Gamelan
 | |
| Pengelasan | |
|---|---|
| Dibangunkan | Pulau Jawa dan Bali, Indonesia |
| Lingkungan dimain | |
Gamelan (bahasa Jawa: ꦒꦩꦼꦭꦤ꧀, translit. gamêlan,[1] Jawi/Pegon:ڮَملن; bahasa Sunda: ᮌᮙᮨᮜᮔ᮪, translit. gamelan, Bahasa Bali: ᬕᬫᭂᬮᬦ᭄ gamelan) ialah sejenis seni muzik Indonesia yang dimainkan secara berkumpulan menggunakan pelbagai alat muzik, terutamanya gong, gendang dan alat muzik berbilah daripada logam. Tradisi gamelan berkembang dalam pelbagai bentuk di rantau Nusantara, termasuk dalam kalangan masyarakat Jawa, Sunda, Bali dan Madura di Indonesia, serta dalam bentuk gamelan Melayu yang berkembang di lingkungan istana Johor lama, Pahang dan Terengganu.
Walaupun berbeza dari segi lagu, susunan alat muzik dan cara permainan, pelbagai bentuk gamelan berkongsi penggunaan gong dan alat muzik berbilah sebagai unsur utama. Di Bali dan Lombok hari ini, serta di Jawa sejak penghujung abad ke-18, istilah gong sering digunakan sebagai nama lain bagi gamelan.
Pada tahun 2021, gamelan dari Indonesia telah diiktiraf oleh UNESCO sebagai sebahagian daripada Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan.[2] Di Malaysia, gamelan Melayu telah diiktiraf sebagai Warisan Kebangsaan apabila dimasukkan ke dalam Daftar Warisan Kebangsaan pada tahun 2009 di bawah kategori warisan budaya tidak ketara.[3]
Istilah
[sunting | sunting sumber]Perkataan Gamelan berasal dari perkataan Bahasa Jawa, yang boleh merujuk kepada jenis Mallet yang digunakan untuk memukul instrumen atau perbuatan yang menarik dengan Mallet. Istilah karawitan merujuk kepada klasik Gamelan muzik dan amalan prestasi, dan datang dari perkataan rawit, bermakna ' rumit ' atau ' halus bekerja '. Perkataan ini berasal dari perkataan Jawa, 'rawit', yang merujuk kepada rasa kelancaran dan keanggunan ideilan dalam muzik Jawa. Satu lagi perkataan dari akar ini, pangrawit, ertinya seseorang dengan perasaan itu, dan digunakan sebagai gelaran apabila membincangkan yang dihormati Gamelan pemuzik. Perkataan Jawa tinggi untuk Gamelan ialah Gangsa, dibentuk sama ada dari perkataan tembaga dan rejasa merujuk kepada bahan-bahan yang digunakan dalam pembinaan gangsa Gamelan (tembaga dan tin), atau tiga dan sedasa merujuk kepada perkadaran mereka (tiga dan sepuluh).
Gamelan di Malaysia
[sunting | sunting sumber]
Terdapat dua muzik gamelan tradisional di Malaysia, Gamelan Johor (Gamelan Jawa) dan Gamelan Terengganu - Pahang (Gamelan Melayu). Set alat muzik gamelan diperbuat daripada loyang atau besi dan kayu. Dalam bahasa Jawa, gamelan bermaksud dipukul atau dipukul. Alat muzik gamelan diklasifikasikan sebagai alat yang dipukul dan dipukul pada idiofonnya.
Musik Gamelan Johor atau gamelan Jawa dimainkan oleh etnik Jawa yang datang ke Tanah Melayu sebelum Indonesia dan Malaysia wujud. Gamelan Jawa digunakan untuk mengiringi pertunjukan wayang kulit, tarian atau instrumental, dan pada majlis perkahwinan, berkhatan, dan sebagainya. Ia berfungsi sebagai muzik rakyat, tetapi tidak terhad kepada persembahan di istana sahaja.
Muzik gamelan bermula di istana Terengganu dan Pahang pada abad ke-19 apabila mereka menerima set gamelan dari Riau-Lingga. Ensembel ini juga dikenali sebagai Gamelan Pahang. Muzik ini dimainkan semasa perkahwinan kerabat pertama Diraja Pahang dan Lingga pada tahun 1811 dan mula berkembang di negeri ini.
Namun, kerana populariti gamelan semakin merosot selepas kemangkatan Sultan Ahmad, muzik gamelan kemudiannya dibawa ke istana Sultan Terengganu apabila puterinya dinikahkan dengan Tengku Ahmad Zainal Abidin dari Terengganu. Tan Sri Moben Sheppard bertanggungjawab memperkenalkan gamelan di luar muzik gamelan istana pada tahun 1970-an.
Sejak itu, beberapa pengubahsuaian dalam ciri-ciri Melayu telah berlaku kepada muzik ini. Kini ia dikenali sebagai gamelan Melayu, lebih-lebih lagi apabila dipersembahkan dalam majlis rasmi meraikan pembesar-pembesar, pemimpin asing dan pelancong. Set Gamelan Terengganu mengandungi tujuh jenis peralatan iaitu:
1. Bonang
2. Saron Baron
3. Saron Pekin
4. Gambang
5. Kenong
6. Gong
7. Gendang
Alatan
[sunting | sunting sumber]Muzik gamelan biasanya dimainkan dalam majlis formal dan tidak formal di istana dan untuk mengiringi joget Pahang. Pemuzik gamelan terdiri daripada lelaki seramai sembilan orang dan penarinya adalah wanita seramai enam orang. Alatan muzik yang digunakan ialah Gong Agong, Gong Sawokan, Gendang Ibu, Gendang Anak, Saron Pekin, Saron Baron I dan Saron Baron II, Gambang serta juga Kenong.
Tuning dan pembuatan orkes gamelan adalah suatu proses yang kompleks. Gamelan menggunakan empat sistem tuning, iaitu sléndro, pélog, "Degung" (khusus daerah Sunda, atau Jawa Barat), dan "madenda" (juga dikenali sebagai diatonis hare, sama seperti skala minor asli yang banyak dipakai di Eropah.
Jenis-jenis gamelan
[sunting | sunting sumber]Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- ↑ en Roorda, Gericke (1901). "ꦒꦩꦼꦭ꧀ gamêl". Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek. 31: GaLa–GaNga. E. J. Brill: Leiden, Belanda. m/s. 618 – melalui Sastra Jawa kelolaan Yayasan Sastra Lestari.
2. N. găngsa, K. orchest, volledig stel van bij elkander behoorende muziekinstrumenten (vrg. tabuhan), volg. Rh. [gamêlan], KN. ook gamělanmuziek, air. gamêlan salendro, en gamêlan pelog, verschillende gamělan's, samengesteld uit dezelfde soort van instrumenten, maar verschillend in het getal der toonen; de pélog heeft er meer.
- ↑ "Gamelan - UNESCO Intangible Cultural Heritage". ich.unesco.org (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 2025-09-11.
- ↑ "Gamelan Melayu: Warisan Kebangsaan yang Bermula dari Perkahwinan Diraja 1811". Binmansor (dalam bahasa Malay). Dicapai pada 11 June 2026.CS1 maint: unrecognized language (link)