Gambus

Gambus atau Gambus Melayu merupakan sejenis alat muzik bertali (kordofon) yang mempunyai pengaruh besar dalam kebudayaan Alam Melayu. Alat ini berasal daripada Timur Tengah dan telah mengalami evolusi bentuk serta teknik permainan mengikut citarasa tempatan sejak ia mula diperkenalkan ke rantau ini.^[1]

Sejarah dan Evolusi

Bentuk asal alat ini, yang dikenali sebagai qanbus (atau gambus Hadramaut), dipercayai telah dibawa ke Kepulauan Melayu seawal abad ke-9 oleh pedagang-pedagang dari Tanah Arab dan Parsi.^[2]

Walaupun bermula sebagai instrumen asing, ia telah diterima pakai secara tempatan dan berkembang menjadi apa yang dikenali hari ini sebagai Gambus Melayu. Terdapat dua variasi utama yang berkembang di rantau ini:

Gambus Hadramaut: Mengekalkan ciri asal dengan badan monoxylous (daripada sebatang kayu) dan muka yang ditutupi kulit kambing.^[3]
Gambus Melayu (Oud): Versi yang lebih besar, tidak mempunyai leher (fretless), dan menggunakan papan bunyi kayu. Versi inilah yang menjadi instrumen utama dalam muzik Zapin.

Peranan dalam Muzik Tradisional

Gambus merupakan instrumen teras dalam identiti muzik Melayu, terutamanya:

Zapin: Gambus bertindak sebagai alat melodi utama. Struktur lagu Zapin biasanya dimulakan dengan petikan solo gambus yang dikenali sebagai taksim.^[4]
Ghazal: Di Johor, gambus merupakan komponen wajib dalam ensemble Ghazal Melayu yang menggabungkan pengaruh Timur Tengah dan Barat.

Ciri-ciri Fizikal

Gambus Melayu secara tradisinya mempunyai 11 hingga 12 tali yang dipasang secara berpasangan. Berbeza dengan gitar modern, gambus tidak mempunyai "fret", yang membolehkan pemain menghasilkan nada mikro (microtonal) atau "quarter tones" yang menjadi ciri khas muzik Maqam Arab dan Melayu.^[2]

Rujukan

^ Matusky, P., & Beng, T. K. (2017). The Music of Malaysia: The Classical, Folk and Syncretic Traditions. Routledge.
^ ^a ^b Hilarian, L. E. (2004). The Migration of Lute-type Instruments to the Malay Muslim World. Nanyang Technological University.
^ Van den Berg, L. W. C. (1886). Le Hadhramout et les colonies arabes dans l'archipel Indien. Imprimerie de l'Etat.
^ Mohd Anis Md Nor. (1993). Zapin: Folk Dance of the Malay World. Oxford University Press.

Pautan luar

Portal Rasmi Jabatan Warisan Negara

[Matusky-1] Matusky, P., & Beng, T. K. (2017). The Music of Malaysia: The Classical, Folk and Syncretic Traditions. Routledge.

[Hilarian-2] Hilarian, L. E. (2004). The Migration of Lute-type Instruments to the Malay Muslim World. Nanyang Technological University.

[Berg-3] Van den Berg, L. W. C. (1886). Le Hadhramout et les colonies arabes dans l'archipel Indien. Imprimerie de l'Etat.

[4] Mohd Anis Md Nor. (1993). Zapin: Folk Dance of the Malay World. Oxford University Press.

[1]

[2]

[3]

[4]