Kesultanan Aceh

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari
Kesultanan Aceh Darussalam
کسلطانن اچيه دار السلام

1496–1903

Bendera

Wilayah pemerintahan Kesultanan Aceh ketika zaman Sultan Iskandar Muda (1608-1637).
Ibu negara Bandar Aceh Darussalam (sekarang Banda Aceh)
Bahasa Aceh, Melayu, Arab
Agama Islam
Kerajaan Monarki
Sultan
 - 1496-1528 Sultan Ali Mughayat Syah
 - 1874-1903 Muhammad Daud Syah
Sejarah
 - Pertabalan sultan pertama 1496
 - Perang Aceh 1903
Mata wang Matawang emas dan perak
Rencana ini adalah sebahagian daripada
Sejarah Indonesia
Sejarah Indonesia.png
Prasejarah Indonesia
Kerajaan Hindu-Buddha
Kutai (abad ke-4)
Tarumanagara (358–669)
Kerajaan Srivijaya (abad ke-7 hingga ke-11)
Wangsa Sailendra (abad ke-8 hingga ke-9)
Kerajaan Sunda (669–1579)
Kerajaan Medang (752–1045)
Kerajaan Kediri (1045–1221)
Kerajaan Dharmasraya (abad ke-12 hingga ke-14)
Kerajaan Singhasari (1222–1292)
Kerajaan Majapahit (1293–1500)
Kerajaan Islam
Kesultanan Ternate (1257–kini)
Kesultanan Melaka (1400–1511)
Kesultanan Demak (1475–1548)
Kesultanan Aceh (1496–1903)
Kesultanan Banten (1526–1813)
Kesultanan Mataram (1500-an-1700-an)
Era kolonialisme
Portugis (1512–1850)
VOC (1602-1800)
Belanda (1800–1942)
Kemunculan Indonesia
Kebangkitan Nasional (1899-1942)
Pendudukan Jepun (1942–1945)
Pengisytiharan Kemerdekaan (1945)
Revolusi Nasional (1945–1950)
Pasca-merdeka
Era Order Lama (1950–1959)
Konfrontasi Indonesia-Malaysia (1962-1966)
Gerakan 30 September (1965)
Demokrasi Dipimpin (1959–1966)
Era Order Baru (1966–1998)
Era Reformasi (1998–kini)

Kesultanan Aceh (Jawi: کسلطانن اچيه) adalah kesinambungan Kesultanan Samudera Pasai yang jatuh ketika abad ke-14. Kesultanan Aceh terletak di utara pulau Sumatera dan ibu negerinya ialah Banda Aceh atau Kutaraja. Kerajaan ini banyak menyumbang kepada tamadun Melayu menerusi sistem pendidikan ketenteraanya, kegigihannya menetang bangsa Eropah, sistem kerajaannya yang teratur, dan juga mewujudkan pusat penyebaran ilmu.

Sejarah[sunting | sunting sumber]

Sempadan Aceh ketika kegemilangannya

Sejarah awal[sunting | sunting sumber]

Kesultanan Aceh diasaskan oleh Sultan Ali Mughayat Syah pada tahun 1496. Ketika pemerintahan beliau, negeri Aceh berkembang sehingga ke Daya, Pedir, Pasai dan Aru. Beliau kemudiannya digantikan oleh Sultan Salahudin yang memerintah dari 1528 hingga 1537. Sultan Salahudin kemudianya digantikan oleh Sultan Alauddin Riayat Syah al-Kahar yang meneruskan pemerintahan Aceh hingga 1568.

Zaman kegemilangan[sunting | sunting sumber]

Kemuncak pemerintahan Aceh ialah ketika zaman Sultan Iskandar Muda (1607 - 1636). Ketika zaman beliau, Aceh berjaya melemahkan Portugis di Melaka dan meluaskan pengaruhnya di Sumatera dan Semenanjung Melayu. Selain itu, Aceh juga turut mengadakan hubungan diplomasi dengan negeri-negeri di sekitar Lautan Hindi dan juga berjaya mendominasi perdagangan di Selat Melaka.

Dalam lapangan pembinaan kesusasteraan dan ilmu agama, Aceh telah melahirkan beberapa ulama ternama, yang karangan mereka menjadi rujukan utama dalam bidang masing-masing, seperti Hamzah Fansuri dalam bukunya Tabyan Fi Ma'rifati al-U Adyan, Syamsuddin al-Sumatrani dalam bukunya Mi'raj al-Muhakikin al-Iman, Nuruddin al-Raniri dalam bukunya Sirat al-Mustaqim, dan Syekh Abdul Rauf Singkil dalam bukunya Mi'raj al-Tulabb Fi Fashil.

Kejatuhan Aceh[sunting | sunting sumber]

Kejatuhan bermula selepas kemangkatan Sultan Iskandar Thani pada tahun 1641. Penganti beliau selepas itu adalah beberapa raja permaisuri yang lemah. Malahan, negeri-negeri naungan Aceh mula menetang Aceh dan membebaskan diri mereka. Belanda mula mara di Sumatera, menguasai satu demi satu negeri-negeri di Sumatera. Pada 1873, tercetuslah Perang Aceh, sebuah peperangan antara Kesultanan Aceh dengan Belanda. Pada tahun 1874, Sultan Aceh terakhir, Sultan Mahmud Syah, melarikan diri ke pergunungan sekaligus mengakhiri kesultanan Aceh.

Kebudayaan[sunting | sunting sumber]

Masjid Baitul Rahman di Banda Aceh

Sebagai pewarsi kerajaan Pasai; sebuah kerajaan Islam pertama di Asia Tenggara, Aceh memainkan peranan penting dalam penyebaran agama Islam di Nusantara setelah kejatuhan Kesultanan Melaka ke tangan Portugis. Malahan, rakyat menggelar negeri mereka "serambi Mekah". Banda Aceh menjadi pusat tumpuan pengajian Islam dan Al-Quran dan banyak karya-karya Islam diterjemahkan dalam Bahasa Melayu. Sasterawan Aceh yang terkemuka ialah Hamzah Fansuri, Syamsuddin Pasai, Abdurrauf Singkil dan Nuruddin ar-Raniri

Ekonomi[sunting | sunting sumber]

Setelah kejatuhan Melaka, Aceh menguasai perdagangan di Selat Melaka. Kedudukan geografinya yang terletak di pintu masuk Selat Melaka memainkan peranan yang penting. Pedagang-pedagang dari China, India, Parsi dan Tanah Arab datang berdagang di Aceh. Faktor kedua yang menyumbang kepada kemajuan pelabuhan entrepot Aceh ini ialah kerana layanan buruk Portugis kepada pedagang-pedagang Asia di Melaka menyebabkan pedagang-pedagang bertukar pelabuhan ke Aceh dan Johor.

Eksport utama Aceh ialah rempah ratus seperti lada, buah pala, bunga cengkih, dan juga timah.[1] Aceh mendapatkan timah dari Pahang yang ketika itu menjadi naungannya. Kadar faedah yang rendah dan penggunaan mata wang emas mengukuhkan lagi ekonomi Aceh.[2] Ekonomi Aceh walau bagaimana pun masih lagi rapuh kerana kesukarannya dalam membiayai operasi ketenteraannya.[3]

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  1. Barwise and White, 115-116
  2. Barwise and White, 116
  3. Ricklefs, 35

Lihat juga[sunting | sunting sumber]

Pautan luar[sunting | sunting sumber]