Pembunuhan kerabat diraja di Nepal
| Pembunuhan kerabat diraja di Nepal | |
|---|---|
 Kompleks Istana Narayanhiti di Kathmandu. Pembunuhan berlaku di Tribhuvan Sadan dalam kompleks istana tersebut. | |
 | |
| Nama asli | दरबार हत्याकाण्ड |
| Lokasi | Tribhuvan Sadan, Istana Narayanhiti, Kathmandu, Nepal[1] |
| Koordinat | 27°42′56″U 85°19′12″T / 27.7156°U 85.32°T |
| Tarikh | 1 Jun 2001 |
| Sasaran | Kerabat diraja Nepal |
Jenis serangan | Tembakan beramai-ramai; pembunuhan kerabat diraja |
| Senjata | H&K MP5K 9 mm Colt M16A2 5.56 mm Franchi SPAS-12 12 tolok[1] |
| Kematian | 10, termasuk Dipendra[2] |
| Tercedera | 4[3] |
| Pelaku | Putera Mahkota Dipendra menurut siasatan rasmi[4] |
| Motif | Tidak ditentukan oleh siasatan rasmi[2] |
| Siasatan | Jawatankuasa Siasatan Peringkat Tinggi yang dipengerusikan oleh Ketua Hakim Negara Keshav Prasad Upadhyaya[4] |
sunting · sunting di Wikidata | |
Pembunuhan kerabat diraja di Nepal ialah pembunuhan beramai-ramai terhadap anggota kerabat diraja Nepal yang berlaku pada malam 1 Jun 2001 di Tribhuvan Sadan, sebuah kediaman dalam kompleks Istana Narayanhiti di Kathmandu. Menurut siasatan rasmi kerajaan Nepal, Putera Mahkota Dipendra melepaskan tembakan terhadap anggota keluarganya semasa suatu perjumpaan keluarga, menyebabkan sembilan anggota kerabat diraja selain dirinya meninggal dunia dan empat lagi cedera. Antara yang terbunuh ialah bapanya, Raja Birendra, ibunya, Permaisuri Aishwarya, adiknya Putera Nirajan dan Puteri Shruti.[1]
Dipendra sendiri ditemukan dalam keadaan tidak sedarkan diri dengan kecederaan tembakan berhampiran sebuah kolam di kawasan istana. Beliau tidak pernah sedar semula dan meninggal dunia pada 4 Jun. Walaupun sebuah pistol Glock dan kelongsong peluru ditemukan di kawasan berdekatan, laporan rasmi tidak menyatakan secara eksplisit bahawa Dipendra telah menembak dirinya sendiri. Siasatan itu juga tidak menentukan motif pembunuhan, meskipun hubungan Dipendra dengan Devyani Rana serta tentangan yang dilaporkan terhadap rancangan perkahwinan mereka banyak diperkatakan selepas kejadian.[2]
Selepas kematian Birendra, Dipendra dimasyhurkan sebagai Raja Nepal ketika masih dalam keadaan koma, manakala bapa saudaranya, Gyanendra, menjalankan tugas sebagai pemangku raja. Gyanendra menaiki takhta selepas Dipendra meninggal dunia pada 4 Jun.[5] Pembunuhan itu menjadi salah satu peristiwa penting dalam kemerosotan legitimasi monarki Nepal pada awal abad ke-21. Gyanendra kemudiannya mengambil alih pemerintahan secara langsung pada 2005, sebelum Gerakan Rakyat 2006 memaksa pemulihan Parlimen; monarki akhirnya dimansuhkan oleh Dewan Perlembagaan Nepal pada 28 Mei 2008.[6][7]
Latar belakang
[sunting | sunting sumber]
Nepal telah berubah daripada monarki mutlak kepada monarki berperlembagaan dan demokrasi berparlimen pada 1990. Raja Birendra, yang menyerahkan sebahagian besar kuasa politik langsung monarki dalam perubahan tersebut, seterusnya berperanan sebagai raja berperlembagaan.[8] Pada 1996, golongan Maois melancarkan pemberontakan bersenjata yang berkembang menjadi Perang Saudara Nepal, sekali gus meningkatkan ketidakstabilan politik dan keselamatan di negara itu.[6]
Menurut laporan Jawatankuasa Siasatan Peringkat Tinggi, keluarga diraja mempunyai tradisi mengadakan perjumpaan keluarga pada malam Jumaat ketiga setiap bulan. Perjumpaan pada 1 Jun 2001 diadakan di Tribhuvan Sadan, kediaman yang turut mengandungi bilik persendirian Dipendra. Sebanyak 24 anggota keluarga dan kerabat diundang pada pukul 7:30 malam; tiga daripadanya tidak hadir, menjadikan 21 orang berada dalam perjumpaan tersebut.[1]
Dipendra mempunyai hubungan rapat dengan Devyani Rana. Rekod telekomunikasi yang diperiksa oleh jawatankuasa menunjukkan beberapa panggilan antara mereka pada malam kejadian, manakala Rana mengesahkan hubungan rapat tersebut dalam keterangan yang diberikan kepada siasatan. Laporan rasmi bagaimanapun tidak menentukan bahawa pertikaian mengenai pilihan pasangan atau rancangan perkahwinan merupakan motif pembunuhan.[1][2]
Pembunuhan
[sunting | sunting sumber]Peristiwa sebelum tembakan
[sunting | sunting sumber]Dipendra tiba di Tribhuvan Sadan sebelum tetamu lain dan bermain biliard. Menurut keterangan yang dikumpulkan oleh jawatankuasa, beliau meminum wiski tanpa campuran dan kemudian kelihatan tidak mampu mengawal tubuhnya dengan baik. Putera Nirajan, Putera Paras, Gorakh Shumsher Rana dan Rajiv Shahi kemudian membawanya ke bilik persendiriannya.[1]
Laporan itu juga menyatakan bahawa pada pukul 8:19 malam Dipendra meminta rokok. Seorang pembantu menyediakan rokok yang mengandungi kanabis dan suatu bahan hitam yang tidak dikenal pasti. Rekod telefon menunjukkan Dipendra berhubung dengan Devyani Rana beberapa kali pada malam itu, termasuk panggilan terakhir pada pukul 8:39 malam. Rana memberitahu penyiasat bahawa pertuturan Dipendra kedengaran tidak jelas dan beliau meminta pembantu istana memeriksa keadaan Dipendra.[1]
Selepas panggilan terakhir tersebut, menurut keterangan yang dikumpulkan oleh jawatankuasa, Dipendra menukar pakaiannya kepada pakaian tempur dan keluar dari biliknya dengan membawa beberapa senjata api.[1]
Tembakan
[sunting | sunting sumber]Menurut pembinaan semula peristiwa oleh jawatankuasa, Dipendra memasuki bilik biliard dengan membawa senjata dan mula-mula melepaskan tembakan menggunakan submesingan H&K MP5K ke arah siling dan dinding barat sebelum menembak Raja Birendra. Beliau kemudian keluar menuju taman dalam dan meninggalkan senapang patah Franchi SPAS-12 berhampiran semak sebelum kembali ke bilik dengan raifal Colt M16A2.[1]
Dipendra sekali lagi menembak Raja Birendra serta Gorakh Shumsher Rana, Dhirendra Shah dan Khadga Bikram Shah. Beliau kemudian melepaskan tembakan ke arah anggota keluarga yang lain, termasuk Puteri Shruti, Puteri Sharada, Puteri Shanti dan Puteri Jayanti, sebelum bergerak keluar menuju taman.[1][2]
Permaisuri Aishwarya dan Putera Nirajan kemudian bergerak ke arah taman. Nirajan ditemukan tidak sedarkan diri akibat tembakan, manakala Aishwarya ditemukan berhampiran tangga menuju bilik Dipendra. Dipendra pula ditemukan dalam keadaan terlentang dan cedera parah berhampiran sebuah kolam. Sebuah pistol Glock 9 mm dan kelongsong peluru ditemukan di dalam air berdekatan, tetapi laporan jawatankuasa tidak menyatakan secara eksplisit sama ada kecederaan maut Dipendra dilakukan sendiri.[1][2]
Mangsa dibawa ke Hospital Tentera Birendra di Chhauni. Raja Birendra, Permaisuri Aishwarya dan Putera Nirajan telah meninggal dunia ketika tiba di hospital, manakala Puteri Shruti meninggal dunia tidak lama kemudian. Dipendra dan Dhirendra Shah kekal hidup sehingga 4 Jun.[1]
Korban
[sunting | sunting sumber]Laporan Jawatankuasa Siasatan Peringkat Tinggi merekodkan sepuluh kematian akibat kejadian tersebut, termasuk Dipendra sendiri. Empat orang lagi mengalami kecederaan tembakan.[1][3]
Kematian
[sunting | sunting sumber]| Nama | Kedudukan atau hubungan | Tarikh kematian |
|---|---|---|
| Raja Birendra | Raja Nepal; bapa Dipendra | 1 Jun 2001 |
| Permaisuri Aishwarya | Permaisuri Nepal; ibu Dipendra | 1 Jun 2001 |
| Putera Nirajan | Anak Raja Birendra; adik lelaki Dipendra | 1 Jun 2001 |
| Puteri Shruti | Anak Raja Birendra; adik perempuan Dipendra | 1 Jun 2001 |
| Puteri Shanti | Saudara perempuan Raja Birendra; ibu saudara Dipendra | 1 Jun 2001 |
| Puteri Sharada | Saudara perempuan Raja Birendra; ibu saudara Dipendra | 1 Jun 2001 |
| Khadga Bikram Shah | Suami Puteri Sharada | 1 Jun 2001 |
| Puteri Jayanti | Kerabat Raja Birendra | 1 Jun 2001 |
| Dipendra | Putera Mahkota; kemudian Raja Nepal dalam keadaan koma | 4 Jun 2001 |
| Dhirendra Shah | Saudara lelaki Raja Birendra; bapa saudara Dipendra | 4 Jun 2001 |
Cedera
[sunting | sunting sumber]| Nama | Kedudukan atau hubungan |
|---|---|
| Puteri Komal | Isteri Gyanendra; kemudian Permaisuri Nepal |
| Puteri Shova | Saudara perempuan Raja Birendra |
| Gorakh Shumsher Rana | Suami Puteri Shruti |
| Ketaki Chester | Kerabat keluarga diraja |
Putera Paras juga berada dalam perjumpaan tersebut tetapi dilaporkan terselamat tanpa kecederaan.[3]
Penggantian takhta dan tindak balas segera
[sunting | sunting sumber]Kematian Raja Birendra menimbulkan persoalan penggantian takhta kerana pewarisnya, Dipendra, berada dalam keadaan koma. Majlis Negara memasyhurkan Dipendra sebagai raja, manakala Gyanendra, adik lelaki Birendra, dilantik sebagai pemangku raja kerana Dipendra tidak mampu menjalankan tugas kerajaan. Selepas Dipendra meninggal dunia pada pukul 3:45 pagi 4 Jun, Gyanendra dimasyhurkan sebagai raja.[5][3]
Maklumat rasmi mengenai pembunuhan pada hari-hari pertama tidak jelas dan berubah-ubah. Sebelum laporan siasatan selesai, Perdana Menteri Girija Prasad Koirala mengumumkan penjelasan bahawa kejadian tersebut berpunca daripada "tembakan tidak sengaja" sebuah senjata automatik. Penjelasan itu bercanggah dengan laporan saksi yang mula tersebar dan meningkatkan ketidakpercayaan awam.[9]
Pada 4 Jun, ketika Gyanendra menaiki takhta, demonstrasi dan rusuhan berlaku di Kathmandu apabila orang ramai menuntut penjelasan tentang pembunuhan tersebut. Pihak berkuasa mengenakan perintah berkurung dan mengerahkan pasukan keselamatan. Dua orang dilaporkan terbunuh dan sekurang-kurangnya 19 lagi cedera dalam kekacauan itu.[10]
Siasatan rasmi
[sunting | sunting sumber]Pada 4 Jun 2001, Raja Gyanendra membentuk Jawatankuasa Siasatan Peringkat Tinggi yang pada asalnya terdiri daripada Ketua Hakim Negara Keshav Prasad Upadhyaya sebagai pengerusi, Yang Dipertua Dewan Perwakilan Taranath Ranabhat dan ketua pembangkang Madhav Kumar Nepal. Madhav Kumar Nepal kemudiannya menarik diri berdasarkan keputusan partinya, menyebabkan siasatan diteruskan oleh Upadhyaya dan Ranabhat.[11]
Jawatankuasa memeriksa tempat kejadian, mengumpulkan bahan fizikal, menjalankan ujian saintifik dan mengambil keterangan daripada saksi mata, mangsa yang terselamat, pengawal diraja, kakitangan penyelamat serta doktor yang merawat mangsa. Rekod telekomunikasi dan dokumen berkaitan turut diperoleh.[1]
Laporan yang diumumkan pada 14 Jun menyimpulkan bahawa Dipendra ialah orang yang melepaskan tembakan terhadap keluarganya. Berdasarkan keterangan saksi dan bahan yang diperiksa, jawatankuasa mengaitkan beberapa siri tembakan dengan MP5K, Colt M16A2 dan Franchi SPAS-12 yang dibawa Dipendra.[4][1] Laporan itu turut menyatakan bahawa beliau telah mengambil alkohol dan rokok yang mengandungi kanabis serta suatu bahan hitam yang tidak dikenal pasti sebelum kejadian.[2]
Walau bagaimanapun, laporan tersebut tidak menentukan motif pembunuhan. Ia juga tidak menyatakan secara eksplisit bahawa Dipendra sendiri menyebabkan kecederaan tembakan yang akhirnya membunuhnya.[2]
Pada awal Julai 2001, empat anggota keselamatan diraja dilaporkan dipecat atas alasan kecuaian menjalankan tugas ketika pembunuhan berlaku. Persoalan keselamatan termasuk bagaimana Dipendra dapat memiliki dan membawa senjata automatik dalam kawasan istana turut menjadi sebahagian daripada kontroversi selepas kejadian.[12]
Pertikaian dan penerimaan awam
[sunting | sunting sumber]Dapatan rasmi tidak segera diterima oleh sebahagian masyarakat Nepal. Pengurusan maklumat yang tidak konsisten oleh istana dan kerajaan dalam hari-hari pertama selepas pembunuhan, termasuk penjelasan awal tentang tembakan tidak sengaja, menyumbang kepada rasa curiga terhadap versi rasmi.[3][9]
Pada masa itu, kecurigaan awam turut tertumpu kepada Gyanendra dan anaknya Paras kerana Gyanendra tidak berada di istana ketika pembunuhan berlaku, manakala Paras berada dalam perjumpaan tetapi terselamat tanpa kecederaan. Kecurigaan tersebut tidak dibuktikan oleh Jawatankuasa Siasatan Peringkat Tinggi, yang sebaliknya mengenal pasti Dipendra sebagai penembak berdasarkan keterangan saksi dan bahan yang dikumpulkan.[3][4]
Ketiadaan motif rasmi, keadaan kematian Dipendra dan penyampaian maklumat yang tidak jelas pada peringkat awal menyebabkan pelbagai teori alternatif terus beredar dalam masyarakat Nepal. Namun, teori tersebut tidak menghasilkan suatu dapatan siasatan rasmi yang menggantikan kesimpulan jawatankuasa 2001.[11]
Kesan politik dan warisan
[sunting | sunting sumber]Pembunuhan itu berlaku ketika Nepal sudah berhadapan dengan pemberontakan Maois yang bermula pada 1996. Penganalisis politik Gagan Thapa menyifatkan pembunuhan kerabat diraja sebagai titik perubahan utama yang melemahkan legitimasi pemerintahan Gyanendra serta mengubah pandangan masyarakat terhadap institusi monarki.[6]
Perkembangan politik selepas pembunuhan berlaku bersama-sama dengan kemerosotan keadaan keselamatan dan konflik antara istana dengan parti politik. Gyanendra mengambil alih pemerintahan secara langsung pada Februari 2005. Tindakan tersebut membantu menyatukan parti politik arus perdana dengan Maois menentang pemerintahan diraja, dan Gerakan Rakyat 2006 akhirnya memaksa Gyanendra memulihkan Parlimen pada 24 April 2006.[6]
Proses damai selepas itu membawa Maois ke dalam politik arus perdana dan membuka jalan kepada pilihan raya Dewan Perlembagaan. Pada mesyuarat pertamanya pada 28 Mei 2008, Dewan Perlembagaan secara rasmi memansuhkan monarki dan mengisytiharkan Nepal sebagai sebuah republik. Dengan itu, pemerintahan Dinasti Shah sebagai monarki Nepal berakhir.[7]
Usaha penyiasatan semula
[sunting | sunting sumber]Persoalan tentang pembunuhan tersebut terus muncul dalam perbahasan awam Nepal beberapa dekad kemudian. Pada Jun 2026, Menteri Dalam Negeri Sudan Gurung mengarahkan pegawai mengkaji laporan siasatan terdahulu dan meneroka kemungkinan penyiasatan lanjut terhadap pembunuhan di Narayanhiti.[11]
Walau bagaimanapun, setakat 11 Ogos 2026, pegawai daripada unit penyiasatan jenayah Nepal menyatakan bahawa tiada siasatan baharu telah bermula dan kerajaan belum memutuskan sama ada kes itu harus dikendalikan oleh Polis Nepal atau sebuah suruhanjaya khas. Pegawai turut menyatakan bahawa ketiadaan rekod tempat kejadian dan laporan bedah siasat yang tersedia kepada penyiasat, perubahan pada struktur tempat kejadian serta ketiadaan pemeriksaan balistik formal untuk menentukan senjata yang digunakan merupakan halangan besar kepada penyiasatan baharu.[11]
Pada 19 Ogos, media Nepal melaporkan bahawa arahan untuk mengkaji semula laporan terdahulu masih belum menghasilkan kemajuan penyiasatan yang ketara.[13]
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 "दरबार हत्याकाण्डबारे उच्चस्तरीय समितिको निष्कर्षमा के छ ? (पूर्णपाठ)". Shilapatra (dalam bahasa Nepal). Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Constable, Pamela (14 Jun 2001). "Prince Guilty of Massacre, Nepali Inquiry Concludes". The Washington Post. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "Nepal shootings investigators get more time". The Irish Times. Press Association. 10 Jun 2001. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 "Nepal inquiry blames crown prince for royal massacre". The Guardian. 14 Jun 2001. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 Constable, Pamela (3 Jun 2001). "New Monarch Is Proclaimed in Nepal". The Washington Post. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 Thapa, Gagan (Mac 2017). "Decline and fall of the monarchy". Accord. Conciliation Resources. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 "History & Background". Office of the President of Nepal. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ Dixit, Kanak Mani (6 Jun 2001). "Bloody but unbowed". The Guardian. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 McCarthy, Rory (7 Jun 2001). "Rage follows massacre of Nepal royal family". The Guardian. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ "Unrest as Nepal crowns new king". The Guardian. 4 Jun 2001. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 Pokharel, Gaurav (11 Ogos 2026). "Fresh royal massacre probe hits roadblock before it begins". The Kathmandu Post. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ "Role of the Royal Palace Security in the 1 June 2001 murder of the Royal Family, including the names of those charged, wanted or suspected [NPL40801.E]". Immigration and Refugee Board of Canada. 26 Februari 2003. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ "Home Minister Announces Investigation into Narayanhiti Palace Massacre Two Months Later". Ratopati. 19 Ogos 2026. Dicapai pada 28 Ogos 2026.