New South Wales

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari
"NSW" dilencongkan ke sini. Untuk kegunaan lain, sila lihat NSW (nyahkekaburan).

32°0′S 147°0′E / 32.000°S 147.000°T / -32.000; 147.000

New South Wales
Flag of  New South Wales Coat of Arms of  New South Wales
Bendera Jata
Slogan atau nama samaran: First State, Premier State
Moto(s): "Orta Recens Quam Pura Nites"
(Baru Naik, Betapa How Brightly You Shine)
Map of Australia with  New South Wales highlighted
Negeri dan wilayah Australia lain
Ibu negeri Sydney
Kerajaan Perlembagaan persekutuan
Gabenor Professor Marie Bashir
Perdana Menteri Morris Iemma (ALP)
Wakil persekutuan
 - House seats 50
 - Senate seats 12
Keluaran Kasar Negeri (2004-05)
 - Produk ($m)  $305,437 (Pertama)
 - Produk per capita  $45,153 (ke-4)
Penduduk (Akhir Mac 2006)
 - Populasi  6,817,100 (Pertama)
 - Kepadatan  8.45/km² (ke-3)
21.9 /sq mi
Kawasan  
 - Jumlah  809,444 km² (ke-5)
312,528 sq mi
 - Tanah 800,642 km²
309,130 sq mi
 - Air 8,802 km² (1.09%)
3,398 sq mi
Ketinggian  
 - Tertinggi Gunung Kosciuszko
2,228 m (7,310 ft)
 - Terendah Aras laut
Zon waktu UTC+10 (+11 DST)
(perbezaan ½-jam)
Singkatan  
 - Postal NSW
 - ISO 3166-2 AU-NS
Lambang  
 - bunga Waratah
(Telopea speciosissima)
 - Burung Kookaburra
(Dacelo gigas)
 - Haiwan Platipus
(Ornithorhynchus anatinus)
 - Ikan Ikan kerapu biru
(Achoerodus viridis)
 - Warna Biru langit
(Pantone 291)
Laman web www.nsw.gov.au

New South Wales (disingkatkan sebagai NSW) adalah negeri dengan penduduk teramai di Australia. NSW terletak di bahagian tenggara Australia, di utara Victoria dan selatan Queensland. Ia diasaskan pada 1788 dan pada asalnya terdiri dari sebahagian besar tanah besar Australia, dan juga New Zealand, Pulau Lord Howe dan Pulau Norfolk. Sewaktu abad ke-19 kawasan-kawasan besar telah diasingkan berturut-turut untuk membentuk koloni British di Tasmania, Australia Selatan, Victoria, Queensland dan New Zealand.

Penduduk New South Wales digelar New South Welshman. Ibu negeri dan bandar terbesar NSW ialah Sydney.

Sejarah[sunting | sunting sumber]

Orang Asli[sunting | sunting sumber]

Rencana utama: Prasejarah Australia

Penduduk asal kawasan ini adalah puak-puak Orang Asli yang tiba di Australia sekitar empat puluh ke enam puluh ribu tahun lepas.

Penenokaan Eropah[sunting | sunting sumber]

Penemuan Eropah pada New South Wales telah dilakukan oleh Kapten James Cook sewaktu perjalanannya sepanjang pantai timur Australia pada 1770.

Dalam jurnal meliputi kajiannya pada pantai timur benua Australia, Cook pertama menamakan pantai timur Australia "New Wales", yang mana dia membetulkan jurnalnya kepada "New South Wales".[1]

Penelokaan yang pertama oleh British telah dilakukan oleh apa yang digelar dalam sejarah Australia sebagai First Fleet diketuai oleh Kapten Arthur Phillip yang mengambil peranan gabenor setelah ketibaan pada 1788 hingga 1792.[2][3] Pada masa itu New South Wales adalah keseluruhannya sebuah koloni banduan.

Bertahun-tahun selepas kekecohan, anarki dan pembuangan Gabenor William Bligh, seorang gabenor baru, Leftenan-kolonel (kemudian Major-Jeneral) Lachlan Macquarie, telah dikirimkan dari Britain untuk mempebaharukan penerokaan ini pada 1809.[4] Sewaktu sebagai gabenor, Macquarie mewujudkan jawatankuasa pembinaan jalanraya, dermaga, gereja dan bangunan awam, mengirim peneroka ke seluruh benua Australia dan memberikan kerja pada seorang pengatur cara untuk mereka bentuk susun atur jalan Sydney. Legasi Macquarie adalah masih muncul sehingga kini.

Kerubut emas[sunting | sunting sumber]

Kerubut emas berlaku pada pertengahan abad ke-19 mewujudkan pengembangan bagi pendudukan New South Wales. Selepas Kerubut , peneroka mendapatkan sebuah kerajaan yang dapat memerintah dan menguruskan kawasan mereka. Penyebabnya adalah Akta Perlembangaan New South Wales 1855, diterajui melalui Parlimen British oleh veteran radikal Lord John Russell, yang hanya mahu perlembagaan yang menyeimbangkan unsur-unsur demokrasi terhadap kepentingan harta, seperti juga sistem Parlimen di Britain pada masa ini. Akta tersebut mencipta dwidewan Parlimen New South Wales, dengan dewan rendah, Dewan Undangan, yang terdiri daripada 54 orang ahli.

Apabila penduduk terus meningkat, negara-negara jajahan yang berasingan telah berpecah dari NSW yang besar. Tasmania, Victoria, Australia Selatan, dan Queensland telah dibentuk sebagai pemerintahan jajahan sendiri lalu mengurangkan keluasan NSW seperti sekarang.

Persekutuan[sunting | sunting sumber]

Pada akhir abad ke-19, gerakan ke arah persekutuan antara tanah jajahan Australia memperoleh momentum. Konvensyen dan forum yang melibatkan pemimpin tanah jajahan telah diadakan secara tetap. Pendukung NSW sebagai negara perdagangan bebas berada dalam pertikaian dengan tanah jajahan lain terkemuka iaitu Victoria yang mempunyai ekonomi yang bersifat melindungi. Pada masa ini jawatan kastam adalah biasa di sempadan, walaupun di Sungai Murray. Penyokong persekutuan termasuk tokoh utama NSW Sir Henry Parkes yang ucapannya pada 1889 di Tenterfield itu sangat penting bagi perhimpunan menyokong penglibatan NSW. Edmund Barton yang kemudiannya menjadi Perdana Menteri pertama di Australia merupakan satu lagi penyokong kuat bagi persekutuan dan mesyuarat diadakan di Corowa pada tahun 1893 bagi menggubal sebuah perlembagaan awal.

Pada tahun 1898 referendum popular untuk membentuk persekutuan yang dicadangkan telah diadakan di NSW, Victoria, Australia Selatan dan Tasmania. Semua undi membawa majoriti bersetuju, tetapi kerajaan NSW bawah pemerintahan George Reid (lebih dikenali sebagai "ya-ntidak Reid" kerana sering berubah pendapat mengenai isu itu) menetapkan syarat undi "ya" yang lebih tinggi daripada sekadar majoriti mudah yang tidak dipenuhi.

Pada tahun 1899 referendum lanjut telah diadakan di negeri-negeri yang sama dan juga Queensland (tetapi tidak Barat Australia). Semua menghasilkan undi ya dengan majoriti meningkat daripada tahun sebelumnya. NSW juga memenuhi syarat yang telah ditetapkan kerajaan untuk undian ya. Sebagai kompromi kepada persoalan di mana ibu negara akan ditempatkan, satu perjanjian telah dibuat bahawa tapak itu berada dalam NSW tetapi tidak kurang daripada 100 batu (161 km) dari Sydney. Akhirnya kawasan itu yang kini membentuk Australian Capital Territory diserahkan oleh NSW apabila Canberra dipilih.

Awal abad ke-20[sunting | sunting sumber]

New South Wales pada 1916

Pada tahun-tahun selepas Perang Dunia I, harga tinggi yang dinikmati semasa perang telah menurun dengan penyambungan semula perdagangan antarabangsa, dan para petani menjadi semakin tidak puas hati dengan harga tetap yang dibayar oleh pihak berkuasa pasaran wajib yang diwujudkan sebagai langkah perang oleh kerajaan Hughes. Pada tahun 1919 petani membentuk Parti Negara, diketuai di peringkat kebangsaan oleh Earle Page, seorang doktor dari Grafton, dan di peringkat negeri oleh Michael Bruxner, seorang petani kecil dari Tenterfield.

Kemelesetan Besar yang bermula pada tahun 1929 menandakan bermulanya tempoh konflik politik dan kelas di New South Wales. Pengangguran besar-besaran dan kejatuhan harga komoditi mencelakakan kedua-dua pekerja bandar dan petani. Penerima faedah daripada rasa tidak puas hati yang berlaku bukanlah Parti Komunis, yang kekal kecil dan lemah, tetapi populisme Buruh Jack Lang. Kerajaan kedua Lang telah dipilih pada bulan November 1930 pada dasar mengenepikan hutang New South Wales kepada pemegang bon British dan menggunakan wang untuk membantu mereka yang menganggur melalui kerja-kerja awam. Ini telah dikecam sebagai haram oleh golongan konservatif, dan juga oleh kerajaan persekutuan Buruh James Scullin. Akibatnya ialah penyokong Lang dalam Kaukus persekutuan menjatuhkan kerajaan Scullin, menyebabkan perpecahan kedua dalam Parti Buruh. Pada bulan Mei 1932 Gabenor, Sir Philip Game membubar kerajaannya. Pilihan raya berikutnya dimenangi oleh pembangkang konservatif.

Kem tahanan perang Jepun diCowra, 1944, beberapa minggu sebelum pelarian Cowra

Dengan tercetusnya Perang Dunia II pada tahun 1939, perbezaan antara New South Wales dan negeri-negeri lain yang telah muncul pada abad ke-19 telah pudar akibat daripada persekutuan dan pembangunan ekonomi di sebalik dinding tarif perlindungan. New South Wales terus mendahului Victoria sebagai pusat industri, dan termausk kepesatan aspek kewangan dan perdagangan. Buruh kembali memerintah di bawah kepimpinan William McKell yang sederhana pada tahun 1941 dan kekal berkuasa selama 24 tahun. Perang Dunia Kedua menyaksikan lonjakan lain dalam pembangunan perindustrian bagi memenuhi keperluan ekonomi perang, dan juga penghapusan pengangguran.

Pasca perang di New South Wales[sunting | sunting sumber]

Buruh kekal berkuasa hingga tahun 1965. Pada penghujung penggal berkuasa, ia mengumumkan rancangan untuk pembinaan sebuah kemudahan opera/seni di Bennelong Point. Pertandingan reka bentuk telah dimenangi oleh Jørn Utzon. Kontroversi atas kos apa yang akhirnya akan menjadi Sydney Opera House menjadi isu politik dan merupakan faktor dalam kekalahan Buruh pada tahun 1965 oleh Parti Liberal konservatif yang diketuai oleh Sir Robert Askin. Sir Robert kekal sebagai tokoh kontroversi dengan penyokong yang mendakwa dia menjadi reformis terutama dari segi membentuk semula ekonomi NSW. Orang lain walaupun hal era Askin mempunyai sinonim dengan rasuah dengan Askin ketua rangkaian yang melibatkan polis NSW dan penerbitan buku SP (Goot).

Pada tahun 1960-an, gerakan pemisah di rantau New England di negeri ini membawa kepada referendum mengenai isu itu. Negeri baru akan mengandungi sebahagian besar NSW utara termasuk Newcastle. Referendum telah nyaris dikalahkan dan tiada kempen aktif atau penganjuran untuk negeri baru di NSW dalam bentuk kumpulan.

Peletakan jawatan Askin pada tahun 1975 diikuti oleh beberapa perdana menteri yang tidak bertahan lama oleh pemimpin-pemimpin Parti Liberal. Apabila pilihan raya umum datang pada tahun 1976, Neville Wran di bawah ALP telah kembali berkuasa. Wran dapat mengubah kemenangan satu kerusi tipis ini menjadi kemenangan yang sangat besar pada tahun 1978 dan 1981.

Peta menunjukkan lebuh raya di New South Wales.

Selepas menang selesa walaupun majoriti berkurangan pada tahun 1984, Wran meletakkan jawatan sebagai Perdana Menteri dan meninggalkan parlimen. Penggantinya Barry Unsworth bergelut untuk keluar dari bayang-bayang Wran dan kalah pilihan raya 1988 melawan kebangkitan Parti Liberal diketuai oleh Nick Greiner. Unsworth telah digantikan sebagai pemimpin ALP oleh Bob Carr. Pada mulanya Greiner adalah seorang pemimpin yang popular dengan pembaharuan seperti penciptaan Suruhanjaya Bebas Menentang Rasuah (ICAC). Greiner memanggil pilihan raya mengejut pada tahun 1991 yang Liberal dijangka menang. Walau bagaimanapun ALP memperoleh undian dengan sangat baik dan Liberal kehilangan majoriti dan memerlukan sokongan calon bebas untuk mengekalkan kuasa.

Greiner telah didakwa (oleh ICAC) atas tindakan rasuah yang melibatkan dakwaan bahawa kedudukan kerajaan telah ditawarkan untuk menggoda bebas (yang telah berpaling tadah dari Liberal) untuk meletakkan jawatan kerusinya supaya parti Liberal boleh mendapatkannya semula dan mengukuhkan jumlahnya. Greiner meletakkan jawatan tetapi kemudiannya dibersihkan daripada rasuah. Pengganti beliau sebagai pemimpin Liberal dan Perdana Menteri ialah John Fahey. Walaupun secara peribadinya popular, Kerajaan Fahey ini mengalami beberapa siri skandal termasuk pengelakan cukai, rakaman haram perbualan pelanggan, gangguan seksual, dan ugutan mati. Pada pilihan raya 1995, Kerajaan Fahey kalah tipis dan ALP di bawah Bob Carr kembali berkuasa.

Seperti Wran sebelumnya, Carr mampu mengubah majoriti kecil kepada kemenangan besar dalam kedua-dua pilihan raya akan datang (1999 dan 2003). Pada zaman ini, NSW menjadi tuan rumah Sukan Olimpik Sydney 2000 yang telah dianggap antarabangsa sebagai sangat berjaya dan membantu meningkatkan populariti Carr. Carr mengejutkan kebanyakan rakyat dengan meletakkan jawatan pada tahun 2005. Beliau telah digantikan oleh Morris Iemma yang masih Perdana dan telah dipilih semula dalam Mac 2007.

Kerajaan[sunting | sunting sumber]

Bangunan Parlimen New South Wales

Kuasa eksekutif terletak hak pada Gabenor New South Wales, yang mewakili dan dilantik oleh Ratu Elizabeth II. Gabenor sekarang ialah David Hurley. Gabenor mentauliah Perdana Menteri pemimpin parti politik parlimen yang boleh memperolehi undi majoriti mudah dalam Dewan Undangan. Perdana Menteri kemudian mencadangkan perlantikan ahli-ahli kedua-dua Dewan kepada Kementerian, di bawah prinsip bertanggungjawab atau kerajaan Westminster. Harus diingat, bagaimanapun, bahawa seperti dalam sistem Westminster yang lain, tidak ada keperluan perlembagaan di NSW bagi kerajaan dibentuk dari Parlimen - sekadar kelaziman. Perdana kini ialah Mike Baird daripada Parti Liberal.

Perlembagaan[sunting | sunting sumber]

Bentuk kerajaan New South Wales ditetapkan dalam Perlembagaan, yang bertarikh dari tahun 1856, walaupun ia telah dipinda beberapa kali sejak itu. Sejak 1901 New South Wales telah menjadi negeri Komanwel Australia, dan Perlembagaan Australia mengawal hubungannya dengan Komanwel.

Di bawah Perlembagaan Australia, New South Wales menyerahkan kuasa perundangan dan kehakiman tertentu kepada Komanwel, tetapi kebebasan dikekalkan di semua bahagian lain. Perlembagaan New South Wales berkata: "Badan Perundangan itu hendaklah, tertakluk kepada peruntukan-peruntukan Akta Perlembagaan Komanwel Australia, mempunyai kuasa untuk membuat undang-undang bagi keamanan, kebajikan, dan kerajaan yang baik bagi New South Wales dalam semua kes jua." Dalam amalan, bagaimanapun, kebebasan negeri-negeri Australia telah banyak terhakis oleh penguasaan kewangan Komanwel yang semakin meningkat.

Parlimen[sunting | sunting sumber]

Political
Party
Legislative
Assembly
Legislative
Council
ALP 52 (56%) 19 (45%)
Liberal 22 (24%) 10 (24%)
Kebangsaan 13 (14%) 5 (11%)
Bebas/Lain-lain 6 (6%) 8 (20%)
Sumber: Parlimen New South Wales.[5]

Parlimen negeri terdiri daripada Raja dan dua buah dewan: Dewan Undangan (dewan rakyat), and the Majlis Perundangan (dewan pertuanan). Pilihan raya diadakan setiap empat tahun pada Sabtu keempat bulan Mac, paling terkini iaitu pada 24 Mac 2007. Pada setiap pilihan raya seorang ahli dipilih ke Dewan Undangan dari setiap 93 daerah pilihan raya dan separuh daripada 42 ahli Majlis Perundangan dipilih oleh pengundi di seluruh negeri.

Perkhidmatan kecemasan[sunting | sunting sumber]

New South Wales adalah dijaga oleh Pasukan Polis New South Wales, suatu pihak berkuasa berkanun. Ditubuhkan pada tahun 1862, Pasukan Polis NSW menyiasat kesalahan Ringkas dan yang Dapat Didakwa di seluruh Negeri New South Wales.

Negeri ini mempunyai dua perkhidmatan bomba: Perkhidmatan Bomba Luar Bandar New South Wales berdasarkan sukarelawan, terutamanya aktif di bandar-bandar kecil dan luar bandar, dan Briged Bomba New South Wales, sebuah agensi kerajaan yang bertanggungjawab untuk melindungi kawasan bandar. Terdapat beberapa pertindihan kerana suburbanisasi.

Perkhidmatan ambulans disediakan melalui Perkhidmatan Ambulans New South Wales. Perkhidmatan menyelamat (seperti kemalangan jalan raya, kurungan) adalah usaha bersama oleh semua perkhidmatan kecemasan, dengan Ambulans Penyelamat, Skuad Unit Polis Penyelamat dan Bomba dan Penyelamat turut menyumbang. Organisasi menyelamat sukarelawan termasuk Perkhidmatan Kecemasan Negeri (SES) dan Persatuan Sukarelawan Penyelamat (VRA).

Demografi[sunting | sunting sumber]

Penduduk[sunting | sunting sumber]

Anggaran penduduk New South Wales pada akhir bulan Jun 2007 adalah 6.89 juta orang. Penduduk meningkat sebanyak 1.1% berbanding tahun sebelumnya,[6] lower than the national rate of 1.5%.

62.9% daripada penduduk NSW berpangkalan di Sydney.[7]

Pendidikan[sunting | sunting sumber]

Sekolah Sutton telah dibuka pada tahun 1871
Fail:CBD031-01.jpg
Sydney Grammar School, ditubuhkan pada tahun 1854, adalah sekolah menengah yang tertua yang masih digunakan di Sydney CBD
Universiti Charles Sturt mempunyai kampus di beberapa bandar di New South Wales

Rendah dan Menengah[sunting | sunting sumber]

Sistem sekolah NSW terdiri daripada tadika hingga sistem tahun dua belas dengan sekolah rendah sehingga tahun 6 dan persekolahan menengah antara tahun 7 dan 12. Dalam tempoh ini set persekolahan adalah pelbagai peringkat. Peringkat 1 merangkumi tahun 1 dan 2 (Tadika ialah Peringkat Awal 1, dan dianggap berasingan dari segi perancangan kurikulum). Peringkat 2 menggabungkan tahun 3 dan 4. Kitaran ini berterusan sehingga ia mencapai peringkat 6 dan berakhir dengan Sijil Tinggi Persekolahan (HSC) pada tahun 12.

Persekolahan adalah wajib sehingga umur 15.[8] Walau bagaimanapun, hampir semua pelajar kekal di sekolah sehingga selesai Sijil Persekolahan pada akhir Tahun 10.

Sijil Persekolahan[sunting | sunting sumber]

Rencana utama: Sijil Persekolahan

Sijil Persekolahan dianugerahkan oleh Lembaga Pengajian kepada pelajar di akhir Tahun 10. Sijil dikeluarkan oleh Lembaga, berikutan dengan sempurnanya kursus yang diluluskan oleh Lembaga Pengajian dan penyempurnaan ujian luaran.

Lembaga mentadbir lima ujian luaran dalam celik Bahasa Inggeris, Matematik, Sains, Sejarah Australia, Geografi, Sivik dan Kewarganegaraan. Ujian tidak mempunyai lulus atau gagal tetapi direka untuk gred pelajar atas keupayaan mereka. Keputusan ujian ini dikategorikan kepada band 1 hingga 6 dengan band 1 sebagai yang paling rendah dan band 6 sebagai yang tertinggi.[9]

Sijil Tinggi Persekolahan[sunting | sunting sumber]

Sijil Tinggi Persekolahan (HSC) adalah sijil biasa meninggalkan Tahun 12 di NSW. Kebanyakan pelajar melengkapkan HSC sebelum memasuki tenaga kerja atau belajar di kolej, universiti atau TAFE (walaupun HSC sendiri boleh dilengkapkan di TAFE).

HSC perlu diisi bagi pelajar untuk mendapatkan Indeks Kemasukan Universiti, yang menentukan pangkat pelajar berbanding rakan-rakan pelajar yang menamatkan Sijil Tinggi Persekolahan.

Pengajian Tinggi[sunting | sunting sumber]

Sebelas universiti terutamanya beroperasi di New South Wales. Sydney adalah rumah kepada universiti pertama di Australia, University of Sydney, diasaskan pada 1850, dan juga University of New South Wales, Macquarie University, University of Technology, Sydney dan University of Western Sydney. Universiti Katolik Australia mempunyai dua daripada enam kampusnya di Sydney, dan University of Notre Dame Australia swasta juga mengendalikan kampus kedua di bandar itu.

Di luar Sydney, universiti-universiti terkemuka adalah Universiti Newcastle dan juga University of Wollongong. Armidale adalah rumah kepada University of New England, dan Charles Sturt University dan Southern Cross University masing-masing mempunyai kampus tersebar di seluruh bandar di barat daya di negeri ini dan pantai utara.

Universiti-universiti awam adalah agensi kerajaan negeri, namun mereka sebahagian besarnya dikawal oleh kerajaan persekutuan, yang juga mentadbir dana awam mereka. Kemasukan ke universiti di NSW diurus bersama-sama dengan universiti-universiti di Australian Capital Territory oleh satu lagi agensi kerajaan, Pusat Universiti Kemasukan.

latihan vokasional disediakan sehingga tahap diploma lanjutan diperuntukkan oleh sepuluh institut Technical and Further Education (TAFE) kerajaan negeri. Institut ini menjalankan kursus di lebih 130 kampus di seluruh negeri.

Geografi[sunting | sunting sumber]

Tempat ski Thredbo di Selatan New South Wales

New South Wales bersempadan di sebelah utara dengan Queensland, di barat oleh Australia Selatan, di selatan oleh Victoria dan di sebelah timur oleh Laut Tasman. Australian Capital Territory dan Jervis Bay Territory adalah kawasan penempatan Persekutuan New South Wales.

Negeri ini boleh dibahagikan secara geografi kepada empat kawasan. Tiga bandar terbesar di New South Wales, Sydney, Newcastle dan Wollongong, terletak berhampiran pusat jalur pantai yang sempit bermula dari kawasan sederhana sejuk di pantai jauh ke selatan ke kawasan-kawasan subtropika berhampiran sempadan Queensland. Kawasan Illawarra tertumpu kepada bandar Wollongong, dengan Shoalhaven, Eurobodalla dan juga Sapphire Coast ke selatan. Central Coast terletak di antara Sydney dan Newcastle, dengan kawasan North Coast dan Northern Rivers menjangkau ke utara ke sempadan Queensland. Pelancongan adalah penting kepada ekonomi bandar-bandar pantai seperti Coffs Harbour, Lismore, Nowra dan Port Macquarie, tetapi rantau ini juga menghasilkan makanan laut, daging lembu, tenusu, buah-buahan, tebu dan kayu balak.

Banjaran Pemisah Besar berlanjutan dari Victoria di selatan melalui New South Wales ke Queensland, selari dengan dataran pantai yang sempit. Kawasan ini termasuk Snowy Mountains, Northern, Central dan Southern Tablelands, Southern Highlands dan juga South West Slopes. Walaupun tidak begitu curam, banyak puncak banjaran melebihi 1,000 meter (3,280 kaki), dengan yang tertinggi Mount Kosciuszko pada 2,229 meter (7,308 kaki). Musim ski pendek menaja jamin industri pelancongan di Snowy Mountains. Pertanian, terutamanya industri bulu, adalah penting di kawasan tanah tinggi. Pusat-pusat utamanya termasuk Armidale, Bathurst, Bowral, Goulburn, Inverell, Orange, Queanbeyan dan Tamworth.

Lereng barat mengisi sebahagian besar kawasan di negeri ini dan mempunyai penduduk yang lebih jarang berbanding kawasan dekat pantai. Pertanian adalah penting kepada ekonomi lereng barat, terutamanya Riverina dan Kawasan PengairanMurrumbidgee di barat daya negeri. Bandar-bandar seperti Albury, Dubbo, Griffith, Leeton dan Wagga Wagga wujud terutamanya untuk menawarkan perkhidmatan kepada kawasan-kawasan pertanian. Lereng barat turun perlahan-lahan ke dataran barat yang terdiri daripada hampir dua pertiga daripada negeri ini dan sebahagian besarnya gersang atau separa gersang. Bandar perlombongan Broken Hill adalah pusat yang terbesar di kawasan ini.[10]

Suhu maksimum tertinggi yang dicatatkan adalah 50.0 °C (122.0 °F) di Wilcannia di barat negeri ini pada 11 Januari 1939. Suhu minimum terendah adalah -23.0 °C (-9.4 °F) di Charlotte Pass pada 29 Jun 1994 di Snowy Mountains. Ini juga suhu yang paling rendah dicatatkan di seluruh Australia tidak termasuk Wilayah Antartika.[11]

Ekonomi[sunting | sunting sumber]

Hunter Valley terkenal dengan ladang anggur.
Kambing biri-biri di Riverina yang mempunyai industri bulu besar

Sejak tahun 1970-an, New South Wales telah melalui transformasi ekonomi dan sosial yang semakin pesat. Industri lama seperti keluli dan pembinaan kapal telah sebahagian besarnya hilang, dan walaupun pertanian masih penting, bahagiannya daripada pendapatan di negeri ini adalah lebih kecil berbanding sebelum ini. Industri baru seperti teknologi maklumat dan perkhidmatan kewangan sebahagian besarnya berpusat di Sydney dan telah meningkat untuk mengambil alih dengan banyak syarikat yang mempunyai ibu pejabat Australia mereka di Sydney CBD. Di samping itu, kawasan Macquarie Park di Sydney telah menarik banyak ibu pejabat firma teknologi maklumat.

Arang batu dan produk berkaitan adalah eksport terbesar di negeri ini. Nilai kepada ekonomi negeri adalah lebih A$5 bilion merangkumi kira-kira 19% daripada semua eksport dari NSW.[12]

Pelancongan juga menjadi penting, dengan Sydney sebagai pusatnya tetapi juga merangsang pertumbuhan di North Coast, sekitar Coffs Harbour dan Byron Bay. Pelancongan adalah bernilai lebih $ 23 bilion kepada ekonomi New South Wales dan mempunyai lebih 8% daripada tenaga kerja.[13]

New South Wales mempunyai Keluaran Dalam Negeri Kasar pada tahun 2006 (bersamaan dengan Keluaran Dalam Negara Kasar) bernilsi A$ 310 bilion yang bersamaan A$45,584 per kapita.[14]

Pada 9 Oktober 2007, NSW mengumumkan rancangan untuk membina 1,000 MW (megawatt) bank turbin berkuasa angin. Pengeluaran ini dijangka mampu membekalkan kuasa sehingga 400,000 rumah. Kos projek ini akan menjadi $1.8 bilion untuk 500 turbin.[15]

Sukan[sunting | sunting sumber]

Dalam sejarah Australia, pasukan sukan NSW telah berjaya dalam memenangi pertandingan domestik dan menyediakan pemain dengan pasukan kebangsaan Australia. NSW Blues bermain dalam pertandingan kriket Ford Ranger Cup dan Sheffield Shield, NSW Waratahs dalam Super 14 kejohanan kesatuan ragbi dan The 'Blues' mewakili NSW dalam siri Rugby League State of Origin tahunan.

Seperti juga State of Origin, markas Liga Ragbi Australia dan Liga Ragbi Kebangsaan (NRL) berada di Sydney, yang merupakan rumah kepada 8 daripada 16 pasukan NRL. (South Sydney Rabbitohs, Sydney Roosters, Parramatta Eels, Cronulla-Sutherland Sharks, Wests Tigers, Penrith Panthers, Canterbury Bulldogs dan Manly-Warringah Sea Eagles), serta menjadi rumah utara bagi St George Illawarra Dragons, yang setengahnya berpangkalan di Wollongong. Pasukan kesepuluh, Newcastle Knights terletak di Newcastle. Sukan musim panas utama adalah kriket.

Negeri ini diwakili oleh tiga pasukan dalam bola sepak A-League: Sydney FC (juara sulung pada tahun 2005-06), Central Coast Mariners, berpengkalan di Gosford dan juga Newcastle United Jets (2007-08 A League Champions). Bola sepak mempunyai bilangan tertinggi pemain berdaftar di New South Wales bagi mana-mana kod bola sepak.[16] Bola sepak peraturan Australia dari segi sejarah tidak mantap di New South Wales di luar kawasan Riverina. Walau bagaimanapun, Sydney Swans dipindahkan dari South Melbourne pada tahun 1982 dan kehadiran dan kejayaan mereka sejak akhir 1990-an telah menaikkan profil Bola sepak peraturan Australia, terutamanya selepas Perdana AFL mereka dalam tahun 2005. Pasukan lain dalam pertandingan peringkat kebangsaan termasuk bola keranjang Sydney Kings, West Sydney Razorbacks dan Sydney Uni Flames, dan bola jaring Sydney Swifts.

Sydney adalah tuan rumah Sukan Olimpik Musim Panas 2000 dan Sukan Empayar British 1938. Stadium Olimpik, kini dikenali sebagai Stadium ANZ adalah tempat tahunan bagi Peringkat Akhir NRL. Ia juga sering menganjurkan perlawanan liga ragbi negeri dan kesatuan ragbi antarabangsa, dan baru-baru ini telah menjadi tuan rumah perlawanan akhir Piala Dunia Ragbi 2003 dan pusingan kelayakan bola sepak Piala Dunia antara Australia dan Uruguay.

Sydney Cricket Ground menjadi tuan rumah perlawanan ujian kriket 'Tahun Baru' pada 2-6 Januari setiap tahun, dan juga merupakan salah satu daripada lokasi untuk pusingan akhir siri One Day International. Perlumbaan Kapal Layar Sydney ke Hobart tahunan bermula di Sydney Harbour pada Hari Boxing. Kemuncak siri perlumbaan kereta jelajah Australia adalah Bathurst 1000, diadakan berhampiran bandar Bathurst.

Budaya[sunting | sunting sumber]

New South Wales adalah rumah kepada beberapa badan seni termasuk: Sydney Symphony (orkestra yang paling sibuk dan terbesar Australia) dan Opera Australia (ibu pejabat di Sydney) kedua-duanya melaksanakan satu siri langganan di Sydney Opera House. Art Gallery of New South Wales (AGNSW), menempatkan koleksi besar seni Australia; ruang utama yang lain termasuk Sydney Jewish Museum, Muzium Sydney dan Muzium Seni Kontemporari. Selain itu Sydney adalah tuan rumah kepada Ballet Australia untuk musim di Sydney (balet itu beribu pejabat di Melbourne). Sydney adalah rumah kepada lima organisasi mengajar seni yang mempunyai pelajar yang terkenal di dunia: The National Art School, The College of Fine Arts, the National Institute of Dramatic Art (NIDA), the Australian School of Film, Radio dan Televisyen dan Konservatorium Muzik (kini sebahagian daripada University of Sydney). Australian Chamber Orchestra yang terkenal di dunia beribu pejabat di Sydney, bagaimanapun, menghabiskan sebahagian besar masanya menjelajah dunia dan Australia.

Lihat pula[sunting | sunting sumber]

Rujukan[sunting | sunting sumber]

Pautan luar[sunting | sunting sumber]