Presiden Tunisia

Rencana ini mengenai jawatan Presiden Republik Tunisia. Untuk senarai pemegang jawatan, sila lihat Senarai presiden Tunisia.

Presiden Republik Tunisia
Arab: رئيس الجمهورية التونسية, rumi: Raʾīs al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya
Jata Republik Tunisia
Panji presiden
Penyandang Kaïs Saïed sejak 23 Oktober 2019
Jenis	Ketua negara
Bidang kuasa	Tunisia
Kediaman	Istana Carthage, Carthage
Pusat	Tunis
Tempoh jawatan	Lima tahun Maksimum dua penggal penuh, sama ada berturut-turut atau berasingan
Surat cara pembentukan	Perlembagaan Republik Tunisia 2022
Penjawat sulung	Habib Bourguiba
Dibentuk	25 Julai 1957
Senarai	Senarai presiden Tunisia
Tapak web	www.carthage.tn
sunting · sunting di Wikidata Lihat pendokumenan templat ini

Tunisia

Rencana ini sebahagian daripada siri: Politik dan pemerintahan Tunisia

Presiden Zine El Abidine Ben Ali Perdana Menteri Mohamed Ghannouchi Parlimen Dewan Rakyat Dewan Undangan Negeri Parti politik Pengundian Gabenor Delegasi Hubungan luar

Negara-negara lain · Atlas  Portal Politik

Presiden Tunisia, secara rasmi Presiden Republik Tunisia (Arab: رئيس الجمهورية التونسية, rumi: Raʾīs al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya), ialah ketua negara Tunisia dan pemegang jawatan utama dalam fungsi eksekutif negara menurut Perlembagaan Republik Tunisia 2022. Perlembagaan memperuntukkan bahawa fungsi eksekutif dijalankan oleh presiden dengan bantuan sebuah kerajaan yang diketuai oleh ketua kerajaan. Presiden turut menjadi pemerintah tertinggi Angkatan Tentera Tunisia, mempengerusikan Majlis Keselamatan Negara serta menjalankan kuasa dalam bidang pelantikan kerajaan, pertahanan, hubungan luar, penggubalan undang-undang, kawal selia, referendum dan keadaan luar biasa.

Presiden dipilih secara langsung melalui undi sejagat, bebas dan rahsia bagi tempoh lima tahun. Seseorang hanya boleh memegang jawatan itu selama maksimum dua penggal penuh, sama ada secara berturut-turut atau berasingan. Jika tiada calon memperoleh majoriti mutlak undi sah pada pusingan pertama, dua calon yang menerima undi tertinggi bertanding dalam pusingan kedua. Penyandangnya ialah Kaïs Saïed, yang mula memegang jawatan pada 23 Oktober 2019. Beliau dipilih semula pada 6 Oktober 2024 dengan 90.69% undi dan mengangkat sumpah bagi penggal kedua pada 21 Oktober 2024. Beliau masih menjalankan tugas sebagai presiden pada 3 September 2026.

Jawatan presiden diwujudkan pada 25 Julai 1957 apabila Perhimpunan Perlembagaan Tunisia memansuhkan monarki Tunisia, mengisytiharkan republik dan menugaskan Perdana Menteri Habib Bourguiba menjalankan fungsi presiden sehingga sebuah perlembagaan baharu berkuat kuasa. Sejak itu, kedudukan presiden telah berubah dengan ketara melalui Perlembagaan 1959, aturan peralihan selepas Revolusi Tunisia 2011, Perlembagaan 2014 dan akhirnya Perlembagaan 2022. Perlembagaan 2014 membahagikan bidang eksekutif antara presiden dengan ketua kerajaan, manakala Perlembagaan 2022 memberikan presiden peranan yang jauh lebih utama dalam pelaksanaan fungsi eksekutif.

Kedudukan perlembagaan

Perkara 87 Perlembagaan 2022 menetapkan bahawa fungsi eksekutif dijalankan oleh Presiden Republik dengan bantuan sebuah kerajaan yang diketuai oleh ketua kerajaan. Perkara 88 pula menetapkan presiden sebagai ketua negara. Kerajaan melaksanakan dasar umum negara menurut pilihan dan garis panduan yang ditetapkan oleh presiden, manakala ketua kerajaan mengarah dan menyelaras kerja kerajaan serta pentadbiran negara.

Susunan ini berbeza daripada Perlembagaan 2014. Di bawah perlembagaan terdahulu itu, presiden menentukan dasar umum dalam bidang pertahanan, hubungan luar dan keselamatan negara selepas berunding dengan ketua kerajaan, sementara ketua kerajaan menentukan dasar umum negara bagi bidang lain dan memastikan pelaksanaannya.

Perkembangan kerangka perlembagaan kepresidenan Tunisia

Tempoh	Kerangka	Kedudukan presiden	Ciri utama
1959–2011	Perlembagaan 1959	Presiden merupakan pusat utama sistem eksekutif yang sangat berpusat.	Jawatan presiden seumur hidup pernah diperkenalkan bagi Habib Bourguiba; had penggal diperkenalkan semula selepas 1987 sebelum dihapuskan melalui pindaan 2002.
2011–2014	Aturan peralihan pascarevolusi	Presiden berkhidmat dalam kerangka sementara semasa sebuah perlembagaan baharu digubal.	Moncef Marzouki dipilih oleh Perhimpunan Perlembagaan Kebangsaan pada Disember 2011.
2014–2022	Perlembagaan 2014	Kuasa eksekutif dibahagikan antara presiden dengan ketua kerajaan.	Presiden memegang tanggungjawab utama dalam pertahanan, hubungan luar dan keselamatan negara; ketua kerajaan menentukan dasar umum dalam bidang lain.
2022–kini	Perlembagaan 2022	Presiden menjalankan fungsi eksekutif dengan bantuan kerajaan.	Kerajaan bertanggungjawab kepada presiden; presiden mempunyai kuasa luas dalam pelantikan, kawal selia, pertahanan, diplomasi dan proses perundangan.

Pemilihan dan kelayakan

Menurut Perkara 89 Perlembagaan 2022, pencalonan bagi jawatan presiden terbuka kepada lelaki atau wanita Tunisia yang tidak memegang kewarganegaraan lain. Calon mestilah dilahirkan kepada bapa dan ibu Tunisia serta mempunyai datuk sebelah bapa dan sebelah ibu yang kekal berkewarganegaraan Tunisia tanpa terputus. Calon juga mestilah berumur sekurang-kurangnya 40 tahun pada hari pencalonan serta menikmati hak sivil dan politik. Perkara 88 menetapkan bahawa agama presiden ialah Islam.

Pencalonan dikemukakan kepada Pihak Berkuasa Tinggi Bebas bagi Pilihan Raya (ISIE) mengikut syarat yang ditentukan oleh undang-undang pilihan raya. Perlembagaan mensyaratkan pencalonan mendapat sokongan anggota perhimpunan perwakilan yang dipilih atau pengundi menurut undang-undang tersebut.

Presiden dipilih melalui undi sejagat, bebas, langsung dan rahsia dengan majoriti mutlak undi yang diberikan. Pilihan raya diadakan dalam tiga bulan terakhir penggal presiden. Jika tiada calon mendapat majoriti mutlak pada pusingan pertama, pusingan kedua antara dua calon yang memperoleh undi tertinggi hendaklah diadakan dalam masa dua minggu selepas keputusan muktamad pusingan pertama diumumkan.

Dalam pilihan raya 2024, Saïed memenangi penggal kedua pada pusingan pertama. Keputusan muktamad memberikan beliau 2,438,954 undi, bersamaan 90.69%, berbanding 197,551 undi atau 7.35% untuk Ayachi Zammel dan 52,903 undi atau 1.97% untuk Zouhair Maghzaoui. Seramai 2,808,548 daripada 9,753,217 pengundi berdaftar mengambil bahagian, bersamaan kadar keluar mengundi kira-kira 28.8%.

Tempoh jawatan, sumpah dan kekosongan

Penggal presiden berlangsung selama lima tahun. Perkara 90 mengehadkan seseorang kepada dua penggal penuh sepanjang hayat, sama ada kedua-duanya berturut-turut ataupun berasingan. Perletakan jawatan ketika sesuatu penggal sedang berjalan dikira sebagai satu penggal penuh bagi tujuan had tersebut. Dalam keadaan perang atau bahaya yang mengancam sehingga pilihan raya tidak dapat diadakan, penggal boleh dilanjutkan melalui undang-undang sehingga pilihan raya dapat dilaksanakan.

Presiden terpilih mengangkat sumpah di hadapan sidang bersama Perhimpunan Perwakilan Rakyat dan Majlis Kebangsaan Wilayah dan Daerah. Jika keadaan menghalang upacara itu daripada dilaksanakan di hadapan kedua-dua dewan, sumpah hendaklah dibuat di hadapan Mahkamah Perlembagaan. Presiden tidak boleh memegang tanggungjawab kepimpinan dalam parti politik sepanjang tempoh jawatannya.

Jika presiden tidak dapat menjalankan tugas buat sementara waktu, Perkara 107 membolehkan beliau menyerahkan sebahagian kuasanya kepada ketua kerajaan melalui dekri, tertakluk pada pengecualian tertentu. Bagi kekosongan kekal akibat kematian, perletakan jawatan, ketidakupayaan mutlak atau sebab lain, Perkara 109 memperuntukkan bahawa Presiden Mahkamah Perlembagaan menjalankan tugas Presiden Republik untuk tempoh sekurang-kurangnya 45 hari dan tidak melebihi 90 hari sehingga presiden baharu dipilih.

Pemangku dalam keadaan kekosongan kekal tertakluk pada beberapa sekatan. Antaranya, pemangku tidak boleh menjadi calon dalam pilihan raya presiden yang diadakan untuk mengisi kekosongan tersebut dan tidak boleh menggunakan beberapa kuasa utama seperti referendum atau langkah luar biasa yang diperuntukkan oleh Perlembagaan.

Kuasa dan fungsi

Kuasa eksekutif dan pelantikan

Presiden melantik ketua kerajaan dan, atas cadangan ketua kerajaan, anggota kerajaan yang lain. Perlembagaan juga memberikan presiden kuasa menamatkan perkhidmatan kerajaan secara keseluruhan atau seseorang anggotanya, sama ada atas inisiatif presiden sendiri atau, bagi anggota kerajaan, atas cadangan ketua kerajaan.

Kerajaan bertanggungjawab melaksanakan dasar umum negara menurut garis panduan dan pilihan yang ditetapkan oleh presiden dan bertanggungjawab kepada presiden atas tindakannya. Ketua kerajaan pula mengarah dan menyelaras kerja kerajaan, mengurus pentadbiran dan menandatangani keputusan kawal selia dalam bidang yang diperuntukkan kepadanya.

Presiden juga melantik pegawai kanan awam dan tentera atas cadangan ketua kerajaan mengikut peruntukan undang-undang. Kuasa kawal selia umum pada asasnya terletak pada presiden, yang boleh menyerahkan sebahagian kuasa itu kepada ketua kerajaan.

Pertahanan, keselamatan dan hubungan luar

Presiden ialah pemerintah tertinggi angkatan tentera Tunisia. Presiden juga mempengerusikan Majlis Keselamatan Negara, yang menangani perkara berkaitan keselamatan negara serta ancaman terhadap negara dan kepentingan strategiknya.

Dalam bidang diplomatik, presiden mengakreditasi wakil diplomatik Tunisia di luar negara dan menerima surat tauliah wakil negara asing. Presiden turut memainkan peranan perlembagaan dalam hal peperangan dan keamanan. Pengisytiharan perang dan penyelesaian keamanan tertakluk pada persetujuan majoriti mutlak Perhimpunan Perwakilan Rakyat.

Perlembagaan turut menugaskan presiden menjamin kemerdekaan negara, keutuhan wilayah, penghormatan terhadap Perlembagaan dan undang-undang, pelaksanaan perjanjian antarabangsa serta kesinambungan dan perjalanan biasa institusi negara.

Perundangan, referendum dan kuasa luar biasa

Presiden mempunyai hak mengemukakan rang undang-undang kepada badan perundangan. Perlembagaan memberikan keutamaan kepada rang undang-undang yang dikemukakan oleh presiden dan memperuntukkan bahawa rang undang-undang berkaitan kelulusan perjanjian serta kewangan negara dikemukakan oleh presiden.

Selepas sesuatu undang-undang diluluskan, presiden bertanggungjawab mengisytiharkannya dalam tempoh yang ditetapkan oleh Perlembagaan. Presiden boleh memulangkan sesuatu rang undang-undang kepada badan perundangan untuk pertimbangan kedua sebelum pengisytiharan. Jika rang undang-undang itu sekali lagi diluluskan dengan majoriti dua pertiga, presiden hendaklah mengisytiharkannya.

Presiden boleh mengemukakan kepada referendum perkara berkaitan organisasi kuasa awam atau ratifikasi sesuatu perjanjian yang boleh menjejaskan fungsi institusi negara, dengan syarat perkara yang dikemukakan tidak bercanggah dengan Perlembagaan.

Perkara 96 memberi presiden kuasa mengambil langkah luar biasa jika wujud bahaya yang mendesak dan mengancam institusi republik, keselamatan atau kemerdekaan negara serta menyebabkan perjalanan biasa institusi awam tidak dapat diteruskan. Sebelum berbuat demikian, presiden hendaklah berunding dengan ketua kerajaan dan ketua kedua-dua dewan perundangan. Perlembagaan mengehadkan tindakan tertentu sepanjang keadaan itu berlangsung, termasuk pembubaran badan perundangan.

Perkembangan sejarah dan perlembagaan

Penubuhan republik dan era Bourguiba, 1957–1987

Tunisia memperoleh kemerdekaan daripada Perancis pada 20 Mac 1956 dan pada mulanya kekal sebagai sebuah monarki di bawah Lamine Bey. Pada 25 Julai 1957, Perhimpunan Perlembagaan memansuhkan monarki, mengisytiharkan Tunisia sebagai sebuah republik dan menugaskan Perdana Menteri Habib Bourguiba menjalankan fungsi Presiden Republik.

Habib Bourguiba, presiden pertama Tunisia, memegang jawatan dari 1957 hingga 1987.

Perlembagaan pertama republik berkuat kuasa pada 1 Jun 1959 dan menjadi asas institusi kepresidenan selama lebih lima dekad. Sistem yang berkembang di bawah Bourguiba sangat berpusat pada presiden. Bourguiba berulang kali dipilih semula tanpa persaingan bermakna dan kemudiannya diberikan kedudukan presiden seumur hidup.

Pada 7 November 1987, Perdana Menteri Zine El Abidine Ben Ali mengambil alih jawatan presiden selepas sekumpulan doktor mengisytiharkan Bourguiba tidak lagi berupaya menjalankan tugas atas sebab kesihatan. Peralihan itu dilaksanakan melalui peruntukan penggantian dalam Perlembagaan ketika itu.

Era Ben Ali, 1987–2011

Selepas mengambil alih jawatan, Ben Ali memperkenalkan beberapa perubahan kepada peraturan kepresidenan. Konsep presiden seumur hidup dihapuskan dan had penggal diperkenalkan semula melalui pindaan perlembagaan pada 1988. Walau bagaimanapun, kedudukan presiden terus mendominasi kehidupan politik dan parti pemerintah, yang kemudiannya dinamakan Perhimpunan Demokratik Perlembagaan, terus menjadi kuasa politik utama.

Referendum perlembagaan 2002 menghapuskan had penggal presiden yang berkuat kuasa ketika itu dan menaikkan had umur maksimum calon daripada 70 kepada 75 tahun. Perubahan tersebut membolehkan Ben Ali bertanding bagi penggal tambahan pada 2004 dan 2009. Human Rights Watch melaporkan bahawa pilihan raya pada zaman tersebut berlangsung dalam suasana sekatan terhadap kebebasan bersuara, media dan perhimpunan serta peraturan pencalonan yang mengehadkan sebahagian pihak pembangkang.

Gerakan tunjuk perasaan yang bermula pada Disember 2010 berkembang menjadi Revolusi Tunisia. Ben Ali meninggalkan Tunisia pada 14 Januari 2011. Perdana Menteri Mohamed Ghannouchi pada mulanya mengumumkan bahawa beliau akan menjalankan tugas presiden buat sementara di bawah Perkara 56 Perlembagaan 1959, tetapi pada keesokan harinya Majlis Perlembagaan mengisytiharkan jawatan presiden kosong secara kekal. Speaker Dewan Perwakilan, Fouad Mebazaa, kemudian mengangkat sumpah sebagai pemangku presiden menurut Perkara 57.

Peralihan pascarevolusi, 2011–2014

Mebazaa mengetuai negara dalam fasa awal peralihan sehingga sebuah Perhimpunan Perlembagaan Kebangsaan dipilih pada Oktober 2011. Perhimpunan tersebut memilih aktivis hak asasi manusia dan bekas pembangkang Moncef Marzouki sebagai Presiden Republik pada 12 Disember 2011. Marzouki mengangkat sumpah dan memulakan tugas pada 13 Disember.

Tugas utama institusi negara sepanjang tempoh ini ialah membina sebuah kerangka perlembagaan baharu untuk menggantikan sistem 1959. Hasilnya ialah Perlembagaan 2014, yang diterima oleh Perhimpunan Perlembagaan Kebangsaan pada Januari 2014.

Dalam pilihan raya presiden 2014, Béji Caïd Essebsi menewaskan Marzouki dalam pusingan kedua dan mengangkat sumpah pada 31 Disember 2014. Beliau merupakan presiden pertama yang memegang jawatan selepas pelaksanaan penuh susunan kepresidenan di bawah Perlembagaan 2014.

Perlembagaan 2014 dan krisis 2021

Perlembagaan 2014 membentuk suatu eksekutif berkembar. Presiden menumpukan fungsi utamanya dalam hubungan luar, pertahanan dan keselamatan negara, sementara ketua kerajaan mempunyai tanggungjawab lebih luas terhadap dasar dalam negeri dan pentadbiran kerajaan. Presiden masih dipilih secara langsung bagi tempoh lima tahun dan tertakluk pada had dua penggal.

Essebsi meninggal dunia semasa memegang jawatan pada 25 Julai 2019. Speaker Perhimpunan Perwakilan Rakyat, Mohamed Ennaceur, mengambil alih sebagai pemangku presiden mengikut mekanisme kekosongan jawatan dalam Perlembagaan 2014. Beliau berkhidmat sehingga Kaïs Saïed mengangkat sumpah pada 23 Oktober 2019.

Saïed, seorang bekas profesor undang-undang perlembagaan yang bertanding sebagai calon bebas, memenangi pusingan kedua pilihan raya presiden 2019 dengan 72.71% undi. Beliau mengambil alih jawatan pada 23 Oktober 2019.

Pada 25 Julai 2021, dalam keadaan pertikaian politik dan institusi, Saïed menggunakan peruntukan keadaan luar biasa Perkara 80 Perlembagaan 2014, menggantung kegiatan Parlimen dan menamatkan perkhidmatan Ketua Kerajaan Hichem Mechichi. Perkembangan seterusnya pada 2021 dan 2022 menyaksikan peluasan kuasa presiden dan akhirnya penggantian Perlembagaan 2014 dengan kerangka baharu.

Perlembagaan 2022 dan kepresidenan semasa

Sebuah draf perlembagaan baharu dikemukakan kepada referendum pada 25 Julai 2022. Menurut ISIE, seramai 2,830,094 daripada 9,278,541 pengundi berdaftar mengambil bahagian, memberikan kadar keluar mengundi 30.5%. Sebanyak 94.6% undi sah menyokong draf tersebut dan 5.4% menolaknya. Keputusan muktamad referendum diumumkan pada 16 Ogos 2022.

Perlembagaan itu diisytiharkan melalui Dekri Presiden No. 2022-691 pada 17 Ogos 2022. Kerangka baharu tersebut mengubah secara mendasar hubungan antara presiden, kerajaan dan badan perundangan. Fungsi eksekutif kini diletakkan pada Presiden Republik dengan kerajaan membantu presiden, manakala kerajaan bertanggungjawab kepada presiden.

Saïed bertanding untuk penggal kedua dalam pilihan raya 6 Oktober 2024 dan memperoleh 90.69% undi pada pusingan pertama. Beliau mengangkat sumpah bagi penggal lima tahun kedua pada 21 Oktober 2024 di hadapan sidang bersama Perhimpunan Perwakilan Rakyat dan Majlis Kebangsaan Wilayah dan Daerah.

Pemegang jawatan

Sejak pengisytiharan republik pada 1957, jawatan presiden telah dipegang oleh presiden yang dipilih atau dilantik serta beberapa pemangku dalam tempoh kekosongan jawatan dan peralihan politik. Laman rasmi kepresidenan Tunisia mengira Kaïs Saïed sebagai presiden ketujuh Republik Tunisia; pengiraan itu merangkumi pemangku presiden yang mengambil jawatan menurut mekanisme perlembagaan, tetapi tidak mengira pengambilalihan sementara Mohamed Ghannouchi pada 14 Januari 2011 sebagai satu kepresidenan berasingan.

Presiden dan pemangku Presiden Republik Tunisia sejak 1957

Potret	Presiden	Kedudukan	Mula jawatan	Tamat jawatan	Asas pemegangan jawatan
	Habib Bourguiba	Presiden	25 Julai 1957	7 November 1987	Ditugaskan menjalankan fungsi presiden oleh Perhimpunan Perlembagaan ketika republik diisytiharkan; kemudiannya berkhidmat di bawah Perlembagaan 1959.
	Zine El Abidine Ben Ali	Presiden	7 November 1987	14 Januari 2011	Menggantikan Bourguiba selepas beliau diisytiharkan tidak lagi berupaya menjalankan tugas atas sebab kesihatan; meninggalkan negara ketika Revolusi Tunisia.
	Fouad Mebazaa	Pemangku presiden	15 Januari 2011	13 Disember 2011	Sebagai Speaker Dewan Perwakilan, mengambil alih selepas Majlis Perlembagaan mengisytiharkan kekosongan tetap jawatan presiden.
	Moncef Marzouki	Presiden	13 Disember 2011	31 Disember 2014	Dipilih oleh Perhimpunan Perlembagaan Kebangsaan dalam kerangka peralihan pascarevolusi.
	Béji Caïd Essebsi	Presiden	31 Disember 2014	25 Julai 2019	Dipilih secara langsung dalam pilihan raya presiden 2014; meninggal dunia ketika masih memegang jawatan.
	Mohamed Ennaceur	Pemangku presiden	25 Julai 2019	23 Oktober 2019	Sebagai Speaker Perhimpunan Perwakilan Rakyat, menjadi pemangku selepas kematian Essebsi sehingga presiden baharu mengangkat sumpah.
	Kaïs Saïed	Presiden	23 Oktober 2019	Penyandang	Dipilih dalam pilihan raya 2019 dan dipilih semula bagi penggal kedua pada 2024.

Pada 14 Januari 2011, Mohamed Ghannouchi mengumumkan bahawa beliau mengambil alih pelaksanaan tugas presiden buat sementara setelah Ben Ali meninggalkan negara. Pengaturan itu hanya berlangsung sehingga keesokan harinya apabila Majlis Perlembagaan memutuskan bahawa keadaan yang berlaku merupakan kekosongan tetap dan meletakkan Fouad Mebazaa sebagai pemangku di bawah Perkara 57 Perlembagaan 1959.

Istana presiden

Istana Carthage merupakan tempat kerja dan kediaman rasmi Presiden Republik Tunisia.

Tempat kerja dan kediaman rasmi presiden ialah Istana Carthage di Carthage, di pinggir utara Tunis. Kompleks tersebut menjadi pusat utama kegiatan kepresidenan selepas kemerdekaan dan digunakan untuk mesyuarat rasmi, penerimaan tetamu negara serta kegiatan pentadbiran kepresidenan.

Perkara 93 Perlembagaan 2022 menetapkan bahawa pusat rasmi Kepresidenan Republik berada di ibu negara, Tunis, tetapi membenarkan pemindahan sementara ke tempat lain di dalam wilayah Tunisia dalam keadaan luar biasa.

Lihat juga

• Senarai presiden Tunisia
• Perdana Menteri Tunisia
• Politik Tunisia
• Perhimpunan Perwakilan Rakyat (Tunisia)
• Majlis Kebangsaan Wilayah dan Daerah
• Perlembagaan Tunisia 2022
• Pilihan raya presiden Tunisia

Pautan luar

• Kepresidenan Republik Tunisia
• Pihak Berkuasa Tinggi Bebas bagi Pilihan Raya (ISIE)