Sri Aman

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari
Sri Aman
Daerah Sarawak

Bendera

Lambang
Nama panggilan: Bandar Benak
Sri Aman is located in Malaysia
Sri Aman
Sri Aman
Lokasi di Malaysia
Sri Aman is located in Borneo
Sri Aman
Sri Aman
Lokasi di Pulau Borneo
Koordinat: 1°14′7″N 111°28′11″E / 1.23528°N 111.46972°E / 1.23528; 111.46972
Negara  Malaysia
Negeri  Sarawak
Bahagian Bahagian Sri Aman
Daerah Sri Aman
Kerajaan
 • Pentadbiran Majlis Daerah Sri Aman
 • Walikota En. Richard Tawan Sedu
Keluasan
 • Jumlah 3,845.7 km2 (1,484.8 sq mi)
Populasi (2010[1])
 • Jumlah 64,500
 • Kepadatan 17/km2 (43/sq mi)
Poskod 95xxx
Awalan Kod Panggilan Antarabangsa +6083 (Talian tetap)
Laman web Sri Aman: www.sriamandc.sarawak.gov.my

Sri Aman merupakan salah satu bandar pelabuhan dan daerah yang terletak 193km dari Bandaraya Kuching. Sri Aman atau Bandar Sri Aman yang terletak di Sungai Batang Lupar ini juga pada asalnya dikenali dengan nama Simanggang. Nama Sri Aman diambil sempena peristiwa penyerahan diri anggota parti komunis yang dipimpin oleh Bong Kee Chok sekitar tahun 1974. Peristiwa ini dikenali sebagai Deklarasi Sri Aman.

Sri Aman juga mempunyai sejarah yang penting semasa era penjajahan. Sri Aman juga merupakan pintu gerbang bagi pelawat untuk menuju ke Taman Negara Batang Ai dan melawat rumah panjang tadisional kaum Iban yang terdapat di sepanjang sungai.

Sri Aman terkenal dengan kisah buaya lagenda Bujang Senang dan fenomena unik ombak gadang di Sungai Batang Lupar yang digelar benak.[2] Sungai Batang Lupar merupakan salah satu daripada kira-kira 400 sungai dan muara di dunia yang mengalami fenomena ini. Benak akan muncul dari kuala dan memenuhi sungai dengan cepat dalam jangka masa kira-kira 10 minit. Puncak ombak benak boleh mencapai ketinggian 2-3 meter.

Terdapat jadual yang mengenai masa dan tarikh fenomena benak akan berlaku. Namun, benak besar hanya akan berlaku beberapa kali dalam setahun. benak yang berlaku di sungai tersebut. Pesta Benak diadakan setiap tahun sekitar bulan Mei dengan regata lumba perahu pelbagai kategori pengayuh sebagai acara utama. Terdapat juga acara-acara sampingan yang lain sepanjang pesta tersebut.

Sri Aman terkenal dengan sejenis ikan yang begitu popular di kalangan penduduk tempatan, Ikan Bulu sejenis ikan sungai yang sering dipansuh (masak di dalam buluh) atau dipais (ikan dibalut dengan daun pisang atau daun apong dan dibakar). Terdapat juga Ikan Salai (ikan kering yang diasapi) seperti ikan jan salai & ikan lumek salai.

Pentadbiran[sunting | sunting sumber]

Daerah Sri Aman dibahagikan dan diuruskan oleh Majlis Daerah Sri Aman (MDSA). Antara daerah kecil di bawah pentadbiran MDSA ialah:

  1. Daerah Kecil Lingga
  2. Daerah Kecil Pantu

Ekonomi[sunting | sunting sumber]

Sri Aman merupakan pusat perdagangan kayu, kelapa sawit, getah dan lada. Penyumbang ekonomi utama bagi daerah ini adalah aktiviti pertanian. Menurut kajian Jabatan Pertanian, dianggarkan 70 peratus daripada penduduk tempatan di daerah ini bekerja sebagai petani.[3]

Kubu[sunting | sunting sumber]

Kubu James[4][sunting | sunting sumber]

Setelah berakhirnya Perang Beting Marao tamat, Tuan Muda Charles Brooke pada masa itu telah mengarahkan sebuah kubu dibina di Skrang. Ia bertujuan untuk memusatkan pentadbiran Brooke di wilayah Skrang pada masa itu dan bagi memerhati pergerakan kaum Iban Skrang daripada bangkit memberontak ke atas pentadbiran mereka. Sekitar tahun 1849. sebuah kubu yang dinamakan Fort James atau Kubu James telah dibina. Nama kubu tersebut diambil sempena nama Rajah Pertama Sarawak iaitu Rajah James Brooke.

Antara peristiwa yang telah berlaku di Kubu James sepanjang operasinya ialah sebuah mesyuarat penting yang berlaku sekitar tahun 1863. Setelah memenangi Ekspedisi Kayan, Tuan Muda Charles Brooke telah mengadakan mesyuarat dengan kesemua pemimpin Iban Skrang yang membantunya di dalam ekspedisi tersebut seperti Orang Kaya Pemancha Nanang dan pengikutnya. Sebagai tanda penghargaan kepada Orang Kaya Pemancha Nanang, 400 buah tajau milik kepada pengikut Iban Skrang telah dipulangkan semula. Persetujuan untuk menerima beberapa peraturan yang ditetapkan oleh kerajaan Sarawak Kingdom juga telah dicapai. Antara peraturannya ialah:

  1. Kesemua urusniaga yang melibatkan timbangan hendaklah menggunakan chupak, gantang serta menggunakan timbangan dacing dan ukuran ela.
  2. Duda atau Janda yang kematian pasangan mereka dibolehkan untuk berkahwin semula 6 bulan selepas kematian pasangan masing-masing.
  3. Tempoh berkabung (adat Ulit) hanya dibenarkan selama 3 bulan sahaja.
  4. Penggunaan tanda ulit (tanda berkabung) yang diletakkan di rumah panjang yang kematian komunitinya tidak digunakan lagi.

Pada tahun 1864, Kubu James tidak dapat bertahan lama kerana dibina di atas tanah rendah dan berlaku hakisan tanah di Nanga Skrang. Kesemua bahan kayu yang digunakan sebagai struktur Kubu James telah diguna semula untuk pembinaan kubu baru yang lokasinya dipindahkan ke Simanggang. Kedudukan kubu baru di atas bukit di Simanggang menjadikannya strategik untuk urusan pentadbiran Brooke pada ketika itu. Pada asalnya, ianya hanya dikenali sebagai Kubu Simanggang, namun setelah kedatangan Ranee Sarawak pada tahun 1870, kubu ini dinamakan Fort Alice.


Kubu Alice[sunting | sunting sumber]

Kubu Alice.
Kubu Alice sebelum dibaikpulih.
Keadaan Kubu Alice yang terbiar sebelum dibaikpulih.

Kubu Alice telah dibina oleh Rajah Charles Brooke pada tahun 1864, setelah berjaya menewaskan Rentap dalm peperangan tahun 1861.[5] Fungsi utama kubu ini adalah sebagai pusat pentadbiran selain menjadi benteng pertahanan bagi mengawal keamanan di Sungai Batang Lupar. Kubu ini juga berperanan sebagai mahkamah rakyat dan mempunayi penjara di tingkat bawah sebagai pusat tahanan pesalah. Pembinaannya mengambil masa kira-kira 12 bulan dan dibina oleh orang-orang tempatan. Semua pembelanjaan dibiayai oleh Charles Brooke. Lokasinya terletak di atas bukit berhampiran tebing Sungai Batang Lupar.

Saiz bangunan ini ialah 67m panjang dan 60m lebar, berbentuk segi empat, mempunyai dua tingkat dan dicat berwarna putih. Bahan utama struktur kubu ini yang dibawa dari muara Sungai Batang Skrang adalah daripada kayu belian. Terdapat sebuah tanah lapang yang menghadap Sungai Batang Lupar di bahagian belakang bangunan. Di bahagian kiri dan kanan bangunan pula, terdapat menara yang tinggi manakala di sekeliling kubu, terdapat meriam-meriam besar bagi mempertahankan kubu. Pada mulanya, kubu ini tidak mempunyai nama sehinggalah pada tahun 1870, ketika isteri Rajah Charles Brooke, Ranee Margaret Alice berkunjung ke Simanggang kubu ini dinamakan sebagai Kubu Alice.

Antara sebab Kubu Alice didirikan di Simanggang adalah bagi mengawal pergerakan suku kaum tempatan yang mendiami persisiran Sungai Skrang dan Batang Ai. Sepanjang pemerintahan Brooke, banyak ekspedisi-ekspedisi telah dilancarkan daripada Kubu Alice. Antara ekspedisi yang telah dilancarkan adalah:[6]

  1. Ekspedisi Ulu Ai Pertama – Oktober 1875
  2. Ekspedisi Ulu Ai Kedua – Disember 1875
  3. Ekspedisi Kolera Deluk – Jun 1902
  4. Ekspedisi Menyebat dan Engkari – Oktober 1902
  5. Ekspedisi Ulu Ai Pau – November 1902
  6. Ekspedisi Menentang Delok – September 1908
  7. Ekspedisi Ke Delok dan Jengin – November 1915

Kemenangan berpihak kepada Rajah Brooke dalam kesemua ekspedisi-ekspedisi yang telah dilancarkan bagi memastikan kestabilan Negara Sarawak pada masa itu.

Pada 10 Februari 1971, Kubu Alice telah diistiharkan sebagai bangunan bersejarah.[7] Setelah berada dalam keadaan terbiar untuk tempoh yang lama, pada Mei 2013, kerajaan Negeri Sarawak melalui Jabatan Muzium Sarawak telah memulakan proses pembinaan semula Kubu Alice. Kos pembinaan semula Kubu Alice ini adalah sebanyak RM 5 juta. 72 tahun selepas menutup pintunya, pada 18 April 2015 Kubu Alice dibuka semula kepada umum sebagai pusat pengumpulan peradaban dan sejarah bahagian kedua Sri Aman. Kini, Kubu Alice dikenali sebagai Muzium Warisan Sri Aman.


Ringkasan sejarah perkembangan Kubu Alice.[8]

Tahun Peristiwa
1864 Kubu Alice mula dibina oleh Charles Brooke. Nama kubu Alice diambil sempena nama isterinya, Ranee Margaret Alice Brooke.
1865-1941 Kubu Alice digunakan sebagai pusat pentadbiran, mahkamah rakyat, kubu pertahanan dan penjara.
1941-1945 Serangan Jepun ke atas Sarawak menyebabkan Kubu Alice ditutup.
1945-2013 Kubu Alice di biarkan tanpa sebarang pengurusan khusus dan semakin usang dimamah zaman.
2013 Proses pembinaan semula di bawah seliaan Jabatan Muzium Sarawak dimulakan. Kos pembinaan semula menelan belanja sebanyak RM5 juta.
2015 Kubu Alice di buka semula kepada umum sebagai Muzium Warisan Sri Aman.

Tarikan[sunting | sunting sumber]

Mercu Tanda[sunting | sunting sumber]

Tugu Burung Merpati merupakan salah satu daripada mercu tanda Sri Aman selain daripada Benak dan lagenda Bujang Senang. Ia dibina pada awal tahun 1990-an di mana struktur utamanya membentuk dua ekor burung merpati putih. Burung merpati yang sering dikaitkan dengan keamanan dijadikan simbol tugu tersebut sebagai memperingati peristiwa bersejarah Deklarasi Sri Aman.[9] Lokasi tugu tersebut yang terletak tidak jauh dari bulatan utama menuju pusat bandar merupakan tempat berlakunya peristiwa bersejarah itu diadakan.

Tokong Tze Yin Khor yang telah dibina pada kurun ke-19, merupakan tokong cina tertua di Sri Aman. Kedudukannya terletak di tebing Sungai Batang Lupar, di jalan Sim Kim. Tokong ini amat unik kerana mempunyai bumbung berwarna hijau berbanding warna merah yang selalu digunakan dalam pembinaan tokong cina.[10] Lokasi pembinaan tokong ini adalah berdasarkan kawasan fengshui ketam hidup. Oleh itu, pemilihan warna hijau untuk bumbung tokong adalah dipercayai mengelakkan ketam "dimasak" justeru, mati.

Gereja Katolik Mount Hosanna atau Mount Hosanna Catholic Church mempunyai gaya senibina yang sangat menarik. Bangunan gereja ini melambangkan tiga lilin putih yang besar. Terdapat 100 anak tangga tang dinamakan Tangga Jacob untuk menuju ke gereja yang terletak di puncak bukit. Gereja ini terletak di KM157 Jalan Kuching-Sri Aman. Pembinaan gereja unik ini diusahakan oleh Father Richard Khoo,[11] iaitu antara pemimpin agama Kristian Roman Katolik yang tersohor di Sarawak. Ianya dibina suatu waktu dahulu atas jerit perih dan sumbangan penganut agama Kristian di Sri Aman pada masa itu. Gereja ini popular di kalangan penduduk Kristian kerana setiap hari Ahad akan diadakan upacara Healing bermula jam 10.00 pagi.[12]

Tarikan Lain[sunting | sunting sumber]

Taman Panorama Benak merupakan kawasan strategik bagi menyaksikan fenomena benak di sungai Batang Lupar. Taman ini terletak bertentangan dengan Pejabat Residen Sri Aman.

Wong Tapang Rumput Gua merupakan sebuah kawasan rekreasi yang sesuai untuk aktiviti seperti berkelah. Lokasinya terletak di Jalan Sri Aman-Kuching dan 1.5km dari Kampung Gua. Kawasan ini diusulkan oleh Tuai Rumah Milu pada tahun 1998, dan diberi peruntukan oleh Majlis Daerah Sri Aman. Mata air jernih di sini mengalir dari Banjaran Kelingkang yang merupakan banjaran terpanjang di Borneo dan juga sempadan antarabangsa antara Malaysia dan Indonesia.

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  1. Jabatan Perangkaan Malaysia, 2010
  2. Chanson, H. (2009). Environmental, Ecological and Cultural Impacts of Tidal Bores, Benaks, Bonos and Burros. Proceedings of the International Workshop on Environmental Hydraulics IWEH09, Theoretical, Experimental and Computational Solutions, Valencia, Spain, 29-30 Oct., P.A. LOPEZ-JIMENEZ, V.S. FUERTES-MIQUEL, P.L. IGLESIAS-REY, G. LOPEZ-PATINO, F.J. MARTINEZ-SOLANO, and G. PALAU-SALVADOR Editors, Invited keynote lecture, 20 pages (CD-ROM). 
  3. "Sektor Pertanian, Penyumbang Utama Ekonomi Sri Aman". Sarawakiana. 4 Apr 2014. Dicapai pada 12 Sep 2016. 
  4. "FORT JAMES, SKRANG, SARAWAK". Borneo Oracle. 5 Sep 2015. Dicapai pada 9 Sep 2016. 
  5. "SEJARAH & LATAR BELAKANG". Muzium Warisan Sri Aman. Dicapai pada 8 Sep 2016. 
  6. "KUBU ALICE – WARISAN SEJARAH YANG USANG DIMAMAH WAKTU". Borneo Oracle. 21 Mac 2013. Dicapai pada 8 Sep 2016. 
  7. "SRI AMAN". 14 Jul 2012. Dicapai pada 7 Sep 2016. 
  8. "Kubu Alice ke Muzium Warisan Sri Aman: Sebuah Perjalanan Sejarah Si Bandar Mati". Muzium Warisan Sri Aman. Dicapai pada 8 Sep 2016. 
  9. "The British Village Town, Simanggang". 1 Jun 2008. Dicapai pada 13 Sep 2016. 
  10. "Sri Aman Town". Sarawak Tourism. Dicapai pada 13 Sep 2016. 
  11. "MOUNT HOSANNA CHAPEL, SRI AMAN, SARAWAK". 6 Mac 2016. Dicapai pada 13 Sep 2016. 
  12. "Pelancongan". 27 Nov 2014. Dicapai pada 13 Sep 2016. 


Wiki letter w.svg

 Rencana ini merupakan rencana tunas. Anda boleh membantu Wikipedia dengan mengembangkannya.