Pergi ke kandungan

Republik Afrika Tengah

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Untuk rencana mengenai rantau geografi, sila lihat Afrika Tengah.
Republik Afrika Tengah
République centrafricaine (bahasa Perancis)
Ködörösêse tî Bêafrîka (bahasa Sango)
Bendera Republik Afrika Tengah
Bendera
Jata Republik Afrika Tengah
Jata
Cogan kata: Unité, Dignité, Travail (bahasa Perancis)
"Perpaduan, Maruah, Kerja"
Lagu kebangsaan: "La Renaissance" (bahasa Perancis)
"E Zingo" (bahasa Sango)
"Kebangkitan Semula"
Lokasi Republik Afrika Tengah
Lokasi Republik Afrika Tengah
Ibu negara
dan bandar terbesar}
Bangui
4°22′24″U 18°33′46″T / 4.37333°U 18.56278°T / 4.37333; 18.56278
Bahasa rasmiPerancis dan Sango
PemerintahRepublik kesatuan dengan sistem presiden-parlimen
• Presiden
Faustin-Archange Touadéra
Félix Moloua
Badan perundanganPerhimpunan Kebangsaan
Kemerdekaan 
daripada Perancis
• Republik autonomi
1 Disember 1958
• Diisytiharkan
13 Ogos 1960
Keluasan
• Jumlah
622,984 km2 (240,535 bt2)
Populasi
• Perkiraan 2024
6470307
• Bancian penduduk tahun 2003
3895139
• Kepadatan
10.4/km2 (26.9/sq mi)
Gini (2021)43.0[1]
sederhana
HDI (2023)0.414[2]
rendah (191)
Mata wangFranc CFA Afrika Tengah (XAF)
Zon waktuUTC+1 (Waktu Afrika Barat)
Kod panggilan+236
Kod ISO 3166CF
DPT internet.cf
Nama rasmi, bahasa, moto, lagu kebangsaan, koordinat dan keluasan:[3]

Republik Afrika Tengah (Jawi: ريڤوبليک افريکا تڠه[4]; bahasa Perancis: République centrafricaine; bahasa Sango: Ködörösêse tî Bêafrîka) ialah sebuah negara pedalaman di rantau Afrika Tengah. Negara ini bersempadan dengan Chad di utara, Sudan di timur laut, Sudan Selatan di timur, Republik Demokratik Congo dan Republik Congo di selatan serta Cameroon di barat. Ibu negara dan bandar terbesarnya ialah Bangui, yang terletak di tebing utara Sungai Ubangi. Bahasa Perancis dan bahasa Sango merupakan bahasa rasmi; Sango juga berfungsi sebagai bahasa perhubungan utama bagi penduduk daripada pelbagai kelompok bahasa.[5][3]

Republik Afrika Tengah meliputi kawasan seluas 622,984 kilometer persegi. Bentuk muka buminya terdiri terutamanya daripada dataran tinggi beralun yang memisahkan sistem saliran Lembangan Chad di utara daripada Lembangan Congo di selatan. Iklim dan tumbuhannya berubah daripada savana yang lebih kering di utara kepada hutan tropika di barat daya dan selatan. Unjuran rasmi bagi 2024 meletakkan jumlah penduduknya pada 6,470,307 orang, berbanding 3,895,139 yang direkodkan dalam bancian 2003.[6][7]

Wilayah negara ini dijajah oleh Perancis sebagai Ubangi-Shari dan kemudian menjadi sebahagian daripada Afrika Khatulistiwa Perancis. Republik autonomi ditubuhkan pada 1958 sebelum memperoleh kemerdekaan pada 13 Ogos 1960. Sejak kemerdekaan, negara ini telah mengalami beberapa pemerintahan autoritarian dan rampasan kuasa, termasuk pemerintahan Jean-Bédel Bokassa, penubuhan Empayar Afrika Tengah dan rampasan kuasa 2003 oleh François Bozizé. Serangan gabungan pemberontak Séléka pada 2012 dan 2013 mencetuskan perang saudara, keruntuhan institusi di beberapa kawasan dan keganasan antara kumpulan bersenjata yang kesannya masih dirasai.[8]

Perlembagaan baharu diluluskan melalui referendum pada 2023. Faustin-Archange Touadéra, yang mula memegang jawatan pada 2016, mengangkat sumpah bagi penggal ketiga pada 30 Mac 2026 selepas pilihan raya Disember 2025 yang dipertikaikan oleh sebahagian pembangkang. Walaupun keadaan keselamatan bertambah baik di beberapa kawasan, kumpulan bersenjata masih beroperasi dan sebahagian besar penduduk memerlukan bantuan kemanusiaan. Republik Afrika Tengah berada dalam kategori pembangunan manusia rendah, dengan nilai Indeks Pembangunan Manusia 0.414 bagi 2023, kedudukan ke-191 daripada 193 negara.[9][10][2]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Masyarakat awal dan pemerintahan Perancis

[sunting | sunting sumber]

Kawasan yang kini membentuk Republik Afrika Tengah telah lama didiami oleh masyarakat yang bertutur dalam bahasa-bahasa Ubangi, Bantu dan Sudan Tengah. Kedudukan kawasan tersebut antara lembangan Chad, Sungai Nil dan Congo menjadikannya tempat pertemuan rangkaian perdagangan serantau. Pada abad ke-19, serbuan bagi mendapatkan hamba dan perluasan kuasa kerajaan serta kesultanan dari utara dan timur menyebabkan perpindahan penduduk, konflik dan perubahan besar dalam organisasi masyarakat setempat.[8]

Perancis mula mewujudkan pos tetap di Sungai Ubangi pada penghujung abad ke-19. Bangui diasaskan sebagai pos kolonial pada 1889, manakala wilayah Ubangi-Shari dibentuk secara beransur-ansur melalui perjanjian, ekspedisi ketenteraan dan tuntutan sempadan terhadap kuasa Eropah yang lain. Pada 1910, wilayah itu dimasukkan ke dalam Afrika Khatulistiwa Perancis bersama Chad, Congo Tengah dan Gabon.[8]

Pentadbiran kolonial memberikan konsesi tanah yang luas kepada syarikat swasta bagi mengeksploitasi getah, gading dan hasil hutan. Sistem cukai, buruh paksa dan pengambilan pekerja bagi projek pengangkutan menimbulkan kematian, perpindahan dan penentangan. Antara pemberontakan terbesar ialah Perang Kongo-Wara dari 1928 hingga 1931, yang merebak di bahagian barat wilayah sebelum ditumpaskan oleh pihak berkuasa Perancis.[8]

Kemerdekaan dan pemerintahan autoritarian

[sunting | sunting sumber]
Potret Barthélemy Boganda pada 1958
Barthélemy Boganda pada 1958.

Selepas Perang Dunia Kedua, wakil rakyat dan paderi Barthélemy Boganda menjadi tokoh utama gerakan politik tempatan. Beliau mengasaskan Gerakan Evolusi Sosial Afrika Hitam atau MESAN dan memperjuangkan pembebasan politik serta penghapusan diskriminasi kolonial. Ubangi-Shari menjadi Republik Afrika Tengah yang berautonomi dalam Komuniti Perancis pada 1 Disember 1958. Boganda meninggal dunia dalam nahas pesawat pada Mac 1959, sebelum negara mencapai kemerdekaan penuh.[8]

David Dacko menjadi presiden pertama apabila kemerdekaan diisytiharkan pada 13 Ogos 1960. Pentadbirannya berkembang menjadi sistem satu parti dan menghadapi masalah kewangan serta pergantungan yang berterusan pada bantuan Perancis. Pada malam 31 Disember 1965 hingga 1 Januari 1966, ketua angkatan tentera Jean-Bédel Bokassa menggulingkan Dacko dalam suatu rampasan kuasa.[8]

Bokassa memusatkan kuasa, membubarkan atau melemahkan institusi politik dan memerintah melalui gabungan penaungan, penindasan serta hubungan rapat dengan Perancis. Pada 1976 beliau mengubah negara itu menjadi Empayar Afrika Tengah dan mengisytiharkan dirinya sebagai maharaja. Upacara pertabalannya pada Disember 1977 menggunakan sebahagian besar sumber negara dan menarik kritikan antarabangsa. Pemerintahannya turut dikaitkan dengan penahanan sewenang-wenangnya, penyeksaan dan pembunuhan lawan politik.[8]

Pada September 1979, Perancis melancarkan Operasi Barracuda ketika Bokassa berada di luar negara dan mengembalikan Dacko sebagai presiden. Dacko kemudiannya digulingkan oleh ketua tentera André Kolingba pada September 1981. Kolingba memerintah melalui jawatankuasa tentera dan kemudiannya sistem satu parti sehingga tekanan dalam negeri serta antarabangsa memaksanya menerima persaingan pelbagai parti pada awal 1990-an.[8]

Pendemokrasian dan rampasan kuasa 2003

[sunting | sunting sumber]

Pilihan raya pelbagai parti pada 1993 dimenangi oleh Ange-Félix Patassé, menandakan peralihan kuasa secara pilihan raya yang pertama sejak kemerdekaan. Walau bagaimanapun, kerajaan baharu menghadapi kekurangan hasil, tunggakan gaji, persaingan antara unit keselamatan dan ketegangan politik. Beberapa pemberontakan tentera berlaku di Bangui pada 1996 dan 1997. Pasukan pengaman serantau dan kemudiannya Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu ditempatkan bagi membantu memulihkan kestabilan.[8]

Bekas ketua tentera François Bozizé melancarkan pemberontakan selepas hubungannya dengan Patassé merosot. Pada Mac 2003, pasukannya menawan Bangui ketika Patassé berada di luar negara. Bozizé membentuk kerajaan peralihan, memenangi pilihan raya 2005 dan dipilih semula pada 2011 dalam pengundian yang dipertikaikan. Kuasa kerajaan pusat kekal lemah di luar Bangui, manakala pemberontakan, kegiatan rentas sempadan dan persaingan bagi menguasai kawasan perlombongan berterusan di utara serta timur laut.[8]

Perang saudara dan perkembangan mutakhir

[sunting | sunting sumber]

Pada penghujung 2012, gabungan kumpulan pemberontak yang dikenali sebagai Séléka mara dari timur laut dan menawan beberapa bandar. Selepas perjanjian damai gagal dilaksanakan, Séléka menawan Bangui pada 24 Mac 2013 dan Bozizé melarikan diri. Pemimpin Séléka, Michel Djotodia, mengambil alih jawatan presiden. Keruntuhan pentadbiran dan pelanggaran hak asasi manusia oleh anggota Séléka mendorong pembentukan kumpulan bersenjata anti-balaka. Konflik kemudian berkembang menjadi keganasan terhadap orang awam, termasuk pembunuhan, pemindahan paksa dan serangan yang menyasarkan komuniti berdasarkan identiti agama atau etnik.[8]

Djotodia meletakkan jawatan pada Januari 2014 dan Catherine Samba-Panza dipilih sebagai presiden peralihan. Pada September tahun itu, Misi Penstabilan Bersepadu Pelbagai Dimensi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu di Republik Afrika Tengah mengambil alih tugas pengaman utama. Touadéra memenangi pilihan raya presiden 2015–2016, tetapi kerajaan masih belum dapat memulihkan kuasanya secara seragam di seluruh negara.[8]

Pada 6 Februari 2019, kerajaan dan 14 kumpulan bersenjata menandatangani Perjanjian Politik bagi Keamanan dan Perdamaian. Pelaksanaannya menghasilkan beberapa mekanisme perkongsian kuasa dan pelucutan senjata, tetapi sering terjejas oleh pertempuran baharu serta pelanggaran perjanjian. Selepas pilihan raya Disember 2020, gabungan pemberontak cuba menghalang pengundian dan mara ke arah Bangui. Tentera kerajaan, dengan bantuan pasukan asing dan MINUSCA, kemudiannya mendapatkan semula beberapa bandar utama.[11]

Perlembagaan baharu diluluskan pada 2023. Pilihan raya presiden dan perundangan pada 28 Disember 2025 memberikan Touadéra satu lagi penggal, dan beliau mengangkat sumpah pada Mac 2026. Pembangkang mempertikaikan keadaan kempen, pengiraan undi dan perubahan perlembagaan yang membolehkannya bertanding semula.[12][9]

Geografi

[sunting | sunting sumber]
Pemandangan pusat bandar Bangui dengan Sungai Ubangi di kejauhan
Pusat Bangui, bandar terbesar dan pusat pentadbiran negara.

Republik Afrika Tengah terletak hampir di pusat geografi benua Afrika dan tidak mempunyai pantai. Dengan keluasan 622,984 kilometer persegi, negara ini lebih besar sedikit daripada Perancis metropolitan. Sempadannya sepanjang kira-kira 5,900 kilometer menghubungkannya dengan enam negara jiran.[3][6]

Sebahagian besar negara terdiri daripada dataran tinggi beralun yang membentuk legeh antara Lembangan Chad dan Lembangan Congo. Sungai-sungai di utara, termasuk cabang Sungai Chari, mengalir ke arah Tasik Chad. Di selatan, Sungai Mbomou dan Uele bergabung membentuk Sungai Ubangi, salah satu cabang utama Sungai Congo. Ubangi turut membentuk sebahagian besar sempadan dengan Republik Demokratik Congo.[6]

Kawasan barat lebih padat penduduk dan mempunyai hubungan darat yang lebih baik dengan Cameroon. Bahagian timur dan timur laut pula lebih luas, jarang penduduk dan sukar dihubungkan semasa musim hujan. Jarak yang jauh, mutu jalan yang tidak seragam serta kehadiran kumpulan bersenjata telah lama mengehadkan pentadbiran dan penyediaan perkhidmatan awam di kawasan luar bandar.[3][10]

Iklim

[sunting | sunting sumber]

Negara ini mempunyai iklim tropika dengan musim hujan dan musim kering yang ketara. Hujan lebih banyak dan musim hujan lebih panjang di selatan, manakala bahagian utara mengalami keadaan yang lebih kering serta lebih dipengaruhi oleh sistem iklim Sahel. Suhu secara amnya tinggi sepanjang tahun, dengan perbezaan bermusim yang lebih jelas di utara.[13]

Perubahan iklim dijangka meningkatkan ketidakstabilan hujan, kejadian kemarau dan risiko banjir. Pertanian yang banyak bergantung pada hujan menyebabkan pengeluaran makanan serta pendapatan isi rumah terdedah kepada perubahan musim, sementara banjir boleh memutuskan jalan dan mengasingkan komuniti.[13]

Alam sekitar dan biodiversiti

[sunting | sunting sumber]
Sekumpulan gajah hutan di kawasan lapang Dzanga Bai
Gajah hutan Afrika di Dzanga Bai, dalam kawasan perlindungan Dzanga-Sangha.

Tumbuh-tumbuhan berubah daripada savana dan hutan terbuka di utara kepada hutan hujan Congo di barat daya. Hutan selatan menjadi habitat bagi gajah hutan Afrika, gorila tanah pamah barat, cimpanzi, bongo dan pelbagai spesies burung. Kawasan perlindungan utama termasuk Rizab Khas Dzanga-Sangha, Taman Negara Dzanga-Ndoki dan Taman Negara Manovo-Gounda St Floris.[14]

Manovo-Gounda St Floris dimasukkan dalam Tapak Warisan Dunia pada 1988 kerana kepelbagaian hidupan liarnya, tetapi kekal dalam Senarai Warisan Dunia dalam Bahaya akibat pemburuan haram, ketidakamanan dan kemerosotan populasi haiwan. Kompleks Dzanga-Sangha pula menjadi bahagian Republik Afrika Tengah dalam Sangha Trinational, tapak rentas sempadan bersama Cameroon dan Republik Congo yang disenaraikan pada 2012.[15][16]

Pemburuan haram, perlombongan tidak terkawal, pembalakan, pembukaan tanah pertanian dan konflik bersenjata memberi tekanan terhadap habitat. Kelemahan kehadiran kerajaan di sesetengah kawasan turut menyukarkan pemantauan taman negara dan penguatkuasaan undang-undang pemuliharaan.[15]

Politik dan pemerintahan

[sunting | sunting sumber]

Perlembagaan dan institusi negara

[sunting | sunting sumber]
Potret Presiden Faustin-Archange Touadéra pada 2019
Presiden Faustin-Archange Touadéra pada 2019.

Republik Afrika Tengah ialah sebuah republik kesatuan. Perlembagaan yang diisytiharkan pada 30 Ogos 2023 menggantikan perlembagaan 2016. Presiden dipilih melalui hak mengundi sejagat bagi tempoh tujuh tahun dan mengetuai negara, manakala perdana menteri mengetuai kegiatan kerajaan. Perlembagaan 2023 tidak mengekalkan had dua penggal presiden yang terdapat dalam perlembagaan terdahulu.[12][9]

Kuasa perundangan dilaksanakan oleh Perhimpunan Kebangsaan, sebuah badan satu dewan. Menurut Kesatuan Antara Parlimen, jumlah statutori badan tersebut ialah 144 kerusi dan tempoh mandatnya ialah tujuh tahun. Ahli dipilih daripada kawasan pilihan raya melalui sistem pilihan raya yang memperuntukkan pusingan kedua apabila tiada calon memenuhi syarat kemenangan pada pusingan pertama.[17]

Touadéra memenangi pilihan raya presiden Disember 2025 dengan 77.9 peratus undi menurut keputusan rasmi dan mengangkat sumpah pada 30 Mac 2026. Félix Moloua, yang pertama kali menjadi perdana menteri pada 2022, dilantik semula pada 15 Mei 2026.[9][18]

Sistem kehakiman merangkumi mahkamah biasa, Mahkamah Perlembagaan dan institusi khusus. Mahkamah Jenayah Khas Republik Afrika Tengah menggabungkan hakim serta pendakwa kebangsaan dan antarabangsa bagi mengendalikan jenayah perang serta jenayah terhadap kemanusiaan yang dilakukan sejak 2003. Mahkamah Jenayah Antarabangsa juga telah menjalankan siasatan dan pendakwaan berkaitan konflik negara itu.[19]

Republik Afrika Tengah ialah anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Kesatuan Afrika, Komuniti Ekonomi Negara-Negara Afrika Tengah dan Komuniti Ekonomi dan Kewangan Afrika Tengah. Dasar luar dan keselamatannya banyak dipengaruhi oleh hubungan dengan negara jiran, Perancis, pertubuhan serantau, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan rakan keselamatan asing.[6]

Keselamatan, keadilan dan hak asasi manusia

[sunting | sunting sumber]

Walaupun pertempuran berkurang di beberapa kawasan pada 2025, keselamatan masih tidak seragam. Kumpulan bersenjata terus beroperasi terutama di kawasan perlombongan, sempadan dan laluan pemindahan ternakan. Orang awam menghadapi pembunuhan, penculikan, keganasan seksual, pemerasan dan pemindahan paksa yang dilakukan oleh pelbagai pihak dalam konflik.[19]

MINUSCA menjalankan tugas perlindungan orang awam, menyokong proses politik dan membantu peluasan semula pentadbiran negara. Angkatan tentera dan pasukan keselamatan dalam negeri pula dibina semula dengan bantuan rakan antarabangsa. Walau bagaimanapun, masalah disiplin, kekurangan sumber dan dakwaan pelanggaran hak asasi manusia kekal menjadi cabaran.[11][19]

Pada 2026, Pejabat Penyelarasan Hal Ehwal Kemanusiaan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menganggarkan bahawa kira-kira 2.3 juta orang, bersamaan 36 peratus penduduk, memerlukan bantuan kemanusiaan. Keperluan utama meliputi makanan, penjagaan kesihatan, air bersih, perlindungan dan pendidikan bagi penduduk yang dipindahkan serta komuniti tuan rumah.[10]

Pembahagian pentadbiran

[sunting | sunting sumber]
Peta yang menunjukkan 20 prefektur Republik Afrika Tengah selepas pembaharuan 2021
Dua puluh prefektur selepas pembaharuan pentadbiran 2021.

Undang-Undang No. 21.001 bertarikh 21 Januari 2021 menyusun wilayah negara kepada tujuh wilayah pentadbiran, 20 prefektur dan 85 subprefektur. Pembaharuan tersebut mewujudkan prefektur Bangui, Lim-Pendé, Mambéré dan Ouham-Fafa serta mengubah beberapa sempadan pentadbiran terdahulu.[20]

Prefektur, wilayah pentadbiran, pusat pentadbiran dan unjuran penduduk 2024
Prefektur Wilayah Pusat pentadbiran[3] Penduduk, unjuran 2024[7] Catatan
Bamingui-Bangoran Fertit Ndélé 85,472
Bangui Bas-Oubangui Bangui 1,464,921 Ibu negara dan prefektur
Basse-Kotto Haut-Oubangui Mobaye 393,276
Haute-Kotto Fertit Bria 144,289
Haut-Mbomou Haut-Oubangui Obo 59,225
Kémo Kagas Sibut 197,538
Lim-Pendé Yadé Paoua 469,545 Dibentuk pada 2021
Lobaye Plateaux Mbaïki 361,289
Mambéré Équateur Carnot 324,406 Dibentuk pada 2021
Mambéré-Kadéï Équateur Berbérati 281,286
Mbomou Haut-Oubangui Bangassou 267,647
Nana-Grébizi Kagas Kaga-Bandoro 232,205
Nana-Mambéré Équateur Bouar 371,863
Ombella-M'Poko Plateaux Boali 292,618
Ouaka Kagas Bambari 459,412
Ouham Yadé Bossangoa 329,645
Ouham-Fafa Yadé Batangafo 239,157 Dibentuk pada 2021
Ouham-Pendé Yadé Bozoum 254,649
Sangha-Mbaéré Équateur Nola 152,675
Vakaga Fertit Birao 89,189
Jumlah 6,470,307 Unjuran kebangsaan 2024

Prefektur dibahagikan kepada subprefektur dan seterusnya kepada komun. Bangui mempunyai kedudukan khas sebagai ibu negara serta prefektur dan dibahagikan kepada kawasan bandar. Ketua prefektur dan pegawai pentadbiran tempatan dilantik atau berfungsi dalam rangka pentadbiran pusat, manakala proses pemulihan kerajaan tempatan yang dipilih masih berkait rapat dengan pembaharuan pentadbiran serta keadaan keselamatan.[20]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]
Tapak perlombongan berlian secara kecil-kecilan di Republik Afrika Tengah
Tapak perlombongan berlian secara kecil-kecilan berhampiran Bomandoro pada 2014.

Ekonomi Republik Afrika Tengah berasaskan pertanian sara diri, penternakan, perhutanan, perdagangan kecil dan perlombongan. Sebahagian besar pekerjaan dan pengeluaran berlaku dalam sektor tidak formal. Ubi kayu, jagung, sorgum, kacang tanah dan padi ditanam bagi kegunaan tempatan, manakala kapas serta kopi pernah menjadi tanaman eksport penting. Kayu balak, emas dan berlian merupakan antara hasil eksport utama.[21][6]

Negara ini mempunyai sumber mineral dan hutan yang besar, tetapi pengeluarannya dibatasi oleh ketidakamanan, kekurangan tenaga, kos pengangkutan, kemudahan kredit yang terhad dan kelemahan pentadbiran. Perlombongan emas serta berlian secara kecil-kecilan menyediakan pendapatan kepada banyak komuniti, namun sebahagian kegiatan berlaku di luar kawal selia rasmi dan boleh menjadi sumber pembiayaan bagi rangkaian bersenjata.[21][19]

Bank Dunia menganggarkan pertumbuhan keluaran dalam negeri kasar benar sebanyak 4.5 peratus pada 2025, disokong oleh peningkatan eksport emas dan bekalan bahan api yang lebih baik. Walau bagaimanapun, keluaran benar per kapita dianggarkan sekitar AS$394, manakala 67.5 peratus penduduk hidup di bawah garis kemiskinan AS$3 sehari berdasarkan pariti kuasa beli 2021. Angka tersebut menunjukkan bahawa pemulihan ekonomi belum diterjemahkan secara meluas kepada peningkatan taraf hidup.[21]

Republik Afrika Tengah ialah anggota Komuniti Ekonomi dan Kewangan Afrika Tengah dan menggunakan Franc CFA Afrika Tengah, yang dikeluarkan oleh Bank Negara-negara Afrika Tengah. Dasar monetarinya ditentukan pada peringkat serantau, manakala kadar pertukaran Franc CFA dikaitkan dengan euro melalui susunan monetari antara anggota kesatuan dan Perancis.[6]

Ketidaksamaan pendapatan turut kekal tinggi. Data terkini Bank Dunia merekodkan pekali Gini sebanyak 43.0 bagi 2021. Angka ini tidak dibandingkan secara langsung dengan siri lama dalam kotak info kerana perbezaan tahun, liputan kajian dan kemungkinan perubahan kaedah.[1]

Pengangkutan dan prasarana

[sunting | sunting sumber]
Pesawat dan bangunan terminal di Lapangan Terbang Antarabangsa Bangui M'Poko
Lapangan Terbang Antarabangsa Bangui M'Poko pada 2016.

Pengangkutan jalan raya merupakan asas hubungan dalam negeri dan perdagangan antarabangsa. Laluan terpenting menghubungkan Bangui dengan sempadan Cameroon dan seterusnya ke pelabuhan Douala. Koridor ekonomi Douala–Bangui sepanjang lebih 1,400 kilometer membawa lebih 80 peratus perdagangan luar Republik Afrika Tengah. Pada Jun 2026, Bank Dunia meluluskan program serantau untuk membaiki jalan, kemudahan sempadan, keselamatan pengangkutan dan perkhidmatan perdagangan di sepanjang koridor tersebut.[22]

Banyak jalan di luar laluan utama tidak berturap dan mungkin sukar digunakan ketika musim hujan. Ketiadaan penyelenggaraan, jambatan yang rosak, sekatan keselamatan dan pemeriksaan tidak rasmi meningkatkan masa serta kos perjalanan. Kekangan tersebut juga menjejaskan penghantaran makanan, ubat-ubatan dan bantuan kemanusiaan ke kawasan pedalaman.[10][22]

Sungai Ubangi menyediakan hubungan bermusim antara Bangui, Republik Demokratik Congo dan rangkaian Sungai Congo. Paras air yang rendah semasa musim kering, kemudahan pelabuhan yang terhad dan pemendapan sungai mengehadkan kebolehpercayaan pengangkutan air. Projek serantau telah dirancang untuk memperbaiki navigasi, keselamatan dan kemudahan pelabuhan di lembangan Congo–Ubangi.[23]

Bekalan elektrik yang terhad dan gangguan bekalan yang kerap menjadi kekangan besar kepada rumah tangga, perkhidmatan awam dan perusahaan. Rangkaian telekomunikasi tertumpu di Bangui serta bandar-bandar utama dan mempunyai liputan yang lebih rendah di kawasan luar bandar. Kod panggilan antarabangsa negara ialah +236, manakala domain peringkat tinggi kod negaranya ialah .cf.[21][24][25]

Demografi

[sunting | sunting sumber]

Bancian penduduk lengkap pada 2003 merekodkan 3,895,139 orang. Oleh sebab perubahan penduduk, perpindahan akibat konflik dan kekurangan bancian kebangsaan yang lebih baharu, angka semasa perlu dianggap sebagai anggaran atau unjuran. Institut statistik negara mengunjurkan 6,470,307 penduduk pada 2024, dengan 1,464,921 daripadanya berada di prefektur Bangui.[6][7]

Taburan penduduk sangat tidak sekata. Bangui serta kawasan barat dan tengah mempunyai penduduk yang lebih ramai, manakala prefektur timur laut seperti Vakaga dan Haut-Mbomou mempunyai jumlah penduduk yang jauh lebih kecil berbanding keluasan wilayahnya. Konflik telah menghasilkan pemindahan dalaman dan penghijrahan ke Cameroon, Chad, Republik Demokratik Congo serta negara jiran yang lain.[7][10]

Bahasa dan masyarakat

[sunting | sunting sumber]

Penduduk Republik Afrika Tengah terdiri daripada pelbagai masyarakat etnolinguistik, termasuk kelompok Gbaya, Banda, Mandjia, Sara, Mbaka, Yakoma, Zandé dan masyarakat Aka. Identiti sosial turut dibentuk oleh kawasan asal, bahasa, pekerjaan, agama dan sejarah perpindahan. Kategori etnik tidak semestinya mempunyai sempadan yang tetap dan tidak wajar disamakan secara langsung dengan kesetiaan politik atau agama.[8]

Bahasa Sango dan bahasa Perancis ialah bahasa rasmi. Sango berasal daripada bahasa perdagangan di kawasan Sungai Ubangi dan kini digunakan secara meluas dalam komunikasi harian, penyiaran, gereja, perdagangan dan politik. Bahasa Perancis lebih menonjol dalam pentadbiran, perundangan, pendidikan formal dan hubungan antarabangsa. Puluhan bahasa tempatan lain terus digunakan dalam keluarga serta komuniti masing-masing.[3]

Agama

[sunting | sunting sumber]

Agama Kristian dianuti oleh majoriti penduduk, dengan komuniti Protestan dan Katolik yang besar. Islam mempunyai sejarah panjang terutama dalam perdagangan, penternakan dan masyarakat di bahagian utara serta timur. Kepercayaan dan amalan tempatan juga boleh diamalkan secara tersendiri atau bersama agama Kristian dan Islam.[26]

Laporan kebebasan beragama Amerika Syarikat bagi 2023 memetik anggaran bahawa kira-kira 61 peratus penduduk ialah Protestan, 28 peratus Katolik dan 9 peratus Muslim. Angka tersebut merupakan anggaran, bukannya hasil bancian agama kebangsaan. Konflik sejak 2013 kadangkala mengambil bentuk keganasan antara komuniti agama, tetapi turut didorong oleh perebutan kuasa, kawalan sumber, pertikaian setempat dan tindakan kumpulan bersenjata.[26][19]

Kesihatan

[sunting | sunting sumber]

Sistem kesihatan menghadapi kekurangan kakitangan, ubat-ubatan, kemudahan, pengangkutan dan pembiayaan. Banyak pusat kesihatan tertumpu di bandar, sementara penduduk luar bandar mungkin perlu menempuh jarak yang jauh atau melalui kawasan tidak selamat. Konflik dan pemindahan penduduk turut mengganggu program vaksinasi, penjagaan ibu serta anak dan rawatan penyakit berjangkit.[10]

Menurut data yang digunakan dalam Laporan Pembangunan Manusia 2025, jangka hayat ketika lahir ialah 57.4 tahun pada 2023. Tahap ini mencerminkan beban penyakit berjangkit, kekurangan zat makanan, kematian ibu dan bayi serta akses kesihatan yang terbatas, di samping kesan konflik yang berpanjangan.[2]

Pendidikan

[sunting | sunting sumber]

Pendidikan rendah secara rasmi merupakan bahagian asas sistem pendidikan negara, diikuti pendidikan menengah dan pendidikan tinggi. Bahasa Perancis menjadi bahasa utama pengajaran formal, manakala Sango digunakan dalam komunikasi dan beberapa program pendidikan. Sekolah menghadapi kekurangan guru terlatih, bahan pembelajaran, bangunan yang sesuai dan kemudahan air serta kebersihan.[27]

Taklimat data UNESCO yang diterbitkan pada 2026 menganggarkan bahawa 53.7 peratus kanak-kanak dan remaja dalam lingkungan umur persekolahan bagi semua peringkat berada di luar sekolah, bersamaan kira-kira 1.04 juta orang. Kadarnya dianggarkan 56 peratus dalam kalangan perempuan dan 51.4 peratus dalam kalangan lelaki. Ketidakamanan, kemiskinan, perpindahan penduduk dan perkahwinan awal merupakan antara halangan yang menjejaskan kesinambungan pendidikan.[27]

Institusi pendidikan tinggi utama ialah Universiti Bangui, yang ditubuhkan pada 1969. Universiti tersebut menyediakan program dalam bidang kemanusiaan, sains, undang-undang, ekonomi, perubatan dan latihan profesional, tetapi menghadapi kekangan kemudahan, pembiayaan serta kapasiti penyelidikan.[8]

Kebudayaan

[sunting | sunting sumber]
Anggota masyarakat Aka menyediakan api di sebuah perkhemahan hutan
Anggota masyarakat Aka menyediakan api di sebuah perkhemahan hutan di Rizab Khas Dzanga-Sangha.

Kebudayaan Republik Afrika Tengah mencerminkan kepelbagaian bahasa dan sejarah masyarakatnya. Tradisi lisan, penceritaan, peribahasa, muzik, tarian dan upacara komuniti berperanan dalam pemindahan pengetahuan serta ingatan sejarah. Sango dan bahasa-bahasa tempatan digunakan bersama bahasa Perancis dalam muzik popular, teater, kesusasteraan dan penyiaran.[8]

Nyanyian polifoni masyarakat Aka terkenal kerana jalinan beberapa bahagian vokal, teknik improvisasi dan hubungan rapatnya dengan kegiatan sosial serta persekitaran hutan. UNESCO mengisytiharkannya sebagai Warisan Lisan dan Tidak Ketara Kemanusiaan pada 2003 dan memasukkannya dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan pada 2008.[28]

Muzik bandar menggabungkan unsur Sango, Congo, Cameroon dan muzik gereja. Seni ukiran, anyaman, tembikar dan penghasilan alat muzik terus diamalkan, walaupun pengeluaran serta pemeliharaan kebudayaan telah terjejas oleh pemindahan penduduk, kehilangan mata pencarian dan kemusnahan institusi semasa konflik.[8]

Hari kemerdekaan disambut pada 13 Ogos. Lagu kebangsaan, La Renaissance dalam bahasa Perancis dan E Zingo dalam bahasa Sango, digubah dengan lirik yang dikaitkan dengan Barthélemy Boganda dan muzik oleh Herbert Pepper.[3]

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. 1 2 "Gini index: Central African Republic" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  2. 1 2 3 Human Development Report 2025: Table 1, Human Development Index and its components (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 2025. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Central African Republic: Toponymic Factfile (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Permanent Committee on Geographical Names. November 2023. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  4. ↑ "Republik Afrika Tengah". Wikikamus bahasa Melayu. Dicapai pada 4 Ogos 2026. Ejaan Jawi: ريڤوبليک افريکا تڠه Ejaan kata republik dan tengah turut sepadan dengan bentuk yang direkodkan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka: "republik". Pusat Rujukan Persuratan Melayu. Dewan Bahasa dan Pustaka. Dicapai pada 4 Ogos 2026. dan "tengah". Pusat Rujukan Persuratan Melayu. Dewan Bahasa dan Pustaka. Dicapai pada 4 Ogos 2026..
  5. ↑ "Carian umum: Afrika". Pusat Rujukan Persuratan Melayu. Dewan Bahasa dan Pustaka. Dicapai pada 4 Ogos 2026. Padanan “Central African Republic” dalam bahasa Melayu ialah Republik Afrika Tengah.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 "Centrafrique" (dalam bahasa Perancis). Bank Negara-negara Afrika Tengah. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  7. 1 2 3 4 "Population de la République Centrafricaine en 2021 et 2024" (dalam bahasa Perancis). Institut centrafricain des statistiques et des études économiques et sociales. 21 Oktober 2024. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Bradshaw, Richard; Fandos-Rius, Juan (2016). Historical Dictionary of the Central African Republic (dalam bahasa Inggeris). Rowman & Littlefield. ISBN 9780810879911.
  9. 1 2 3 4 "Central African Republic president sworn in for third term after disputed election". Associated Press (dalam bahasa Inggeris). 30 Mac 2026. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  10. 1 2 3 4 5 6 "Central African Republic" (dalam bahasa Inggeris). Pejabat Penyelarasan Hal Ehwal Kemanusiaan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  11. 1 2 "Conflict update: Gains amid uncertainty in the Central African Republic" (dalam bahasa Inggeris). United Nations Peacekeeping. 4 November 2025. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  12. 1 2 "Constitution de la République Centrafricaine" (dalam bahasa Perancis). Refworld. 30 Ogos 2023. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  13. 1 2 Climate Risk Country Profile: Central African Republic (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  14. ↑ "Central African Republic" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  15. 1 2 "Manovo-Gounda St Floris National Park" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  16. ↑ "Sangha Trinational" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  17. ↑ "Central African Republic: National Assembly" (dalam bahasa Inggeris). Kesatuan Antara Parlimen. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  18. ↑ "Central African Republic reappoints Félix Moloua as prime minister". Xinhua (dalam bahasa Inggeris). 16 Mei 2026. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  19. 1 2 3 4 5 "World Report 2026: Central African Republic" (dalam bahasa Inggeris). Human Rights Watch. 2026. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  20. 1 2 Cadre de gestion environnementale et sociale du Projet d'investissement et de compétitivité des entreprises pour l'emploi (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Perancis). Kementerian Kewangan dan Belanjawan Republik Afrika Tengah. Januari 2022. m/s. 24–25. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  21. 1 2 3 4 Macro Poverty Outlook: Central African Republic (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. April 2026. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  22. 1 2 "World Bank approves US$1.12 billion program to modernize the Douala-Bangui economic corridor" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. 12 Jun 2026. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  23. ↑ Congo–Ubangi River Transport Project: Concept Project Information Document (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. 9 Disember 2021. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  24. ↑ Central African Rep. (country code +236) (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Kesatuan Telekomunikasi Antarabangsa. 14 November 2025. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  25. ↑ ".cf Domain Delegation Data" (dalam bahasa Inggeris). Internet Assigned Numbers Authority. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  26. 1 2 2023 Report on International Religious Freedom: Central African Republic (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Jabatan Negara Amerika Syarikat. 2024. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  27. 1 2 Tefera, Lidiya; Wodon, Quentin (Mac 2026). Central African Republic: Trends in the Rates and Number of Children Out of School by Education Level and Gender (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). UNESCO International Institute for Capacity Building in Africa. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  28. ↑ "Polyphonic singing of the Aka Pygmies of Central Africa" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 4 Ogos 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Republik_Afrika_Tengah&oldid=6919992"