Bretagne

Bretagne Breton: Breizh Gallo: Bertaèyn
Wilayah pentadbiran
Bendera Jata
Kedudukan Bretagne di Perancis
Negara	Perancis
Ibu wilayah	Rennes
Jabatan	4 Côtes-d'Armor Finistère Ille-et-Vilaine Morbihan
Kerajaan
• Type	Majlis wilayah
• Presiden Majlis Wilayah	Loïg Chesnais-Girard
Keluasan
• Jumlah	27,208 km2 (10,505 batu persegi)
Highest elevation	385 m (1,263 ft)
Penduduk  (2023)
• Jumlah	3,449,370
• Kepadatan	126.8/km2 (328/batu persegi)
Zon waktu	UTC+1 (CET)
• Musim panas (WMP)	UTC+2 (CEST)
Kod INSEE	53
Tapak sesawang	bretagne.bzh

Bretagne (Perancis: Bretagne, disebut [bʁə.taɲ]; bahasa Breton: Breizh; bahasa Gallo: Bertaèyn; bahasa Inggeris: Brittany) ialah sebuah wilayah pentadbiran di barat laut Perancis Metropolitan. Wilayah ini menduduki sebahagian besar Semenanjung Armorika dan bersempadan dengan Normandie di timur laut serta Pays de la Loire di tenggara. Pantainya menghadap Selat Inggeris, Laut Iroise dan Lautan Atlantik.

Wilayah pentadbiran Bretagne terdiri daripada empat jabatan, iaitu Côtes-d'Armor, Finistère, Ille-et-Vilaine dan Morbihan. Ibu wilayahnya ialah Rennes, yang turut menempatkan prefektur wilayah dan ibu pejabat Majlis Wilayah Bretagne.

Bretagne mempunyai keluasan 27,208 km² dan 3,449,370 orang penduduk pada 2023, dengan kepadatan purata 126.8 orang bagi setiap kilometer persegi. Kawasan penduduk utamanya termasuk Rennes, Brest, Lorient, Quimper, Vannes, Saint-Brieuc dan Saint-Malo. Pertumbuhan penduduk lebih pesat di sekitar Rennes dan di beberapa kawasan pantai, manakala sebahagian kawasan pedalaman serta bahagian barat menghadapi penuaan penduduk.

Bretagne pentadbiran tidak merangkumi seluruh kawasan sejarah dan budaya Bretagne. Jabatan Loire-Atlantique, termasuk bandar Nantes, merupakan sebahagian daripada bekas Duci Bretagne dan provinsi Bretagne, tetapi kini tergolong dalam wilayah Pays de la Loire. Penyatuan semula Loire-Atlantique dengan wilayah Bretagne menjadi bahan perbahasan politik dan masyarakat yang berterusan.

Wilayah ini mempunyai identiti sejarah dan budaya yang tersendiri. Masyarakat berbahasa Britonik dari Pulau Britain berhijrah ke Armorika pada penghujung zaman Rom dan awal Zaman Pertengahan, menyumbang kepada pembentukan bahasa serta identiti Breton. Sebuah kerajaan dan kemudiannya Duci Bretagne berkembang sebelum disatukan secara berperingkat dengan Kerajaan Perancis pada abad ke-16.

Bretagne kini mempunyai ekonomi yang berasaskan perkhidmatan, pertanian dan pemprosesan makanan, industri maritim, pembinaan kapal, telekomunikasi, kegiatan digital serta pelancongan. Warisan budayanya termasuk bahasa Breton dan Gallo, muzik serta tarian fest-noz, tapak megalit Carnac, bandar berkubu, rumah api, gereja dan kompleks paroki, makanan laut, sider serta tradisi pelayaran.

Nama dan skop wilayah

Nama Perancis Bretagne dan nama Inggeris Brittany berasal daripada nama Latin Britannia. Pada zaman Rom, istilah tersebut pada asalnya merujuk kepada Pulau Britain. Selepas penghijrahan masyarakat Britonik ke Armorika, kawasan semenanjung di tanah besar Eropah itu semakin dikenali sebagai Britannia Minor atau “Britain Kecil” bagi membezakannya daripada Pulau Britain.

Nama Breton bagi wilayah ini ialah Breizh. Bentuk Gallo berbeza mengikut sistem ejaan, dengan Bertaèyn antara bentuk yang digunakan. Bahasa Breton dan Gallo berasal daripada rumpun bahasa yang berbeza: Breton ialah sebuah bahasa Celt Britonik, manakala Gallo ialah sebuah bahasa d'Oïl daripada rumpun bahasa Romawi.

Istilah “Bretagne” mempunyai dua pengertian utama:

• wilayah pentadbiran Bretagne, yang terdiri daripada empat jabatan dan beribu wilayah di Rennes; dan
• Bretagne sejarah dan budaya, yang turut merangkumi Loire-Atlantique dan Nantes.

Wilayah sejarah tersebut secara umum sepadan dengan lima jabatan yang diwujudkan daripada bekas provinsi Bretagne pada 1790, iaitu Côtes-du-Nord (kini Côtes-d'Armor), Finistère, Ille-et-Vilaine, Loire-Inférieure (kini Loire-Atlantique) dan Morbihan.

Sempadan wilayah pentadbiran moden dibentuk melalui penyusunan wilayah perancangan selepas Perang Dunia Kedua. Loire-Atlantique dimasukkan dalam sebuah wilayah berpusat di Nantes yang kemudiannya menjadi Pays de la Loire, manakala empat jabatan lain membentuk wilayah Bretagne.

Nantes merupakan salah satu pusat politik utama Duci Bretagne dan menempatkan istana duke serta Chambre des comptes. Rennes pula menjadi tempat bersidangnya Parlimen Bretagne dan kemudian pusat pentadbiran utama provinsi. Oleh itu, sejarah Bretagne tidak dapat diringkaskan sebagai persaingan mudah antara satu “ibu kota sejarah” dengan satu ibu kota moden.

Geografi

Kedudukan dan bentuk muka bumi

Pointe du Raz dan rumah api La Vieille di Finistère.

Bretagne terletak di hujung barat Semenanjung Armorika. Kedudukannya yang menjorok ke Lautan Atlantik menghasilkan hubungan yang rapat dengan laut serta garis pantai yang panjang dan berlekuk-lekuk. Wilayah ini merangkumi kira-kira 2,730 km garis pantai, bersamaan dengan hampir satu pertiga daripada keseluruhan pantai Perancis Metropolitan.

Wilayah ini merupakan sebahagian daripada Jasad Armorika, sebuah kawasan geologi purba yang turut meliputi sebahagian Normandie dan Pays de la Loire. Bentuk muka buminya pada umumnya rendah dan beralun, dengan bukit, dataran tinggi serta lembah sungai. Tiada gunung tinggi terdapat di Bretagne.

Kawasan tinggi utamanya ialah Monts d'Arrée dan Montagnes Noires di bahagian barat. Titik tertinggi wilayah ialah Roc'h Ruz di Monts d'Arrée, pada ketinggian sekitar 385 meter.

Landskap pedalaman banyak dicirikan oleh bocage, iaitu padang rumput dan ladang yang dipisahkan oleh pagar tanaman, pokok serta tambak tanah. Penyatuan tanah pertanian, pembangunan jalan dan mekanisasi pertanian sejak pertengahan abad ke-20 telah mengurangkan sebahagian rangkaian bocage, tetapi landskap tersebut masih penting dari segi budaya, ekologi dan pengurusan air.

Pantai dan pulau

Pantai utara menghadap Selat Inggeris. Kawasan utamanya termasuk Côte d'Émeraude, Teluk Saint-Brieuc, Côte de Granit Rose dan pantai Léon. Pantai barat Finistère menghadap Laut Iroise serta Lautan Atlantik, dengan tanjung berbatu seperti Pointe du Raz dan Pointe Saint-Mathieu.

Pantai selatan merangkumi Teluk Douarnenez, Teluk Audierne, kawasan sekitar Lorient, Teluk Morbihan dan Semenanjung Quiberon. Pantainya mempunyai muara yang ditenggelami air laut, teluk kecil, paya masin, beting lumpur, bukit pasir dan tebing berbatu.

Pulau-pulau utama termasuk:

• Belle-Île-en-Mer;
• Île de Groix;
• Ouessant;
• Molène;
• Île de Sein;
• Bréhat;
• Houat;
• Hoëdic; dan
• kepulauan Glénan.

Pulau-pulau dan terumbu di Laut Iroise sejak dahulu menjadi cabaran kepada pelayaran. Sejumlah besar rumah api dibina di sepanjang pantai, termasuk rumah api Créac'h, Ar-Men, La Jument, La Vieille dan Pierres Noires.

Sungai dan kawasan perairan

Sungai-sungai di Bretagne pada umumnya pendek kerana jarak antara kawasan pedalaman dengan laut tidak jauh. Sungai utama termasuk:

• Vilaine, yang melalui Rennes sebelum memasuki Atlantik berhampiran Pénestin;
• Blavet, yang mengalir ke pelabuhan Lorient;
• Aulne, yang memasuki Teluk Brest;
• Odet, yang melalui Quimper;
• Rance, yang mengalir antara Dinan dengan Saint-Malo; dan
• Couesnon, yang memasuki Teluk Mont-Saint-Michel.

Beberapa sungai telah dibendung bagi menghasilkan air minuman, mengawal aliran dan membentuk takungan. Terusan Nantes–Brest, yang dibina terutamanya pada abad ke-19, menghubungkan beberapa sungai serta laluan air pedalaman walaupun tidak lagi berfungsi sebagai laluan perdagangan utama.

Loji kuasa pasang surut Rance mula beroperasi pada 1966 di muara Rance. Kemudahan tersebut menggunakan perbezaan aras pasang surut bagi menghasilkan tenaga elektrik.

Iklim

Bretagne mengalami iklim lautan yang dipengaruhi Lautan Atlantik. Musim sejuk biasanya sederhana dan lembap, manakala musim panas pada umumnya sederhana. Hujan berlaku sepanjang tahun, dengan jumlah yang lebih tinggi di bahagian barat serta kawasan tinggi berbanding pesisir selatan dan kawasan Rennes.

Perbezaan suhu tahunan di pantai lebih kecil daripada kawasan pedalaman. Angin barat dan barat daya lazim berlaku, dan ribut Atlantik kadang-kadang menyebabkan ombak besar, hakisan pantai, kerosakan harta benda serta gangguan pengangkutan.

Perubahan iklim meningkatkan risiko kenaikan aras laut, hakisan, penenggelaman kawasan pantai, gelombang haba dan kemarau. Pengurusan air turut menjadi isu penting kerana pertumbuhan penduduk, pertanian intensif dan perubahan pola hujan.

Kawasan semula jadi

Bretagne mempunyai tiga taman semula jadi wilayah:

• Taman Semula Jadi Wilayah Armorique;
• Taman Semula Jadi Wilayah Teluk Morbihan; dan
• Taman Semula Jadi Wilayah Vallée de la Rance–Côte d'Émeraude.

Taman Vallée de la Rance–Côte d'Émeraude diklasifikasikan pada Oktober 2024 dan menjadi taman semula jadi wilayah ketiga di Bretagne.

Taman Laut Semula Jadi Iroise melindungi kawasan perairan di barat Finistère, termasuk habitat mamalia laut, burung, rumpai laut dan sumber perikanan. Kawasan alam penting lain termasuk Teluk Morbihan, paya Brière di kawasan sejarah Bretagne, tanah pamah Monts d'Arrée dan kawasan burung di Teluk Saint-Brieuc.

Sejarah

Prasejarah dan zaman purba

Sebahagian daripada jajaran batu megalit di Carnac.

Bretagne mempunyai banyak tinggalan prasejarah, khususnya daripada zaman Neolitik. Menhir, dolmen, timbunan kubur dan jajaran batu menunjukkan pembentukan masyarakat pertanian yang mampu menggerakkan tenaga manusia serta bahan dalam skala besar.

Kawasan Carnac dan pesisir Morbihan mempunyai salah satu tumpuan monumen megalit terbesar di dunia. Tapak bersiri “Megalit Carnac dan pesisir Morbihan” dimasukkan dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO pada 2025.

Sebelum penaklukan Rom, Semenanjung Armorika didiami oleh beberapa masyarakat Galia, termasuk Veneti, Osismii, Coriosolites, Redones dan Namnetes. Veneti merupakan kuasa maritim yang penting di sekitar Morbihan tetapi dikalahkan oleh tentera Julius Caesar pada 56 SM.

Di bawah Empayar Rom, kawasan tersebut menjadi sebahagian daripada provinsi Gallia Lugdunensis. Bandar utama termasuk Condate (Rennes moden), Vorgium (Carhaix), Darioritum (Vannes) dan Fanum Martis, yang kemudiannya dikenali sebagai Corseul.

Istilah Armorica merujuk kepada kawasan yang lebih luas daripada Bretagne moden. Oleh itu, Armorika Rom tidak boleh dianggap sepenuhnya sepadan dengan sempadan Bretagne sejarah atau wilayah pentadbiran semasa.

Penghijrahan dari Britain

Antara penghujung zaman Rom dengan awal Zaman Pertengahan, kumpulan masyarakat berbahasa Britonik berpindah dari Pulau Britain ke Armorika. Masa, skala dan punca tepat penghijrahan tersebut terus dibincangkan oleh ahli sejarah, tetapi penghijrahan berlaku dalam beberapa gelombang dan berkait dengan hubungan lama merentasi Selat Inggeris.

Pendatang tersebut membantu menyebarkan bahasa Britonik yang berkembang menjadi bahasa Breton. Mereka turut menubuhkan petempatan dan komuniti keagamaan yang dikaitkan dengan tokoh-tokoh suci Breton, termasuk Samson, Pol Aurélien, Tugdual, Brieuc dan Malo.

Kawasan tersebut beransur-ansur dikenali sebagai Bretagne. Bahagian barat mengekalkan bahasa Breton dengan lebih meluas, manakala bahasa Romawi yang kemudian berkembang menjadi Gallo menguasai bahagian timur.

Kerajaan dan Duci Bretagne

Pada abad ke-9, pemimpin Breton seperti Nominoë dan Erispoë meluaskan kuasa mereka terhadap sebahagian besar semenanjung. Selepas kemenangan Breton terhadap Raja Frank Charles yang Botak dalam Pertempuran Jengland pada 851, sebuah kerajaan Breton mencapai keluasan terbesarnya.

Serangan Viking dan perebutan kuasa melemahkan kerajaan tersebut pada abad ke-9 dan ke-10. Sebuah entiti politik yang lebih stabil kemudiannya berkembang sebagai Duci Bretagne.

Duci itu mempunyai hubungan feudal dengan raja-raja Perancis tetapi mengekalkan institusi, undang-undang dan dasar dinastinya sendiri. Bandar seperti Nantes, Rennes, Vannes dan kemudian beberapa kediaman duke memainkan peranan politik serta pentadbiran yang berbeza.

Perang Pewarisan Bretagne dari 1341 hingga 1364 mempertemukan penyokong Wangsa Blois dengan Wangsa Montfort serta berkait dengan persaingan Perancis–England dalam Perang Seratus Tahun. Wangsa Montfort akhirnya mengekalkan pemerintahan duci.

Pada abad ke-15, para duke mengembangkan pentadbiran pusat, sistem kewangan, tentera dan hubungan diplomatik. Duci tersebut bagaimanapun menghadapi tekanan yang semakin meningkat daripada monarki Perancis.

Penyatuan dengan Perancis

Tentera Duke François II dikalahkan oleh tentera diraja Perancis dalam Pertempuran Saint-Aubin-du-Cormier pada 1488. Puterinya, Anne dari Bretagne, menjadi duchess dan berkahwin berturut-turut dengan Raja Charles VIII dan Louis XII dari Perancis.

Anak Anne, Claude dari Perancis, berkahwin dengan François dari Angoulême, yang menjadi Raja François I. Hubungan dinasti tersebut membawa Bretagne semakin hampir kepada Mahkota Perancis.

Pada 1532, perhimpunan wilayah di Vannes menerima edik penyatuan Bretagne dengan Kerajaan Perancis. Bretagne mengekalkan beberapa hak, pengecualian cukai dan institusi wilayah, termasuk Negeri-negeri Bretagne serta Parlimen Bretagne.

Parlimen Bretagne berpindah secara tetap ke Rennes pada abad ke-16. Institusi itu berfungsi sebagai mahkamah tinggi dan badan pendaftaran edik diraja sehingga Revolusi Perancis.

Pada abad ke-17 dan ke-18, kegiatan ekonomi utama termasuk pertanian, pengeluaran kain linen dan hem, pembinaan kapal, penangkapan ikan serta perdagangan laut. Pelabuhan Saint-Malo mempunyai hubungan dengan Sepanyol, benua Amerika dan kegiatan perkapalan persendirian, manakala Lorient berkembang melalui perdagangan dengan Asia.

Revolusi dan abad ke-19

Istana Parlimen Bretagne di Rennes.

Semasa Revolusi Perancis, provinsi Bretagne serta institusi Rejim Lama dihapuskan. Pada 1790, wilayahnya dibahagikan kepada lima jabatan: Côtes-du-Nord, Finistère, Ille-et-Vilaine, Loire-Inférieure dan Morbihan.

Sebahagian kawasan timur dan selatan Bretagne menjadi tempat pemberontakan Chouan, sebuah gerakan yang menentang kerajaan revolusioner dan kemudiannya Republik. Punca pemberontakan merangkumi agama, kerahan tentera, penolakan terhadap dasar Revolusi dan kesetiaan kepada monarki.

Pada abad ke-19, Bretagne kekal lebih bersifat luar bandar berbanding beberapa bahagian Perancis yang mengalami perindustrian pesat. Pertanian, perikanan, industri pengawetan makanan dan kegiatan pelabuhan berkembang, manakala pembinaan landasan kereta api mempercepat hubungan dengan Paris.

Bahasa Perancis semakin tersebar melalui sekolah, pentadbiran, kerahan tentera dan penghijrahan. Penggunaan bahasa Breton dan Gallo dalam kehidupan awam berkurang, walaupun kedua-duanya terus digunakan secara meluas dalam masyarakat setempat.

Pelancongan pantai turut berkembang dengan pembukaan pusat peranginan seperti Dinard, La Baule di Loire-Atlantique dan beberapa bandar pantai Morbihan serta Finistère.

Perang dunia dan pembinaan semula

Semasa Perang Dunia Pertama, ramai askar dari Bretagne terbunuh atau cedera. Kekurangan tenaga kerja, penghijrahan dan perubahan ekonomi selepas perang memberi kesan besar terhadap masyarakat luar bandar.

Jerman menduduki Bretagne dari 1940 hingga 1944 semasa Perang Dunia Kedua. Pelabuhan Brest dan Lorient dijadikan pangkalan kapal selam Jerman serta mengalami pengeboman Bersekutu yang meluas. Saint-Malo, Brest, Lorient dan beberapa bandar lain mengalami kemusnahan besar.

Sebahagian pangkalan Jerman di Lorient dan Saint-Nazaire kekal dikepung selepas pembebasan kebanyakan wilayah pada musim panas 1944. Pasukan Jerman di kawasan Lorient hanya menyerah pada Mei 1945.

Selepas perang, pembinaan semula bandar dan pelabuhan disertai pemodenan pertanian, pembangunan industri makanan, peluasan rangkaian jalan raya serta perubahan sosial yang cepat. Jawatankuasa Pengajian dan Perhubungan Kepentingan Bretagne (dikenali dengan singkatan CELIB) menghimpunkan ahli politik dan pemimpin ekonomi bagi memperjuangkan pelaburan serta pembangunan wilayah.

Pembentukan wilayah pentadbiran

Wilayah perancangan Bretagne dibentuk selepas Perang Dunia Kedua dengan empat jabatan, tanpa Loire-Atlantique. Susunan tersebut dikekalkan apabila daerah tindakan wilayah diselaraskan melalui dekri pada 1960.

Wilayah memperoleh kedudukan sebagai pertubuhan awam pada 1972 dan kemudian menjadi kolektiviti wilayah melalui undang-undang desentralisasi 1982. Ahli majlis wilayah mula dipilih secara langsung pada 1986.

Batas pentadbiran Bretagne tidak berubah dalam pembaharuan wilayah yang mula berkuat kuasa pada 2016. Bretagne kekal sebagai salah satu daripada 13 wilayah metropolitan.

Cadangan untuk memindahkan Loire-Atlantique daripada Pays de la Loire kepada Bretagne telah lama dibincangkan oleh persatuan, badan politik dan kolektiviti wilayah. Majlis Wilayah Bretagne menerbitkan suatu kajian kesan pada 2024 mengenai kemungkinan penyatuan semula.

Sebarang perubahan sempadan memerlukan proses undang-undang dan keputusan pihak berkuasa yang berkenaan. Setakat 2026, Loire-Atlantique kekal dalam Pays de la Loire.

Pentadbiran dan politik

Pembahagian pentadbiran

Bretagne terdiri daripada empat jabatan:

Penduduk jabatan di Bretagne pada 2023

Kod	Jabatan	Ibu jabatan	Penduduk
22	Côtes-d'Armor	Saint-Brieuc	611,859
29	Finistère	Quimper	933,455
35	Ille-et-Vilaine	Rennes	1,120,666
56	Morbihan	Vannes	783,390
Jumlah			3,449,370

Jabatan tersebut dibahagikan lagi kepada arrondissement, kanton dan komun. Rennes menempatkan prefektur wilayah, manakala prefektur jabatan lain terletak di Saint-Brieuc, Quimper dan Vannes.

Majlis wilayah

Bretagne ditadbir oleh Majlis Wilayah Bretagne, yang mempunyai 83 orang ahli. Mereka dipilih melalui sistem senarai berkadar dengan bonus majoriti, dengan kerusi diagihkan antara empat bahagian jabatan.

Majlis wilayah bertanggungjawab terhadap bidang yang diperuntukkan oleh undang-undang Perancis, termasuk:

• pembangunan ekonomi;
• perancangan wilayah;
• kereta api, bas antara bandar dan pengangkutan sekolah;
• pengurusan sekolah menengah;
• latihan vokasional dan perantisan;
• pembangunan pelabuhan dan lapangan terbang milik wilayah;
• pengurusan sebahagian dana Kesatuan Eropah;
• kebudayaan, bahasa wilayah dan sukan; serta
• sebahagian dasar tenaga dan alam sekitar.

Loïg Chesnais-Girard menjadi Presiden Majlis Wilayah pada 2017 dan dipilih semula oleh majlis pada 2 Julai 2021 bagi penggal 2021–2028.

Majlis bersidang di Hôtel de Courcy di Rennes. Badan eksekutifnya terdiri daripada presiden, naib-naib presiden dan suruhanjaya tetap.

Demografi

Bretagne mempunyai 3,449,370 orang penduduk pada 2023. Antara 2017 dengan 2023, jumlah penduduk meningkat pada kadar purata 0.6% setahun, lebih tinggi daripada purata Perancis. Pertumbuhan tersebut terutama disebabkan baki penghijrahan yang positif, sedangkan jumlah kematian sedikit melebihi jumlah kelahiran.

Ille-et-Vilaine ialah jabatan paling ramai penduduk dan mencatat pertumbuhan paling pesat, terutamanya di kawasan Rennes. Morbihan juga mendapat pertambahan penduduk melalui penghijrahan ke kawasan pantai dan sekitar Vannes.

Rangkaian bandar Bretagne tidak didominasi oleh sebuah bandar tunggal. Rennes merupakan pusat pentadbiran, universiti dan ekonomi terbesar, manakala Brest ialah pusat maritim, ketenteraan, penyelidikan dan pendidikan tinggi utama di bahagian barat. Bandar lain seperti Lorient, Quimper, Vannes, Saint-Brieuc dan Saint-Malo berfungsi sebagai pusat wilayah masing-masing.

Sebahagian kawasan pantai menarik pesara, pemilik kediaman kedua dan penduduk baharu dari wilayah lain. Pada 2023, kediaman kedua dan kediaman sekali-sekala membentuk kira-kira 13.1% daripada keseluruhan stok kediaman Bretagne, tetapi bahagiannya jauh lebih tinggi di beberapa komun pantai dan pulau.

Kawasan pedalaman di tengah dan barat Bretagne umumnya mempunyai penduduk lebih tua serta kepadatan lebih rendah. Pertumbuhan di sekitar Rennes turut menyebabkan perkembangan kawasan perumahan, kesesakan perjalanan dan penggunaan tanah pertanian di pinggir bandar.

Taraf hidup median ialah €26,240 bagi setiap unit penggunaan pada 2023, manakala kadar kemiskinan ialah 11.6%, lebih rendah daripada purata Perancis.

Ekonomi

Keluaran dalam negara kasar Bretagne berjumlah kira-kira €119.2 bilion pada 2023, meletakkannya pada kedudukan kesembilan antara wilayah Perancis. KDNK per kapita ialah sekitar €34,600.

Sektor perkhidmatan menyediakan sebahagian besar pekerjaan dan nilai tambah, tetapi pertanian, industri makanan dan kegiatan maritim mempunyai bahagian yang lebih besar daripada purata negara.

Pertanian dan pemprosesan makanan

Pertanian Bretagne mengalami pemodenan pesat selepas Perang Dunia Kedua. Penggabungan ladang, mekanisasi, pemilihan baka dan pengembangan koperasi meningkatkan hasil pengeluaran tetapi turut mengubah landskap serta struktur masyarakat luar bandar.

Kegiatan utama merangkumi:

• penternakan lembu tenusu;
• penternakan khinzir;
• penternakan ayam dan pengeluaran telur;
• tanaman jagung, gandum dan makanan ternakan;
• pengeluaran sayur-sayuran, khususnya di pantai utara; dan
• pengeluaran kentang benih serta tanaman hortikultur.

Bretagne merupakan salah satu pusat terbesar industri makanan Perancis. Rumah sembelih, kilang tenusu, pengawetan sayur-sayuran, pengeluaran makanan ternakan serta pemprosesan daging dan ikan menyediakan sebahagian besar pekerjaan perindustrian.

Model pertanian intensif turut menimbulkan cabaran berkaitan kualiti air, penggunaan tanah, pelepasan gas rumah hijau dan lebihan nutrien. Dasar awam serta sektor pertanian menjalankan program untuk mengurangkan pencemaran, memulihkan pagar tanaman dan mengembangkan kaedah pengeluaran yang kurang intensif.

Perikanan dan ekonomi maritim

Kedudukan semenanjung menjadikan kegiatan laut penting dalam ekonomi Bretagne. Pelabuhan perikanan utamanya termasuk Lorient, Le Guilvinec, Concarneau, Saint-Guénolé, Erquy dan Roscoff.

Hasil pendaratan merangkumi ikan, udang kara, ketam, langustin, kekapis dan spesies lain. Penternakan tiram serta kupang berkembang di Teluk Morbihan, Teluk Cancale, Paimpol dan kawasan pantai lain.

Pembinaan dan pembaikan kapal, industri pertahanan laut, penyelidikan oseanografi, tenaga marin serta perkhidmatan pelabuhan tertumpu khususnya di Brest, Lorient, Concarneau dan Saint-Malo.

Brest merupakan salah satu pangkalan utama Tentera Laut Perancis dan pusat penyelidikan sains marin. Lorient pula mempunyai kegiatan pembinaan kapal tentera, perikanan dan perlumbaan layar.

Industri dan perkhidmatan

Selain industri makanan, kegiatan pembuatan Bretagne termasuk industri automotif, elektronik, telekomunikasi, pembinaan kapal, bahan binaan dan peralatan pertanian.

Rennes dan Lannion mempunyai sejarah penting dalam pembangunan telekomunikasi serta teknologi digital. Kawasan Rennes turut menjadi pusat perkhidmatan perniagaan, keselamatan siber, pendidikan tinggi, kesihatan dan pentadbiran.

Industri automotif berkembang di sekitar Rennes sejak pertengahan abad ke-20. Brest, Lorient dan kawasan pantai pula mempunyai kegiatan yang berkaitan dengan pertahanan, lautan, penyelidikan serta tenaga.

Pada 2023, Bretagne mempunyai hampir 1.43 juta pekerjaan yang berlokasi dalam wilayah. Kadar pengangguran berdasarkan takrif banci ialah 9.3%.

Pelancongan

Pelancongan berasaskan pantai, pulau, bandar bersejarah, tapak megalit, warisan keagamaan dan kebudayaan Breton. Destinasi utama termasuk Saint-Malo, Teluk Morbihan, Semenanjung Quiberon, Carnac, Côte de Granit Rose, Pointe du Raz, Concarneau, Dinan, Vannes dan kawasan Monts d'Arrée.

Rennes, Quimper, Vannes, Dinan dan beberapa bandar lain mengekalkan pusat lama dengan rumah kayu, gereja, tembok kota atau bangunan awam bersejarah. Brest dan Lorient pula mempunyai muzium serta tapak yang berkaitan dengan pelayaran, perikanan dan Perang Dunia Kedua.

Pelancongan juga mempunyai kesan terhadap harga perumahan, kesesakan bermusim, sumber air dan tekanan pembangunan di komun pantai.

Pengangkutan

Pengangkutan kereta api, bas dan kapal yang berada di bawah tanggungjawab wilayah disatukan melalui rangkaian BreizhGo. Rangkaian itu merangkumi kereta api wilayah, bas antara bandar, pengangkutan sekolah dan perkhidmatan kapal ke pulau-pulau.

Kereta api berkelajuan tinggi menghubungkan Rennes dengan Paris melalui LGV Bretagne–Pays de la Loire. Sebahagian perkhidmatan meneruskan perjalanan ke Brest, Quimper, Lorient, Saint-Brieuc dan Saint-Malo.

Paksi kereta api utama termasuk:

• Rennes–Saint-Brieuc–Brest;
• Rennes–Redon–Vannes–Lorient–Quimper;
• Rennes–Saint-Malo;
• Rennes–Châteaubriant; dan
• Brest–Quimper.

Beberapa laluan sekunder ditutup pada abad ke-20, menyebabkan sebahagian kawasan pedalaman lebih bergantung pada bas dan kenderaan persendirian.

Jaringan jalan raya utamanya terdiri daripada jalan berkembar yang kebanyakannya tidak bertol. Laluan utama termasuk:

• N12 antara Rennes, Saint-Brieuc dan Brest;
• N24 antara Rennes dengan Lorient;
• N137 antara Rennes dengan Nantes;
• N164 yang merentasi Bretagne tengah;
• N165 antara Nantes, Vannes, Lorient dan Quimper; dan
• A84 antara Rennes dengan Caen.

Wilayah Bretagne memiliki atau mengurus pelabuhan perdagangan Saint-Malo, Saint-Brieuc–Le Légué, Lorient, Roscoff-Bloscon dan Brest.

Perkhidmatan kapal dari Saint-Malo dan Roscoff menyediakan hubungan merentasi Selat Inggeris. Kapal dalam rangkaian BreizhGo pula menghubungkan tanah besar dengan Belle-Île, Groix, Ouessant, Molène, Sein, Bréhat, Houat, Hoëdic dan beberapa pulau lain.

Lapangan terbang utama ialah Lapangan Terbang Brest Bretagne dan Lapangan Terbang Rennes Bretagne. Wilayah turut memiliki kemudahan lapangan terbang di Quimper dan Dinard.

Bahasa dan budaya

Bahasa Breton dan Gallo

Bretagne mempunyai dua bahasa wilayah tradisional, iaitu bahasa Breton dan bahasa Gallo. Bahasa Perancis merupakan bahasa utama dalam pentadbiran, pendidikan, media dan kehidupan harian.

Bahasa Breton ialah bahasa Celt Britonik yang berkait dengan bahasa Wales dan Kernewek. Secara tradisional, bahasa tersebut terutama dituturkan di bahagian barat yang dikenali sebagai Basse-Bretagne, walaupun penuturnya kini tersebar di seluruh wilayah dan di bandar-bandar.

Bahasa Gallo ialah bahasa d'Oïl yang secara tradisional digunakan di Haute-Bretagne, iaitu bahagian timur wilayah sejarah. Gallo berkait dengan bahasa-bahasa Romawi utara Perancis tetapi mempunyai kosa kata, sebutan dan tradisi kesusasteraan tersendiri.

Tinjauan sosiolinguistik wilayah pada 2024 menganggarkan sekitar 107,000 orang dapat bertutur dalam bahasa Breton dengan baik atau agak baik dan sekitar 132,000 dapat bertutur dalam bahasa Gallo. Kajian tersebut meliputi lima jabatan Bretagne sejarah, termasuk Loire-Atlantique, dan angkanya merupakan anggaran berdasarkan jawapan tinjauan.

Kedua-dua bahasa mengalami kemerosotan penghantaran antara generasi pada abad ke-20. Bahasa Breton diajar melalui sekolah awam dwibahasa, sekolah swasta Katolik dan rangkaian sekolah rendaman Diwan. Gallo juga diajar dalam beberapa sekolah, universiti, program latihan dan kegiatan kebudayaan.

Papan tanda dwibahasa Perancis–Breton digunakan di banyak tempat, termasuk stesen, jalan raya dan bangunan awam. Penggunaan Gallo dalam ruang awam lebih terhad tetapi semakin mendapat sokongan institusi.

Warisan dan seni bina

Warisan prasejarah Bretagne merangkumi menhir, dolmen, timbunan kubur dan jajaran megalit. Selain Carnac, tapak utama termasuk Locmariaquer, Gavrinis, Barnenez dan kawasan Teluk Morbihan.

Warisan Zaman Pertengahan dan moden merangkumi:

• tembok kota serta rumah kayu di Dinan, Vannes dan Rennes;
• bandar berkubu Concarneau;
• Istana Duke Bretagne di Nantes, dalam Loire-Atlantique;
• kubu Saint-Malo;
• Istana Josselin, Fougères, Vitré dan Suscinio;
• kompleks Parlimen Bretagne di Rennes; dan
• menara Vauban di Camaret-sur-Mer.

Menara Vauban di Camaret merupakan salah satu daripada 12 tapak yang membentuk tapak bersiri Kubu Vauban dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO.

Kompleks paroki Finistère yang dikenali sebagai enclos paroissiaux lazimnya merangkumi gereja, pintu gerbang, salib monumental, rumah tulang dan kawasan perkuburan. Kompleks di Guimiliau, Saint-Thégonnec, Lampaul-Guimiliau dan Pleyben merupakan antara contoh paling terkenal.

Gereja kecil, mata air suci, jalan salib dan tradisi ziarah yang dikenali sebagai pardon memperlihatkan pengaruh agama Katolik terhadap landskap serta budaya wilayah.

Muzik, tarian dan perayaan

Muzik Breton menggunakan alat seperti biniou, iaitu sejenis beg paip, bombarde, klarinet, akordion dan alat muzik moden. Bentuk muzik dan tarian berbeza mengikut kawasan.

Fest-noz ialah perhimpunan malam yang melibatkan muzik, nyanyian dan tarian berkumpulan Breton. Amalan tersebut dimasukkan dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan UNESCO pada 2012.

Festival utama termasuk Festival interceltique de Lorient, Festival des Vieilles Charrues di Carhaix-Plouguer, Festival du Bout du Monde di Semenanjung Crozon dan Festival de Cornouaille di Quimper. Perayaan tersebut menggabungkan budaya Breton, muzik antarabangsa dan hubungan dengan masyarakat Celt lain.

Kesusasteraan dan seni

Tradisi lisan Breton merangkumi lagu, cerita rakyat, legenda dan balada yang dikenali sebagai gwerz. Pengumpulan serta penerbitan tradisi tersebut berkembang pada abad ke-19, walaupun kaedah dan ketulenan sesetengah koleksi awal kemudian diperdebatkan.

Bretagne turut dikaitkan dengan penulis serta seniman seperti François-René de Chateaubriand, Ernest Renan, Pierre-Jakez Hélias, Xavier Grall dan pelukis daripada kumpulan Pont-Aven. Paul Gauguin dan beberapa pelukis lain bekerja di Pont-Aven pada penghujung abad ke-19.

Legenda tempatan berkait dengan kota Ys, hutan Brocéliande dan cerita Arthur. Hubungan Brocéliande dengan hutan Paimpont sebahagian besarnya merupakan tradisi sastera dan budaya yang berkembang dari masa ke masa, bukannya pengenalpastian sejarah yang dapat dibuktikan secara muktamad.

Masakan

Masakan Bretagne banyak menggunakan makanan laut, hasil tenusu, tepung gandum kuda, mentega masin, epal dan hasil pertanian tempatan.

Antara hidangan dan hasil yang terkenal ialah:

• galette gandum kuda, yang lazimnya disajikan dengan inti masin;
• crêpe berasaskan tepung gandum;
• kouign-amann, pastri bermentega dan bergula;
• far breton, pencuci mulut seperti kastard bakar yang kadang-kadang mengandungi prun;
• kig ha farz, hidangan daging dan adunan tepung gandum kuda;
• tiram Cancale dan Teluk Morbihan;
• kupang, kekapis, ketam, udang kara dan langustin;
• sardin dari kawasan Concarneau serta Douarnenez;
• mentega masin;
• sider dan jus epal; dan
• karamel mentega masin.

Resipi, istilah dan cara penyediaannya berbeza mengikut kawasan serta tradisi keluarga. Penggunaan daging babi dan hasil laut lazim dalam beberapa masakan tradisional, tetapi terdapat juga pelbagai hidangan berasaskan sayur, telur, keju dan bijirin.

Lambang budaya

Bendera hitam putih yang dikenali sebagai Gwenn-ha-du direka oleh Morvan Marchal pada 1920-an dan digunakan secara meluas sebagai lambang Bretagne. Corak jalurnya mewakili kawasan berbahasa Gallo dan Breton, manakala lambang ermin mengingatkan tradisi heraldik duke Bretagne.

Ermin, semboyan Kentoc'h mervel eget bezañ saotret dan lagu Bro Gozh ma Zadoù turut dikaitkan dengan identiti Breton. Walau bagaimanapun, lambang budaya tersebut tidak semuanya mempunyai kedudukan undang-undang sebagai lambang rasmi wilayah pentadbiran.

Lihat juga

• Bretagne (wilayah sejarah)
• Duci Bretagne
• Bahasa Breton
• Bahasa Gallo
• Loire-Atlantique
• Semenanjung Armorika
• Majlis Wilayah Bretagne
• Komun di Bretagne

Pautan luar

• Laman rasmi Wilayah Bretagne
• Prefektur Wilayah Bretagne
• Profil statistik Bretagne oleh INSEE
• Rangkaian pengangkutan BreizhGo
• Laman pelancongan rasmi Bretagne