Kawasan Schengen

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Jump to navigation Jump to search
Kawasan Schengen
Map of the Schengen Area.svg
Peta Eropah
  •      Kawasan Schengen
  •      Negara bersempadan terbuka tetapi bukan dalam kawasan Schengen atau Kesatuan
  •      Negara ahli Kesatuan Eropah yang wajib masuk Kawasan ini tetapi belum lagi menyertainya
  • Dasar Kesatuan Eropah
    JenisKawasan sempadan terbuka
    Diasaskan1995
    Negara ahli
    Keluasan4,312,099 kilometer persegi (1,664,911 bt2)
    Kependudukan419,392,429

    Kawasan Schengen (disebut [syé-ngen] atau [syéng-gen]) ialah kawasan yang terdiri daripada 26 buah negara dalam benua Eropah yang telah menghapuskan pasport dan semua jenis kawalan sempadan lain di sempadan yang dikongsi bersama negara-negara ini. Kawasan ini bertujuan utama sebagai satu negara untuk tujuan perjalanan antarabangsa dengan dasar visa yang sama. Kawasan ini dinamakan sempena Perjanjian Schengen. Negara-negara dalam kawasan ini telah memperkuatkan kawalan sempadan dengan negara-negara lain yang tidak termasuk dalam kawasan ini.

    Sebanyak 22 daripada 28 buah negara anggota Kesatuan Eropah (EU) mengambil bahagian dalam kawasan ini. Empat daripada enam buah negara ahli Kesatuan yang tidak termasuk dalam kawasan ini – Bulgaria, Croatia, Cyprus dan Romania – diwajibkan secara undang-undang untuk menyertai kawasan ini, sementara dua negara ahli selebihnya iaitu Republik Ireland dan United Kingdom – mengekalkan memilih-out. Empat anggota Persatuan Perdagangan Bebas Eropah iaitu Iceland, Liechtenstein, Norway dan Switzerland tidak memasuki Kesatuan Eropah namun telah menandatangani perjanjian yang berkait dengan Perjanjian Schengen. Tiga buah negara mikro dalam Eropah iaitu Monaco, San Marino dan Kota Vatikan boleh dianggap sebagai negara ahli secara de facto.

    Kawasan ini mempunyai penduduk sebanyak lebih dari 400 juta orang dan berkeluasan sebanyak 4,312,099 kilometer persegi (1,664,911 bt2).[1] Sebanyak 1.7 juta orang berulang-alik merentasi sempadan politik dalam Eropah untuk tujuan kerja setiap hari, dan di beberapa kawasan orang-orang ini merupakan sehingga ketiga tenaga kerja. Setiap tahun, terdapat sejumlah 1.3 bilion lintasan sempadan Schengen dalam keseluruhannya; di mana 57 juta lintasan daripadanya adalah untuk tujuan pengangkutan darat barang dagangan bernilai €2.8 trilion setiap tahun.[2][3] Penurunan kos perdagangan disebabkan penguatkuasaan Schengen berbeza dari 0.42% hingga 1.59% bergantung pada geografi, perdagangan dan faktor lain. Negara-negara di luar kawasan ini turut mendapat manfaatnya.

    Sejarah[sunting | sunting sumber]

    Perjanjian Schengen telah ditandatangani pada 14 Jun 1985 oleh lima daripada sepuluh negara anggota Kesatuan Eropah[4] di bandar Schengen, Luxembourg. Kawasan ini didirikan secara berasingan daripada Komuniti Ekonomi Eropah, apabila kata sepakat tidak dapat dicapai di antara semua negara anggota Komuniti Eropah mengenai penghapusan kawalan sempadan dalam negara anggota.

    Pada tahun 1990, perjanjian ini disampingkan bersama Konvensyen Schengen yang mencadangkan penghapusan kawalan sempadan dalaman serta sebuah dasar visa yang sama.[5] Perjanjian ini serta peraturan yang dipakai di bawahnya terpisah sepenuhnya daripada struktur Komuniti tersebut, lalu membawa kepada pembentukan Kawasan Schengen pada 26 Mac 1995.[6]

    Keahlian[sunting | sunting sumber]

    Kawasan Schengen terdiri daripada 26 buah negara, termasuk empat negara bukan ahli Kesatuan Eropah. Dua negara bukan ahli Kesatuan ini iaitu Iceland dan Norway adalah sebahagian daripada Kesatuan Pasport Nordik yang secara rasminya dikelaskan sebagai 'negara berkait dengan kegiatan-kegiatan Schengen Kesatuan'. Switzerland kemudiannya dibenarkan untuk mengambil bahagian dalam cara yang sama pada tahun 2008. Liechtenstein menyertai kawasan ini pada 19 Disember 2011.[7] Kawasan de facto, ini termasuk juga tiga buah negara mikro Eropah – Monaco, San Marino dan Kota Vatikan – mengekalkan sempadan terbuka atau separa terbuka dengan negara ahli Schengen yang lain.[8] Dua anggota EU – Ireland dan United Kingdom – berunding agar tidak menyertai Kawasan ini dan terus beroperasi dalam Perjalanan Biasa Kawasan sistematik kawalan sempadan dengan negara anggota kesatuan yang lain.

    Empat negara anggota kesatuan – Bulgaria, Croatia, Cyprus dan Romania – diwajibkan menyertai kawasan ini. Walau bagaimanapun, setiap negara yang hendak melaksanakan peraturan-peraturan Schengen secara sepenuhnya mesti mempunyai persediaan yang dinilai dalam empat bidang: sempadan udara, visa, kerjasama polis, dan perlindungan data peribadi. Proses penilaian ini melibatkan selidik serta lawatan yang dibuat pakar-pakar Kesatuan kepada institusi dan tempat kerja terpilih di negara yang disasarkan.[9]

    Negara Keluasan
    (km2)
    Kependudukan[10](2016) Ditandatangani

    [Nota 1]

    Tarikh pelaksanaan pertama[Nota 2]
     Austria &&&&&&&&&&083871.&&&&&083,871 8,712,137 28 April 1995[11] 1 Disember 1997[12][13][Note 1]
     Belanda
           (kecuali Aruba, Curaçao, Sint Maarten dan kawasan Caribbean Belanda)
    &&&&&&&&&&041526.&&&&&041,526 16,987,330 14 Jun 1985[14] 26 Mac 1995[15]
     Belgium &&&&&&&&&&030528.&&&&&030,528 11,358,379 14 Jun 1985[14] 26 Mac 1995[15]
     Denmark
           (kecuali  Greenland dan  Kepulauan Faroe)[Note 2]
    &&&&&&&&&&043094.&&&&&043,094 5,711,870 19 Disember 1996[20] 25 Mac 2001[21]
     Estonia &&&&&&&&&&045338.&&&&&045,338 1,312,442 16 April 2003[22] 21 Disember 2007[23][Note 3]
     Finland &&&&&&&&&0338145.&&&&&0338,145 5,503,132 19 Disember 1996[24] 25 Mac 2001[21]
     Hungary &&&&&&&&&&093030.&&&&&093,030 9,753,281 16 April 2003[22] 21 Disember 2007[23][Note 3]
     Iceland[Note 4] &&&&&&&&&0103000.&&&&&0103,000 332,474 19 Disember 1996[26]
    18 Mei 1999[27][Note 5]
    25 Mac 2001[21]
     Itali &&&&&&&&&0301318.&&&&&0301,318 59,429,938 27 November 1990[29] 26 Oktober 1997[13][30][Note 6]
     Jerman[Note 7] &&&&&&&&&0357050.&&&&&0357,050 81,914,672 14 Jun 1985[14] 26 Mac 1995[15]
     Latvia &&&&&&&&&&064589.&&&&&064,589 1,970,530 16 April 2003[22] 21 Disember 2007[23][Note 3]
     Liechtenstein[Note 4] &&&&&&&&&&&&0160.&&&&&0160 37,666 28 Februari 2008[31] 19 Disember 2011[32]
     Lithuania &&&&&&&&&&065300.&&&&&065,300 2,908,249 16 April 2003[22] 21 Disember 2007[23][Note 3]
     Luxembourg &&&&&&&&&&&02586.&&&&&02,586 575,747 14 Jun 1985[14] 26 Mac 1995[15]
     Malta &&&&&&&&&&&&0316.&&&&&0316 429,362 16 April 2003[22] 21 Disember 2007[23][Note 3]
     Norway[Note 4]
           (kecuali Svalbard)[33]
    &&&&&&&&&0385155.&&&&&0385,155 5,254,694 19 Disember 1996[26]
    18 Mei 1999[27][Note 5]
    25 Mac 2001[21]
     Perancis
           (kecuali jabatan and jajahan seberang lautnya)[Note 8]
    &&&&&&&&&0551695.&&&&&0551,695 64,720,690 14 Jun 1985[14] 26 Mac 1995[15]
     Poland &&&&&&&&&0312683.&&&&&0312,683 38,224,410 16 April 2003[22] 21 Disember 2007[23][Note 3]
     Portugal &&&&&&&&&&092391.&&&&&092,391 10,371,627 25 Jun 1991[34] 26 Mac 1995[15]
     Republik Czech &&&&&&&&&&078866.&&&&&078,866 10,610,947 16 April 2003[22] 21 Disember 2007[23][Note 3]
     Sepanyol
           (dengan peruntukan khas untuk Ceuta dan Melilla). Kepulauan Canary di luar pesisiran benua Afrika tidak termasuk dalam Kawasan Schengen[Note 9]
    &&&&&&&&&0510000.&&&&&0510,000 46,347,576 25 Jun 1991[37][38] 26 Mac 1995[15]
     Slovakia &&&&&&&&&&049037.&&&&&049,037 5,444,218 16 April 2003[22] 21 Disember 2007[23][Note 3]
     Slovenia &&&&&&&&&&020273.&&&&&020,273 2,077,862 16 April 2003[22] 21 Disember 2007[23][Note 3]
     Sweden &&&&&&&&&0449964.&&&&&0449,964 9,837,533 19 Disember 1996[39] 25 Mac 2001[21]
     Switzerland[Note 4] &&&&&&&&&&041285.&&&&&041,285 8,401,739 26 Oktober 2004[40] 12 Disember 2008[41][Note 10]
     Yunani &&&&&&&&&0131990.&&&&&0131,990 11,183,716 6 November 1992[42] 1 Januari 2000[43][Note 11]
     Schengen Area &&&&&&&&04189111.&&&&&04,189,111 &&&&&&0417597460.&&&&&0417,597,460 14 Jun 1985[14] 26 Mac 1995[15]

    Kawasan-kawasan bukan ahli Kawasan Schengen namun masih mempunyai sempadan terbuka dengan kawasan ini:

    Negara Keluasan

    (km2)

    Kependudukan[10](2016)
     Monaco &&&&&&&&&&&&&&02.&&&&&02 38,499
     San Marino &&&&&&&&&&&&&061.&&&&&061 33,203
     Kota Vatikan &&&&&&&&&&&&&&00.4400000.44 801

    Nota

    1. ^ Penghapusan kawalan sempadan berlangsung dari 1 Deisember 1997 hingga 31 Mac 1998.[12]
    2. ^ Greenland dan Kepulauan Faroe tidak termasuk dalam kawasan Schengen. Walau bagaimanapun, mereka yang bergerak antara Kepulauan Faroe, Greenland dan Kawasan Schengentidak tertakluk kepada kawalan sempadan.[16] Senarai negara di mana warganya memerlukan visa untuk ke Greenland atau Kepulauan Faroe adalah sama untuk ke Kawasan Schengen,[17][18] tetapi pemegang visa Schengen tidak dibenarkan measuki kedua-dua kawasan ini melainkan hanya dengan vuisa Denmark dengan cap "Sah untuk Kepulauan Faroe", "Sah untuk Greenland" atau kedua-duanya.[19]
    3. ^ a b c d e f g h i Untuk sempadan daratan dan pelabuhan; turut dipakai untuk lapangan terbang sejak 30 Mac 2008.[23][35]
    4. ^ a b c d EFTA state, which is outside the EU, that is associated with the Schengen activities of the EU,[25] and where the Schengen rules apply.
    5. ^ a b SPerjanjian kedua yang menggantikan perjanjian ditandatangani antara Iceland dan Norway berikutan kemasukan Perjanjian Schengen dalam undang-undang EU law melalui Perjanjian Amsterdam 1997.[28]
    6. ^ Penghapusan kawalan sempadan berlangsung dari 26 Oktober 1997 hingga 31 Mac 1998.[30]
    7. ^ East Germany became part of the Federal Republic of Germany, joining Schengen, on 3 October 1990.
    8. ^ Jabatan dan jajahan seberang laut Perancis bukanlah sebahagian daripada Kawasan Schengen. Walau bagaimanapun, sekiranya perjalanan udara dibuat ke jabatan laut dari tanah besar Perancis (tetapi bukannya negara Schengen lain seperti penerbangan Condor dari Frankfurt ke Martinique), pemeriksaan sempadan hanya akan dilakukan di lapangan terbang tempat berlepas, bukannya di lapangan terbang tempat ketibaan (penumpang akan memasuki reruai kawalan pasport yang tiada staf). Pemeriksaan sempadan masih akan berlaku jika keluar daripada jabatan seberang laut atau memasuki kawasan Schengen melalui jalan laut.
    9. ^ Pelaksanaan peraturan Schengen penuh dipakai kepada kesemua kawasan Sepanyol, namun terdapat juga kawalan sempadan dari Ceuta dan Melilla ke Semenanjung Sepanyol atau negara Schengen lain disebabkan persediaan khusus untuk warga Maghribi yang menghuni provinsi Tetuan dan Nador.[36]
    10. ^ Untuk sempadan daratan dan pelabuhan; turut dipakai untuk lapangan terbang sejak 29 Mac 2009.[41]
    11. ^ Penghapusan kawalan sempadan berlangsung dari 1 Januari 2000 hingga 26 Mac 2000.[43]

    Rujukan[sunting | sunting sumber]

    1. ^ The original agreement, a subsequent protocol extending the agreement to the state, an agreement on accession to the EU, or agreement on association with the Schengen acquis.
    2. ^ European Council on Foreign Relations (2016). "The Future of Schengen". Dicapai 2017-06-15. 
    3. ^ "Schengen's economic impact: Putting up barriers". The Economist. 2016-02-06. Dicapai 2017-06-15. 
    4. ^ Fortress Europe, "BBC World Service" 
    5. ^ "The Schengen Area" (PDF). European Commission. Dicapai 15 September 2011. 
    6. ^ "Liechtenstein to join Schengen". Majlis Kesatuan Eropah. 2011. 
    7. ^ "Tourist, Student and Work visa to Europe". Swift Tourism. 2010. 
    8. ^ "The Schengen Area and cooperation". europa.eu. 2009-08-03. 
    9. ^ a b "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (data tersuai diperlukan melalui tapak sesawang). Jabatan Hal Ehwal Ekonomi dan Sosial Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Bahagian Populasi. Dicapai 10 September 2017. 
    10. ^ "Protocol on the accession of the Government of the Republic of Austria to the Agreement between the Governments of the Member States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the gradual abolition of controls at their common borders, signed at Schengen on 14 June 1985, as amended by the Protocols of 27 November 1990, 25 June 1991 and 6 November 1992 on the accession of the Governments of the Italian Republic, the Kingdom of Spain and the Portuguese Republic and the Hellenic Republic, respectively". Kerajaan Belanda. Dicapai 31 Oktober 2014. 
    11. ^ a b "Beschluß des Exekutivausschusses zur Inkraftsetzung des Schengener Durchführungsübereinkommens in Österreich". 1997-10-07. Dicapai 2014-11-01. 
    12. ^ a b "Council Decision of 20 May 1999 concerning the definition of the Schengen acquis for the purpose of determining, in conformity with the relevant provisions of the Treaty establishing the European Community and the Treaty on European Union, the legal basis for each of the provisions or decisions which constitute the acquis". Official Journal of the European Union. L (176/1). 1999-07-10. Dicapai 2014-11-01. 
    13. ^ a b c d e f "Agreement between the Governments of the States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the Gradual Abolition of Checks at their Common Borders". Kerajaan Belanda. Dicapai 31 Oktober 2014. 
    14. ^ a b c d e f g h "Decision of the Executive Committee of 22 December 1994 on bringing into force the Convention implementing the Schengen Agreement of 19 June 1990". Official Journal of the European Union. L (239/130). 1994-12-22. Dicapai 2014-10-31. 
    15. ^ "EUR-Lex - 42000A0922(08) - EN". 
    16. ^ Schengen and Tourists, Kerajaan Greenland.
    17. ^ Visa and Work Permit, Kerajaan Kepulauan Faroe.
    18. ^ "General Information on Schengen Short-Term Visas". Royal Danish Embassy in London. 4 June 2009. Diarkibkan daripada asal pada 10 January 2010. Dicapai 1 Februari 2010. 
    19. ^ "Protocol on the accession of the Kingdom of Denmark to the Agreement on the gradual abolition of controls at the contracting parties' common borders, signed at Schengen on 14 June 1985". Kerajaan Belanda. Dicapai 2014-10-31. 
    20. ^ a b c d e "COUNCIL DECISION of 1 December 2000 on the application of the Schengen acquis in Denmark, Finland and Sweden, and in Iceland and Norway". Official Journal of the European Union. L (309/24). 2000-12-09. Dicapai 2014-10-27. 
    21. ^ a b c d e f g h i "Treaty between the Kingdom of Belgium, the Kingdom of Denmark, the Federal Republic of Germany, the Hellenic Republic, the Kingdom of Spain, the French Republic, Ireland, the Italian Republic, the Grand Duchy of Luxembourg, the Kingdom of the Netherlands, the Republic of Austria, the Portuguese Republic, the Republic of Finland, the Kingdom of Sweden, the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (Member States of the European Union) and the Czech Republic, the Republic of Estonia, the Republic of Cyprus, the Republic of Latvia, the Republic of Lithuania, the Republic of Hungary, the Republic of Malta, the Republic of Poland, the Republic of Slovenia, the Slovak Republic concerning the accession of the Czech Republic, the Republic of Estonia, the Republic of Cyprus, the Republic of Latvia, the Republic of Lithuania, the Republic of Hungary, the Republic of Malta, the Republic of Poland, the Republic of Slovenia and the Slovak Republic to the European Union (Deposited with the Government of the Italian Republic)". Majlis Kesatuan Eropah. Dicapai 2014-11-01. 
    22. ^ a b c d e f g h i j "COUNCIL DECISION of 6 December 2007 on the full application of the provisions of the Schengen acquis in the Czech Republic, the Republic of Estonia, the Republic of Latvia, the Republic of Lithuania, the Republic of Hungary, the Republic of Malta, the Republic of Poland, the Republic of Slovenia and the Slovak Republic". Official Journal of the European Union. L (323/34). 2007-12-08. Dicapai 2014-10-27. 
    23. ^ "Protocol on the accession of the Government of the Republic of Finland to the Agreement on the gradual abolition of controls at the contracting parties' common borders, signed at Schengen on 14 June 1985". Kerajaan Belanda. Dicapai 2014-10-31. 
    24. ^ This terminology is, for example, used in the Final Act of the Agreement concluded by the Council of the European Union and the Republic of Iceland and the Kingdom of Norway concerning the latters' association with the implementation, application and development of the Schengen acquis (OJ L 176,10 July 1999, p. 36).
    25. ^ a b "Cooperation agreement between the Kingdom of Belgium, the Federal Republic of Germany, the French Republic, the Grand Duchy of Luxembourg, the Kingdom of the Netherlands, the Italian Republic, the Kingdom of Spain, the Portuguese Republic, the Hellenic Republic, the Republic of Austria, the Kingdom of Denmark, the Republic of Finland, the Kingdom of Sweden, i.e. the Contracting Parties to the Schengen Agreement and to the Schengen Convention, and the Republic of Iceland and the Kingdom of Norway, on the gradual abolition of controls at their common borders". Kerajaan Belanda. Dicapai 11 November 2014. 
    26. ^ a b "Agreement with the Republic of Iceland and the Kingdom of Norway concerning the latters' association with the implementation, application and development of the Schengen acquis". Majlis Kesatuan Eropah. Dicapai 2014-11-01. 
    27. ^ "Agreement concluded by the Council of the European Union and the Republic of Iceland and the Kingdom of Norway concerning the latters' association with the implementation, application and development of the Schengen acquis". Official Journal of the European Union. L (176/36). 1999-07-10. Dicapai 2014-11-01. 
    28. ^ "Protocol on the accession of the Government of the Italian Republic to the Agreement between the Governments of the Member States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the gradual abolition of controls at their common borders, signed at Schengen on 14 June 1985". Kerajaan Belanda. Dicapai 31 Oktober 2014. 
    29. ^ a b "Resolución de 26 de mayo de 1998, de la Secretaría General Técnica del Ministerio de Asuntos Exteriores". 1997-07-10. Dicapai 2014-11-01. 
    30. ^ "Protocol between the European Union, the European Community, the Swiss Confederation and the Principality of Liechtenstein on the accession of the Principality of Liechtenstein to the Agreement between the European Union, the European Community and the Swiss Confederation on the Swiss Confederation's association with the implementation, application and development of the Schengen acquis". Majlis Kesatuan Eropah. Dicapai 2014-11-01. 
    31. ^ "COUNCIL DECISION of 13 December 2011 on the full application of the provisions of the Schengen acquis in the Principality of Liechtenstein". Official Journal of the European Union. L (334/27). 5 Disember 2011. Dicapai 27 Oktober 2014. 
    32. ^ "EUR-Lex - 21999A0710(02) - EN". 
    33. ^ "Protocol on the accession of the Government of the Portuguese Republic to the Agreement between the Governments of the Member States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the gradual abolition of controls at their common borders, signed at Schengen on 14 June 1985, as amended by the Protocol on the accession of the Italian Republic signed at Paris on 27 November 1990". Kerajaan Belanda. Dicapai 2014-10-31. 
    34. ^ "The final step of Schengen enlargement—controls at internal air borders to be abolished in late March". Slovenia's EU Presidency. 25 March 2008. 
    35. ^ Declaration No. 1. on Ceuta and Melilla attached to the Final Act of the Accession Treaty of the Kingdom of Spain to the Schengen Agreement (OJ L 239, 22 September 2000, p. 69)
    36. ^ "Protocol on the accession of the Government of the Kingdom of Spain to the Schengen Agreement of 14 June 1985 between the Governments of the Member States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the gradual abolition of controls at their common borders, as amended by the Protocol on the accession of the Italian Republic signed at Paris on 27 November 1990". Kerajaan Belanda. Dicapai 2014-10-31. 
    37. ^ "Agreement on the Accession of the Kingdom of Spain to the Convention implementing the Schengen Agreement of 14 June 1985 ... on the gradual abolition of checks at their common borders signed at Schengen on 19 June 1990". 
    38. ^ "Protocol on the accession of the Government of the Kingdom of Sweden to the Schengen Agreement of 14 June 1985 on the gradual abolition of controls at the contracting parties' common borders". Kerajaan Belanda. Dicapai 2014-10-31. 
    39. ^ "Agreement between the European Union, the European Community and the Swiss Confederation on the Swiss Confederation's association with the implementation, application and development of the Schengen acquis". Majlis Kesatuan Eropah. Dicapai 2014-11-01. 
    40. ^ a b "COUNCIL DECISION of 27 November 2008 on the full application of the provisions of the Schengen acquis in the Swiss Confederation". Official Journal of the European Union. L (327/15). 2008-12-05. Dicapai 2014-10-27. 
    41. ^ "Protocol on the accession of the Government of the Hellenic Republic to the Agreement between the Governments of the Member States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the gradual abolition of controls at their common borders, signed at Schengen on 14 June 1985, as amended by the Protocol signed at Paris on 27 November 1990 on the accession of the Government of the Italian Republic and by the Protocols signed at Bonn on 25 June 1991 on the accession of the Governments of the Kingdom of Spain and the Portuguese Republic". Kerajaan Belanda. Dicapai 2014-10-31. 
    42. ^ a b "COUNCIL DECISION of 13 December 1999 on the full application of the Schengen acquis in Greece". Official Journal of the European Union. L (327/58). 9 Disember 2000. Dicapai 27 Oktober 2014. 

    Pautan luar[sunting | sunting sumber]


    Ralat petik: Tag <ref> untuk kumpulan "Nota" ada tetapi tag <references group="Nota"/> yang sepadan tidak disertakan