Akrotiri dan Dhekelia
34°35′U 32°59′T / 34.583°U 32.983°T
Kawasan Pangkalan Berdaulat Akrotiri dan Dhekelia Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia | |
|---|---|
.svg) | |
 Lokasi Akrotiri dan Dhekelia | |
 Lokasi Akrotiri (barat daya) dan Dhekelia (tenggara) di pulau Cyprus | |
| Pusat pentadbiran | Episkopi Cantonment |
| Pemerintah | Wilayah Luar Negeri British di bawah pentadbiran Kementerian Pertahanan United Kingdom |
• Raja | Charles III |
• Pentadbir | Mejar Jeneral Tom Bewick |
| Penubuhan | |
| 16 Ogos 1960 | |
| Keluasan | |
• Jumlah | 254.7 km2 (98.3 bt2)[1] |
| Mata wang | Euro (EUR) |
| Zon waktu | UTC+2 (EET) |
| UTC+3 (EEST) | |
| Kod panggilan | +357 |
Akrotiri dan Dhekelia (nama rasmi dalam bahasa Inggeris: Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia, disingkatkan sebagai SBA) ialah sebuah Wilayah Luar Negeri British di pulau Cyprus yang terdiri daripada dua kawasan berasingan, iaitu Akrotiri di bahagian selatan pulau dan Dhekelia di bahagian timurnya.[2] United Kingdom mengekalkan kedaulatan ke atas kedua-dua kawasan tersebut apabila Republik Cyprus ditubuhkan pada 16 Ogos 1960 melalui Perjanjian Penubuhan.[3] Keseluruhan wilayah ini berkeluasan 254.7 km² menurut statistik sehingga 31 Disember 2025, bersamaan dengan kira-kira tiga peratus keluasan pulau Cyprus.[1]
Tidak seperti kebanyakan Wilayah Luar Negeri British yang mempunyai kerajaan awam tersendiri, Akrotiri dan Dhekelia ditadbir oleh Kementerian Pertahanan United Kingdom. Pentadbirnya juga memegang jawatan Komander British Forces Cyprus dan mempunyai kuasa eksekutif serta perundangan bagi wilayah tersebut; pusat pentadbirannya terletak di Episkopi Cantonment, dalam Kawasan Pangkalan Berdaulat Barat.[2] Sejak April 2025, jawatan Pentadbir disandang oleh Mejar Jeneral Tom Bewick.[4]
Kawasan pangkalan tersebut dikekalkan terutamanya untuk tujuan ketenteraan dan memberikan United Kingdom kedudukan strategik di timur Laut Mediterranean serta berdekatan Timur Tengah. RAF Akrotiri merupakan pangkalan udara penting bagi operasi ketenteraan British di rantau itu.[5] Pada masa yang sama, khususnya di Semenanjung Akrotiri, wilayah ini merangkumi tanah lembap dan habitat yang penting pada peringkat antarabangsa.[6] Kedudukan politik pangkalan itu kembali menjadi bahan perbincangan pada 2026 selepas serangan dron terhadap RAF Akrotiri; kerajaan Cyprus kemudiannya menyatakan bahawa perbincangan mengenai masa depan pangkalan telah dimulakan dengan United Kingdom, manakala kerajaan British menegaskan bahawa kedaulatannya tidak terbuka untuk rundingan semula.[7]
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Penubuhan pada 1960
[sunting | sunting sumber]Republik Cyprus mencapai kemerdekaan daripada pemerintahan British pada 16 Ogos 1960. Pada hari yang sama, Cyprus, Greece, Turki dan United Kingdom menandatangani Perjanjian Penubuhan Republik Cyprus. Perjanjian itu memperuntukkan bahawa United Kingdom mengekalkan kedaulatan ke atas dua kawasan yang kemudian dikenali sebagai Kawasan Pangkalan Berdaulat Akrotiri dan Dhekelia.[3][5]
Pengaturan tersebut berkait rapat dengan kepentingan ketenteraan British. Dalam pengisytiharan yang dibuat oleh kerajaan United Kingdom berhubung penggunaan kawasan pangkalan, United Kingdom menyatakan bahawa kawasan itu tidak akan dibangunkan untuk tujuan selain ketenteraan dan tidak akan digunakan untuk mewujudkan tanah jajahan baharu, penempatan penduduk awam baharu atau kegiatan perdagangan dan perindustrian yang tidak berkaitan dengan keperluan ketenteraan. Pengisytiharan yang sama turut menetapkan prinsip bahawa undang-undang yang dikenakan terhadap penduduk Cyprus di dalam kawasan pangkalan hendaklah, sejauh yang dapat dilaksanakan, selaras dengan undang-undang Republik Cyprus.[5]
Perjanjian Jaminan 1960 pula mewajibkan Cyprus, Greece dan Turki menghormati kedaulatan United Kingdom ke atas kawasan pangkalan serta hak yang diberikan kepadanya melalui Perjanjian Penubuhan.[5]
Perkembangan selepas 1974
[sunting | sunting sumber]Konflik Cyprus pada 1974 membawa kepada pembahagian de facto pulau tersebut dan pengukuhan zon penampan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Kedudukan Dhekelia menghasilkan keadaan geografi yang tersendiri di bahagian timur pulau kerana zon penampan tersebut terputus oleh kawasan pangkalan. Dua lintasan antara kawasan yang dikawal oleh Republik Cyprus dengan bahagian utara pulau juga melalui Dhekelia.[5]
Hubungan praktikal antara pentadbiran kawasan pangkalan dengan Republik Cyprus terus berkembang selepas itu. Pada 2014, United Kingdom dan Cyprus mencapai persetujuan yang melonggarkan sekatan pembangunan terhadap sebahagian harta milik persendirian di dalam kawasan pangkalan, suatu perubahan yang memberi lebih banyak ruang kepada pemilik tanah Cyprus untuk membangunkan hartanah mereka tertakluk pada peraturan perancangan yang berkenaan.[7]
Geografi dan alam sekitar
[sunting | sunting sumber]Dua kawasan pangkalan
[sunting | sunting sumber]Akrotiri dan Dhekelia tidak membentuk satu kawasan daratan yang bersambung. Akrotiri dikenali secara pentadbiran sebagai Kawasan Pangkalan Berdaulat Barat (Western Sovereign Base Area, WSBA), manakala Dhekelia ialah Kawasan Pangkalan Berdaulat Timur (Eastern Sovereign Base Area, ESBA). Episkopi Cantonment, yang terletak di kawasan barat, menempatkan ibu pejabat tentera dan pentadbiran wilayah.[2]
| Kawasan | Nama pentadbiran | Pusat atau kemudahan utama | Ciri utama |
|---|---|---|---|
| Akrotiri | Kawasan Pangkalan Berdaulat Barat (WSBA) | Episkopi Cantonment; RAF Akrotiri | Menempatkan pusat pentadbiran wilayah serta kawasan tanah lembap Semenanjung Akrotiri yang penting pada peringkat antarabangsa.[2][6] |
| Dhekelia | Kawasan Pangkalan Berdaulat Timur (ESBA) | Dhekelia | Zon penampan PBB terputus oleh kawasan ini, yang turut mengandungi dua lintasan antara kawasan Republik Cyprus dengan bahagian utara pulau.[5] |
Pemuliharaan alam
[sunting | sunting sumber]
Walaupun fungsi utama wilayah ini berkaitan dengan pertahanan, sebahagian besar kawasannya mempunyai nilai pemuliharaan. Menurut statistik sehingga 31 Disember 2025, 97.1 km², atau 38.1% daripada kawasan darat Akrotiri dan Dhekelia, direkodkan sebagai kawasan terlindung atau langkah pemuliharaan berasaskan kawasan lain (OECM).[1] Habitatnya merangkumi tanah masin, tanah lembap, bukit pasir, belukar Mediterranean dan padang rumput.[6]
Semenanjung Akrotiri merupakan kawasan kepelbagaian biologi yang sangat penting. Sistem tanah lembapnya termasuk sebuah Tapak Ramsar, dan strategi biodiversiti Wilayah Luar Negeri British merekodkan hampir 200 spesies burung di kawasan tersebut serta sehingga kira-kira 20,000 flamingo besar yang menggunakan kawasan itu pada musim sejuk. Keseluruhan wilayah mempunyai tiga Kawasan Perlindungan Khas dan lima Kawasan Pemuliharaan Khas.[6]
Akrotiri dan Dhekelia turut mempunyai biodiversiti endemik. Siput darat Xerocrassa carinatoglobosa dikenal pasti sebagai spesies yang endemik khusus kepada kawasan pangkalan, sementara sekurang-kurangnya 61 daripada spesies endemik yang terdapat di seluruh Cyprus turut direkodkan di wilayah tersebut. Ancaman yang dikenal pasti terhadap ekosistem tempatan termasuk spesies invasif, kenaikan aras laut dan hakisan pantai yang berkaitan dengan perubahan iklim.[6]
Pusat Pendidikan Alam Sekitar Akrotiri ditubuhkan pada 2004 melalui kerjasama masyarakat tempatan dan Pentadbiran Kawasan Pangkalan Berdaulat dengan pihak berkuasa Republik Cyprus. Pusat tersebut menjalankan program pendidikan berkaitan tanah lembap dan biodiversiti Semenanjung Akrotiri.[6]
Pentadbiran dan status undang-undang
[sunting | sunting sumber]Struktur pentadbiran
[sunting | sunting sumber]Akrotiri dan Dhekelia berada di bawah tanggungjawab Kementerian Pertahanan United Kingdom, bukannya sebuah kerajaan wilayah awam seperti yang terdapat di beberapa Wilayah Luar Negeri British lain. Pentadbir Kawasan Pangkalan Berdaulat pada masa yang sama merupakan Komander British Forces Cyprus. Pentadbir mempunyai kuasa eksekutif dan perundangan bagi wilayah tersebut, manakala ibu pejabat pentadbiran dan tentera terletak di Episkopi Cantonment.[2]
Mejar Jeneral Tom Bewick mengangkat sumpah sebagai Pentadbir pada 11 April 2025 ketika mengambil alih pemerintahan British Forces Cyprus.[4]
Perjanjian Penubuhan dan pengaturan yang mengiringinya bertujuan mengehadkan kesan pentadbiran British terhadap kehidupan harian masyarakat Cyprus yang tinggal di kawasan pangkalan. Antaranya, undang-undang yang terpakai kepada penduduk Cyprus hendaklah diselaraskan dengan undang-undang Republik Cyprus sejauh yang dapat dilaksanakan, hak harta persendirian dilindungi dan Republik Cyprus dibenarkan menyediakan pelbagai perkhidmatan awam kepada penduduk kawasan tersebut.[5]
Hubungan dengan Republik Cyprus dan Kesatuan Eropah
[sunting | sunting sumber]Kedudukan Akrotiri dan Dhekelia berhubung dengan Kesatuan Eropah berbeza daripada kedudukan Republik Cyprus. Protokol 3 kepada Akta Penyertaan Cyprus 2003 menyediakan asas undang-undang bagi pengaturan ekonomi tertentu di kawasan pangkalan apabila Cyprus menyertai Kesatuan Eropah. Selepas United Kingdom meninggalkan Kesatuan Eropah melalui Brexit, sebuah protokol khusus mengenai Kawasan Pangkalan Berdaulat dimasukkan dalam Perjanjian Pengunduran United Kingdom daripada Kesatuan Eropah. Pengaturan itu pada umumnya mengekalkan sistem yang sedia ada selepas berakhirnya tempoh peralihan pada 31 Disember 2020.[5]
Hubungan antara United Kingdom dengan Republik Cyprus mengenai kawasan pangkalan turut melibatkan persoalan pembangunan tanah persendirian. Persetujuan yang dicapai pada 2014 membolehkan sekatan pembangunan dilonggarkan bagi sebahagian besar harta milik persendirian di dalam kawasan tersebut.[7]
Status jangka panjang kawasan pangkalan kembali mendapat perhatian pada 2026. Selepas sebuah dron mengenai RAF Akrotiri pada awal Mac tanpa menyebabkan kematian yang dilaporkan, Presiden Cyprus Nikos Christodoulides berkata pada 25 Mac bahawa Cyprus telah memulakan perbincangan dengan United Kingdom mengenai masa depan pangkalan tersebut. Kerajaan British pula menyatakan bahawa kedaulatan United Kingdom ke atas Akrotiri dan Dhekelia tidak terbuka untuk rundingan semula.[5][7]
Penduduk dan guna tanah
[sunting | sunting sumber]Taklimat House of Commons Library yang diterbitkan pada Mac 2026 menganggarkan bahawa kira-kira 10,000 warga Cyprus tinggal di kawasan pangkalan. Selain itu, sekitar 3,800 anggota tentera, kakitangan yang berpangkalan di United Kingdom dan tanggungan mereka tinggal atau bekerja di wilayah tersebut.[5] Kedua-dua angka itu merujuk kepada kategori yang berbeza dan oleh itu tidak semestinya boleh dijumlahkan sebagai satu angka penduduk tetap.
Corak pemilikan tanah turut membezakan Akrotiri dan Dhekelia daripada pangkalan tentera biasa. Kira-kira 60% tanah di dalam wilayah tersebut merupakan hak milik persendirian. Sekitar 20% dimiliki atau dipajak oleh Kementerian Pertahanan United Kingdom, manakala baki kira-kira 20% ialah tanah Mahkota yang dipegang oleh Pentadbiran Kawasan Pangkalan Berdaulat.[5] Oleh sebab sebahagian besar tanah berada dalam pemilikan persendirian, pentadbiran wilayah melibatkan bukan sahaja keperluan pertahanan tetapi juga perancangan tanah, hak harta dan penyelarasan dengan Republik Cyprus.
Peranan ketenteraan dan strategik
[sunting | sunting sumber].jpg)
Tujuan utama United Kingdom mengekalkan kedaulatan ke atas Akrotiri dan Dhekelia ialah penggunaan ketenteraan. Sehingga Mac 2026, Tentera Darat British mengekalkan dua batalion infantri pemastautin di Cyprus, dengan satu batalion ditempatkan di setiap kawasan pangkalan.[5]
RAF Akrotiri berfungsi sebagai pangkalan hadapan bagi penyokongan dan penempatan operasi British di rantau Mediterranean timur dan Timur Tengah. Pangkalan tersebut telah digunakan dalam pelbagai operasi, termasuk Operation Shader, iaitu penglibatan ketenteraan United Kingdom terhadap Negara Islam Iraq dan Syam.[5] Skuadron No. 84 Tentera Udara Diraja turut berpangkalan di Akrotiri dan menjalankan tugas mencari dan menyelamat dengan kerjasama pihak berkuasa Cyprus. Kawasan pangkalan juga menyediakan sokongan kepada kapal Tentera Laut Diraja yang beroperasi atau singgah di rantau tersebut.[5]
Kedudukan RAF Akrotiri membolehkannya digunakan dalam operasi British di luar Cyprus. Pada Januari dan Februari 2024, pesawat British berlepas dari Akrotiri bagi serangan terhadap sasaran Houthi di Yaman. Kerajaan Cyprus menyatakan bahawa Republik Cyprus tidak terlibat dalam operasi tersebut.[5] Kepentingan ketenteraan pangkalan itu, berserta perkembangan keselamatan serantau, terus menjadikan Akrotiri dan Dhekelia sebahagian penting daripada kehadiran pertahanan United Kingdom di Mediterranean timur.
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 "UK Overseas Territory Protected Area statistics" (dalam bahasa Inggeris). Joint Nature Conservation Committee. 25 Jun 2026. Dicapai pada 13 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 "United Kingdom Overseas Territories" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Permanent Committee on Geographical Names. Mac 2026. Dicapai pada 13 Ogos 2026.
- 1 2 "Treaty concerning the Establishment of the Republic of Cyprus" (dalam bahasa Inggeris). United Nations Treaty Collection. 16 Ogos 1960. Dicapai pada 13 Ogos 2026.
- 1 2 Hollis, Will (11 April 2025). "Change in command for British forces stationed in Cyprus as Army takes lead". Forces News (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 13 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Fella, Stefano (3 Mac 2026). "The UK Sovereign Base Areas in Cyprus: Status and recent developments" (dalam bahasa Inggeris). House of Commons Library. Dicapai pada 13 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "UK Overseas Territories biodiversity strategy" (dalam bahasa Inggeris). Department for Environment, Food & Rural Affairs; Joint Nature Conservation Committee. 28 November 2025. Dicapai pada 13 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 "Cyprus has opened discussion with UK over its bases, president says". Reuters (dalam bahasa Inggeris). 25 Mac 2026. Dicapai pada 13 Ogos 2026.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]- Laman rasmi Pentadbiran Kawasan Pangkalan Berdaulat (bahasa Inggeris)