Tulisan Sunda

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari

Tulisan Sunda (b. Sunda: ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ, aksara Sunda) ialah suatu sistem tulisan abjad suku kata yang digunakan oleh orang Sunda untuk menulis dalam bahasa Sunda. Tulisan ini merupakan keturunan tulisan Brahmi melalui tulisan Pallava. Tulisan ini muncul pada sekitar kurun ke-14 dan digunakan sehingga pada kurun ke-19 apabila abjad Rumi diperkenalkan sebagai sistem tulisan rasmi bagi bahasa Sunda.

Sejarah[sunting | sunting sumber]

Pada awalnya, iaitu pada sekitar kurun kelima hingga kelapan, tulisan Pallava digunakan di Jawa Barat untuk menulis dalam bahasa Sanskrit. Kemudian, pada kurun ke-14, tulisan Sunda Kuno (Sunda Kuna) muncul. Tulisan ini digunakan oleh Kerajaan Sunda sehingga ke kurun ke-18. alam tempoh tersebut, beberapa sistem tulisan lain juga diperkenalkan, antaranya ialah tulisan Jawa yang digunakan pada kurun ke-17 sehingga kurun ke-19, dan tulisan Arab (Pegon?) yang digunakan pada kurun ke-17 sehingga pertengahan kurun ke-20. Bermula pada kurun ke-20, abjad Rumi digunakan sebagai sistem tulisan rasmi untuk bahasa Sunda.

Tulisan Sunda moden telah dipiawaikan pada tahun 1996 dan dinamakan Sunda Baku. Tulisan ini mempunyai sedikit perbezaan dengan Sunda Kuno.

Bukti penggunaan tulisan Sunda yang terawal ialah penemuan beberapa batu bersurat di Kawali, Jawa Barat.

Abjad[sunting | sunting sumber]

Tulisan Sunda merupakan sistem tulisan abjad suku kata. Setiap huruf mewakili suku kata yang terdiri daripada dua bunyi, iaitu konsonan dan vokal. Setiap huruf mempunyai bunyi vokal asal /a/, tetapi bunyi vokal tersebut boleh dibatalkan dan digantikan dengan bunyi-bunyi lain dengan menggunakan tanda diakritik.

Huruf asas[sunting | sunting sumber]

Terdapat 25 huruf asas (b. Sunda: aksara ngalagena) dalam abjad Sunda. Huruf-huruf ini disusun mengikut turutan Brahmi.

Sunda-Ka.pngka Sunda-Qa.pngqa Sunda-Ga.pngga Sunda-Nga.pngnga Sunda-Ca.pngca Sunda-Ja.pngja Sunda-Za.pngza Sunda-Nya.pngnya
Sunda-Ta.pngta Sunda-Da.pngda Sunda-Na.pngna Sunda-Pa.pngpa Sunda-Fa.pngfa Sunda-Va.pngva Sunda-Ba.pngba Sunda-Ma.pngma
Sunda-Ya.pngya Sunda-Ra.pngra Sunda-La.pngla Sunda-Wa.pngwa Sunda-Sa.pngsa Sunda-Xa.pngxa Sunda-Ha.pngha Sunda Kha.pngkha Sunda Sya.pngsya

Huruf vokal[sunting | sunting sumber]

Huruf vokal (b. Sunda: aksara vokal mandiri) digunakan untuk melambangkan suku kata yang bermula dengan bunyi vokal dan tidak mempunyai konsonan. Terdapat tujuh macam huruf vokal:

Sunda-A.pnga Sunda-I.pngi Sunda-U.pngu Sunda-E.pnge Sunda-O.pngo Sunda-Ae.pngé Sunda-Eu.pngeu

Tanda diakritik[sunting | sunting sumber]

Tanda vokal (b. Sunda: aksara swara) ditambahkan pada huruf asas untuk mengubah bunyi vokalnya.

Sunda Panghulu.png panghulu - untuk bunyi /i/
Sunda Panyuku.png panyuku - untuk bunyi /u/
Sunda Pamepet.png pamepet - untuk bunyi /ǝ/
Sunda Panolong.png panolong - untuk bunyi /o/
Sunda Paneleng.png panéléng - untuk bunyi /e/
Sunda Paneuleung.png paneuleung - untuk bunyi eu

Selain itu, terdapat juga beberapa tanda lain yang membatalkan bunyi vokal /a/ pada huruf asas dan menggantikannya dengan bunyi lain.

Sunda Pamingkal.png pamingkal - untuk bunyi ya
Sunda Panyakra.png panyakra - untuk bunyi ra
Sunda Panyiku.png panyiku - untuk bunyi la
Sunda Pamaeh.png pamaeh - untuk tiada bunyi (baris mati)
Sunda Panyecek.png panyecek - untuk bunyi ng
Sunda Panglayar.png panglayar - untuk bunyi r
Sunda Pangwisad.png pangwisad - untuk bunyi h

Angka[sunting | sunting sumber]

Angka dalam tulisan Sunda menggunakan sistem nombor perpuluhan.

Sunda 1.png1 Sunda 2.png2 Sunda 3.png3 Sunda 4.png4 Sunda 5.png5 Sunda 6.png6 Sunda 7.png7 Sunda 8.png8 Sunda 9.png9 Sunda 0.png0

Tanda baca[sunting | sunting sumber]

Tulisan Sunda tidak mempunyai sebarang tanda baca khusus. Kesemua tanda baca dipinjam daripada tulisan Rumi, umpamanya koma, noktah dan tanda soal.

Lihat juga[sunting | sunting sumber]

Rujukan[sunting | sunting sumber]


Bacaan lanjut[sunting | sunting sumber]

  • Rancangan Pembakuan Aksara Sunda. Hardjasaputra, A. Sobana, Tedi Permadi, Undang A. Darsa, & Edi S. Ekadjati. 1998. Bandung.

Pautan luar[sunting | sunting sumber]