Tun Mutahir

Tun Mutahir
Tun Mutahir
Bendahara Sri Maharaja Tun Mutahir
Pemerintahan	1500–1510
Kemahkotaan	1500
Didahului oleh	Tun Perpatih Putih bin Bendahara Seri Wak Raja, Tun Perpatih Sedang
Diikuti oleh	Tun Muhammad (Bendahara Tepok)
Datuk Bendahara Melaka
Pemerintahan	1500–1510
Didahului oleh	Tun Perak
Anakanda	Tun Hasan
Ayahanda	Tun Ali
Bonda	Tun Kudu binti Bendahara Seri Wak Raja, Tun Perpatih Sedang
Agama	Islam
Pekerjaan	Bendahara

Tun Mutahir (Jawi: ‏تون موتاهير‎‎) merupakan watak yang paling dominan dan penting dalam lipatan sejarah Kesultanan Melayu Melaka pada awal abad ke-16. Memegang jawatan sebagai Bendahara Seri Maharaja, beliau adalah pemacu ekonomi yang membawa Melaka ke puncak kemegahan, namun tragisnya, beliau juga menjadi mangsa kepada sistem politik istana yang penuh dengan dendam dan fitnah.^[1]

Latar Belakang dan Sosio-Politik

Tun Mutahir adalah anak kepada Bendahara Tun Ali dan Tun Kudu, menjadikannya sebahagian daripada dinasti India-Muslim yang sangat berpengaruh di Melaka. Pelantikannya sebagai Bendahara selepas kematian Tun Perak menandakan peralihan kuasa daripada golongan "Melayu Jati" kepada golongan "Mamak" atau India-Muslim. Beliau bukan sahaja seorang pentadbir, malah merupakan seorang saudagar yang mempunyai rangkaian perdagangan yang luas dengan pedagang dari Gujerat dan Keling, yang menyumbang kepada limpahan kekayaan di pelabuhan Melaka.^[1]

Era Keemasan dan Kemegahan

Di bawah naungan Tun Mutahir, Melaka diiktiraf sebagai pusat entrepot dunia yang tiada tandingannya. Beliau terkenal dengan citarasa yang tinggi, dikatakan beliau menukar pakaian tujuh kali sehari dan setiap persalinannya diperbuat daripada kain yang paling mahal. Kekayaan peribadinya dikatakan mampu menandingi perbendaharaan negara, yang mana beliau sering memberi pinjaman dan bantuan kepada pedagang asing untuk memajukan perniagaan mereka di Melaka.^[1]

Tindakan Terhadap Portugis

Beliau merupakan insan pertama yang menyedari ancaman Eropah apabila armada Diogo Lopes de Sequeira tiba pada 1509. Tun Mutahir berjaya menghidu muslihat Portugis dan melancarkan serangan mengejut yang memaksa penjajah tersebut berundur buat sementara waktu.

Konflik Istana dan Tragedi Tun Fatimah

Walaupun cekap dalam urusan negara, Tun Mutahir gagal mengimbangi hubungan peribadi dengan Sultan Mahmud Shah. Punca utama keretakan hubungan ini adalah berkaitan dengan puterinya, Tun Fatimah.

Dendam Sultan

Sultan Mahmud Shah menyimpan perasaan terhadap Tun Fatimah, namun Tun Mutahir telah mengahwinkannya dengan Tun Ali tanpa mempersembahkannya kepada Sultan terlebih dahulu. Tindakan ini dianggap sebagai satu penghinaan besar kepada kedaulatan Sultan, yang kemudiannya menjadi api dalam sekam dalam hubungan mereka.

Konspirasi, Fitnah, dan Hukuman Mati

Kejatuhan Tun Mutahir didalangi oleh perikatan antara pembesar yang cemburu dan pedagang yang mempunyai kepentingan peribadi dan dengki dengan kekayaan dan kuasa yang dimiliki oleh Tun Mutahir.

Fitnah Syahbandar Raja Mudaliar, yang mempunyai sengketa dengan keluarga Bendahara, telah menyogok Laksamana Khoja Hassan untuk memfitnah Tun Mutahir. Tun Mutahir dituduh sedang mengumpul senjata dan membina takhta emas untuk merampas kuasa daripada Sultan. Tanpa usul periksa dan didorong oleh dendam lama, Sultan Mahmud Shah menjatuhkan hukuman bunuh dengan sula ke atas seluruh keluarga lelaki Tun Mutahir pada tahun 1510. Semasa saat-saat akhir sebelum dibunuh, Tun Mutahir melarang anak buahnya melawan pihak istana, dengan menegaskan prinsip ketaatan mutlak "Adat Melayu tidak pernah menderhaka kepada tuannya."

Kesan Terhadap Keruntuhan Melaka

Kematian Tun Mutahir dianggap sebagai pukulan maut pada kelangsungan Kesultanan Melayu Melaka. Ketiadaan kepimpinan yang bijaksana menyebabkan Kota Melaka kehilangan perancang ekonomi dan strategis ketenteraan yang berwibawa. Pembunuhan tersebut menyebabkan rakyat dan pedagang hilang kepercayaan kepada Sultan, mengakibatkan semangat mempertahankan kota Melaka luntur apabila Portugis menyerang semula di bawah pimpinan Alfonso de Albuquerque pada 1511.^[1]

Rujukan

1 2 3 4 Arifin, Azmi (2020-01-03). "Konflik Antara Sultan Mahmud Syah dengan Bendahara Seri Maharaja Tun Muzahir dan Kejatuhan Kota Melaka 1511". Melayu: Jurnal Antarabangsa Dunia Melayu (dalam bahasa Inggeris). 13 (1): 25–62. doi:10.37052/jm.13(1)no2. ISSN 2682-8049.

Penyandang Terdahulu	Bendahara Melaka ke-7	Penyandang Kemudian
Tun Perpatih Putih	Bendahara Melaka ke-7	Tun Muhammad (Bendahara Tepok)

[:0-1] 1 2 3 4 Arifin, Azmi (2020-01-03). "Konflik Antara Sultan Mahmud Syah dengan Bendahara Seri Maharaja Tun Muzahir dan Kejatuhan Kota Melaka 1511". Melayu: Jurnal Antarabangsa Dunia Melayu (dalam bahasa Inggeris). 13 (1): 25–62. doi:10.37052/jm.13(1)no2. ISSN 2682-8049.

[1]