Jirim gelap

Untuk kegunaan lain, sila lihat Jirim gelap (nyahkekaburan).

Fizik kosmologi

Alam semesta · Letupan Besar Umur alam semesta Garis masa Letupan Besar Nasib muktamad alam semesta Awal alam semesta Pengembungan · Nukleosintesis GWB · Neutrino latar belakang Gelombang mikro kosmik latar belakang Pengembangan alam semesta Anjakan merah · Hukum Hubble Pengembangan metrik angkasa Persamaan Friedmann Metrik FLRW Pembentukan struktur Bentuk alam semesta Pembentukan struktur Pembentukan galaksi Struktur berskala besar Komponen Model Lambda-CDM Tenaga gelap · Jirim gelap Sejarah Garis masa kosmologi... Eksperimen Kosmologi cerapan 2dF · SDSS COBE · BOOMERanG · WMAP Saintis Einstein · Hawking · Friedman · Lemaître · Hubble · Penzias · Wilson · Gamow · Dicke · Zel'dovich · Mather · Smoot · lain

Dalam fizik dan kosmologi, jirim gelap ialah jirim yang tidak bertindak dengan daya elektromagnet, tetapi kehadiran boleh diinferenskan dari kesan graviti ke atas jirim yang boleh lihat. Menurut cerapan struktur paling besar galaksi, dan kosmologi Letupan Besar, jirim gelap dan tenaga gelap memenuhi jisim dalam alam semesta boleh cerap. Fenomena dicerap ini menginferenskan kehadiran jirim gelap termasuklah kelajuan putaran galaksi, halaju orbit galaksi dalam gugusan, pengkantaan kegravitian objek latar belakang oleh gugusan galaksi seperti Kelompok Peluru, dan pengedaran suhu gas panas di galaksi dan gugusan galaksi. Jirim gelap juga memainkan peranan dalam pembentukan struktur dan evolusi galaksi, dan mempunyai kesan yang boleh diukur terhadap anisotrop gelombang mikro kosmik latar belakang. Semua baris-baris bukti mencadangkan bahawa galaksi, gugusan galaksi, dan alam semesta mengandungi banyak jisim daripada yang bertindak dengan sinaran elektromagnet: ia dipanggil "komponen jirim gelap."

Lihat juga

• Medan Skalar Jirim Gelap
• SIMP
• Jirim Gelap Ringan
• Jirim gelap bertindak sendiri
• Jirim cermin
• Graviti terikut
• Tenaga Gelap

Pautan luar

• Video of Patricia Burchat's talk on dark matter and dark energy at TED (Feb 2008)
• Video on "The Mystery of Dark Matter" (Perimeter Institute for Theoretical Physics)
• Yale University Video Lecture on Dark Matter at Google Video
• Dark Matter Ring Discovered, Space.com
• Plait, Phil. "Found: Most of the Universe", SeedMagazine.com, 2 Februari 2007. 
• Dark Matter Portal - by Frédéric Mayet
• "Most of our Universe is Missing" - Horizon video
• Bertone, G. and Hooper, D. and Silk, J. (2004). "Particle dark matter: evidence, candidates and constraints". Physics Reports 405: 279. Bibcode 2004PhR...405..279B. doi:10.1016/j.physrep.2004.08.031. Templat:Arxiv. 
• Sumner, Timothy J. (2002). "Experimental Searches for Dark Matter". Living Reviews in Relativity 5: 4. ISSN 1433-8351. http://www.livingreviews.org/lrr-2002-4. 
• "Dark matter comes out of the cold" - BBC News 5 Februari 2005
• "Astronomers find Starless Galaxy" - BBC News 23 Februari 2005
• Wittlin, Maggie. "Seeing the unseeable", SeedMagazine.com, 20 August 2007. 
• Dark Matter Flowchart