Presiden Nigeria
| Presiden Republik Persekutuan Nigeria | |
|---|---|
| bahasa Inggeris: President of the Federal Republic of Nigeria | |
 Mohor Presiden | |
 Bendera Presiden | |
| Jenis | Ketua negara dan ketua eksekutif Persekutuan |
| Status | Panglima tertinggi Angkatan Tentera Persekutuan |
| Anggota bagi | Cabinet of Nigeria (en)   |
| Bidang kuasa | Nigeria |
| Kediaman | Vila Presiden Aso Rock, Abuja |
| Dilantik oleh | Elections in Nigeria (en) |
| Tempoh jawatan | Empat tahun Boleh dipilih semula sekali; pengganti yang melengkapkan penggal presiden lain hanya boleh dipilih untuk satu penggal |
| Surat cara pembentukan | Perlembagaan Republik Persekutuan Nigeria 1999 (sebagaimana dipinda) |
| Penjawat sulung | Nnamdi Azikiwe |
| Dibentuk | 1 Oktober 1963 |
| Timbalan/naib | Naib Presiden Nigeria |
| Senarai | List of heads of state of Nigeria (en) |
| Tapak web | statehouse.gov.ng |
sunting · sunting di Wikidata | |
Presiden Republik Persekutuan Nigeria (bahasa Inggeris: President of the Federal Republic of Nigeria) ialah ketua negara, ketua eksekutif Persekutuan dan panglima tertinggi Angkatan Tentera Persekutuan menurut Perlembagaan Nigeria. Kuasa eksekutif Persekutuan terletak pada Presiden dan boleh dilaksanakan secara langsung atau melalui Naib Presiden, menteri serta pegawai perkhidmatan awam Persekutuan.[1]
Presiden dipilih dalam pilihan raya kebangsaan bagi tempoh empat tahun. Calon mesti merupakan warganegara Nigeria sejak lahir, berumur sekurang-kurangnya 35 tahun, menjadi ahli dan dicalonkan oleh sebuah parti politik serta memenuhi kelayakan pendidikan yang ditetapkan oleh Perlembagaan. Calon Presiden turut bertanding bersama seorang calon Naib Presiden daripada parti yang sama. Perlembagaan mengehadkan seseorang kepada dua kemenangan pilihan raya presiden, dengan peraturan khas bagi seseorang yang mengambil alih dan melengkapkan penggal Presiden terdahulu.[2]
Jawatan Presiden diwujudkan pada 1 Oktober 1963 apabila Nigeria menjadi sebuah republik, pada mulanya sebagai jawatan ketua negara dalam sistem berparlimen. Selepas pemerintahan tentera dari 1966 hingga 1979, Republik Kedua memperkenalkan sistem berpresiden dengan seorang Presiden eksekutif pada 1979. Pemerintahan tentera kembali pada 1983 dan berakhir dengan penubuhan Republik Keempat pada 1999, yang memulihkan sistem berpresiden.[3] Presiden semasa ialah Bola Tinubu daripada All Progressives Congress (APC), yang memegang jawatan sejak 29 Mei 2023 selepas pilihan raya presiden Nigeria 2023.[4]
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Pembentukan jawatan dan Republik Pertama
[sunting | sunting sumber]Apabila Nigeria mencapai kemerdekaan daripada United Kingdom pada 1 Oktober 1960, negara itu mengamalkan sistem berparlimen yang berasaskan model Westminster. Elizabeth II kekal sebagai ketua negara dan diwakili di Nigeria oleh Gabenor-Jeneral, manakala Perdana Menteri mengetuai kerajaan. Pada 1 Oktober 1963, Nigeria menjadi sebuah republik dalam lingkungan Komanwel Negara-Negara dan jawatan Gabenor-Jeneral digantikan dengan jawatan Presiden sebagai ketua negara.[3]
Nnamdi Azikiwe, yang sebelumnya merupakan Gabenor-Jeneral, menjadi Presiden pertama. Dalam susunan perlembagaan Republik Pertama, Presiden bukan ketua eksekutif kerajaan seperti Presiden Nigeria pada masa kini; pemerintahan sehari-hari kekal diketuai oleh Perdana Menteri Abubakar Tafawa Balewa.[5][3]
Ketika Azikiwe tidak menjalankan tugas pada penghujung 1965, Presiden Senat Nwafor Orizu bertindak sebagai Pemangku Presiden sehingga rampasan kuasa tentera pada Januari 1966.[6] Rampasan kuasa itu menamatkan Republik Pertama dan pemerintahan awam. Selepas itu, negara diperintah oleh beberapa ketua negara tentera sehingga 1979.[7]
Republik Kedua dan percubaan Republik Ketiga
[sunting | sunting sumber]Perlembagaan 1979 menggantikan sistem Westminster dengan sistem berpresiden yang sebahagian besarnya berasaskan model Amerika Syarikat. Jawatan Presiden kini menggabungkan fungsi ketua negara dengan ketua eksekutif kerajaan dalam kerangka pengasingan kuasa antara cabang eksekutif, perundangan dan kehakiman.[3] Shehu Shagari memenangi pilihan raya 1979 dan menjadi Presiden pertama di bawah sistem baharu itu. Beliau dipilih semula pada 1983, tetapi kerajaan Republik Kedua digulingkan dalam rampasan kuasa tentera pada 31 Disember tahun yang sama.[8]
Usaha untuk mewujudkan Republik Ketiga pada awal 1990-an tidak menghasilkan seorang Presiden yang sempat memegang jawatan. M. K. O. Abiola muncul sebagai pemenang pilihan raya presiden 12 Jun 1993, tetapi pilihan raya itu dibatalkan oleh pemerintahan tentera Ibrahim Babangida sebelum Abiola dapat mengambil alih jawatan. Babangida kemudiannya menyerahkan kuasa kepada kerajaan sementara yang diketuai Ernest Shonekan, yang secara rasmi merupakan ketua negara sementara dan bukannya Presiden.[8][7] Pemerintahan tentera diteruskan di bawah Sani Abacha dan kemudian Abdulsalami Abubakar sebelum peralihan kepada pemerintahan awam pada 1999.[7]
Republik Keempat
[sunting | sunting sumber]Olusegun Obasanjo memenangi pilihan raya 1999 dan mengangkat sumpah pada 29 Mei 1999 sebagai Presiden pertama Republik Keempat. Beliau dipilih semula pada 2003 dan digantikan oleh Umaru Musa Yar'Adua pada 2007.[7][9]
Selepas kematian Yar'Adua pada 5 Mei 2010, Naib Presiden Goodluck Jonathan mengambil alih jawatan Presiden mengikut aturan pewarisan perlembagaan dan mengangkat sumpah pada 6 Mei. Beliau kemudian memenangi pilihan raya presiden 2011.[10][9]
Dalam pilihan raya 2015, Muhammadu Buhari daripada APC menewaskan Jonathan. Kemenangan itu merupakan kali pertama sejak pemulihan pemerintahan awam pada 1999 apabila calon pembangkang memenangi jawatan Presiden melalui pilihan raya dan kerajaan persekutuan bertukar parti melalui peti undi.[11] Buhari dipilih semula pada 2019 dan berkhidmat sehingga 29 Mei 2023.[7][9] Bola Tinubu, juga daripada APC, memenangi pilihan raya 2023 dan menggantikannya pada tarikh tersebut.[4][9]
Kedudukan perlembagaan
[sunting | sunting sumber]Kerangka semasa jawatan Presiden berasaskan Perlembagaan Republik Persekutuan Nigeria 1999, sebagaimana dipinda sehingga 2023.[12] Seksyen 130 menetapkan bahawa Presiden ialah ketua negara, ketua eksekutif Persekutuan dan panglima tertinggi Angkatan Tentera Persekutuan. Seksyen 5 pula meletakkan kuasa eksekutif Persekutuan pada Presiden, sama ada untuk dilaksanakan sendiri atau melalui Naib Presiden, menteri dan pegawai kerajaan.[1]
Kuasa Presiden tertakluk kepada pembahagian kuasa yang ditetapkan oleh Perlembagaan. Perhimpunan Kebangsaan, yang terdiri daripada Senat dan Dewan Perwakilan, menjalankan kuasa perundangan persekutuan, manakala mahkamah melaksanakan kuasa kehakiman. Beberapa tindakan Presiden memerlukan penglibatan institusi lain, termasuk pengesahan Senat bagi pelantikan tertentu serta kemungkinan veto Presiden terhadap rang undang-undang diatasi dengan majoriti dua pertiga dalam setiap dewan.[13]
Pemilihan dan tempoh jawatan
[sunting | sunting sumber]Kelayakan
[sunting | sunting sumber]Perlembagaan menetapkan syarat kelayakan serta beberapa sebab kehilangan kelayakan bagi calon Presiden.[2]
| Aspek | Peruntukan | Asas perlembagaan |
|---|---|---|
| Kewarganegaraan dan umur | Calon mesti merupakan warganegara Nigeria sejak lahir dan berumur sekurang-kurangnya 35 tahun. | Seksyen 131 |
| Pencalonan | Calon mesti menjadi ahli sebuah parti politik dan dicalonkan oleh parti tersebut. | Seksyen 131 |
| Pendidikan | Calon mesti mencapai sekurang-kurangnya tahap School Certificate atau kelayakan setaraf sebagaimana ditakrifkan oleh Perlembagaan. | Seksyen 131 |
| Calon Naib Presiden | Calon Presiden menamakan seorang calon Naib Presiden daripada parti politik yang sama untuk bertanding bersama. | Seksyen 142 |
| Had pemilihan | Seseorang hilang kelayakan jika telah dipilih sebagai Presiden dalam dua pilihan raya terdahulu. Seseorang yang mengambil alih dan melengkapkan penggal Presiden lain hanya boleh dipilih sebagai Presiden sekali selepas itu. | Seksyen 137 |
| Sebab kehilangan kelayakan lain | Antaranya termasuk keadaan tertentu yang berkaitan dengan kesetiaan kepada negara asing, sabitan jenayah, kebankrapan, jawatan dalam perkhidmatan awam, keahlian pertubuhan rahsia dan pemalsuan sijil. | Seksyen 137 |
Kaedah pemilihan
[sunting | sunting sumber]Bagi pilihan raya Presiden, seluruh Nigeria dianggap sebagai satu kawasan pilihan raya. Tarikh pilihan raya ditetapkan oleh Suruhanjaya Pilihan Raya Kebangsaan Bebas (INEC) mengikut Perlembagaan dan undang-undang pilihan raya. Pengundi yang berdaftar bagi pilihan raya badan perundangan berhak mengundi dalam pilihan raya Presiden.[2]
Jika terdapat lebih daripada dua calon, seseorang calon mesti memperoleh undi terbanyak di seluruh Persekutuan serta memenuhi syarat sebaran geografi yang ditetapkan dalam seksyen 134, iaitu sekurang-kurangnya 25 peratus undi dalam sekurang-kurangnya dua pertiga negeri Persekutuan dan Wilayah Ibu Kota Persekutuan, Abuja. Jika tiada calon memenuhi syarat tersebut, Perlembagaan memperuntukkan pilihan raya pusingan seterusnya dalam tempoh 21 hari mengikut prosedur yang dinyatakan dalam seksyen yang sama.[2]
Penggal dan angkat sumpah
[sunting | sunting sumber]Penggal Presiden berlangsung selama empat tahun. Perlembagaan secara umum mengehadkan seseorang kepada dua kali dipilih sebagai Presiden. Jika seseorang mengambil alih jawatan bagi melengkapkan penggal Presiden yang dipilih sebelumnya, orang itu hanya boleh dipilih untuk satu penggal selepas melengkapkan penggal tersebut.[2]
Sebelum menjalankan fungsi jawatan, Presiden mesti membuat pengisytiharan harta dan liabiliti serta mengangkat sumpah kesetiaan dan sumpah jawatan yang ditetapkan oleh Perlembagaan. Sumpah Presiden dikendalikan oleh Ketua Hakim Nigeria atau, jika beliau tidak dapat berbuat demikian, oleh hakim Mahkamah Agung Nigeria yang paling kanan dan tersedia.[2]
Kuasa dan tanggungjawab
[sunting | sunting sumber]Kuasa eksekutif dan pelantikan
[sunting | sunting sumber]Presiden mengetuai cabang eksekutif Persekutuan. Kuasa eksekutif meliputi pelaksanaan dan penyelenggaraan Perlembagaan serta undang-undang yang dibuat oleh Perhimpunan Kebangsaan. Presiden boleh menjalankan kuasa tersebut sendiri atau melalui Naib Presiden, menteri dan pegawai kerajaan.[1]
Presiden menentukan pejabat menteri kerajaan Persekutuan dan mencalonkan menteri, tertakluk kepada proses pengesahan Senat yang diperuntukkan oleh Perlembagaan. Susunan kementerian mesti merangkumi sekurang-kurangnya seorang menteri dari setiap negeri dan menteri tersebut hendaklah berasal dari negeri yang diwakilinya. Presiden juga boleh memberikan tanggungjawab pentadbiran tertentu kepada Naib Presiden atau menteri.[13]
Presiden mempengerusikan mesyuarat berkala Majlis Eksekutif Persekutuan, yang digunakan untuk menentukan hala tuju dasar dalam dan luar negara serta menyelaraskan kegiatan kementerian dan agensi persekutuan.[13]
Perundangan, pertahanan dan kuasa lain
[sunting | sunting sumber]Rang undang-undang yang diluluskan oleh kedua-dua dewan Perhimpunan Kebangsaan dikemukakan kepada Presiden untuk mendapat perkenan. Presiden mempunyai 30 hari untuk memperkenankan atau menahan perkenan. Jika perkenan ditahan, rang undang-undang masih boleh menjadi undang-undang sekiranya setiap dewan meluluskannya semula dengan majoriti dua pertiga anggotanya.[13]
Sebagai panglima tertinggi Angkatan Tentera Persekutuan, Presiden mempunyai kuasa perlembagaan berhubung penggunaan operasi angkatan tentera dan pelantikan Ketua Staf Pertahanan serta ketua perkhidmatan Tentera Darat, Tentera Laut dan Tentera Udara, tertakluk kepada peruntukan undang-undang yang dibuat oleh Perhimpunan Kebangsaan.[13]
Presiden juga mempunyai kuasa pengampunan bagi kesalahan yang diwujudkan oleh undang-undang Persekutuan. Selepas berunding dengan Majlis Negara, Presiden boleh memberikan pengampunan, penangguhan hukuman, penggantian hukuman atau pengurangan hukuman mengikut seksyen 175 Perlembagaan.[13]
Bagi badan kehakiman persekutuan, Presiden melantik Ketua Hakim Nigeria dan hakim Mahkamah Agung berdasarkan syor Majlis Kehakiman Kebangsaan, tertakluk kepada pengesahan Senat.[13]
Pemangkuan, kekosongan dan penamatan jawatan
[sunting | sunting sumber]Pemangkuan dan pewarisan
[sunting | sunting sumber]Jika Presiden bercuti atau selainnya tidak dapat menjalankan tugas, beliau boleh menghantar pengisytiharan bertulis kepada Presiden Senat dan Speaker Dewan Perwakilan. Naib Presiden kemudian menjalankan fungsi Presiden sebagai Pemangku Presiden sehingga Presiden menghantar pengisytiharan bahawa beliau telah kembali bertugas. Jika Presiden tidak menghantar pengisytiharan sedemikian dalam tempoh 21 hari, Perhimpunan Kebangsaan boleh, melalui majoriti mudah dalam setiap dewan, memberi mandat kepada Naib Presiden untuk menjalankan tugas sebagai Pemangku Presiden sehingga Presiden mengisytiharkan dirinya dapat kembali bertugas.[14]
Jika jawatan Presiden kosong akibat kematian, peletakan jawatan, pemecatan, ketidakupayaan kekal atau sebab lain yang ditetapkan oleh Perlembagaan, Naib Presiden menjadi Presiden untuk baki penggal. Jika jawatan Presiden dan Naib Presiden kosong serentak, Presiden Senat menjalankan fungsi Presiden bagi tempoh tidak melebihi tiga bulan, sementara pilihan raya diadakan untuk mengisi baki penggal. Kekosongan jawatan Naib Presiden pula diisi melalui pencalonan oleh Presiden dan pengesahan setiap dewan Perhimpunan Kebangsaan.[14]
Peruntukan pewarisan ini pernah digunakan pada 2010 apabila Goodluck Jonathan, yang ketika itu Naib Presiden, menggantikan Umaru Musa Yar'Adua selepas kematian Yar'Adua.[10]
Pemecatan dan ketidakupayaan
[sunting | sunting sumber]Presiden atau Naib Presiden boleh disingkirkan kerana salah laku berat melalui proses yang ditetapkan dalam seksyen 143. Proses bermula dengan notis dakwaan bertulis yang ditandatangani sekurang-kurangnya satu pertiga anggota Perhimpunan Kebangsaan. Setiap dewan kemudiannya perlu meluluskan usul penyiasatan dengan majoriti sekurang-kurangnya dua pertiga daripada keseluruhan anggotanya. Jika syarat itu dipenuhi, Ketua Hakim Nigeria melantik panel tujuh orang untuk menyiasat dakwaan. Sekiranya panel mendapati dakwaan terbukti, setiap dewan perlu menerima laporan itu dengan majoriti sekurang-kurangnya dua pertiga sebelum penyandang disingkirkan daripada jawatan.[14]
Seksyen 144 menyediakan mekanisme berasingan bagi ketidakupayaan kekal. Dua pertiga anggota Majlis Eksekutif Persekutuan perlu memutuskan bahawa Presiden atau Naib Presiden tidak lagi berupaya menjalankan tugas kerana keadaan fizikal atau mental. Keputusan itu kemudiannya perlu disahkan oleh panel perubatan yang dilantik mengikut tatacara Perlembagaan.[14]
Pejabat dan kediaman rasmi
[sunting | sunting sumber]Pejabat serta kediaman rasmi Presiden terletak di Vila Presiden Aso Rock, sebahagian daripada Kompleks Presiden di kawasan Three Arms Zone, Abuja. Kompleks tersebut turut menempatkan pejabat Naib Presiden dan kemudahan rasmi lain.[15]
Vila Presiden utama siap pada 1991 ketika pemindahan pusat pemerintahan persekutuan ke Abuja. Ketua negara tentera Ibrahim Babangida menjadi ketua negara pertama yang mendiaminya apabila beliau berpindah ke kompleks tersebut pada 12 Disember 1991.[15]
Presiden yang memegang jawatan secara substantif
[sunting | sunting sumber]Senarai berikut hanya merangkumi penyandang yang memegang jawatan Presiden secara substantif. Ketua negara tentera dan ketua negara sementara disenaraikan secara berasingan oleh State House Nigeria dan oleh itu tidak dimasukkan sebagai Presiden dalam jadual ini.[7] Pemangku Presiden juga tidak dikira sebagai pemegang jawatan substantif.
| Presiden | Potret | Republik dan sistem | Mula | Tamat | Afiliasi politik | Laluan ke jawatan |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Nnamdi Azikiwe |  |
Republik Pertama; berparlimen | 1 Oktober 1963 | 16 Januari 1966[7] | NCNC[5] | Menjadi Presiden apabila Nigeria diisytiharkan sebagai republik pada 1963 |
| Shehu Shagari |  |
Republik Kedua; berpresiden | 1 Oktober 1979 | 31 Disember 1983[7] | NPN[9] | Menang pilihan raya 1979; dipilih semula pada 1983[9] |
| Olusegun Obasanjo | .jpg) |
Republik Keempat; berpresiden | 29 Mei 1999 | 29 Mei 2007[7] | PDP[9] | Menang pilihan raya 1999; dipilih semula pada 2003[9] |
| Umaru Musa Yar'Adua |  |
Republik Keempat; berpresiden | 29 Mei 2007 | 5 Mei 2010[7] | PDP[9] | Menang pilihan raya 2007[9] |
| Goodluck Jonathan |  |
Republik Keempat; berpresiden | 6 Mei 2010 | 29 Mei 2015[7] | PDP[9] | Menggantikan Yar'Adua pada 2010; menang pilihan raya 2011[10][9] |
| Muhammadu Buhari | .jpg) |
Republik Keempat; berpresiden | 29 Mei 2015 | 29 Mei 2023[7] | APC[9] | Menang pilihan raya 2015; dipilih semula pada 2019[9] |
| Bola Tinubu |  |
Republik Keempat; berpresiden | 29 Mei 2023 | kini[4] | APC[9] | Menang pilihan raya 2023[9] |
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 "Nigeria 1999 (rev. 2023) Constitution" (dalam bahasa Inggeris). Constitute Project. seksyen 5 dan 130. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "Nigeria 1999 (rev. 2023) Constitution" (dalam bahasa Inggeris). Constitute Project. seksyen 131–142. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 3 4 "National Parliaments: Nigeria" (dalam bahasa Inggeris). Law Library of Congress. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 3 "Bola Ahmed Tinubu (GCFR)" (dalam bahasa Inggeris). The State House, Abuja. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 "Dr. Nnamdi Azikiwe" (dalam bahasa Inggeris). Central Bank of Nigeria. Dicapai pada 1 September 2026.
- ↑ "Dr. Nwafor Orizu (3rd senate president 1960-1966)" (dalam bahasa Inggeris). National Library of Nigeria. 2023. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 "Past Heads of State and Presidents" (dalam bahasa Inggeris). The State House, Abuja. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 Campbell, John (3 January 2019). "Shehu Shagari, President of Nigeria's Second Republic, Passes Away". Council on Foreign Relations (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Thompson, Olasupo; Idris, Ridwan; Ademola, Oluniyi; Obi, Modupe (2023). "Preparations of the Independent National Electoral Commission (INEC) and the Outcome of the 2023 General Elections in Nigeria" (PDF). Journal of African Elections (dalam bahasa Inggeris). 22 (2): 133. doi:10.20940/JAE/2023/v22i2a6.
- 1 2 3 "The Passing of Nigerian President Umaru Musa Yar'Adua" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Department of State. 6 May 2010. Dicapai pada 1 September 2026.
- ↑ Campbell, John (1 April 2015). "Muhammadu Buhari's Presidential Victory in Nigeria". Council on Foreign Relations (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 September 2026.
- ↑ "Constitution of the Federal Republic of Nigeria (as amended up to 2023)" (dalam bahasa Inggeris). Refworld. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "Nigeria 1999 (rev. 2023) Constitution" (dalam bahasa Inggeris). Constitute Project. seksyen 58, 147–175, 218 dan 231. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 3 4 "Nigeria 1999 (rev. 2023) Constitution" (dalam bahasa Inggeris). Constitute Project. seksyen 143–146. Dicapai pada 1 September 2026.
- 1 2 "The Villa" (dalam bahasa Inggeris). The State House, Abuja. Dicapai pada 1 September 2026.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]- State House, Abuja
Kategori berkaitan Presidents of Nigeria di Wikimedia Commons
| Republik Pertama (1963–1966) |  | |
|---|---|---|
| Republik Ke-2 (1979–1983) | ||
| Republik Ke-4 (sejak 1999) | ||
*civilian; headed transition to abortive Third Republic | ||