Mahadeva

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
(Dilencongkan dari Siwa)
Lompat ke: pandu arah, cari
Shiva di Rishikesh

Shiva (/ˈʃivə/; Sanskrit: Śiva, bermaksud "Penuh Tuah"), juga dikenali sebagai Mahadeva ("Dewa Yang Agung"), ialah salah seorang dewa utama agama Hindu. Shiva ialah Tuhan Yang Agung dalam Shaivisme, iaitu salah satu mazhab yang paling berpengaruh dalam Hinduisme kini. Dalam kalangan Trimurti, Shiva ialah "Pemusnah" atau aspek kemusnahan.

Pada tahap yang tertinggi, Shiva dianggap sebagai tidak terhad, tidak berubah, dan tiada rupa. Shiva juga mempunyai banyak rupa, yang mesra dan menakutkan. Dalam rupa mesra, Shiva digambarkan sebagai seorang Yogi yang maha mengetahui, yang menghuni Gunung Kailash. Shiva juga digambarkan sebagai suami Devi Parvati dan bapa kepada Ganesha dan Kartikeya. Dalam rupa yang menakutkan, Shiva sering digambarkan membunuh raksasa-raksasa. Shiva juga digelar sebagai Dewa yoga dan kesenian.

Ikon utama Shiva ialah mata ketiga pada dahinya, ular Vasuki yang melilit lehernya, dan bulan sabit yang menghiasi ramnbutnya. Sungai Ganga yang suci mengalir dari kusutan rambutnya. Senjata Shiva ialah Trisula. Shiva juga memainkan damaru, sejenis peralatan muzik. Kebiasaannya, Shiva disembah dalam rupa Linga.

Etimologi dan Nama-nama lain Shiva[sunting | sunting sumber]

Perkataan Sanskrit Shiva (Devanagari: शिव, śiva) berasal daripada Sri Rudram Chamakam dalam Taittiriya Samhita (TS 4.5, 4.7) dalam Krishna Yajurveda. Shiva bermaksud 'yang membawa tuah'. Shiva juga digunakan sebagai adjektif bagi beberapa dewa zaman Veda, termasuk, Rudra. Antara nama-nama popular Shiva ialah Mahesh, Maheshwar, Shankar, Shambhu, Rudra, dan Hara.

Perkataan Sanskrit 'Saiva' bermaksud 'berkaitan dengan Dewa Shiva'. Terma ini juga digunakan sebagai salah satu mazhab utama agama Hindu dan untuk penganut-penganut agama Hindu dikenali sebagai 'Shaivisme'.

Sankaracharya, menterjemahkan nama Shiva, nama ke-27 dan ke-600 dalam Vishnu Sahasranama (1000 nama-nama Vishnu) sebagai bermaksud: 'Yang Suci', atau 'Yang tidak dicemari oleh tiga Guna (Sattva, Rajas, dan Tamas), 'Yang menyucikan sesiapa yang mengucapkan nama-Nya'.

Menurut Swami Vivekananda, "Shiva ialah aspek keagungan Tuhan, Krishna ialah aspek kecantikan Tuhan."[1]

Simbolisme[sunting | sunting sumber]

Siva digambarkan dengan sebatang Trisula yang pernah digunakan-Nya untuk menewaskan Tripurasura, setan ego yang menduduki tiga badan – suksma, sthula dan causal. Tiga gigi Trisula merujuk kepada Vairagya (semangat tersisih), Jnana (ilmu) dan Samadhi (penghayatan). Mata ketiga-Nya ialah mata Ilmu. Dengan tiga mata-Nya, Siva melihat masa silam, kini dan masa depan. Siva memandu seekor lembu jantan yang bermaksud Dharma. Dharma disokong oleh empat kakinya iaitu kebenaran, kesucian, kemurahan, dan kebajikan. Simbol kemusnahan Siva ialah battle axe. Bulan, sebagai Masa, juga bermaksud pemusnahan alam. Ia juga membawa maksud kebijaksanaan.

Siva ialah Ishta-devata para Yogi. Maka, rupa Siva penuh dengan simbologi Yoga. Tiga mata-Nya bermaksud matahari, bulan dan api iaitu sumber cahaya, kehidupan dan kepanasan. Ketiga-tiga mata-Nya juga bermaksud Ida, Pingala dan Sushumna. Mata ketiga-Nya juga mewakili mata ilmu dan kebijaksanaan yang menjadikan-Nya maha mengetahui.

Seluruh langit dan kuasa angin menjadi rambut-Nya. Oleh itu, Siva juga dikenali sebagai Vyomakesa (seseorang yang mempunyai langit sebagai rambutnya).

Harimau ialah seekor binatang buas yang membaham mangsanya tanpa belas kasihan. Nafsu dan keinginan yang menguasai manusia, dan yang tidak dapat dipuaskan, boleh dibandingkan dengan harimau. Siva membunuh harimau dan memakai kulitnya. Ini menunjukkan bahawa Siva menakluki dan menguasai segala nafsu.

Siva juga memakai kulit gajah, seekor binatang yang amat berkuasa. Secara simbolik, ini bermaksud Siva telah menguasai dan menghapuskan segala sifat kebinatangan.

Muṇḍamala atau kalungan tengkorak yang menghiasai leher Siva dan abu suci yang disapukan pada badan-Nya bermaksud Siva ialah Raja Kemusnahan.

Ganga merujuk kepada madu dalam Sahasrara. Bulan ialah Candramandala, kawasan putih golongan Yogi. Damaru atau gendang bermaksud Nada-Brahman. Menurut para Yogi, Sahasrara berada di Kailas, kediaman suci Siva dan seluruh benua India ialah badan dengan enam pusat Yoga yang utama yang penting untuk golongan Saivisme.

Warna putih salji Siva padan dengan latarbelakang kediamannya di Himalaya. Warna putih bermaksud cahaya yang menghapuskan kegelapan, ilmu yang menghapuskan kejahilan. Siva ialah jelmaan kesedaran kosmik. Warna putih Siva yang bersifat Tamas (kuasa kegelapan dan pemusnahan) mungkin kelihatan pelik sementara Visnu yang mewakili Sattva (kuasa cahaya dan pencerahan) pula digambarkan sebagai hitam! Kedua-dua sifat yang bertentangan ini tidak boleh dipisahkan. Maka, Siva yang putih di luar dan dalamnya gelap dan sebaliknya, Vishnu pula gelap di luar dan putih di dalam.  

Di India Selatan terdapat lima kuil-kuil Siva yang mewakili lima elemen. Tempat-tempat ini berada di Kanci (bumi), Tiruvanaikavu berdekaran Trichy (air), Kalahasti (udara), Tiruvannamalai (api) dan Chidambaram (angkasa).  

Bagi pemuja-pemuja Siva, api yang sentiasa membara atau Dhuni bermaksud api Vairagya yang membakar semua ikatan dan nafsu. Mereka menyapukan abu Dhuni ke atas badan mereka seperti Siva. Abu ialah saki-baki selepas semua nama dan rupa hilang dan kesatuan sebenar yang merangkumi segala kepelbagaian dicapai. Mahayogi Siva ialah pemusnah segala-galanya, kerana Dia menyingkirkan semua kepelbagaian dan menyatukannya.      

Purana-purana[sunting | sunting sumber]

  1. Parvati Dewi secara main-main menutup kedua-dua mata Siva. Ini menyebabkan seluruh dunia diselubungi kegelapan! Bagi mengatasi masalah ini, Siva mewujudkan mata ketiga di tengah-tengah dahinya. Cahaya daripada mata ketiga ini menyinari dunia dan juga mengeluarkan api dan bahang. Kemudian, Siva hanya membuka mata ketiganya, dalam masa-masa tertentu, misalnya untuk membakar Kamadeva, dewa nafsu berahi.
  2. Apabila Sungai Ganga turun dari syurga dengan penuh bangganya, Siva menahannya dengan rambutnya dengan menghalang alirannya. Bhagiratha (yang bertanggungjawab untuk membawa Sungai Ganga ke bumi) berdoa kepada Dewa Siva untuk membebaskan Ganga. Ganga juga memohon ampun. Akhirnya, Siva membenarkan Ganga untuk mengalir di bumi.

Śaivāgama[sunting | sunting sumber]

Āgama merupakan kitab-kitab suci zaman selepas Veda yang masih relevan. Kitab-kitab ini berkaitan dengan disiplin-disiplin kerohanian, hukum-hukum etika dan amal ritual kuil. Terdapat tiga kumpulan Āgama yang penting dan kumpulan pertama ialah Śaivāgama. Kumpulan Śaivāgama juga dikenali sebagai Samhitā dan Mahātantra. Kitab-kitab ini telah wujud sejak kurun pertama S.M. Hukum-hukum falsafahnya sama dengan kultus Pāśupata.  

Śaivāgama dibahagikan kepada dua kumpulan utama: pradhānāgama (mempunyai 28 kitab-kitab) dan upāgama (mempunyai 208 atau 225 kitab-kitab).