Datuk Paduka Maharaja Lela

Datuk Paduka Maharaja Lela Istana Negara
داتوق ڤادوكا مهاراج ليلا
Penyandang YBhg.Datuk Azuan Effendy bin Zairakithnaini sejak 2011
Bahagian Istiadat Istana Negara
Lapor kepada	Yang di-Pertuan Agong
Kediaman	Istana Negara,Istana Negara, Jalan Tuanku Abdul Halim
Pusat	Kuala Lumpur, Malaysia
Penama	Jabatan Perdana Menteri Malaysia
Dilantik oleh	Yang di-Pertuan Agong Malaysia
Tempoh jawatan	Atas perkenan Seri Paduka Baginda
Pelopor	Pegawai Istiadat Kanan
Dibentuk	1957
Pemegang pertama	Dato' Seri Amar Diraja Nik Mustapha Fathil
Timbalan/naib	Penolong Datuk Paduka Maharaja Lela Sophian bin Ab Rahman
Gaji	Gred Utama JUSA
Tapak web	www.istananegara.gov.my
sunting · sunting di Wikidata Lihat pendokumenan templat ini

Datuk Paduka Maharaja Lela ialah pegawai istiadat kanan yang terlibat secara langsung dalam pengendalian majlis rasmi Diraja.

Beliau merupakan individu yang sering dilihat mengetuai perarakan masuk Cogan Alam dan Cogan Agama Istiadat Pertabalan atau Pembukaan Parlimen.

Individu yang memegang jawatan ini lazimnya mempunyai pengalaman luas dalam bidang protokol, pentadbiran awam, atau ketenteraan.

Sejarah Penubuhan

Jawatan Datuk Paduka Maharaja Lela di Istana Negara mempunyai akar sejarah yang unik, menggabungkan tradisi kesultanan Melayu lama dengan sistem pentadbiran moden Malaysia:

Asal-usul Gelaran

Gelaran "Maharaja Lela" berasal daripada institusi pembesar tradisi dalam Kesultanan Melayu, terutamanya di Negeri Perak sebagai salah seorang daripada Orang Besar Berlapan. Secara tradisinya, penyandang gelaran ini bertanggungjawab menjaga keselamatan Sultan dan menguruskan adat istiadat di dalam istana. Nama ini menjadi masyhur dalam sejarah negara melalui tokoh Dato' Maharaja Lela Pandak Lam yang memimpin penentangan terhadap British pada abad ke-19.

Pewujudan di Peringkat Persekutuan (1957)

Apabila Malaya mencapai kemerdekaan pada tahun 1957 dan institusi Yang di-Pertuan Agong diwujudkan, keperluan untuk mempunyai seorang ketua istiadat di peringkat Persekutuan menjadi keutamaan. Jawatan ini diwujudkan secara rasmi bagi memastikan kelancaran majlis-majlis yang melibatkan Yang di-Pertuan Agong sebagai Ketua Utama Negara.

Antara fakta sejarah penting penubuhan jawatan ini termasuk:

• Penyelarasan Adat Istiadat: Memandangkan Yang di-Pertuan Agong dipilih daripada kalangan sembilan Raja-Raja Melayu setiap lima tahun, jawatan ini diwujudkan untuk menyelaraskan perbezaan adat antara negeri-negeri Melayu dengan protokol rasmi Persekutuan di Istana Negara.
• Evolusi Peranan: Pada awal penubuhannya, peranan ini lebih tertumpu kepada aspek pengurusan majlis, namun kini ia telah berkembang menjadi jawatan teknikal yang memerlukan kepakaran dalam penyelidikan salasilah, bahasa istana, dan diplomasi antarabangsa.
• Penyandang Awal: Antara tokoh awal yang direkodkan memegang jawatan pegawai istiadat kanan selepas kemerdekaan termasuklah Dato' Seri Amar Diraja Nik Mustapha Fathil (1958–1965) sebelum jawatan tersebut terus diperkemas strukturnya menjadi Datuk Paduka Maharaja Lela pada 2011 yang dikenali hari ini.

Signifikan Sejarah

Penubuhan jawatan ini melambangkan pengekalan identiti Melayu dalam sistem Demokrasi Berparlimen dan Raja Berperlembagaan. Ia memastikan bahawa walaupun Malaysia sebuah negara moden, warisan keagungan istana Melayu tetap terpelihara melalui protokol yang diwarisi sejak zaman berzaman.

Maksud Gelaran

Gelaran Datuk Paduka Maharaja Lela terdiri daripada gabungan beberapa komponen yang membawa maksud simbolik dalam sistem protokol dan anugerah di Malaysia:

• Datuk Paduka: Merupakan gelaran kehormat (style) yang diberikan kepada penyandang jawatan ini. Ia melambangkan kedudukan tinggi dalam hierarki pegawai istana dan pengiktirafan terhadap tanggungjawab besar yang dipikul. Dalam konteks Istana Negara, gelaran ini sering kali merupakan kurniaan khas daripada Yang di-Pertuan Agong.
• Maharaja: Berasal daripada bahasa Sanskrit yang bermaksud "Raja Besar". Dalam struktur pembesar Melayu tradisional, istilah ini digunakan bagi menunjukkan kedudukan ketua atau pemimpin dalam sesuatu bidang khusus—dalam hal ini, ketua bagi segala urusan istiadat.
• Lela: Secara sejarah, "Lela" atau "Laila" sering dikaitkan dengan kegagahan atau kewibawaan. Dalam tradisi istana Perak dan Melaka, gelaran Maharaja Lela merujuk kepada pembesar yang mempunyai autoriti penuh di dalam kawasan istana dan bertanggungjawab terhadap keselamatan serta ketertiban majlis.

Perbezaan Gelaran

Penting untuk membezakan gelaran ini daripada tokoh sejarah:

1. Datuk Paduka Maharaja Lela (Istana Negara): Jawatan penjawat awam/pegawai istiadat kanan di peringkat Persekutuan yang menguruskan Yang di-Pertuan Agong.
2. Dato' Maharaja Lela (Perak): Gelaran tradisi bagi salah seorang daripada Orang Besar Berlapan di Negeri Perak.
3. Dato' Maharaja Lela Pandak Lam: Tokoh pejuang sejarah Perak yang menentang J.W.W. Birch.

Gelaran ini membawa maksud "Ketua Agung Urusan Istiadat" yang bertindak sebagai "Grand Chamberlain" atau pengurus besar bagi segala hal ehwal protokol di Istana Negara.

Kedudukan Dalam Struktur Istana Negara

Dalam hierarki pentadbiran Istana Negara, jawatan ini berada di bawah Bahagian Istiadat. Beliau bekerjasama rapat dengan pegawai-pegawai tinggi lain untuk memastikan kelancaran fungsi istana.

Antara jawatan berkaitan termasuk:

• Datuk Pengelola Bijaya Diraja
• Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja
• Pegawai Istiadat Istana Negara

Bidang Tugas dan Tanggungjawab

Pengurusan Istiadat Diraja

• Menyusun dan menyelaras atur cara majlis rasmi Diraja di peringkat Persekutuan.
• Memastikan setiap pergerakan dalam istiadat mematuhi adat istiadat Melayu yang telah disesuaikan dengan peredaran zaman.
• Mengurus persiapan logistik istiadat, termasuk susunan alat-alat kebesaran Diraja.

Protokol dan Etiket

• Menentukan susunan keutamaan tetamu (order of precedence) bagi mengelakkan percanggahan protokol antara tetamu diraja, diplomat, dan orang kenamaan (VVIP).
• Memastikan pematuhan ketat kepada etiket berpakaian (seperti pemakaian Muskat atau Pakaian Istiadat).
• Memberi panduan protokol kepada agensi luar yang berurusan dengan pihak Istana.

Penyelarasan Majlis Rasmi

• Bekerjasama dengan Jabatan Perdana Menteri (JPM) dan Kementerian Luar Negeri bagi majlis yang melibatkan tetamu antarabangsa.
• Menyelaras acara utama seperti:
• Istiadat Pembukaan Penggal Parlimen.
• Majlis Santapan Negara sempena lawatan Ketua Negara asing.
• Majlis Menghadap dan Pengurniaan Darjah Kebesaran Persekutuan.

Peranan Dalam Istiadat Utama

Istiadat Pertabalan Yang di-Pertuan Agong

Beliau memikul tanggungjawab paling besar dalam istiadat ini, bermula daripada proses pengisytiharan sehinggalah ke kemuncak istiadat di Balairong Seri. Beliau akan menghadap Seri Paduka Baginda untuk memohon perkenan memulakan istiadat dan membawa naskhah Al-Quran serta Keris Kerajaan.

Istiadat Pengurniaan Darjah Kebesaran

Bertanggungjawab memastikan senarai penerima darjah kebesaran disusun mengikut kekananan dan mengendalikan aliran pergerakan penerima di hadapan singgahsana.

Ciri-Ciri Pelantikan

Pelantikan ke jawatan ini dibuat dengan perkenan Yang di-Pertuan Agong atas nasihat pihak berkuasa berkaitan. Kriteria utama termasuk:

• Pengetahuan mendalam mengenai Bahasa Istana dan adat resam Melayu.
• Ketelitian tinggi dalam aspek pengurusan majlis berskala besar.
• Keupayaan berkomunikasi dengan pelbagai lapisan masyarakat, daripada rakyat jelata hingga ke peringkat Raja-Raja.

Pakaian Rasmi

Sebagai pegawai tinggi yang bertanggungjawab terhadap imej dan protokol istana, Datuk Paduka Maharaja Lela mempunyai kod etika pakaian yang sangat tertib dan khusus, terutamanya semasa berlangsungnya istiadat rasmi di Balairong Seri:

• Muskat: Pakaian rasmi yang merupakan baju panjang berwarna hitam berlengan panjang dengan sulaman benang emas bermotifkan bunga raya. Pakaian ini merupakan pakaian rasmi bagi pegawai-pegawai kanan di Istana Negara.
• Tengkolok (Destar): Memakai tengkolok yang diperbuat daripada kain songket berwarna hitam dengan sulaman emas. Bentuk ikatan atau solek tengkolok adalah mengikut ketetapan protokol Istana Negara.
• Samping: Memakai kain samping songket yang ditenun halus, biasanya berwarna gelap dengan motif benang emas atau perak yang diselaraskan dengan Muskat.
• Keris: Sebilah keris diselitkan di bahagian hadapan samping sebagai simbol kedaulatan, kuasa, dan jati diri pegawai istiadat Melayu.
• Pingat dan Darjah Kebesaran: Semasa istiadat rasmi, penyandang akan memakai kalung (collar), bintang (star), dan darjah-darjah kebesaran yang telah dikurniakan oleh Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong sebagai tanda pentauliahan dan kedudukan rasmi beliau.

Pakaian ini bukan sekadar seragam, malah ia berfungsi untuk membezakan beliau sebagai pemimpin utama yang mengendalikan perjalanan adat dan memastikan keagungan institusi Diraja terpelihara di mata perwakilan asing dan rakyat.

Senarai Datuk Paduka Maharaja Lela

Jadual di bawah menunjukkan senarai individu yang pernah dan sedang menggalas tanggung jawab sebagai teraju utama adat istiadat di Istana Negara. Jawatan ini telah mengalami evolusi daripada gelaran pegawai istiadat kanan kepada gelaran rasmi Datuk Paduka Maharaja Lela yang digunakan secara meluas pada masa kini.

Bil	Nama Penyandang	Tempoh Perkhidmatan	Yang di-Pertuan Agong (YDPA) Semasa Perkhidmatan	Catatan
Era Gelaran Lama (Ketua Istiadat / Pegawai Istiadat Kanan)
1	Nik Mustapha Fathil	1958 – 1965	Tuanku Abdul Rahman (1) Sultan Hisamuddin Alam Shah (2) Tuanku Syed Putra (3)	Pegawai Istiadat Kanan terawal yang menyusun dan membina asas protokol Istana Negara selepas kemerdekaan Malaya
2	Aziz bin Muhamad	Sekitar 1980-an	Sultan Ahmad (7) Sultan Iskandar (8)	Berkhidmat dalam tempoh peralihan istiadat utama pada dekad 1980-an.
3	Mamat Ariffin bin Abdullah	Sekitar 1990-an	Sultan Azlan Muhibbuddin Shah (9)	Mempunyai latar belakang sebagai pegawai kanan tentera sebelum dilantik menguruskan protokol istiadat
Era Gelaran Baru (Datuk Paduka Maharaja Lela)
4	Mohiyaddin bin Che' Jan	Sekitar 2006	Tuanku Syed Sirajuddin (12)	Berkhidmat sebagai Ketua Istiadat/Datuk Paduka Maharaja Lela di Istana Negara
5	Danial bin Ahmad	Sehingga 2011	Sultan Zainal Abidin (13)	Berkhidmat sehingga tahun 2011 sebelum dilantik sebagai Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja
6	Azuan Effendy bin Zairakithnaini	2011 – Kini	Sultan Abdul Halim Mu’adzam Shah (14) Sultan Muhammad V (15) Sultan Abdullah (16) Sultan Ibrahim (17)	Penyandang semasa Beliau merupakan pegawai istiadat paling lama berkhidmat yang menguruskan peralihan empat hingga lima penggal pemerintahan YDPA.

Nota Rekod

Nota: Senarai ini adalah berdasarkan rekod peristiwa istiadat dan pentadbiran Istana Negara yang diterbitkan secara rasmi. Rekod penyandang bagi tempoh antara tahun 1966 hingga akhir 1970-an (merangkumi Yang di-Pertuan Agong ke-4 hingga ke-6) adalah terhad kepada rujukan warta kerajaan dan arkib jabatan istiadat yang tidak didedahkan secara meluas kepada umum kerana faktor protokol dan keselamatan istana. Jawatan ini pada era tersebut sering kali melibatkan pegawai yang dipinjamkan secara kontrak daripada perkhidmatan diplomatik atau tentera sebelum struktur jawatan Datuk Paduka Maharaja Lela diseragamkan sepenuhnya.

Lihat juga

• Yang di-Pertuan Agong
• Istana Negara
• Datuk Pengelola Bijaya Diraja
• Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja
• Alat kebesaran diraja Malaysia

Rujukan

• Laman Web Rasmi Istana Negara
• Portal Rasmi Kerajaan Malaysia