Shymkent

Shymkent Bahasa Kazakh: Шымкент
Bandar raya berkepentingan republik
Pemandangan bahagian tengah Shymkent
Kedudukan Shymkent di Kazakhstan
Koordinat: 42°19′00″U 69°36′00″T
Negara	Kazakhstan
Status	Bandar raya berkepentingan republik
Sebutan pertama	Abad ke-15 (berkaitan peristiwa 1365–1366)
Nama terdahulu	Chimkent; Chernyaev (1914–1924)
Bahagian pentadbiran	5 daerah pentadbiran
Kerajaan
• Type	Pentadbiran bandar
• Akim	Gabit Syzdykbekov
Keluasan
• Jumlah	1,163 km2 (449 batu persegi)
Penduduk  (1 Jun 2026)
• Jumlah	1,308,120
• Kepadatan	1,125/km2 (2,910/batu persegi)
Zon waktu	UTC+5 (UTC+5)
Poskod	160000
Kod kawasan	+7 7252
Kod pendaftaran kenderaan	17
Kod KATO	511010000
Aglomerasi	Aglomerasi Shymkent
Komposisi etnik utama	Kazakh, Uzbek, Rusia dan lain-lain
Tapak sesawang	Laman sesawang rasmi

Shymkent (Bahasa Kazakh: Шымкент; sehingga tahun 1992, ejaan rasmi dalam bahasa Rusia ialah Chimkent) ialah sebuah bandar raya di selatan Kazakhstan. Shymkent merupakan salah satu daripada tiga bandar raya berkepentingan republik di negara itu, bersama-sama Astana dan Almaty. Bandar raya ini membentuk unit pentadbiran dan wilayah yang tersendiri serta tidak termasuk dalam Wilayah Turkistan yang mengelilinginya. Shymkent memperoleh status bandar raya berkepentingan republik pada 19 Jun 2018.

Pada 1 Jun 2026, bandar raya ini mempunyai 1,308,120 orang penduduk dan menduduki tempat ketiga di Kazakhstan dari segi jumlah penduduk selepas Almaty dan Astana. Keluasan wilayah pentadbirannya ialah 1,163 km². Shymkent merupakan salah sebuah pusat perindustrian, perdagangan, pengangkutan, pendidikan dan kebudayaan terbesar di selatan negara. Industri pembuatan, perdagangan, pembinaan, pengangkutan dan perkhidmatan memainkan peranan utama dalam ekonominya; penapisan petroleum, farmaseutikal, industri makanan dan pengeluaran bahan binaan juga penting.

Penyelidikan arkeologi di tapak petempatan purba dalam pusat bersejarah bandar telah menemukan lapisan kebudayaan dengan ketebalan keseluruhan sehingga 14 meter. Seramik dari lapisan bawah bertarikh dari penghujung abad ke-3 hingga awal abad ke-2 SM. Berdasarkan penemuan ini, usia petempatan bandar tersebut dianggarkan sekurang-kurangnya 2,200 tahun. Walau bagaimanapun, pentarikhan arkeologi petempatan itu tidak sama dengan tarikh sebutan bertulis pertama namanya. Nama Shymkent diketahui daripada karya Zafarnama oleh Sharaf ad-Din Ali Yazdi, yang disusun pada abad ke-15 dan mengisahkan peristiwa tahun 1365–1366.

Nama

Tafsiran yang lazim mengaitkan nama bandar ini dengan unsur chim atau shym, yang bermaksud “tanah berumput”, “rumput”, “padang rumput” atau “kawasan hijau”, serta kent, yang bermaksud “bandar” atau “petempatan”. Berdasarkan tafsiran ini, nama tempat tersebut boleh membawa maksud “bandar hijau”, “bandar di tengah padang rumput” atau “bandar yang berkembang mekar”. Unsur -kent, yang berasal daripada tradisi penamaan tempat Iran purba, terdapat dalam banyak nama petempatan di Asia Tengah, termasuk Tashkent, Zharkent dan Mankent.

Dalam sumber berbahasa Rusia pada abad ke-19 dan ke-20, ejaan Chimkent digunakan secara meluas. Pada tahun 1914, bandar ini dinamakan semula sebagai Chernyaev untuk menghormati Jeneral Mikhail Chernyaev, yang memimpin tentera Rusia ketika penawanan bandar itu pada tahun 1864. Nama terdahulu dikembalikan pada tahun 1924. Melalui keputusan Presidium Majlis Tertinggi Republik Kazakhstan bertarikh 8 September 1992, transliterasi Rusia bagi nama bandar itu diseragamkan sebagai Shymkent.

Sejarah

Zaman purba dan Zaman Pertengahan

Wilayah Shymkent moden telah didiami sejak zaman purba. Tapak petempatan purbanya terletak di pusat bersejarah bandar dan meliputi kira-kira 4.5 hektar. Penggalian yang dijalankan, termasuk oleh pakar Institut Arkeologi A. H. Margulan dan Universiti Kazakhstan Selatan M. O. Auezov, telah menemukan lapisan kebudayaan berturutan daripada zaman purba, awal Zaman Pertengahan dan penghujung Zaman Pertengahan.

Perkembangan petempatan tersebut berkaitan dengan kedudukannya di kawasan kaki pergunungan Tian Shan Barat, pada laluan antara lembah Syr Darya, oasis Mawarannahr dan kawasan steppe Kazakhstan. Tidak jauh dari situ terletak Sayram, yang dikenali oleh penulis Zaman Pertengahan sebagai Ispijab dan merupakan pusat penting di sepanjang Jalan Sutera.

Nama Shymkent disebut dalam Zafarnama karya Sharaf ad-Din Ali Yazdi ketika menghuraikan peristiwa tahun 1365–1366. Dalam tempoh yang berlainan, bandar dan kawasan sekitarnya berada dalam lingkungan pengaruh beberapa negara Asia Tengah, termasuk wilayah kekuasaan Empayar Timuriyah dan Kekhanan Kazakh. Pada abad ke-17 dan ke-18, rantau ini terjejas oleh peperangan Kazakh–Dzungar; pada penghujung abad ke-18 dan separuh pertama abad ke-19, Kekhanan Kokand dan Keamiran Bukhara bersaing untuk menguasai bandar-bandar Kazakhstan Selatan.

Kekhanan Kokand dan Empayar Rusia

Pada awal abad ke-19, Shymkent menjadi sebahagian daripada Kekhanan Kokand. Sekitar tahun 1810, bandar ini dijadikan pusat ketenteraan dan pentadbiran berkubu. Kota pertahanannya terletak di kawasan tinggi di tengah petempatan dan mengawal jalan antara Tashkent, Turkistan dan kawasan kaki pergunungan.

Pada September 1864, Chimkent ditawan oleh tentera Rusia. Selepas itu, bandar tersebut menjadi pusat uyezd di Wilayah Syr Darya dalam Gabenor-Jeneral Turkistan.

Sebelum Revolusi Rusia, ekonomi bandar berasaskan perdagangan, pertukangan dan pemprosesan bahan mentah pertanian. Pada dekad 1880-an, sebuah kilang untuk menghasilkan santonin daripada tumbuhan Artemisia cina ditubuhkan dan menjadi pelopor industri farmaseutikal moden Shymkent. Pembinaan landasan kereta api pada awal abad ke-20 meningkatkan kepentingan bandar ini sebagai pusat perdagangan dan pengangkutan.

Zaman Soviet

Selepas pemerintahan Soviet ditubuhkan, bandar ini berturut-turut menjadi sebahagian daripada Republik Sosialis Soviet Autonomi Turkistan, Republik Sosialis Soviet Autonomi Kazakh dan Republik Sosialis Soviet Kazakh. Pada tahun 1924, nama Chimkent dikembalikan kepada bandar Chernyaev. Pada tahun 1932, bandar itu menjadi pusat pentadbiran Wilayah Kazakhstan Selatan yang baru ditubuhkan.

Semasa perindustrian, perusahaan metalurgi bukan ferus, kimia dan farmaseutikal, minyak dan lemak, makanan serta industri ringan dibina dan diperluas di bandar ini. Antara perusahaan terbesar ialah Kilang Plumbum Chimkent dan kilang kimia-farmaseutikal. Semasa Perang Patriotik Agung, perusahaan dan institusi dari kawasan barat Kesatuan Soviet dipindahkan ke Chimkent; bandar tersebut menjadi salah satu pusat perindustrian kawasan belakang perang.

Dalam beberapa dekad selepas perang, penduduk dan wilayah Chimkent berkembang pesat. Kawasan perumahan baharu, perusahaan kejuruteraan mekanikal dan industri pembinaan, serta institusi pendidikan dan kesihatan telah dibangunkan. Pada dekad 1980-an, Kilang Penapisan Petroleum Shymkent mula beroperasi.

Kazakhstan merdeka

Selepas kemerdekaan Kazakhstan diisytiharkan, Shymkent mengekalkan peranannya sebagai pusat ekonomi terbesar di selatan negara. Pada tahun 1992, ejaan rasmi bahasa Rusia bagi nama bandar diubah daripada Chimkent kepada Shymkent.

Pada tahun 2014, sempadan pentadbiran bandar diperluas dengan ketara melalui penggabungan tanah dan petempatan daripada daerah bersebelahan. Pada tahun yang sama, daerah bandar keempat dibentuk dan kemudiannya dinamakan Daerah Karatau.

Pada 19 Jun 2018, Shymkent dimasukkan ke dalam kategori bandar raya berkepentingan republik. Pusat pentadbiran Wilayah Kazakhstan Selatan dipindahkan ke Turkistan, dan wilayah tersebut dinamakan semula sebagai Wilayah Turkistan. Pada tahun 2022, daerah pentadbiran kelima, iaitu Daerah Turan, ditubuhkan.

Geografi

Kedudukan geografi

Shymkent terletak di selatan Kazakhstan, di dataran kaki pergunungan bahagian barat Tian Shan, tidak jauh dari sempadan Uzbekistan. Bandar ini berada pada laluan pengangkutan bersejarah dan moden yang menghubungkan Tashkent, Turkistan, Taraz dan Almaty. Wilayah pentadbirannya meliputi 116,300 hektar atau 1,163 km².

Sungai utama ialah Sungai Badam dan Koshkarata, bersama cabangnya Karasu. Bandar ini mempunyai sembilan terusan dengan panjang keseluruhan kira-kira 91 km, termasuk terusan Badam, Shymkent, Yangichek, Tekesu dan Koshkarata. Keluasan hutan milik negara dan zon hijau ialah 5,332.7 hektar.

Iklim

Shymkent mempunyai iklim benua dengan musim panas yang panjang dan panas serta musim sejuk yang agak sederhana berbanding kebanyakan kawasan Kazakhstan. Jumlah hujan tertinggi biasanya turun pada separuh tahun yang sejuk dan pada musim bunga, manakala musim panas kebanyakannya kering. Nilai normal iklim bandar dikira oleh perusahaan negara Kazhydromet berdasarkan tempoh 1991–2020.

Bahagian pentadbiran

Shymkent dibahagikan kepada lima daerah pentadbiran: Abai, Al-Farabi, Enbekshi, Karatau dan Turan. Menurut anggaran yang disemak semula bagi awal tahun 2026, penduduk setiap daerah adalah seperti berikut:

Daerah	Penduduk pada awal tahun 2026
Abai	259,325
Al-Farabi	262,566
Enbekshi	206,679
Karatau	334,139
Turan	231,341

Ketua kuasa eksekutif bandar ialah akim. Jawatan Akim Shymkent disandang oleh Gabit Abdimazhitovich Syzdykbekov.

Penduduk

Pada awal tahun 2026, jumlah penduduk bandar ialah 1,294,050 orang, dan meningkat kepada 1,308,120 orang menjelang 1 Jun 2026. Dengan keluasan 1,163 km², kepadatan penduduknya ialah kira-kira 1,125 orang bagi setiap km².

Dari Januari hingga Mei 2026, pertambahan semula jadi penduduk ialah 8,287 orang: 10,261 kelahiran dan 1,974 kematian direkodkan. Imbangan migrasi adalah positif sebanyak 5,783 orang, termasuk 5,687 orang hasil migrasi dalaman.

Komposisi etnik

Shymkent ialah sebuah bandar raya berbilang etnik. Menurut anggaran Biro Statistik Kebangsaan yang disemak semula bagi awal tahun 2026, kumpulan etnik terbesar ialah:

Kumpulan etnik	Jumlah penduduk	Peratus (%)
Kazakh	929,724	71.85
Uzbek	203,098	15.69
Rusia	74,404	5.75
Azerbaijan	23,814	1.84
Tatar	11,346	0.88
Lain-lain	51,664	3.99

Bahasa negara ialah bahasa Kazakh. Selaras dengan Perlembagaan Kazakhstan, bahasa Rusia digunakan secara rasmi bersama bahasa Kazakh dalam organisasi kerajaan dan badan pemerintahan sendiri tempatan. Bahasa Uzbek juga digunakan dalam kehidupan harian oleh sebahagian besar penduduk.

Ekonomi

Shymkent merupakan salah sebuah pusat perindustrian dan perdagangan terbesar di Kazakhstan. Industri pembuatan, perdagangan borong dan runcit, pembinaan, pengangkutan, pergudangan dan pelbagai perkhidmatan lain memainkan peranan penting dalam struktur ekonominya.

Dari Januari hingga Mac 2026, keluaran wilayah kasar berjumlah 1.352 trilion tenge; pertumbuhan sebenar berbanding tempoh yang sama pada tahun 2025 mencapai 8.9%. Sektor perkhidmatan menyumbang 61.6% daripada keluaran wilayah kasar, manakala pengeluaran barangan menyumbang 30.1%.

Dari Januari hingga Jun 2026, nilai pengeluaran perindustrian mencapai 817.46 bilion tenge, meningkat 11% berbanding tahun sebelumnya. Pengeluaran industri pembuatan meningkat 9.6%. Nilai kerja pembinaan mencapai 136.26 bilion tenge dan sebanyak 558,600 m² ruang kediaman mula digunakan. Perolehan perdagangan runcit berjumlah 628.47 bilion tenge, manakala pelaburan dalam modal tetap mencapai 308.38 bilion tenge.

Industri tradisional termasuk penapisan petroleum, farmaseutikal, pengeluaran makanan dan minuman, tekstil dan pakaian, kejuruteraan mekanikal, metalurgi serta pengeluaran bahan binaan. Kilang Penapisan Petroleum Shymkent, perusahaan farmaseutikal dan kilang simen, makanan serta industri ringan beroperasi di bandar ini. Zon Ekonomi Khas “Ontustik”, zon perindustrian dan infrastruktur pengangkutan-logistik sedang dibangunkan.

Pada 1 Julai 2026, sebanyak 29,410 entiti undang-undang telah didaftarkan di Shymkent, dan 24,907 daripadanya aktif; sebahagian besar organisasi aktif tergolong sebagai perusahaan kecil.

Pengangkutan

Shymkent ialah hab pengangkutan utama di selatan Kazakhstan. Laluan jalan raya antarabangsa dan antara wilayah Tashkent–Shymkent–Taraz–Almaty serta Tashkent–Shymkent–Turkistan–Samara melalui bandar ini atau kawasan berhampirannya. Laluan kereta api utama yang menghubungkan Tashkent, Arys, Taraz dan Almaty turut melalui kawasan tersebut.

Pengangkutan bandar

Rangkaian bas merupakan asas pengangkutan awam. Perluasan wilayah bandar selepas tahun 2014 mendorong pembangunan rangkaian jalan utama dan hubungan pengangkutan dengan kawasan perumahan baharu. Tambang dibayar melalui kaedah elektronik dan kad pengangkutan.

Pengangkutan kereta api

Stesen Shymkent mengendalikan perkhidmatan penumpang dan barang di laluan Tashkent–Arys–Taraz–Almaty. Di sebelah barat bandar terletak stesen persimpangan besar Arys I, yang menyediakan hubungan ke Turkistan, Kyzylorda dan kawasan utara Kazakhstan.

Pengangkutan udara

Lapangan Terbang Antarabangsa Shymkent mengendalikan penerbangan domestik dan antarabangsa serta merupakan pangkalan utama SCAT Airlines. Terminal penumpang baharu dibuka pada 25 Disember 2024. Terminal itu mempunyai keluasan 40,000 m², dan kapasiti reka bentuk lapangan terbang meningkat daripada 800,000 kepada 6 juta penumpang setahun selepas terminal tersebut mula beroperasi.

Pada tahun 2025, penerbangan antarabangsa terus dari Shymkent dibuka ke beberapa bandar di Eropah, Asia Timur dan Timur Tengah. Pembangunan lapangan terbang merangkumi rancangan pembinaan landasan baharu sepanjang 3.5 km dan pembentukan hab pengangkutan-logistik multimodal.

Pendidikan dan sains

Shymkent ialah pusat pendidikan utama di selatan Kazakhstan. Bandar ini mempunyai institusi pendidikan prasekolah, menengah umum, teknikal dan vokasional, pengajian tinggi serta pascasiswazah. Statistik rasmi wilayah menerbitkan petunjuk berasingan tentang bilangan institusi pengajian tinggi, pelajar, pelajar sarjana dan kedoktoran, tenaga pengajar serta organisasi yang menjalankan penyelidikan dan pembangunan.

Antara institusi pengajian tinggi terbesar ialah:

• Universiti Penyelidikan Kazakhstan Selatan M. O. Auezov, sebuah universiti pelbagai bidang yang mempunyai status universiti penyelidikan;
• Akademi Perubatan Kazakhstan Selatan, yang melatih pakar dalam bidang perubatan dan farmasi;
• Universiti Pedagogi Kazakhstan Selatan Ozbekali Zhanibekov, yang mengkhusus dalam latihan tenaga pengajar.

Universiti Shymkent, Universiti Miras, Universiti Inovasi Asia Tengah dan beberapa institusi pengajian tinggi lain turut beroperasi di bandar ini. Pada tahun 2026, penyediaan projek untuk menubuhkan Universiti Kebudayaan dan Kesenian yang tersendiri berasaskan fakulti berkaitan di Universiti M. O. Auezov diteruskan.

Penjagaan kesihatan

Shymkent berfungsi sebagai pusat perubatan utama bagi selatan Kazakhstan. Bandar ini mempunyai hospital dan poliklinik pelbagai bidang, pusat perinatal, diagnostik, kardiologi, onkologi dan penyakit berjangkit, stesen perkhidmatan perubatan kecemasan, klinik swasta serta makmal perubatan. Pendidikan perubatan dan pengkhususan farmaseutikal bandar berkaitan dengan Akademi Perubatan Kazakhstan Selatan dan perusahaan industri farmaseutikal.

Kebudayaan

Bandar ini mempunyai kumpulan teater Kazakh, Rusia dan Uzbek, muzium, perpustakaan, organisasi konsert, ruang pameran, sarkas dan persatuan kreatif. Teater utama termasuk Teater Drama Akademik Kazakh Zhumat Shanin, Teater Drama Rusia, Teater Opera dan Balet, Teater Drama Uzbek serta Teater Boneka dan Penonton Muda bandar.

Rangkaian muzium merangkumi koleksi sejarah tempatan dan seni, Muzium Mangsa Penindasan Politik, Muzium Adat dan Upacara, serta pameran kompleks sejarah dan kebudayaan “Shymqala”.

Pada tahun 2020, Shymkent menyertai program antara negara “Ibu Kota Kebudayaan Komanwel” sebagai ibu kota kebudayaan Komanwel Negara-negara Merdeka. Pada tahun yang sama, ulang tahun ke-2,200 bandar ini diperingati dan dimasukkan dalam kalendar tarikh peringatan UNESCO.

Tarikan dan pelancongan

Tapak sejarah utama bandar ialah kompleks “Shymqala”, yang dibangunkan di kawasan petempatan purba dan bekas kota pertahanan Kokand. Kompleks ini menggabungkan tapak arkeologi, struktur pertahanan yang dibina semula, ruang muzium dan pelantar tinjau.

Antara mercu tanda dan ruang awam yang terkenal ialah Dataran Ordabasy, monumen “Zher-Ana”, Taman Kemerdekaan, monumen Baidibek-bi, Taman Abai, Taman Dendrologi Asanbay Askarov, Zoo Shymkent, Arbat, mata air dan kawasan persiaran di sepanjang Koshkarata, masjid, gereja Ortodoks serta bangunan bersejarah yang masih terpelihara.

Shymkent menjadi titik permulaan perjalanan ke Sayram, Taman Negara Sayram-Ugam, Rizab Alam Aksu-Zhabagly, Turkistan, Otrar dan pelbagai tapak semula jadi, sejarah dan kebudayaan lain di selatan Kazakhstan.

Seni bina dan perancangan bandar

Struktur bandar menggabungkan pusat bersejarah di sekitar kota pertahanan dan kawasan perdagangan lama, kawasan perumahan zaman Soviet serta daerah baharu dengan bangunan bertingkat. Selepas sempadan pentadbiran diperluas pada tahun 2014, sebahagian besar pembinaan perumahan dan infrastruktur beralih ke bahagian utara, barat dan barat laut bandar. Kawasan perumahan dan perniagaan Turan, Shymkent City, Bozaryk, Tassay dan beberapa kawasan lain sedang dibangunkan.

Dari Januari hingga Jun 2026, sebanyak 558,600 m² ruang kediaman mula digunakan di bandar ini, termasuk 445,000 m² dalam bangunan pangsapuri. Pembangunan bandar turut disertai pembinaan jalan baharu, rangkaian utiliti kejuruteraan, sekolah, kemudahan perubatan dan kebudayaan.

Sukan

Bola sepak, tinju, gusti, angkat berat, gimnastik, tenis, renang dan lumba basikal berkembang dengan baik di Shymkent. Kelab bola sepak lelaki utama ialah FC Ordabasy, yang memenangi kejuaraan Kazakhstan buat kali pertama pada tahun 2023. Kelab wanita BIIK Shymkent telah beberapa kali memenangi kejuaraan negara dan menyertai pertandingan kelab Eropah.

Kemudahan sukan utama termasuk Stadium Pusat Khadzhimukan Munaitpasov, kompleks olahraga, arena sukan, pusat tenis dan kolam renang.

Alam sekitar dan penghijauan

Agenda alam sekitar bandar merangkumi pengurangan pelepasan industri dan pengangkutan, pemodenan infrastruktur perbandaran, rawatan air sisa, pengurusan sisa pepejal isi rumah dan pemeliharaan kawasan hijau. Program pembangunan bandar memperuntukkan peluasan bekalan gas, pembaharuan pengangkutan awam, pembinaan semula alur sungai dan terusan, penghijauan serta peluasan jalur hijau.

Sistem mata air Koshkarata dan Karasu, lembah Badam, taman dendrologi dan zon hijau dengan keluasan keseluruhan melebihi 5,300 hektar mempunyai kepentingan semula jadi dan rekreasi yang khusus.

Lihat juga

• Bandar di Kazakhstan
• Sejarah Kazakhstan

Bibliografi

• Bartold, V. V. Karya terkumpul. Jilid III: Karya mengenai geografi sejarah. Moscow: Nauka, 1965.
• Baipakov, K. M. Bandar-bandar Zaman Pertengahan Kazakhstan di Jalan Sutera. Almaty.
• Himpunan monumen sejarah dan kebudayaan Kazakhstan: Wilayah Kazakhstan Selatan. Almaty.
• Bahan penyelidikan arkeologi petempatan purba Shymkent. Shymkent.

Pautan luar

• Laman sesawang rasmi Akimat bandar Shymkent
• Statistik rasmi bandar Shymkent
• Portal pelancongan rasmi Visit Shymkent
• Portal pelaburan bandar Shymkent