Perjanjian Belfast

Perjanjian Belfast
Jenis	Penyelesaian politik dan perjanjian antarabangsa
Konteks	Proses damai Ireland Utara
Ditandatangani	10 April 1998 di Belfast, Ireland Utara
Berkuat kuasa	2 Disember 1999
Syarat	Penyiapan keperluan perundangan dan perlembagaan oleh kedua-dua kerajaan serta pertukaran pemberitahuan
Pihak	Kerajaan United Kingdom dan kerajaan Ireland; lapan parti atau kumpulan politik Ireland Utara menyokong Persetujuan Pelbagai Parti
Laman sesawang	Teks rasmi
sunting Lihat pendokumenan templat ini

Perjanjian Belfast (Ireland: Comhaontú Bhéal Feirste; bahasa Inggeris: Belfast Agreement), juga dikenali secara meluas sebagai Perjanjian Jumaat Agung (Ireland: Comhaontú Aoine an Chéasta; bahasa Inggeris: Good Friday Agreement), ialah penyelesaian politik yang dicapai di Belfast, Ireland Utara, pada 10 April 1998 dan menjadi asas utama proses damai Ireland Utara selepas hampir tiga dekad konflik yang dikenali sebagai The Troubles. Perjanjian tersebut terdiri daripada dua dokumen yang saling berkaitan, iaitu Persetujuan Pelbagai Parti (bahasa Inggeris: Multi-Party Agreement) antara kerajaan United Kingdom dan Ireland dengan parti-parti politik yang menyokong penyelesaian itu, serta Perjanjian British–Ireland (bahasa Inggeris: British-Irish Agreement), sebuah perjanjian antarabangsa dua hala antara kedua-dua kerajaan.

Perjanjian itu mengesahkan prinsip persetujuan, iaitu status perlembagaan Ireland Utara hanya boleh berubah jika majoriti penduduknya bersetuju, di samping mengiktiraf hak penduduk Ireland Utara untuk mengenal pasti diri sebagai orang British, orang Ireland atau kedua-duanya dan untuk memegang kewarganegaraan British dan Ireland. Perjanjian itu turut membentuk susunan institusi dalam tiga jalur yang saling berkaitan: kerajaan perkongsian kuasa di Ireland Utara; kerjasama Utara–Selatan di pulau Ireland; dan kerjasama Timur–Barat antara kerajaan serta pentadbiran di Kepulauan British. Bahagian lain meliputi hak asasi manusia, kesaksamaan, bahasa dan identiti, pelucutan senjata pertubuhan separa tentera, keselamatan, kepolisan, keadilan jenayah dan pembebasan tahanan yang layak.

Pada 22 Mei 1998, perjanjian itu mendapat sokongan 71.1% pengundi dalam referendum di Ireland Utara. Pada hari yang sama, 94.39% undi sah di Republik Ireland menyokong Pindaan Kesembilan Belas kepada Perlembagaan Ireland, yang membolehkan negara itu terikat dengan Perjanjian British–Ireland dan menyediakan perubahan perlembagaan berkaitan prinsip persetujuan. Selepas kedua-dua negara menyelesaikan langkah perundangan dan perlembagaan yang diperlukan, perjanjian itu mula berkuat kuasa pada 2 Disember 1999.

Institusi yang diwujudkan melalui perjanjian itu mengalami beberapa tempoh penggantungan dan telah diubah melalui persetujuan kemudian, terutamanya Perjanjian St Andrews 2006 dan New Decade, New Approach 2020. Walaupun pelaksanaannya tidak sentiasa stabil, Perjanjian Belfast kekal sebagai asas perundangan dan politik utama bagi sistem penurunan kuasa, perkongsian kuasa dan hubungan antara United Kingdom, Ireland dan Ireland Utara.

Latar belakang

Daripada konflik kepada proses damai

Pulau Ireland dengan sempadan antara Ireland Utara dan Republik Ireland. Status perlembagaan Ireland Utara menjadi salah satu persoalan utama dalam proses damai.

The Troubles, yang lazimnya ditarikhkan dari penghujung 1960-an hingga 1998, ialah konflik politik dan keganasan berpanjangan yang berpusat di Ireland Utara. Pertubuhan republikan Ireland berusaha menamatkan pemerintahan British di Ireland Utara dan mencapai Ireland bersatu, manakala golongan unionis dan loyalis mahu wilayah itu kekal sebagai sebahagian daripada United Kingdom. Konflik tersebut turut melibatkan pasukan keselamatan British dan mengorbankan lebih 3,500 nyawa.

Usaha terdahulu untuk mencari penyelesaian politik termasuk Perjanjian Sunningdale 1973, yang mencadangkan kerajaan perkongsian kuasa dan sebuah Majlis Ireland. Eksekutif yang terbentuk berikutan perjanjian itu runtuh pada 1974. Ireland Utara selepas itu sebahagian besarnya ditadbir secara langsung dari London sehingga proses penurunan kuasa baharu pada penghujung 1990-an.

Perjanjian Inggeris-Ireland 1985 memperkukuh prinsip bahawa perubahan status Ireland Utara memerlukan persetujuan majoriti penduduknya serta memberikan kerajaan Ireland peranan perundingan rasmi dalam hal ehwal Ireland Utara. Pada 20 Mac 1991, kerajaan British memulakan rundingan dalam tiga jalur yang meliputi institusi dalaman Ireland Utara, hubungan dalam pulau Ireland dan hubungan antara kerajaan British dengan Ireland. Rangka asas tersebut kemudiannya menjadi model bagi struktur Perjanjian Belfast.

Proses damai mendapat dorongan baharu melalui Perisytiharan Downing Street pada 15 Disember 1993. Kerajaan British dan Ireland menegaskan prinsip persetujuan dan membuka kemungkinan penyertaan Sinn Féin dalam rundingan demokratik sekiranya keganasan ditinggalkan. IRA Sementara mengisytiharkan gencatan senjata pada 31 Ogos 1994, diikuti oleh pertubuhan separa tentera loyalis beberapa minggu kemudian. Pada Februari 1995, kedua-dua kerajaan menerbitkan Framework Documents yang mengemukakan cadangan bagi institusi perkongsian kuasa serta struktur Utara–Selatan dan Timur–Barat.

Rundingan pelbagai parti, 1996–1998

Poster kempen “Ya” bagi referendum 1998, dipamerkan semula di Linen Hall Library, Belfast pada 2010.

Rundingan pelbagai parti bermula secara rasmi pada 10 Jun 1996 selepas pemilihan Forum Ireland Utara pada 30 Mei. Bekas senator Amerika Syarikat George J. Mitchell mempengerusikan rundingan tersebut. Penyertaan Sinn Féin pada mulanya tidak dibenarkan kerana gencatan senjata IRA telah berakhir pada 1996. Selepas IRA memulihkan gencatan senjatanya pada 19 Julai 1997, Setiausaha Negara bagi Ireland Utara Mo Mowlam menjemput Sinn Féin menyertai rundingan pada 29 Ogos. Parti Kesatuan Demokratik (DUP) kemudiannya menarik diri daripada proses tersebut.

Rundingan terakhir berlangsung secara intensif pada minggu sebelum Jumaat Agung 1998. Mitchell terus menjadi pengerusi, manakala Perdana Menteri United Kingdom Tony Blair dan Taoiseach Ireland Bertie Ahern campur tangan secara langsung pada peringkat akhir bagi membantu merapatkan perbezaan antara pihak yang berunding. Persetujuan akhirnya dicapai pada 10 April 1998.

Lapan parti atau kumpulan politik menyokong Persetujuan Pelbagai Parti: Parti Kesatuan Ulster (UUP), Parti Sosial Demokratik dan Buruh (SDLP), Sinn Féin, Parti Perikatan, Parti Kesatuan Progresif, Parti Demokratik Ulster, Gabungan Wanita Ireland Utara dan Gabungan Buruh. DUP menentangnya. Dalam kempen referendum yang menyusul, Parti Kesatuan United Kingdom (UKUP) dan beberapa tokoh UUP yang tidak bersetuju dengan pendirian rasmi parti mereka turut menyokong undi “Tidak”.

Kandungan dan kedudukan undang-undang

Dua dokumen yang saling berkaitan

Istilah “Perjanjian Belfast” merangkumi dua instrumen yang berbeza dari segi undang-undang tetapi dirangka untuk berfungsi bersama. Persetujuan Pelbagai Parti merupakan penyelesaian politik yang dipersetujui oleh kerajaan British dan Ireland serta parti-parti politik Ireland Utara yang menyokong hasil rundingan. Dokumen itu menetapkan prinsip perlembagaan, institusi tiga jalur, perlindungan hak dan langkah berkaitan keselamatan, kepolisan, tahanan serta pelucutan senjata.

Perjanjian British–Ireland pula ialah perjanjian antarabangsa antara Kerajaan United Kingdom dengan Kerajaan Ireland. Melaluinya, kedua-dua kerajaan mengikat diri di sisi undang-undang antarabangsa kepada komitmen utama yang terkandung dalam penyelesaian tersebut. Persetujuan Pelbagai Parti dilampirkan pada perjanjian dua hala itu, bersama peruntukan mengenai kewarganegaraan British dan Ireland.

Apabila Perjanjian British–Ireland mula berkuat kuasa pada 2 Disember 1999, ia menggantikan susunan antara kerajaan yang diwujudkan melalui Perjanjian Inggeris-Ireland 1985.

Prinsip perlembagaan dan identiti

Inti perlembagaan perjanjian itu ialah prinsip persetujuan. United Kingdom dan Ireland mengiktiraf kesahan apa-apa pilihan yang dibuat secara bebas oleh majoriti penduduk Ireland Utara sama ada untuk terus menjadi sebahagian daripada United Kingdom atau menyertai sebuah Ireland yang bersatu. Pada masa perjanjian dicapai, kedua-dua kerajaan mengakui bahawa kehendak majoriti penduduk Ireland Utara ialah mengekalkan Kesatuan dengan Great Britain.

Pada masa yang sama, kedua-dua kerajaan mengiktiraf bahawa penyatuan Ireland boleh berlaku secara sah sekiranya majoriti penduduk Ireland Utara pada masa hadapan memilih pilihan tersebut. Jika kehendak sedemikian dinyatakan melalui proses demokrasi, kedua-dua kerajaan berjanji untuk memperkenalkan dan menyokong perundangan yang diperlukan dalam parlimen masing-masing.

Prinsip itu dimasukkan ke dalam undang-undang United Kingdom melalui Akta Ireland Utara 1998. Seksyen 1 akta tersebut menetapkan bahawa Ireland Utara kekal sebagai sebahagian daripada United Kingdom dan hanya boleh berhenti menjadi sebahagian daripadanya dengan persetujuan majoriti pengundi dalam suatu pungutan suara. Jadual 1 pula mewajibkan Setiausaha Negara bagi Ireland Utara mengadakan pungutan suara sekiranya pada pandangannya terdapat kemungkinan bahawa majoriti akan memilih Ireland bersatu; sekurang-kurangnya tujuh tahun mesti berlalu antara dua pungutan suara sedemikian.

Di Ireland, perubahan berkaitan dilaksanakan melalui Pindaan Kesembilan Belas Perlembagaan Ireland. Pindaan itu membolehkan negara tersebut terikat dengan Perjanjian British–Ireland dan menyediakan penggantian Artikel 2 dan 3 Perlembagaan Ireland. Rumusan baharu mengiktiraf aspirasi menuju penyatuan Ireland tetapi menetapkan bahawa penyatuan hanya boleh dicapai dengan cara aman dan dengan persetujuan majoriti yang dinyatakan secara demokratik dalam kedua-dua bidang kuasa di pulau tersebut.

Perjanjian itu juga mengiktiraf hak kelahiran penduduk Ireland Utara untuk mengenal pasti diri dan diterima sebagai orang Ireland, orang British atau kedua-duanya, mengikut pilihan masing-masing. Kedua-dua kerajaan menerima hak mereka untuk memegang kewarganegaraan British dan Ireland secara serentak, dan menetapkan bahawa hak tersebut tidak akan terjejas oleh sebarang perubahan masa hadapan terhadap status Ireland Utara.

Struktur tiga jalur

Perjanjian itu membina tiga rangkaian institusi yang dimaksudkan untuk berfungsi secara saling berkaitan. Jalur Satu menangani pentadbiran dalaman Ireland Utara, Jalur Dua hubungan Utara–Selatan di pulau Ireland, manakala Jalur Tiga hubungan Timur–Barat antara kerajaan dan pentadbiran di kepulauan berkenaan.

Struktur institusi tiga jalur

Jalur	Lingkup	Institusi utama	Fungsi teras
Jalur Satu	Ireland Utara	Dewan Undangan Ireland Utara dan Eksekutif Ireland Utara	Kerajaan terdevolusi berasaskan perkongsian kuasa, perwakilan berkadar dan perlindungan rentas komuniti
Jalur Dua	Hubungan Utara–Selatan di pulau Ireland	Majlis Menteri Utara–Selatan dan badan pelaksanaan Utara–Selatan	Kerjasama antara Eksekutif Ireland Utara dengan Kerajaan Ireland dalam bidang kepentingan bersama
Jalur Tiga	Hubungan Timur–Barat	Majlis British–Ireland dan Persidangan Antara Kerajaan British–Ireland	Kerjasama antara kerajaan United Kingdom dan Ireland serta, melalui Majlis British–Ireland, pentadbiran terdevolusi dan wilayah tanggungan Mahkota

Jalur Satu menyediakan sebuah dewan undangan terpilih dan eksekutif perkongsian kuasa bagi Ireland Utara. Persetujuan asal memperuntukkan Dewan Undangan dengan 108 ahli yang dipilih melalui undian tunggal boleh pindah dalam sistem perwakilan berkadar. Bilangannya kemudian dikurangkan kepada 90 ahli mulai pilihan raya 2017 melalui perubahan perundangan selepas 1998.

Bagi mengelakkan satu komuniti politik mendominasi yang lain, perjanjian itu memperkenalkan mekanisme sokongan rentas komuniti. Ahli Dewan Undangan mendaftarkan penetapan sebagai unionis, nasionalis atau “lain-lain” untuk tujuan tertentu. Keputusan utama boleh memerlukan sama ada persetujuan selari, iaitu majoriti keseluruhan serta majoriti dalam kalangan ahli unionis dan nasionalis yang mengundi, atau majoriti berwajaran yang merangkumi tahap sokongan minimum daripada kedua-dua kelompok tersebut.

Jawatan menteri dalam Eksekutif pula diagihkan secara berkadar mengikut kekuatan parti menggunakan kaedah D'Hondt. Perjanjian asal menetapkan bahawa Menteri Pertama dan Timbalan Menteri Pertama dipilih bersama oleh Dewan Undangan melalui undi rentas komuniti. Kaedah pengisian kedua-dua jawatan itu kemudian diubah melalui pengaturan yang berikutan Perjanjian St Andrews.

Bangunan Parlimen di Stormont, tempat Dewan Undangan Ireland Utara bersidang.

Jalur Dua mewujudkan Majlis Menteri Utara–Selatan sebagai forum bagi menteri daripada Eksekutif Ireland Utara dan Kerajaan Ireland. Keputusan dalam majlis itu dibuat melalui persetujuan antara kedua-dua pihak dan tertakluk pada kuasa serta pertanggungjawaban demokratik masing-masing. Bidang kerjasama yang dikenal pasti meliputi antara lain pertanian, pendidikan, pengangkutan, alam sekitar, kesihatan, pelancongan dan pengurusan laluan air. Susunan pelaksanaan kemudian membawa kepada pembentukan enam badan pelaksanaan Utara–Selatan bagi bidang yang dipersetujui.

Jalur Tiga mewujudkan Majlis British–Ireland bagi menggalakkan hubungan antara Kerajaan United Kingdom, Kerajaan Ireland, pentadbiran Ireland Utara, Scotland dan Wales serta tiga wilayah tanggungan mahkota, iaitu Pulau Man, Jersey dan Guernsey. Majlis tersebut menyediakan forum bagi pertukaran maklumat, perundingan dan kerjasama dalam perkara kepentingan bersama.

Persidangan Antara Kerajaan British–Ireland pula menyediakan mekanisme dua hala antara kerajaan United Kingdom dengan Ireland. Ia menangani perkara kepentingan bersama, termasuk hal ehwal Ireland Utara yang tidak diturunkan kuasanya, sambil mengekalkan kedaulatan setiap kerajaan dan tidak memberikan kerajaan Ireland kuasa bersama untuk mentadbir Ireland Utara.

Hak, kesaksamaan, bahasa dan perdamaian

Perjanjian Belfast meletakkan hak asasi manusia dan kesaksamaan sebagai unsur penting penyelesaian. Kerajaan United Kingdom berjanji untuk memasukkan Konvensyen Eropah mengenai Hak Asasi Manusia ke dalam undang-undang Ireland Utara, menyediakan akses langsung kepada mahkamah dan remedi bagi pelanggaran konvensyen, serta memastikan bahawa Dewan Undangan tidak boleh menggubal undang-undang yang bercanggah dengan hak yang dilindungi. Sebahagian besar komitmen itu dilaksanakan melalui Akta Hak Asasi Manusia 1998 dan Akta Ireland Utara 1998.

Perjanjian itu turut menyediakan penubuhan Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Ireland Utara dan pengukuhan mekanisme kesaksamaan, yang membawa kepada pembentukan Suruhanjaya Kesaksamaan untuk Ireland Utara. Di Republik Ireland, kerajaan juga berjanji memperkukuh perlindungan hak dan menubuhkan sebuah suruhanjaya hak asasi manusia.

Salah satu komitmen yang belum dilaksanakan sepenuhnya ialah cadangan bagi suatu Rang Undang-undang Hak khusus untuk Ireland Utara yang akan melengkapi Konvensyen Eropah dengan hak tambahan yang mencerminkan keadaan wilayah tersebut. Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Ireland Utara menyerahkan nasihatnya mengenai perkara itu pada 2008, tetapi sehingga laporan Parlimen United Kingdom yang dikemas kini pada 2025, sebuah Rang Undang-undang Hak yang menyeluruh seperti yang dibayangkan dalam perjanjian belum digubal.

Perjanjian itu mengiktiraf kepentingan menghormati kepelbagaian bahasa, khususnya bahasa Ireland, Scots Ulster dan bahasa masyarakat etnik lain di Ireland Utara. Ia juga mengandungi komitmen untuk menggalakkan toleransi terhadap tradisi budaya yang berbeza. Sebahagian daripada perkembangan kemudian dalam bidang ini dilaksanakan melalui Akta Identiti dan Bahasa (Ireland Utara) 2022, yang menerima perkenan diraja pada 6 Disember 2022 dan menyediakan kerangka undang-undang baharu berhubung bahasa dan identiti budaya.

Selain institusi politik, perjanjian itu menekankan perdamaian, penghormatan bersama dan keperluan menangani penderitaan mangsa keganasan. Ia turut menggariskan kepentingan pembangunan ekonomi, keterangkuman sosial serta kerjasama dalam bidang sosial dan budaya sebagai sebahagian daripada pembinaan masyarakat pascakonflik.

Pelucutan senjata, keselamatan, kepolisan dan tahanan

Para peserta mengesahkan bahawa pelucutan semua senjata yang dipegang oleh pertubuhan separa tentera merupakan unsur penting dalam proses damai. Mereka menyatakan hasrat untuk mencapai pelucutan senjata menyeluruh dalam tempoh dua tahun selepas referendum 1998 dan menyokong peranan Suruhanjaya Antarabangsa Bebas mengenai Pelucutan Senjata (IICD) dalam memudahkan dan mengesahkan proses tersebut.

Sasaran dua tahun itu tidak dicapai. Pelucutan senjata menjadi salah satu isu paling sukar dalam pelaksanaan awal perjanjian dan menyumbang kepada krisis kepercayaan antara parti. Pada 26 September 2005, IICD mengumumkan bahawa proses pelucutan senjata IRA telah diselesaikan; pertubuhan loyalis utama menyelesaikan proses masing-masing pada tahun-tahun berikutnya.

Dalam bidang keselamatan, kerajaan United Kingdom berjanji menyesuaikan tahap dan penempatan angkatan keselamatan kepada keadaan ancaman, termasuk pengurangan pemasangan keselamatan apabila keadaan mengizinkan. Normalisasi keselamatan dengan itu dikaitkan secara langsung dengan pengurangan ancaman keganasan.

Perjanjian itu juga mengakui bahawa kepolisan memerlukan sokongan luas daripada seluruh masyarakat dan menyerahkan isu tersebut kepada sebuah suruhanjaya bebas. Suruhanjaya Bebas mengenai Kepolisan untuk Ireland Utara, yang dipengerusikan oleh Chris Patten, mengemukakan laporannya pada 1999. Pembaharuan berikutnya membawa kepada penggantian Royal Ulster Constabulary oleh Perkhidmatan Polis Ireland Utara (PSNI) pada 2001 serta pembentukan struktur pengawasan baharu. Kuasa kepolisan dan keadilan kemudiannya diturunkan kepada institusi Ireland Utara pada 12 April 2010.

Sebuah balai Perkhidmatan Polis Ireland Utara di Belfast. PSNI menggantikan Royal Ulster Constabulary pada 2001 susulan pembaharuan kepolisan selepas Perjanjian Belfast.

Mengenai tahanan, perjanjian menyediakan program pembebasan dipercepat bagi banduan yang disabitkan atas kesalahan berkaitan dengan pertubuhan separa tentera yang mengekalkan gencatan senjata yang menyeluruh dan tidak berbelah bahagi. Kerajaan British dan Ireland menyatakan hasrat supaya semua banduan yang layak di bawah skim itu dibebaskan dalam tempoh dua tahun selepas skim tersebut bermula. Peruntukan itu merupakan antara unsur perjanjian yang paling dipertikaikan secara politik.

Pengesahan dan mula berkuat kuasa

Referendum 1998

Perjanjian itu tertakluk pada pengesahan demokratik melalui dua referendum yang berlangsung serentak pada 22 Mei 1998. Walaupun kedua-duanya merupakan sebahagian daripada proses politik yang sama, referendum tersebut merupakan undian berasingan dengan persoalan undang-undang yang berlainan.

Di Ireland Utara, pengundi ditanya sama ada mereka menyokong persetujuan yang dicapai dalam rundingan pelbagai parti. Sebanyak 676,966 orang mengundi “Ya” dan 274,879 mengundi “Tidak”, memberikan majoriti 71.1% bagi perjanjian dengan kadar keluar mengundi sekitar 81.1%.

Di Republik Ireland, pengundi mengundi mengenai Pindaan Kesembilan Belas Perlembagaan, yang membolehkan negara tersebut terikat dengan Perjanjian British–Ireland dan menyediakan perubahan kepada Artikel 2 dan 3. Sebanyak 1,442,583 undi “Ya” dan 85,748 undi “Tidak” direkodkan, bersamaan masing-masing 94.39% dan 5.61% daripada undi sah. Kadar keluar mengundi ialah 56.26%.

Keputusan referendum pada 22 Mei 1998

Bidang kuasa	Perkara yang diputuskan	Keluar mengundi	Ya	Tidak
Ireland Utara	Sokongan terhadap persetujuan yang dicapai dalam rundingan pelbagai parti	81.1%	676,966 (71.1%)	274,879 (28.9%)
Republik Ireland	Pindaan Kesembilan Belas Perlembagaan berkaitan Perjanjian British–Ireland	56.26%	1,442,583 (94.39%)	85,748 (5.61%)

Perundangan dan pelaksanaan awal

United Kingdom melaksanakan sebahagian besar unsur perlembagaan dan institusi perjanjian melalui Akta Ireland Utara 1998, yang menerima perkenan diraja pada 19 November 1998. Akta itu menyediakan asas perundangan bagi Dewan Undangan, Eksekutif, mekanisme perkongsian kuasa dan prinsip persetujuan serta menggantikan sebahagian besar kerangka pemerintahan terdahulu bagi Ireland Utara.

Di Ireland, Pindaan Kesembilan Belas telah diluluskan melalui referendum dan menyediakan mekanisme bagi membawa perubahan kepada Artikel 2 dan 3 berkuat kuasa apabila kedua-dua kerajaan telah menyelesaikan kewajipan yang diperlukan di bawah perjanjian.

Perjanjian British–Ireland menetapkan bahawa ia akan mula berkuat kuasa apabila kedua-dua kerajaan saling memberitahu bahawa keperluan bagi mula berkuat kuasa telah diselesaikan. Pertukaran pemberitahuan rasmi berlangsung di Iveagh House, Dublin, pada 2 Disember 1999 antara Setiausaha Negara bagi Ireland Utara Peter Mandelson dan Menteri Luar Ireland David Andrews. Pada hari yang sama, perubahan kepada Artikel 2 dan 3 Perlembagaan Ireland mula beroperasi, Akta Kerajaan Ireland 1920 dimansuhkan dan penurunan kuasa kepada institusi Ireland Utara bermula.

Oleh itu, 2 Disember 1999 merupakan tarikh mula berkuat kuasa perjanjian dan kerangka institusinya, bukannya tindakan unilateral oleh mana-mana seorang perdana menteri atau kerajaan.

Perkembangan selepas 1998

Krisis awal dan Perjanjian St Andrews

Pelaksanaan perjanjian menghadapi kesukaran sejak tahun-tahun awal, khususnya berhubung pelucutan senjata pertubuhan separa tentera, kegiatan IRA, kepolisan dan tahap kepercayaan antara parti unionis dengan nasionalis. Institusi penurunan kuasa pertama kali digantung dari 11 Februari hingga 30 Mei 2000. Selepas beberapa krisis tambahan, kerajaan United Kingdom sekali lagi menggantung Dewan Undangan dan Eksekutif pada 14 Oktober 2002.

Penggantungan 2002 berlangsung lebih empat setengah tahun. Dalam tempoh itu, IRA mengumumkan berakhirnya kempen bersenjata pada Julai 2005 dan IICD mengesahkan pada September 2005 bahawa proses pelucutan senjatanya telah selesai. Perkembangan tersebut membantu mengubah keadaan politik yang menghalang pemulihan institusi.

Rundingan di St Andrews, Scotland, pada 11 hingga 13 Oktober 2006 menghasilkan Perjanjian St Andrews. Persetujuan baharu itu tidak menggantikan Perjanjian Belfast, tetapi mengubah dan memperincikan sebahagian aturan institusinya, termasuk proses pencalonan Menteri Pertama dan Timbalan Menteri Pertama, serta menyediakan jalan bagi sokongan Sinn Féin terhadap struktur kepolisan yang telah diperbaharui.

Penurunan kuasa dipulihkan pada 8 Mei 2007 dengan sebuah Eksekutif yang dipimpin bersama oleh DUP dan Sinn Féin. Persetujuan berikutnya di Istana Hillsborough pada 2010 membolehkan penurunan kuasa kepolisan dan keadilan jenayah dilaksanakan pada 12 April tahun tersebut.

Menteri Pertama Ian Paisley (kiri) dan Timbalan Menteri Pertama Martin McGuinness (kanan) bersama Presiden Amerika Syarikat George W. Bush pada Disember 2007, selepas pemulihan kerajaan perkongsian kuasa.

Pemulihan, keruntuhan dan perkembangan pasca-Brexit

Institusi itu berfungsi tanpa penggantungan besar selama hampir sedekad selepas 2007, tetapi Eksekutif runtuh sekali lagi pada Januari 2017 selepas peletakan jawatan Timbalan Menteri Pertama Martin McGuinness. Oleh sebab sifat bersama jawatan Menteri Pertama dan Timbalan Menteri Pertama, peletakan jawatan tersebut menyebabkan Menteri Pertama turut kehilangan jawatan dan Eksekutif tidak dapat diteruskan.

Kebuntuan berakhir dengan persetujuan New Decade, New Approach pada 9 Januari 2020. Dewan Undangan bersidang semula dan Eksekutif dipulihkan pada 11 Januari. Persetujuan itu mengandungi perubahan yang bertujuan meningkatkan daya tahan institusi, di samping komitmen lanjut berkaitan bahasa, identiti dan pentadbiran awam.

Eksekutif sekali lagi kehilangan kepimpinan bersama pada Februari 2022 selepas peletakan jawatan Menteri Pertama Paul Givan. Selepas pilihan raya Dewan Undangan pada Mei 2022, DUP enggan mengambil bahagian dalam pembentukan kepimpinan institusi sebagai bantahan terhadap pengaturan perdagangan pasca-Brexit yang terkandung dalam Protokol Ireland/Ireland Utara. Kebuntuan tersebut berlaku ketika hubungan antara pengaturan pasca-Brexit dengan kedudukan Ireland Utara dalam pasaran dalaman United Kingdom menjadi isu politik utama.

United Kingdom dan Kesatuan Eropah mencapai Rangka Kerja Windsor pada 27 Februari 2023 bagi mengubah pelaksanaan sebahagian pengaturan protokol itu. Rangka kerja tersebut menangani aturan perdagangan pasca-Brexit tetapi tidak meminda teks Perjanjian Belfast sendiri.

Selepas rundingan lanjut antara kerajaan United Kingdom dengan DUP, Dewan Undangan kembali bersidang pada 3 Februari 2024 selepas hampir dua tahun tidak dapat menjalankan sepenuhnya fungsi institusinya. Menteri Pertama, Timbalan Menteri Pertama dan menteri Eksekutif kemudian dicalonkan, sekali gus memulihkan kerajaan perkongsian kuasa.

Kesan dan warisan

Perjanjian Belfast mengubah kerangka politik konflik Ireland Utara dengan meletakkan persaingan antara unionisme dan nasionalisme dalam struktur demokrasi yang menerima kemungkinan dua hasil perlembagaan. Kesatuan dengan United Kingdom diiktiraf selagi disokong oleh majoriti penduduk Ireland Utara, manakala penyatuan Ireland diiktiraf sebagai hasil yang sah sekiranya mendapat persetujuan demokratik yang diperlukan. Pada masa yang sama, identiti British dan Ireland tidak dianggap saling eksklusif bagi penduduk Ireland Utara.

Perjanjian itu juga melembagakan perkongsian kuasa antara komuniti politik yang sebelum itu sering berada dalam hubungan bermusuhan serta memberikan kerajaan Ireland peranan yang dipersetujui dalam struktur kerjasama rentas sempadan dan antara kerajaan. Jawatankuasa Hal Ehwal Ireland Utara Dewan Rakyat pada 2023 menyifatkan Perjanjian Belfast sebagai asas kerajaan terdevolusi di Ireland Utara, sambil menyatakan bahawa keberkesanan institusi tersebut tetap bergantung pada kerjasama politik dan bahawa terdapat ruang untuk pembaharuan bagi meningkatkan kestabilannya.

Walau bagaimanapun, sejarah selepas 1998 menunjukkan bahawa penyelesaian itu tidak menghapuskan semua pertikaian politik. Pertelingkahan mengenai pelucutan senjata, kepolisan, pembahagian kuasa, identiti, bahasa dan pengaturan pasca-Brexit telah beberapa kali menyebabkan institusi kerajaan tidak dapat berfungsi. Sebahagian komitmen hak asasi manusia, khususnya Rang Undang-undang Hak khusus bagi Ireland Utara, juga masih belum diselesaikan sepenuhnya.

Dari kiri: Jim Nicholson, Seamus Mallon, Jacques Santer, David Trimble dan John Hume pada November 1998. Hume dan Trimble menerima Hadiah Keamanan Nobel pada tahun yang sama.

Pengiktirafan antarabangsa terhadap proses damai ditunjukkan apabila pemimpin SDLP John Hume dan pemimpin UUP David Trimble dianugerahkan bersama Hadiah Keamanan Nobel 1998 atas usaha mereka mencari penyelesaian aman kepada konflik Ireland Utara.

Walaupun institusi yang dibentuk di bawahnya telah mengalami penggantungan dan beberapa kali disemak melalui persetujuan susulan, prinsip persetujuan, perkongsian kuasa serta hubungan Utara–Selatan dan Timur–Barat yang diwujudkan pada 1998 terus menjadi kerangka utama bagi kedudukan perlembagaan dan pemerintahan Ireland Utara.

Lihat juga

• The Troubles
• Proses damai Ireland Utara
• Perjanjian Sunningdale
• Perjanjian Inggeris-Ireland
• Perjanjian St Andrews
• Rangka Kerja Windsor
• Politik Ireland Utara

Pautan luar

• Teks rasmi Perjanjian Belfast di laman Northern Ireland Office
• Akta Pindaan Kesembilan Belas Perlembagaan 1998 di Irish Statute Book
• Teks penuh dan bahan arkib berkaitan Perjanjian Belfast di CAIN