Sengkayan

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari
Sengkayan di Florida. Perhatikan dua kepulan asap yang memberi gambaran arah dan kekuatan secara kasar tiupan angin di sebelah bawah gambar.

Sengkayan[A 1] ialah suatu pusaran turus yang intensif (yang seringkali kelihatan seperti awan corong), berlaku di atas permukaan air (misalnya di laut). Sengkayan seringkali bersambungan dengan awan bentuk kumulus. Lazimnya sengkayan ini merupakan pusaran air yang bukan tornadik.[3] Sengkayan juga tidak mampu menandingi kekuatan puting beliung yang berlaku di darat, tetapi sengkayan bersifat tornadik yang lebih kencang juga boleh berlaku sekiranya dilahirkan daripada mesosiklon.[4][5] Sebenarnya sengkayan tidak menyedut air. Air yang kelihatan pada awan corong utama itu disebabkan oleh titik-titik air yang terhasil oleh proses kondensasi.[6] Kebanyakan sengkayan terbentuk di kawasan tropika, namun begitu sengkayan juga terbentuk di kawasan iklim sederhana dengan latitud yang lebih atas.[2] Contohnya di Eropah dan Tasik-Tasik Besar.

Umumnya, sengkayan mempunyai lima peringkat dalam kitar hayatnya; iaitu pembentukan titik hitam di atas permukaan air, pusaran di atas permukaan air, pembentukan gelungan sembur, pembentukan awan corong, dan peringkat susutan.

Jenis-jenis[sunting | sunting sumber]

Sengkayan bukan tornadik[sunting | sunting sumber]

Sengkayan yang tidak dilahirkan daripada ribut petir supersel dikenali sebagai "sengkayan bukan tornadik" atau juga "sengkayan cuaca baik" yang merupakan jenis yang kerap terhasil. Sengkayan cuaca baik ini seringkali terjadi di kawasan pantai dan terhubung dengan awan kumulus gelap yang bertapak rata serta mempunyai menara perolakan. Sengkayan jenis ini berkembang dan reda dengan pantas dengan kitar hayat kurang daripada 20 minit.[7] Kekuatan sengkayan ini tidak akan melebihi skala EF0 dalam Skala Fujita Dipertingkat dengan kekuatan angin kira-kira 30 m/s (67 bsj) dan ke bawah.[8] Seringkali sengkayan ini terbentuk di kawasan iklim tropika dan subtropika.[2] Di Florida Keys, sebanyak 400 kejadian dapat disaksikan sepanjang tahun.[9] Pergerakan sengkayan juga perlahan kerana awan pergantungannya juga kaku akibat perolakan secara menegak dan bukannya disebabkan oleh tindakbalas aduksi/subduksi dengan pemuka cuaca.[9] Proses mekanika dan rupa sengkayan menyerupai puting beliung tiub debu, dan sekiranya sengkayan bergerak naik ke atas darat, sengkayan tadi bertindak seolah-olah puting beliung tiub debu.[9]

Sengkayan tornadik[sunting | sunting sumber]

Lebih mudah dikatakan sebagai puting beliung di atas air, sengkayan tornadik ini terbentuk daripada mesosiklon. Segala-galanya serupa dengan puting beliung darat yang mempunyai kaitan dengan ribut petir kencang, cuma pembentukannya terjadi di atas permukaan air.[10] Puting beliung darat juga boleh bertukar menjadi sengkayan tornadik apabila ia bergerak memasuki kawasan air.[11] Lazimnya, ribut petir supersel kerapkali berlaku di kawasan dikelilingi daratan seperti Amerika Syarikat, maka sengkayan tornadik ini tidak berlaku sekerap sengkayan cuaca baik. Namun begitu, pemerhatian sengkayan tornadik mampu mencecah separuh daripada bilangan pencerapan semua jenis sengkayan di kawasan Laut Aegean, Laut Ionian dan Laut Adriatik.[12]

Klimatologi[sunting | sunting sumber]

Sengkayan yang terjadi berhampiran Miri, Sarawak, pada 26 April 2010.

Kebanyakan sengkayan terbentuk di kawasan iklim tropika, namun begitu sengkayan juga kadangkala berlaku di kawasan iklim subtropika yang mempunyai perairan yang suam.[6] Sengkayan boleh berlaku di kawasan air masin dan juga kawasan air tawar, kerana sengkayan juga boleh berlaku di Tasik-Tasik Besar dan Sungai St. Lawrence, Kanada.[13] Sengkayan di Tasik-Tasik Besar seringkali terbentuk pada hujung musim panas dan awal musim luruh, dan dalam tempoh tujuh hari pada tahun 2003, sebanyak 66 kejadian sengkayan dilaporkan di situ.[14]

Sengkayan dapat disaksikan di kawasan pantai barat Amerika Syarikat terutamanya di selatan Florida dan Florida Keys. Kira-kira 160 kejadian sengkayan dilaporkan di Eropah setiap tahun di Eropah, dengan 60 daripadanya terbentuk di Belanda. 25 lagi dilaporkan daripada Itali dan Sepanyol, manakala United Kingdom mencatatkan sebanyak 15 kejadian. Sengkayan seringkali berlaku pada hujung musim panas dan di hemisfera utara, bulan September telah dilihat sebagai waktu kemunculan sengkayan yang utama.[15] Di Australia, sengkayan juga kerap muncul di bahagian pantai timur.[16][17] Rekod sejarah pada tahun 1770 juga menyebut tentang kejadian sengkayan di pantai timur Australia, iaitu ketika pelayaran pertama James Cook dengan kapal Endeavour.[18]

Di perairan Malaysia dan Singapura, sengkayan boleh terbentuk sepanjang tahun dengan lebih berkemungkinan antara bulan Mac dan Oktober seiringan musim perubahan monsun.[19][20] Sengkayan telah dilaporkan berlaku di sepanjang perairan Malaysia. Kekerapan purata kejadian sengkayan di perairan Singapura ialah 1-3 sepanjang tahun.[19]

Kitar hayat[sunting | sunting sumber]

Kitar hayat sengkayan merangkumi lima peringkat. Pada awalnya terdapat bentuk cakera yang berwarna terang, dilitupi kawasan tak berbentuk yang berwarna lebih gelap kelihatan di permukaan air. Selepas itu, lingkaran jalur yang terang dan juga yang gelap mula terbentuk dari tompok gelap di permukaan air. Diikuti dengan pembentukan lata iaitu gelungan sembur yang mengelilingi tompok gelap yang kelihatan seperti mata (kawasan tekanan terendah). Lama-kelamaan sengkayan akan membentuk awan corong dari permukaan laut ke awan yang berada di atas. Gelung sembur tadi mampu mencapai ketinggian beberapa ratus kaki dan juga mampu membentuk gelora serta deretan gelombang seiring pergerakannya. Pada penghujung hayatnya, apabila pengaliran masuk udara lembap mula lemah, awan corong dan pusaran mula menghilang.[21]

Lihat juga[sunting | sunting sumber]

Nota kaki[sunting | sunting sumber]

  1. Pusat Sumber Rujukan Persuratan Melayu Dewan Bahasa dan Pustaka[1] Namun begitu Jabatan Meteorologi Malaysia menggunakan istilah belalai air.[2]

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  1. "Pusat Sumber Rujukan Persuratan Melayu @ DBP". Diperoleh pada 20 September 2011. 
  2. 2.0 2.1 2.2 "Ribut Petir". Diperoleh pada 11 September 2011. 
  3. "Waterspout". Glossary of Meteorology. American Meteorological Society. Diperoleh pada 2006-10-25. 
  4. Answer.com (pengarang). "Waterspout". McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology. Diperoleh pada 2010-12-06. 
  5. Keith C. Heidorn. Islandnet.com, pengarang. "Water Twisters". The Weather Doctor Almanach. Diperoleh pada 2010-12-06. 
  6. 6.0 6.1 Encyclopedia Britannica (2009). "Waterspout". Diperoleh pada 2009-08-28. 
  7. Choy, Barry K.; Scott M. Spratt. "Using the WSR-88D to Predict East Central Florida Waterspouts". National Oceanic and Atmospheric Administration. Diarkibkan daripada asal pada October 5, 2006. Diperoleh pada 2006-10-25. 
  8. National Weather Service Forecast Office, Milwaukee/Sullivan, WI (2008-04-30). "Threat Definitions for Waterspouts". National Weather Service Central Region Headuqaters. Diperoleh pada 2009-08-27. 
  9. 9.0 9.1 9.2 National Weather Service in Key West, Florida (2002-09-12). "Waterspouts". Basic Spotter Training Version 1.2. NOAA. ms. 4–24. Diarkibkan daripada asal pada October 9, 2007. Diperoleh pada 2008-07-21. 
  10. National Weather Service Forecast Office, Melbourne, Florida (2007-01-25). "Graphical Hazardous Weather Outlook: Waterspout Threat". Southern Region Headquarters. Diarkibkan daripada asal pada December 19, 2005. Diperoleh pada 2009-06-21. 
  11. Waylon G. Collins, Charles H. Paxton, Joseph H. Golden (February 2000). "The 12 July 1995 Pinellas County, Florida, Tornado/Waterspout". Weather and Forecasting, vol. 15, issue 1. ms. 122–134. Diperoleh pada 2009-06-21. 
  12. Michalis V. Sioutasa and Alexander G. Keul (February 2007). "Waterspouts of the Adriatic, Ionian and Aegean Sea and their meteorological environment". Journal of Atmospheric Research, vol. 83, issues 2-4: 542–557. Bibcode:2007AtmRe..83..542S. doi:10.1016/j.atmosres.2005.08.009. Diperoleh pada 2009-06-21. 
  13. Canadian Television News Staff (23 Julai 2008). "Rare waterspout forms in Montreal during storm". Diperoleh pada 12 September 2011. 
  14. National Oceanic and Atmospheric Administration (2009-12-04). "The Great Waterspout Outbreak of 2003". Diperoleh pada 2009-08-06. 
  15. Wade Szilagyi from the Meteorological Service of Canada (December 2004). "The Great Waterspout Outbreak of 2003". Mariner's Weather Log (NOAA) 43 (3). Diperoleh pada 2006-10-25. 
  16. Gibson, Jano (14 June 2007). "Waterspout off Sydney". The Sydney Morning Herald. Diperoleh pada 23 January 2010. 
  17. "Water spout touches down off Sydney beaches". Daily Telegraph. 8 July 2008. Diperoleh pada 23 January 2010. 
  18. Banks, Joseph (1997). The Endeavour Journal of Sir Joseph Banks, 1768-1771. University of Sydney Library. 
  19. 19.0 19.1 "National Environmental Agency". Diperoleh pada 12 September 2011. 
  20. "Readers 'capture' waterspout". 13 April 2003. Diperoleh pada 12 September 2011. 
  21. Bruce B. Smith (2007-02-22). "Waterspouts". National Weather Service Central Region Headquarters. Diperoleh pada 2009-06-21.