Si Pitung

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Jump to navigation Jump to search
Bagi filem 1931, lihat Si Pitoeng (filem 1931).

Si Pitung (Ejaan lama: Si Pitoeng; atau kadang-kadang ditulis hanya Pitung) adalah seorang penjahat abad ke-19 di Batavia, Hindia Timur Belanda (zaman moden Jakarta, Indonesia). Eksploitasi beliau telah sejak menjadi legenda, dengan banyak akaun hidupnya, perbuatan, dan kematian.

Biografi[sunting | sunting sumber]

Pitung dilahirkan di Pengumben, perkampungan kumuh di Rawabelong (berhampiran moden Palmerah Station) kepada Bung Piung dan Mbak Pinah;[1] Beliau merupakan anak keempat dilahirkan kepada pasangan itu.[2] Nama sebenar beliau adalah Salihoen. Berdasarkan tradisi lisan, nama Pitung yang berasal dari pitulung pituan (Jawa untuk "sekumpulan tujuh").[3] Sebagai seorang anak, Salihoen belajar di sekolah berasrama Islam Hadji Naipin.[1] Selain belajar solat, beliau juga menerima latihan dalam pencak dan kesedaran keadaan.[2]

Kerjaya jenayah Pitung bermula selepas wang yang diperolehi daripada jualan kambing bapanya telah dicuri di Tanah Abang. Ayahnya memaksa beliau untuk mengimbangi kerugian. Akibatnya, dia mengejar pencuri. Kejadian ini menjadikan beliau dikenali sebagai jago, atau seseorang yang berani. Kemudian Pitung menjemput kawan-kawannya - Dji-ih, Rais dan Jebul - untuk merompak Hadji Sapiudin, seorang tuan tanah kaya yang tinggal di timur laut Batavia, pada 30 Julai 1892. Satu memberitahu telah mengatakan bahawa keempat-empat lelaki menyamar sebagai penjawat awam dan menyatakan bahawa Sapiudin disiasat kerana penipuan, tetapi ditawarkan untuk menyimpan wang dalam disimpan dengan selamat. Sapiudin menyerahkan wang, tidak sedar bahawa dia telah ditipu.[1] Polis mengesyaki bahawa perompak telah menggunakan senjata untuk mengancam pemilik rumah dan jiran-jiran.[4] Beberapa pertanyaan mempunyai Pitung mencuri wang hanya dari orang kaya yang telah bekerjasama dengan tuan kolonial Belanda.[2]

Menurut akhbar Hindia Olanda, pada 18 Julai 1892, Schout (jenis pegawai polis) diTanah Abang menyelongkar rumah Bitoeng di salah satu daripada kampung-kampung Sukabumi.[a][5] Semasa penggeledahan itu, kot hitam, pakaian seragam polis dan topi ditemui. Item-item didakwa digunakan oleh Pitung dan rakan-rakannya untuk merompak kampung.[6] Pada bulan seterusnya, 125 guilder ditemui disembunyikan di bawah rumah. Wang itu kononnya dari rompakan sebuah Puan De C. dan Hadji Sapiudin.[4]

Jenayah beliau mendapat perhatian A.W.V. Hinne, seorang pegawai polis yang ditempatkan di Batavia dari 1888 hingga 1912. Hinne mahu menangkap Pitung dan telah menangkapnya sekali. Walau bagaimanapun, Pitung telah melarikan diri dengan bantuan ahli-ahli kumpulan itu; cerita rakyat mengaitkan melarikan diri untuk kuasa ajaib Pitung. Laporan berbeza mengenai apa yang berlaku seterusnya. Satu akaun memberikan Hinne meyakinkan bekas guru Pitung yang Hadji Naipin untuk mendedahkan apakah azimat yang memberikan Pitung kuasanya. Versi lain telah Hinne meminta rakan-rakan Pitung (tidak termasuk Dji-ih, yang sangat setia kepada Pitung) soalan yang sama; rakan-rakan mengkhianati Pitung. Jimat sendirinya berbeza bergantung kepada penceritaan semula ini. Satu sumber berkata, ia adalah keris (sejenis pisau) beliau. Satu lagi mengatakan, ia adalah rambutnya, dan kuasanya akan melemahkan jika rambutnya dipotong. Sesetengah sumber menunjukkan bahawa Pitung akan kehilangan kuasa ghaib jika dia telah melontar dengan telur busuk.[7]

Akhirnya, Hinne dapat membunuh Pitung. Menurut laporan itu dalam Locomotief berbahasa Belanda, Pitung bersejarah telah ditangkap dalam serangan hendap dan dibunuh oleh Hinne dan beberapa pembantu;[8] beberapa penceritaan Indonesia menunjukkan bahawa keluarga Pitung yang telah ditangkap dan diseksa untuk menarik dia keluar.[2] Satu perincian dijumpai di dalam cerita rakyat, tetapi tidak hadir dalam akaun dari tempoh tersebut, adalah bahawa Hinne menembak dan membunuh Pitung dengan peluru emas.[7]

Pitung dikebumikan di tanah perkuburan di Sukabumi (kini sebahagian daripada Jakarta).[5] Hinne telah dianugerahkan gelaran Broeder van de Nederlandsche Leeuw (Saudara dalam Undang-undang Belanda) kerana terlibat dalam menghentikan Pitung.[9] Apabila bandar mula berkembang, sebahagian besar daripada tanah perkuburan di mana Pitung dikebumikan dibina lebih dengan ibu pejabat Telkom Indonesia. Walau bagaimanapun, kubur kekal tidak terganggu dan sering tapak ziarah bagi mereka yang mencari kuasa mistik.[5] Seorang lagi tokoh mitos, seorang Maluku dinamakan Jonker, dikebumikan berdekatan.[10]

Penjelasan[sunting | sunting sumber]

Dalam versi lenong, Pitung digambarkan sebagai orang yang rendah hati, seorang Muslim yang baik, pahlawan orang Betawi, dan penegak keadilan.[1] Menurut pengarang dan penulis skrin Indonesia Lukman Karmani, yang menulis mengenai Pitung pada 1960an, penyamun itu merupakan Robin Hood Indonesia, mencuri daripada yang kaya dan memberikannya kepada yang miskin.[11] Dalam Si Pitoeng, sebuah filem 1931 dan yang pertama diterbitkan mengenai kehidupan Pitung, beliau telah dilihat sebagai penyamun sebenar.[12] Bagaimanapun, idalam filem 1970 dengan judul sana, perwatakan Pitung lebih dekat kepada gambaran Indonesia tradisional.[13] Akhbar Indonezia Hindia Olanda menggambarkan Pitung sebagai "tokoh berwarna" dalam laporan pertamanya.[5]

Menurut ulama Belanda Margareet van Till, pandangan mengenai Pitung bergantuny kepada keetnikan. Belanda memperlekehkannya, sementara kaum Cina dan asli menghormatinya.[2][14]

Budaya popular[sunting | sunting sumber]

Rumah Si Pitung kini sebuah muzium.

Cerita Pitung tersebut muncul dalam rancak (sejenis balada), syair (puisi naratif), dan Lenong (kaum-drama yang dipersembahkan oleh pelakon separa profesional)[1]

Beberapa gambaran moden cerita Pitung yang wujud. Salah satu yang terawal, dan filem yang pertama, telah dibuat pada tahun 1931.[14] Ia bertajuk Si Pitoeng dan diterbitkan oleh Wong bersaudara, pengarah Amerka terlatih dari keturunan Cina.[15] Filem ini dibintangi oleh Herman Shin sebagai Pitung dan penyanyi keroncong Ining Resmi sebagai kekasih hati.[13] Beberapa novel telah diterbitkan pada 1970an, dengan beberapa filem yang telah diterbitkan pada dekad itu.[14] Salah satu filem mengenai Pitung yang paling berjaya dalam tempoh itu ialah Si Pitung, yang telah dikeluarkan pada Ogos 1970 dan menjadi yang paling banyak ditonton, seramai 141,140 orang; versi ini juga telah memperkenalkan kekasih hati bersama Aisjah.[13] Pada 1971, filem Banteng Betawi telah dikeluarkan sebagai kesinambungan Si Pitung, yang berkisarkan tentang kematian Pitung; diikuti oleh dua lagi kesinambungan, pada 1977 dan 1981.[16] Terdapat juga siri televisyen mengenainya telah diterbitkan.[14]

Muzium Si Pitung, sebuah rumah yang dilaporkan dimiliki oleh Hadji Sapiudin, ia terletak di Marunda. Rumah ini juga dikatakan menjadi rumah Pitung.[11]

Catatan[sunting | sunting sumber]

  1. ^ Akhbar Hindia Olanda pertama kali merujuk beliau sebagai Bitoeng, maka kadang-kadang sebagai Pitang. Dalam masa beberapa bulan beliau sering dipanggil Si Pitoeng.

Rujukan[sunting | sunting sumber]

Nota kaki
  1. ^ a b c d e van Till 1996, halaman 462
  2. ^ a b c d e "Pitung, Si". Encyclopedia of Jakarta. Jakarta City Government. Dicapai 15 May 2012. 
  3. ^ van Till 1996, halaman 474
  4. ^ a b van Till 1996, halaman 473
  5. ^ a b c d van Till 1996, halaman 471
  6. ^ van Till 1996, halaman 471, 473
  7. ^ a b van Till 1996, halaman 463
  8. ^ van Till 1996, halaman 475
  9. ^ van Till 1996, halaman 476
  10. ^ "Legend surrounds Jonker, Si Pitung". The Jakarta Post. 23 October 1999. Dicapai 15 May 2012. 
  11. ^ a b van Till 1996, halaman 465
  12. ^ van Till 1996, m/s. 461, 467–468.
  13. ^ a b c van Till 1996, halaman 468
  14. ^ a b c d van Till 1996, halaman 461
  15. ^ van Till 1996, halaman 467
  16. ^ van Till 1996, halaman 469
Bibliografi
  • van Till, Margreet (1996). "In Search of Si Pitung: The History of an Indonesian Legend". Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde. 152 (3): 461–482. ISSN 0006-2294. OCLC 770588866.