Pergi ke kandungan

Viljandi

Koordinat: 58°22′U 25°36′T / 58.367°U 25.600°T / 58.367; 25.600
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Viljandi
Bandar
Mengikut arah jam dari atas: Dewan Bandaraya Viljandi; kawasan pusat bandar; Akademi Kebudayaan Viljandi Universiti Tartu; Pusat Sakala; Gereja St. John Viljandi; Teater Ugala dan Menara Air Lama Viljandi.
Flag of Viljandi
Flag
Coat of arms of Viljandi
Coat of arms
Map
Peta interaktif bagi Viljandi
Koordinat: 58°22′U 25°36′T / 58.367°U 25.600°T / 58.367; 25.600
Negara Estonia
County Viljandi
Ditubuhkan1283
Kerajaan
 • Datuk BandarJaak Pihlak
Keluasan
 • Jumlah
14.62 km2 (5.64 batu persegi)
Ketinggian
83 m (272 ft)
Penduduk
 (2024)
 • Jumlah
17,255[1]
 • PangkatKe-5
Etnik
 • Estonia94%
 • Rusia3%
 • lain-lain2.1%
Zon waktuUTC+2 (EET)
 • Musim panas (WMP)UTC+3 (EEST)
Kod poskod
71020
ISO 3166 codeEE-897
Tapak sesawangwww.viljandi.ee

Viljandi (sebutan Estonia: [ˈvilʲːjɑnʲːdi]) ialah sebuah bandar dan perbandaran di selatan Estonia dengan jumlah penduduk 17,255 orang pada tahun 2024.[1] Ia merupakan ibu kota Daerah Viljandi dan terletak secara geografi di antara dua bandar utama Estonia, Pärnu dan Tartu.

Bandar ini pertama kali disebut pada tahun 1283 apabila ia dianugerahkan piagam bandar oleh Wilhelm von Endorpe. Pada awal abad ke-14, Viljandi menjadi ahli Liga Hansa, dan merupakan salah satu daripada lima bandar Estonia yang menyertai liga tersebut. Akhbar Estonia yang pernah berpengaruh, Sakala diasaskan di Viljandi pada tahun 1878.

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Rekod terawal tamadun di sekitar Viljandi bermula sejak milenium ke-5 sebelum Masihi. Catatan bertulis terawal mengenai kubu tanah Viljandi direkodkan pada tahun 1154 dalam ulasan atlas dunia Geografi karya al-Idrisi.

Pada abad ke-12, sebuah penempatan tetap muncul di sekitar kubu Viljandi, yang kemudiannya berkembang menjadi pusat ekonomi bagi wilayah purba Sakala.

Pada tahun 1211, kubu bukit orang Estonia di Viljandi dikepung oleh tentera gabungan Jerman, Latvia dan Livonia. Persaudaraan Pedang Livonia (yang kemudiannya dikenali sebagai Order Livonia) menawan kubu tersebut pada Ogos 1223 daripada pasukan Ruthenia yang bergabung dengan pemberontak Estonia. Pada tahun 1224, sebuah pusat order yang kukuh mula dibina menggantikan kubu kayu Sakala. Setahun kemudian, Ketua Agung Volkwin mengetuai pembinaan Istana Viljandi di tapak kubu lama. Istana Viljandi (Fellin) merupakan antara yang terbesar di rantau Baltik dan menjadi kubu utama Order Livonia; seorang komander dilantik pada tahun 1248. Kubu ini terus dibina semula dan dimodenkan sepanjang dua ratus tahun berikutnya.

Pada abad ke-13, sebuah bandar pertengahan muncul di bahagian utara kubu tersebut. Undang-undang perbandaran Hamburg–Riga, bersama tanah dan penduduknya, direkodkan buat pertama kali pada tahun 1283. Pada separuh pertama abad ke-14, Viljandi menyertai Liga Hansa, sekali gus menjadi persinggahan penting pedagang dalam laluan pergi dan balik ke Rusia. Pada tahun 1365, majlis perbandaran Viljandi turut menjadi pihak dalam perjanjian damai antara Denmark dan Hansa.

Pada tahun 1470, Johann Wolthus von Herse, ketika itu ketua order, menetap di istana. Pada Zaman Pertengahan, Viljandi merupakan sebuah bandar perdagangan kecil yang memperoleh pendapatan utama daripada perdagangan transit, di samping perdagangan tempatan dan kraftangan. Pada tahun 1481, Ivan III mengepung istana tetapi gagal menawannya. Kemerosotan Viljandi bermula semasa Perang Livonia, dan pada tahun 1560, tentera Knyaz Andrey Kurbsky dari Moscow Rusia berjaya menawan serta memusnahkan bandar dan kubu tersebut.

Semasa Perang Poland–Rusia pada suku pertama abad ke-17, bandar dan kubu sekali lagi dimusnahkan. Di bawah pemerintahan Sweden pada abad ke-17, piagam bandar Viljandi telah dibatalkan.

Selepas Perang Utara Besar, kuasa diambil alih oleh Ketsaran Rusia dan Viljandi tidak mempunyai undang-undang bandar sehingga tahun 1783. Dalam rangka pembaharuan pentadbiran oleh Catherine II, Viljandi dijadikan bandar daerah, sekali gus memulihkan piagam bandarnya. Kepentingan ekonomi dan politik Viljandi mula meningkat; jumlah penduduk yang sebelum itu merosot ke tahap minimum kembali bertambah, manakala kegiatan kraftangan, perdagangan dan kebudayaan menjadi lebih rancak.

Pada tahun 2005, Mancis Estonia, yang merupakan pewaris kepada Kilang Mancis Viljandi yang berusia lebih 100 tahun, telah menghasilkan sebatang mancis sepanjang enam meter, yang didaftarkan sebagai mancis terbesar di dunia dalam Rekod Dunia Guinness.

Geografi

[sunting | sunting sumber]

Bandar Viljandi terletak di pesisir barat laut Tasik Viljandi, yang berada dalam sebuah lembah purba. Kawasan hijau meliputi sekitar 27% daripada keluasan bandar, manakala kawasan hijau awam merangkumi kira-kira 418 hektar, termasuk 92 hektar taman, dan yang terbesar ialah Istana Taman yang dilindungi sebagai kawasan semula jadi. Di samping itu, terdapat juga Taman Valuoja, Kiigepark dan Taman Uueveski. Spesies pokok utama di bandar ini ialah oak, tilia, birch dan pain. Lorong berpokok yang paling mengagumkan ialah Maramaa (dinamakan sempena August Maramaa, yang pernah dua kali menjadi datuk bandar Viljandi) dan Lembitu. Antara spesies asing yang terdapat di bandar ini ialah larch Amerika di Taman Köler serta Pseudotsuga menziesii di Jalan Uus.

Iklim

[sunting | sunting sumber]
Data iklim untuk Viljandi (normal 1991–2020, ekstrem 1824–kini)
Bulan Jan Feb Mac Apr Mei Jun Jul Ogo Sep Okt Nov Dis Tahun
Rekod tinggi suhu, °C (°F) 9.6
(49.3) 		10.5
(50.9) 		17.4
(63.3) 		27.3
(81.1) 		31.1
(88.0) 		33.6
(92.5) 		34.2
(93.6) 		34.5
(94.1) 		29.0
(84.2) 		21.5
(70.7) 		13.7
(56.7) 		11.4
(52.5) 		34.5
(94.1)
Purata maksimum suhu harian, °C (°F) −1.7
(28.9) 		−1.5
(29.3) 		3.2
(37.8) 		10.9
(51.6) 		17.2
(63.0) 		20.8
(69.4) 		23.3
(73.9) 		21.8
(71.2) 		16.4
(61.5) 		9.2
(48.6) 		3.3
(37.9) 		0.1
(32.2) 		10.2
(50.4)
Purata suhu harian, °C (°F) −4.0
(24.8) 		−4.4
(24.1) 		−0.7
(30.7) 		5.6
(42.1) 		11.4
(52.5) 		15.3
(59.5) 		17.9
(64.2) 		16.5
(61.7) 		11.7
(53.1) 		5.9
(42.6) 		1.2
(34.2) 		−2.0
(28.4) 		6.2
(43.2)
Purata minimum suhu harian, °C (°F) −6.4
(20.5) 		−7.3
(18.9) 		−4.2
(24.4) 		0.9
(33.6) 		5.6
(42.1) 		10.1
(50.2) 		12.9
(55.2) 		11.9
(53.4) 		7.9
(46.2) 		3.1
(37.6) 		−0.8
(30.6) 		−4.1
(24.6) 		2.5
(36.5)
Rekod rendah suhu, °C (°F) −35.2
(−31.4) 		−35.7
(−32.3) 		−29.1
(−20.4) 		−18
(0) 		−5
(23) 		−0.9
(30.4) 		3.6
(38.5) 		1.5
(34.7) 		−4.4
(24.1) 		−13
(9) 		−21.9
(−7.4) 		−34.7
(−30.5) 		−35.7
(−32.3)
Purata kerpasan, mm (inci) 60
(2.4) 		47
(1.9) 		40
(1.6) 		39
(1.5) 		47
(1.9) 		84
(3.3) 		76
(3.0) 		89
(3.5) 		61
(2.4) 		79
(3.1) 		63
(2.5) 		62
(2.4) 		747
(29.4)
Purata bilangan hari kerpasan (≥ 1.0 mm) 13.3 10.4 9.2 8.1 8.2 10.6 10.0 11.4 10.2 12.6 11.9 13.8 129.7
Purata kelembapan relatif (%) 90 87 79 69 66 71 75 79 83 88 91 91 81
Sumber: Perkhidmatan Cuaca Estonia[2][3][4][5][6][7]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Pada 1 Mei 2005, terdapat 871 perniagaan di Viljandi, dengan 50% beroperasi dalam sektor perkhidmatan, 45% dalam perdagangan, dan 5% dalam sektor pengeluaran. Industri utama yang diwakili ialah industri bahan binaan, industri tekstil, serta industri makanan dan bakeri.

Pada tahun 2005, Anugerah Pelabur Terbaik dianugerahkan kepada pengendali bekalan air AS Viljandi Veevärk, Anugerah Majikan Terbaik kepada AS Toom Tekstiil, dan gelaran Penaja Terbaik kepada AS Viljandi Metall. Kadar pengangguran dalam kalangan penduduk usia bekerja di Viljandi adalah sekitar 3% (tahun rujukan tidak dinyatakan).

Pengangkutan

[sunting | sunting sumber]

Bandar ini mempunyai Stesen Kereta Api Viljandi, yang dibuka pada tahun 1897. Pengendali kereta api penumpang milik kerajaan, Elron mengendalikan beberapa perkhidmatan harian ke ibu negara Tallinn. Dari 1897 hingga 1973, terdapat juga satu landasan tolok sempit yang menghubungkan bandar ini dengan bandar sempadan selatan Mõisaküla dan bandar pesisir barat Pärnu.

Jalan Negara 92, yang menghubungkan Tartu ke Kilingi-Nõmme, melalui bandar ini.

Lapangan Terbang Viljandi (ICAO: EEVI), yang dikendalikan oleh kelab penerbangan tempatan, terletak di Päri, Daerah Viljandi, namun tiada penerbangan penumpang berjadual. Semasa pendudukan Soviet, Aeroflot pernah mengendalikan laluan Tartu–Viljandi–Pärnu–Kingissepa (kini Kuressaare) menggunakan pesawat dwisatah Antonov An-2.

Bandar berkembar

[sunting | sunting sumber]

Viljandi mempunyai bandar berkembar dengan:[8]

Catatan

[sunting | sunting sumber]
  1. ^ a b "Statistikaamet". Diarkibkan daripada yang asal pada 28 October 2019. Dicapai pada 10 October 2019.
  2. ^ "Climate normals-Temperature". Estonian Weather Service. Dicapai pada 2 February 2021.
  3. ^ "Climate normals-Precipitation". Estonian Weather Service. Dicapai pada 2 February 2021.
  4. ^ "Climate normals-Humidity". Estonian Weather Service. Dicapai pada 2 February 2021.
  5. ^ "Rekordid" (dalam bahasa Estonian). Estonian Weather Service. Dicapai pada 7 April 2021.CS1 maint: unrecognized language (link)
  6. ^ "Kliimanormid-Sademed, õhuniiskus" (dalam bahasa Estonia). Estonian Weather Service. Diarkibkan daripada yang asal pada 22 Februari 2012. Dicapai pada 1 Februari 2021.
  7. ^ "World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020" (dalam bahasa Inggeris). National Oceanic and Atmospheric Administration. Dicapai pada December 21, 2023.
  8. ^ "Sõpruslinnad". viljandi.ee (dalam bahasa Estonia). Viljandi linn. Dicapai pada 2021-03-29.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Wikimedia Commons mempunyai media berkaitan Viljandi
Wikikembara memiliki panduan pelancongan bagi Viljandi.
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Viljandi&oldid=6791220"