Bahasa Eyak

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari
Eyak
I.ya.q
asli ke USA
wilayah Cordova, Alaska
pupus 21 Januari 2008, setelah kematian Marie Smith Jones
keluarga bahasa
Dené-Yenisei
Sistem penulisan Rumi
kod bahasa
ISO 639-3 eya

Bahasa Eyak ialah sebuah bahasa Na-Dené pupus yang pernah dituturkan di kawasan selatan Alaska, berhampiran muara Sungai Copper.

Marie Smith Jones (14 Mei 1918 – 21 Januari 2008)[1][2][3] dari Cordova ialah penutur asli terakhir bahasa itu, dan juga orang Eyak jati yang terakhir. Disebabkan kepupusan penutur aslinya, bahasa Eyak dijadikan lambang perjuangan membanteras kepupusan bahasa.[4]

Perluasan bahasa Inggeris serentak dengan sekatan terhadap bahasa-bahasa pribumi bukan satu-satunya sebab merosotnya bahasa Eyak. Penghijrahan kaum Tlingit di sekitar Yakutat ke arah utara pada zaman sebelum kedatangan penjelajah barat menggalakkan penggunaan bahasa Tlingit daripada bahasa Eyak di sepanjang Pantai Pasifik Alaska. Selain itu, Bahasa Eyak juga menerima tekanan dari jiran-jirannya di barat, iaitu kaum Alutiiq di Prince William Sound, dan juga para penduduk lembah Sungai Copper. Kebudayaan Eyak dan Tlingit mula bergabung di sepanjang Pantai Teluk, sehingga sebilangan penutur bahasa Eyak diserap ke dalam kelompok Tlingit di Pantai Teluk. Ini menyebabkan bahasa Eyak lama-kelamaan digantikan oleh bahasa Tlingit di kalangan kelompok bercampur selepas beberapa turun-temurun, seperti yang diceritakan dalam sejarah lisan Tlingit di kawasan tersebut.

Saudara-saudara terdekat bahasa Eyak ialah bahasa-bahasa Athabaskan. Gugusan bahasa Eyak-Athabaskan bersama bahasa Tlingit, membentuk bahagian asas dalam filum bahasa Na-Dené.

Sebilangan nama tempat Tlingit di sepanjang Pantai Teluk berasal dari nama-nama Eyak yang tidak membawa erti dalam bahasa Tlingit, namun dikekalkan oleh tradisi lisan. Kewujudan nama Tlingit terbitan bahasa Eyak di sepanjang pesisir pantai hingga ke bahagian tenggara Alaska merupakan bukti kukuh bahawa taburan bahasa Eyak prasejarah lebih besar berbanding waktu kedatangan penjelajah Eropah, sekaligus mengesahkan sejarah lisan yang diceritakan oleh orang-orang Tlingit dan Eyak di seluruh rantau tersebut.

Konsonan[sunting | sunting sumber]

  Dwibibir Gusi Pascagusi
/ Lelangit
Lelangit
lembut
Uvular Glotis
Tengah Sisian Biasa Terbibir
Hentian Tak berhembusan   d [t]     g [k] gw [kʷ] [q]  
Berhembusan   t [tʰ]     k [kʰ]   q [qʰ]  
Ejektif   t' [tʼ]     k' [kʼ]   q' [qʼ] ' [ʔ]
Letusan Tak berhembusan   dz [ts] dl [tɬ] j [tʃ]        
Berhembusan   ts [tsʰ] tl [tɬʰ] ch [tʃʰ]        
Ejektif   ts' [tsʼ] tl' [tɬʼ] ch' [tʃʼ]        
Geseran   s [s] ł [ɬ] sh [ʃ] x [x] xw [xʷ] [χ] h [h]
Sengauan (m [m]) n [n]          
Malaran tak geser   l [l] y [j]   w [w]  

Perhatian: Bunyi /w/ tidak begitu terbibir, sementara bunyi /m/ bukan asli dalam bahasa Eyak.

Vowels[sunting | sunting sumber]

  Tegang/Panjang Kendur/Pendek
depan pusat belakang depan pusat belakang
close i. [iː]   u. [uː] i [ɪ]   u [ʊ]
mid e. [eː]     e [ɛ]/æ [ɛ] a [ə]  
open a. [aː]     a [a]    

Vokal yang diikuti oleh "n" disengaukan.

Rujukan[sunting | sunting sumber]

Bibliografi[sunting | sunting sumber]

  • Krauss, Michael E., ed. 1982. In Honor of Eyak: The Art of Anna Nelson Harry. Fairbanks: Alaska Native Language Center. ISBN 0933769032
  • Krauss, Michael E., and Jeff Leer. Athabaskan, Eyak, and Tlingit Sonorants. Alaska Native Language Center Research Papers No. 5. Alaska Native Language Center, University of Alaska, P.O. Box 757680, Fairbanks, AK 99775-7680, 1981. ISBN 0933769350
  • New Yorker, June 6, 2005: "Last Words, A Language Dies" oleh Elizabeth Kolbert

Pautan luar[sunting | sunting sumber]

Templat:Languages of Alaska