh dikemukakan jika sekurang-kurangnya dua pertiga daripada keseluruhan anggota Parlimen berpendapat bahawa raja dengan sengaja melanggar Perlembagaan atau mengalami ketidakupayaan mental kekal. Usul itu memerlukan sokongan sekurang-kurangnya tiga perempat daripada keseluruhan anggota dalam persidangan bersama Parlimen sebelum dikemukakan kepada referendum kebangsaan. Raja hendaklah turun takhta sekiranya referendum tersebut diluluskan dengan majoriti mudah undi yang dibuang dan dikira dari seluruh dzongkhag.[6]
Perlembagaan turut menghadkan kuasa Parlimen untuk mengubah asas monarki. Peruntukan Perkara 2 mengenai institusi raja dan Perkara 1(2) mengenai bentuk pemerintahan tidak boleh dipinda tanpa referendum kebangsaan.[6]
Peranan dan kuasa perlembagaan
[sunting | sunting sumber]
Walaupun Druk Gyalpo ialah ketua negara, kuasa eksekutif kerajaan dijalankan oleh Majlis Menteri di bawah Perdana Menteri.[9] Perlembagaan pada masa yang sama mengekalkan sejumlah fungsi perlembagaan, prerogatif dan tanggungjawab khusus bagi institusi beraja.
| Bidang | Peranan | Asas perlembagaan |
|---|---|---|
| Ketua negara | Menjadi ketua negara dan lambang perpaduan kerajaan serta rakyat Bhutan. | Perkara 2(1)[6] |
| Chhoe-sid dan agama | Menjadi pendukung Chhoe-sid sebagai seorang penganut Buddha serta pelindung semua agama di Bhutan. | Perkara 2(2) dan 3(2)[6] |
| Perlembagaan | Melindungi dan menegakkan Perlembagaan demi kepentingan rakyat Bhutan. | Perkara 2(18)[6] |
| Prerogatif diraja | Menganugerahkan gelaran dan darjah kebesaran; memberikan kewarganegaraan, tanah dan bentuk kidu lain; memberikan pengampunan atau mengurangkan hukuman; serta menggunakan prerogatif lain yang dinyatakan dalam Perlembagaan. | Perkara 2(16)[6] |
| Pelantikan negara | Membuat pelantikan bagi beberapa jawatan kanan kehakiman, badan perlembagaan, pertahanan, perundangan dan pentadbiran, dengan sebahagian pelantikan dibuat berdasarkan syor institusi yang ditetapkan. | Perkara 2(19)[6] |
| Hubungan luar | Menerima tetamu negara dan melakukan lawatan negara bagi memupuk hubungan baik dengan negara lain. | Perkara 2(17)[6] |
| Kedudukan undang-undang | Tidak boleh dipertanggungjawabkan di mahkamah atas pelaksanaan jawatan diraja, dan peribadi raja ditetapkan sebagai tidak boleh dicabuli. | Perkara 2(15)[6] |
Pelantikan yang dibuat oleh raja tidak semuanya merupakan kuasa budi bicara tanpa batas. Perlembagaan menetapkan proses dan pihak yang memberikan syor bagi pelbagai jawatan. Antaranya termasuk jawatan dalam badan kehakiman, Suruhanjaya Pilihan Raya, Suruhanjaya Perkhidmatan Awam Diraja, Suruhanjaya Pencegahan Rasuah, institusi audit, angkatan pertahanan dan pentadbiran kanan kerajaan.[6]
Majlis Privi membantu dalam perkara yang berkaitan dengan keistimewaan serta kebajikan keluarga diraja, Takhta Emas dan harta mahkota. Menurut Perlembagaan, majlis tersebut mempunyai empat anggota: dua dilantik oleh Druk Gyalpo, seorang dinamakan oleh Majlis Menteri dan seorang dinamakan oleh Majlis Kebangsaan.[6]
Raja-raja Wangchuck
[sunting | sunting sumber]Sejak pembentukan monarki turun-temurun pada 1907, lima orang raja daripada Wangsa Wangchuck telah menduduki Takhta Emas Bhutan.[4][11][14][2]
| Raja | Potret | Mula | Tamat | Perkembangan utama |
|---|---|---|---|---|
| Ugyen Wangchuck | .jpg) |
1907[11] | 1926[11] | Dipilih sebulat suara sebagai raja turun-temurun pertama pada 17 Disember 1907, sekali gus menubuhkan Wangsa Wangchuck sebagai dinasti pemerintah.[4] |
| Jigme Wangchuck |  |
1926[11] | 1952[11] | Raja kedua Wangsa Wangchuck dan pengganti Ugyen Wangchuck dalam sistem pewarisan turun-temurun.[11] |
| Jigme Dorji Wangchuck | .jpg) |
1952[14] | 1972[14] | Menubuhkan Perhimpunan Kebangsaan pada 1953 dan memerintah ketika Bhutan memperluas institusi negara serta hubungan antarabangsa; Bhutan menyertai PBB pada 1971.[8][12][13] |
| Jigme Singye Wangchuck |  |
1972[14] | 2006[14] | Meneruskan penyahpusatan pentadbiran, memindahkan kuasa eksekutif kepada Majlis Menteri yang dipilih pada 1998 dan memulakan proses penggubalan perlembagaan pada 2001.[8] |
| Jigme Khesar Namgyel Wangchuck | |
2006[2] | kini[1] | Menerima takhta pada 9 Disember 2006 dan ditabalkan dalam upacara awam pada 6 November 2008, tahun yang turut menyaksikan penerimaan Perlembagaan monarki berperlembagaan demokratik.[2][6] |
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 "A Day of Prayer, Celebration, and Recognition: Samtse Dzongkhag Marks His Majesty's 46th Birth Anniversary" (dalam bahasa Inggeris). Samtse Dzongkhag Administration, Royal Government of Bhutan. 21 Februari 2026. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "11th Coronation Anniversary" (dalam bahasa Inggeris). Department of Air Transport, Royal Government of Bhutan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 "His Royal Highness, the Gyalsey, Jigme Namgyel Wangchuck, the Crown Prince of Bhutan, Happy birthday" (dalam bahasa Inggeris). National Institute for Zorig Chusum, Ministry of Education and Skills Development, Royal Government of Bhutan. 12 Mac 2024. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 "Chathrim for the Lhengye Zhungtshog, 1999" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Office of the Attorney General, Royal Government of Bhutan. 26 Julai 1999. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 "Dragon" (dalam bahasa Inggeris). Department of Culture and Dzongkha Development, Ministry of Home Affairs, Royal Government of Bhutan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 "The Constitution of the Kingdom of Bhutan" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Office of the Attorney General, Royal Government of Bhutan. 18 Julai 2008. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 "History" (dalam bahasa Inggeris). Royal Bhutanese Embassy, New Delhi, Ministry of Foreign Affairs and External Trade, Royal Government of Bhutan. 24 November 2016. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "History of Parliament" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of Bhutan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 "System of Government" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of Bhutan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 "Friendship and International Relations in the Himalayas: Bhutan, Britain, and the 1910 Treaty of Punakha". Itinerario (dalam bahasa Inggeris). Cambridge University Press. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "History of the Currency" (dalam bahasa Inggeris). Royal Monetary Authority of Bhutan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 "Press Release" (dalam bahasa Inggeris). Ministry of Foreign Affairs and External Trade, Royal Government of Bhutan. 14 November 2019. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 "About the UN in Bhutan" (dalam bahasa Inggeris). United Nations in Bhutan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "Civil Service Commission Examination (CSCE), 2011: Part III" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Royal Civil Service Commission, Royal Government of Bhutan. 30 Oktober 2011. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
Bacaan lanjut
[sunting | sunting sumber]- Dorji, Lham (2008). The Wangchuck Dynasty: 100 Years of Enlightened Monarchy (dalam bahasa Inggeris). Thimphu: The Centre for Bhutan Studies. ISBN 9789993614517.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]
- Sistem pemerintahan Bhutan di laman rasmi Parlimen Bhutan
- Perlembagaan Kerajaan Bhutan di laman Pejabat Peguam Negara Bhutan