Sarawak

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari
Flag of Malaysia.svg
Negeri-negeri di Malaysia
نڬري٢ دمليسيا
Sarawak Bumi Kenyalang
砂拉越
سراوق بومي کڽالڠ
Bendera Sarawak Lambang Sarawak
Bendera Lambang
Cogan kata: Bersatu, Berusaha, Berbakti
Lagu negeri: Ibu Pertiwiku
Lokasi Sarawak
Ibu negeri Kuching
Parti memerintah Barisan Nasional (PBB)
 - Yang di-Pertua T.Y.T Tun Pehin Sri Abdul Taib bin Mahmud
 - Ketua Menteri Y.A.B Datuk Amar Abang Johari Tun Openg
Sejarah  
 - Kesultanan Brunei Abad ke-15[1] 
 - Dinasti Brooke 1841 
 - Pendudukan Jepun 1941-1945 
 - Jajahan Mahkota British 1946 
 - Pembentukan Persekutuan Malaysia 1963[2][3][4] 
Keluasan
 - Jumlah 124,450 km²
Populasi
 - banci 2010 2,471,140 [5]
 - Kepadatan 20/km²
Kod panggilan kebangsaan 082 Bahagian Kuching & Bahagian Samarahan
083 Bahagian Sri Aman & Bahagian Betong
084 Bahagian Sarikei, Bahagian Sibu, Bahagian Mukah & Bahagian Kapit
085 Bahagian Miri & Bahagian Limbang
086 Bahagian Bintulu
Poskod kebangsaan 93xxx hingga 98xxx
Huruf pertama plat kenderaan QA,QK,QSG,QAA_A Bahagian Kuching
QC Bahagian Samarahan
QB Bahagian Sri Aman
QB Bahagian Betong
QR Bahagian Sarikei
QS,QS_A Bahagian Sibu
QS,QS_A Bahagian Mukah
QT Bahagian Bintulu
QP Bahagian Kapit
QM Bahagian Miri
QL Bahagian Limbang
Laman sesawang: www.sarawak.gov.my

Sarawak (/səˈrɑːwɒk/; bahasa Melayu: [saˈrawaʔ]) merupakan sebuah negeri terbesar di Malaysia. Sebelum pembentukan negara Malaysia, Sarawak telah bebas dari kolonial British pada 22 Julai 1963. Pada peringkat awalnya, Sarawak merupakan sebuah wilayah yang bergabung bersama-sama Sabah, Singapura dan Tanah Melayu membentuk negara Malaysia pada 16 September 1963. Akibat masalah ekonomi dan politik, idea penggabungan telah diterima oleh masyarakat Sarawak. Sarawak memiliki kawasan yang terbesar di Malaysia. Sarawak, Labuan dan Sabah dikenali sebagai Malaysia Timur.[6][7]

Penghunian manusia yang paling awal di Sarawak di Gua Niah bermula pada 40,000 tahun. Satu siri seramik Cina bertarikh dari abad ke-8 hingga ke-13 Masihi telah ditemui di tapak arkeologi Santubong. Wilayah pesisir Sarawak berada di bawah pengaruh Empayar Brunei pada abad ke-16. Pada tahun 1839, James Brooke, seorang penjelajah British, tiba di Sarawak. Beliau dan keturunannya memerintah negeri itu dari 1841 hingga 1946. Semasa Perang Dunia II, ia telah diduduki oleh Jepun selama tiga tahun. Selepas perang, Rajah Putih yang terakhir, Charles Vyner Brooke, menyerahkan Sarawak ke Britain, dan pada tahun 1946 ia menjadi Koloni Mahkota British. Pada 22 Julai 1963, Sarawak telah diberikan kerajaan sendiri oleh British dan kemudiannya menjadi salah seorang anggota pengasas Persekutuan Malaysia, yang ditubuhkan pada 16 September 1963. Namun, persekutuan itu ditentang oleh Indonesia yang membawa kepada konfrontasi selama tiga tahun. Penciptaan Persekutuan juga mengakibatkan pemberontakan komunis yang berlangsung hingga tahun 1990.

Ketua negara adalah Gabenor, juga dikenali sebagai Yang di-Pertua Negeri, manakala ketua kerajaan adalah Ketua Menteri. Sarawak dibahagikan kepada bahagian pentadbiran, dan daerah-daerah, yang dikawal oleh sebuah sistem yang dipodelkan dengan teliti pada sistem parlimen Westminster dan merupakan sistem perundangan negeri terawal di Malaysia.

Kerana sumber semula jadinya, Sarawak mengkhususkan dalam eksport minyak dan gas, kayu dan kelapa sawit, tetapi juga memiliki sektor perkilangan, tenaga dan pelancongan yang kuat. Ia bersifat etnik, budaya, dan linguistik; Kumpulan etnik utama termasuk Iban, Melayu, Cina, Melanau, Bidayuh dan Orang Ulu. Bahasa Melayu dan Inggeris adalah dua bahasa rasmi negeri ini; Tidak ada agama rasmi.

Etimologi[sunting | sunting sumber]

Burung Enggang Badak adalah burung negeri Sarawak.

Penjelasan yang diterima umum dari nama negara adalah bahawa ia berasal dari perkataan Melayu Sarawak serawak, yang bermaksud antimoni. Penjelasan alternatif yang popular adalah penguncupan empat kata Melayu yang kononnya diucapkan oleh Pangeran Muda Hashim (paman kepada Sultan Brunei), "Saya serah pada awak", ketika beliau memberikan Sarawak kepada James Brooke, seorang penjelajah Inggeris pada tahun 1841. James Brooke kemudian menjadi yang pertama dari dinasti Rajah Putih untuk mengawal Sarawak.[8] Walau bagaimanapun, penjelasan yang kedua adalah tidak betul: wilayah itu telah dinamakan Sarawak sebelum ketibaan James Brooke, dan perkataan awak itu bukan dalam perbendaharaan kata Bahasa Melayu Sarawak sebelum pembentukan Malaysia.[9]

Sarawak digelar Bumi Kenyalang. Burung-burung ini adalah simbol-simbol budaya yang penting bagi masyarakat Dayak, yang mewakili semangat Tuhan. Ia juga dipercayai bahawa jika sebuah tanduk kelihatan terbang di atas kediaman, ia akan membawa nasib baik kepada masyarakat setempat. Sarawak mempunyai lapan daripada lima puluh empat spesis tanduk di dunia, dan Burung Enggang Badak adalah burung negeri Sarawak.[10]

Sejarah[sunting | sunting sumber]

James Brooke, Raja ke Sarawak.


Pada penghujung abad ke 15, kepulauan Borneo dan sebahagian dari Kepulauan Filipina diperintah oleh Kesultanan Brunei. Pada peringkat awal sejarah pembentukan negeri Sarawak, istilah Sarawak merujuk kepada kawasan yang kini dikenali dengan nama Kuching. Pembentukan negeri Sarawak yang bermula di bawah pemerintahan Kesultanan Brunei selepas wilayah Sarawak (kini Kuching) dibuka oleh Pangeran Muda Tengah bin Sultan Muhammad Hasan, Sultan Brunei ke-9. Wilayah Sarawak terkenal dengan gelaran Darul Hana telah didirikan secara rasmi sebagai sebuah Kesultanan Islam selepas Pangeran Muda Tengah bin Sultan Muhammad Hasan ditabalkan menjadi Sultan Pertama Sarawak. 

Lebih dari 150 tahun yang lalu,Sarawak merupakan sebahagian daripada wilayah Kesultanan Brunei. Sarawak yang kaya dengan sumber alam menyebabkan James Brooke berusaha untuk menguasai Sarawak.Cita-citanya tercapai setelah beliau berjaya mengatasi kebangkitan rakyat tempatan terhadap pemerintahan wakil Kesultanan Brunei.Keluarga Brooke telah memerintah Sarawak sebagai Raja Putih Sarawak.Dari tahun 1841 hingga 1941,Sarawak telah diperintah oleh James Brooke,Charles Brooke dan Charles Vyner Brooke.


Pada akhir kurun ke-15,Sarawak berada di bawah pengaruh Kesultanan Brunei.[1] Pembesar-pembesar tempatan telah dilantik oleh sultan Brunei untuk mentadbir Sarawak.Mereka berkuasa mentadbir Sarawak tanpa campur tangan Kesultanan Brunei.


Walau bagaimanapun pada kurun ke-19,sultan Brunei telah melantik seorang pembesar Brunei iaitu Pangeran Indera Mahkota sebagai wakil pemerintah Kesultanan Brunei di Sarawak.Beliau telah mengambil alih kuasa politik pembesar tempatan.Pangeran Indera Mahkota telah memerintah dengan tidak adil,ini menyebabkan penduduk tempatan tidak puas hati.Berikutan kegagalan beliau itu,sultan Brunei telah menghantar Pangeran Raja Muda Hashim untuk membantu Pangeran Indera Mahkota menamatkan kebangkitan penduduk tempatan.


Pada tahun 1840,Pangeran Raja Muda Hashim menerima kunjungan seorang pedagang British ynag bernama James Brooke..Beliau telah menerima bantuan daripada James Brooke untuk menamatkan kebangkitan tersebut.Pangeran Raja Muda Hashim berjanji akan melantik James Brooke menjadi Gabenor Sarawak sekiranya kebangkitan itu dapat ditamatkan.Dengan bantuan dan kekuatan tentera James Brooke,Pangeran Raja Muda Hashim berjaya menamatkan kebangkitan rakyat Sarawak.Pangeran Raja Muda Hashim menyedari tindakannya melantik James Brooke sebagai Gabenor Sarawak tidak akan mendapat persetujuan Sultan Brunei.Oleh itu,dia melengahkan pelantikan James Brooke.Tindakannya menyebabkan James Brooke marah lalu membedil bandar Kuching.Keadaan ini memaksa Pangeran Raja Muda Hashim melantik James Brooke menjadi Gabenor dan Raja Sarawak yang pertama.

Pada tahun 1842,James Brooke menghadap Sultan Brunei bagi mengesahkan kedudukannya.Pada tahun 1846,James Brooke telah diiktiraf oleh Sultan Brunei sebagai Raja Sarawak yang merdeka.

Politik[sunting | sunting sumber]

Sarawak diperintah oleh kerajaan Barisan Nasional.

Pembahagian bahagian[sunting | sunting sumber]

██ Limbang
██ Miri
██ Bintulu
██ Kapit
██ Sibu
██ Mukah
██ Sarikei
██ Betong
██ Sri Aman
██ Samarahan
██ Kuching
██ Serian

Terdapat duabelas (12) pembahagian bahagian di negeri Sarawak.

Garis Masa Penyerahan Sarawak Kepada James Brooke[sunting | sunting sumber]

Tahun Peristiwa
1836 Kebangkitan menentang pemerintahan wakil Kesultanan Brunei di Sarawak
1840 Pangeran Raja Muda Hashim Meminta Bantuan James Brooke untuk menamatkan penentangan di Sarawak
1841 Pangeran Raja Muda Hashim melantik James Brooke sebagai Gebenor dan Raja Sarawak
1842 Sultan Brunei mengiktiraf perjanjian antara Pangeran Raja Muda Hashim dan James Brooke
1846 Sultan Brunei mengiktiraf James Brooke sebagai Raja Sarawak yang merdeka

Kerajaan negeri[sunting | sunting sumber]

Seorang pemuda Dayak muda memainkan alatan muzik tradisional sapeh

Sarawak ditadbir oleh Dewan Undangan Negeri dan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri sendiri. Dewan Undangan Negeri merupakan kuasa tertinggi dalam menetapkan polisi di dalam negeri. Ahli Dewan Undangan Negeri bertanggungjawab kepada Dewan Undangan Negeri yang diwakili oleh pelbagai orang yang dilantik setiap lima tahun. Ia diketuai oleh Yang di-Pertua Negeri yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong Malaysia.

Jabatan Ketua Menteri adalah tiang pentadbiran negeri yang meletakkan pejabat Ketua Menteri, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri serta lain-lain jabatan.

Geografi[sunting | sunting sumber]

Kuching ialah ibu negeri Sarawak, Malaysia yang terletak disepanjang Sungai Sarawak, lebih tepat dikawasan muara sungai. Dalam gambar tertera Bangunan Dewan Undangan Negeri Sarawak.

Sarawak merupakan salah satu daripada dua wilayah yang membentuk Malaysia Timur.

Sarawak berada dalam kawasan tropika dengan iklim khatulistiwa yang panas dan lembap sepanjang tahun. Hutan Sarawak adalah sumber dan aset yang paling penting.

Sarawak mempunyai 12 bahagian keseluruhannya (Kuching, Sri Aman, Sibu, Miri, Limbang, Sarikei, Kapit, Kota Samarahan, Bintulu, Mukah, Betong dan Serian). Setiap bahagian ditadbir oleh seorang Residen dan dibahagikan kepada dua ke empat kawasan.

Sarawak dipisahkan sejauh 600Km dari Semenanjung Malaysia oleh Laut Cina Selatan di sebelah barat dan bersempadan dengan negeri Sabah di timur laut, kesultanan Brunei di utara dan Kalimantan, Indonesia di sebelah timur.

Bandar-bandar utama di negeri Sarawak adalah Kuching (pop. 700,000), Miri (pop. 358,000), Sibu (pop. 257,000), Bintulu (pop. 200,000), Sarikei (pop. 56,798), Sri Aman (pop. 64,905) dan Limbang (pop. 40,959). Kini, Sarawak mempunyai dua buah bandar raya utama, iaitu Kuching dan Miri. Kuching telah diisytiharkan sebagai bandar raya pada 1 Ogos 1988 manakala Miri mendapat status bandar raya pada 20 Mei 2005.

Senarai TYT Yang di-Pertua Negeri Sarawak[sunting | sunting sumber]

Nama Mula berkhidmat Tamat berkhidmat
Tun Abang Haji Openg 1963 1969
Tun Tuanku Bujang Tuanku Othman 1969 1977
Tun Abang Muhammad Salahuddin 1977 1981
Tun Abdul Rahman Ya'kub 1981 1985
Tun Ahmad Zaidi Adruce 1985 2000
Tun Abang Muhammad Salahuddin 2001 2014
Tun Pehin Sri Haji Abdul Taib Mahmud 2014 kini

Ekonomi dan budaya[sunting | sunting sumber]

Rencana utama: Ekonomi Sarawak

Di Sarawak terdapat banyak kaum etnik. Kaum etnik yang terbesar di Sarawak ialah Iban. Bidayuh, Kenyah,Kayan, Kedayan, Penan, Kelabit, Bisaya, Lun Bawang, Melayu, Melanau dan banyak lagi.

Penduduk terkenal[sunting | sunting sumber]

Pemuzik/kugiran dari Sarawak[sunting | sunting sumber]

Lihat juga[sunting | sunting sumber]

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  1. ^ a b Rozan Yunos (28 Disember 2008). "Sultan Tengah — Sarawak's first Sultan". The Brunei Times. Diarkibkan daripada original pada 3 April 2014. Dicapai pada 3 April 2014. 
  2. ^ "No.10760: Agreement relating to Malaysia" (pdf). United Nations Treaty Collection. United Nations. 1963. Dicapai pada 2010-07-29.  Parameter |month= tidak diketahui diabaikan (bantuan)
  3. ^ United Nations list of Non-Self-Governing Territories, North Borneo and Sarawak
  4. ^ Ahli Negara Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu
  5. ^ http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf
  6. ^ United Nations Treaty Series No. 8029, Manila Accord between Philippnes, Federation of Malaya and Iindonesia (31 JULY 1963)
  7. ^ United Nations Treaty Series No. 8809, Agreement relating to the implementation of the Manila Accord
  8. ^ "Origin of Place Names – Sarawak". Perpustakaan Negara Malaysia. 2000. Diarkibkan daripada original pada 9 February 2008. Dicapai pada 3 June 2010. 
  9. ^ Kris, Jitab (23 February 1991). "Wrong info on how Sarawak got its name". New Sunday Times. Dicapai pada 14 November 2015. 
  10. ^ "The magnificent hornbills of Sarawak". The Borneo Post. 12 July 2015. Diarkibkan daripada original pada 6 August 2015. Dicapai pada 17 January 2017. 

Pautan luar[sunting | sunting sumber]