Birdman (filem)

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari
Birdman
Birdman poster.jpg
Pengarah Alejandro G. Iñárritu
Penerbit
  • Alejandro G. Iñárritu
  • John Lesher
  • Arnon Milchan
  • James W. Skotchdopole
Penulis
  • Alejandro G. Iñárritu
  • Nicolás Giacobone
  • Alexander Dinelaris, Jr.
  • Armando Bo
Dibintangi oleh
Muzik oleh Antonio Sánchez
Sinematografi Emmanuel Lubezki
Disunting oleh
  • Douglas Crise
  • Stephen Mirrione
Syarikat-syarikat
produksi
  • Regency Enterprises
  • New Regency Pictures
  • M Productions
  • Le Grisbi Productions
  • TSG Entertainment
  • Worldview Entertainment
Pengedar Fox Searchlight Pictures
Mula ditayangkan
  • 27 Ogos 2014
    (Festival Filem Venice)
  • 17 Oktober 2014
    (Amerika Syarikat)
Tempoh tayangan
119 minit[1]
Negara Amerika Syarikat
Bahasa Inggeris
Perbelanjaan $16.5-18 juta[2][3]
Box office $103.2 juta[3]

Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance) juga dikenali sebagai Birdman ialah sebuah filem komedi satira Amerika Syarikat 2014 diarahkan oleh Alejandro González Iñárritu. Ia ditulis oleh Iñárritu, Nicolás Giacobone, Alexander Dinelaris, Jr. dan Armando Bo. Filem ini dibintangi Michael Keaton bersama barisan pelakon terdiri daripada Zach Galifianakis, Edward Norton, Andrea Riseborough, Amy Ryan, Emma Stone dan Naomi Watts. Filem ini menceritakan Riggan Thomson (Keaton), seorang pelakon Hollywood yang sudah pudar dikenali kerana melakonkan watak adiwira, "Birdman" dan pergelutannya untuk melancarkan pementasan Broadway adaptasi cerita pendek oleh Raymond Carver.

Birdman mengadakan tayangan teater terhad di Amerika Syarikat pada 17 Oktober 2014 disusuli dengan tayangan meluas pada 14 November, mengutip lebih daripada $103 juta di seluruh dunia. Filem ini memenangi empat Anugerah Akademi daripada sembilan pencalonan, Filem Terbaik, Pengarah Terbaik, Lakon Layar Asal Terbaik dan Sinematografi Terbaik di Anugerah Akademi ke-87. Ia juga memenangi Barisan Pelakon Luar Biasa dalam Filem di Anugerah Screen Actors Guild ke-21. Di Anugerah Golden Globe ke-72, filem ini memenangi Pelakon Lelaki Terbaik dalam Muzikal dan Komedi untuk Keaton dan Lakon Layar Terbaik.

Plot[sunting | sunting sumber]

Riggan Thomson ialah seorang pelakon Hollywood yang sudah pudar dikenali kerana melakonkan watak adiwira, Birdman beberapa dekad lalu dalam sebuah siri filem. Dia sering kali diggangu oleh suara dalaman Birdman dan sering menvisualkan dirinya mengangkat objek dan melakukan telekinesis. Riggan berharap untuk mengangkat kembali kariernya dengan menulis, mengarah dan membintangi sebuah produksi Broadway berdasarkan cerita pendek oleh Raymond Carver, "What We Talk About When We Talk About Love".

Adaptasi itu diterbitkan oleh kawan baik Riggan dan peguam, Jake. Ia juga dibintangi teman wanita Riggan, Laura dan pelakon Broadway buat kali pertama, Lesley. Anak perempuan Riggan, Sam berperanan sebagai pembantunya adalah seorang penagih dadah yang sedah pulih. Semasa latihan, sebuah lampu jatuh ke atas Ralph; Riggan memberitahu Jake dia percaya bahawa dia yang mengakibatkan kemalangan itu supaya dia boleh menambah baik barisan pelakon. Atas cadangan Lesley, Riggan menggantikan Ralph dengan pelakon cemerlang tetapi tidak menentu, Mike Shiner yang juga merupakan teman lelaki Lesley. Pratonton pertama merupakan satu bencana: Mike keluar dari karakter kerana ginnya diganti dengan air dan cuba untuk merogol Lesley dalam satu babak seks. Riggan marah dengan liputan akhbar yang memuji lakonan Mike dalam pementasan itu tetapi Jake menggalakkan dia untuk meneruskan pementasan. Apabila Riggan memarahi Sam kerana menggunakan kanabis, Sam memberitahu Riggan bahawa pementasannya adalah sia-sia.

Semasa pratonton terakhir, Riggan terlihat Sam dan Mike bercium. Ini menambah kesangsiannya bahawa Mike adalah satu saingan dan potensi ancaman. Riggan yang sedikit terkejut pergi di luar untuk berehat seketika dan menghisap rokok dengan hanya memakai jubah dan seluar dalam. Dia dengan tidak sengaja terkunci di luar teater dan jubahnya tersangkut di pintu. Dia kemudiannya terpaksa berjalan dengan hanya memakai seluar dalam melalui Times Square untuk kembali ke dalam teater; video amatur insiden itu menjadi viral. Selepas pratonton terakhir, Riggan, yang masih terkejut dengan peristiwa beberapa hari lalu berjumpa pengkritik berpengaruh, Tabitha Dickinson yang memberitahunya dia membenci selebriti Hollywood yang hanya "berpura-pura" untuk menjadi pelakon dan berjanji untuk "memusnahkan" pementasannya dengan menulis ulasan negatif. Riggan mabuk dan pengsan di jalan. Keesokan harinya ketika dia berjalan kembali ke teater, halusinasi visual dan auditorinya kembali dan dia berhalusinasi berbual dengan Birdman yang kini boleh dilihat yang cuba untuk meyakinkannya untuk membuat satu lagi filem Birdman. Riggan menvisualkan dirinya terbang melalui jalan-jalan di Manhattan sebelum kembali ke teater.

Sebelum malam pembukaan dan dengan halusinasinya reda buat sementara waktu, Riggan berjumpa Sam yang menunjukkan video viral dia berjalan melalui Times Square dengan memakai seluar dalam. Daripada menyalahi ayahnya untuk ini, dia mengaguminya kerana itu. Semasa malam pembukaan sebelum babak terakhir pementasan itu, Riggan mengaku kepada bekas isterinya, Sylvia bahawa dia cuba untuk melemaskan dirinya dalam laut selepas dia ditangkap olehnya mempunyai hubungan sulit beberapa tahun yang lalu. Dia juga memberitahu Sylvia tentang suara dalam Birdman yang sentiasa didengarinya tetapi dia tidak menghiraukan. Selepas Sylvia mengucapkan selamat berjaya dan meninggalkan bilik, Riggan yang wataknya dalam pementasan membunuh diri, menggantikan pistol prop dengan pistol sebenar dan bersedia untuk betul-betul membunuh diri dalam babak akhir pementasan. Selepas lakonan itu sampai ke babak akhir, Riggan menembak dirinya di kepala. Pementasan ini berakhir dengan tepukan daripada semua penonton kecuali Tabitha yang berjalan keluar.

Pada keesokan harinya di hospital, Riggan didedahkan gagal untuk membunuh diri kerana tertembak hidungnya yang telah digantikan selepas pembedahan. Jake melawatnya di hospital dan mendedahkan bahawa Tabitha memberikan pementasan itu ulasan sambutan hangat, menggelar cubaan bunuh dirinya "super-realisme," satu bentuk baru gaya lakonan. Sam melawat Riggan dan kemudiannya keluar untuk seketika. Riggan berjalan ke bilik air bersebelahan dimana dia tidak mempedulikan Birdman dan terlihat beberapa burung di luar sebelum memanjat ke tebing tingkap. Apabila Sam kembali, Riggan telah hilang dan tingkapnya dibiarkan terbuka. Dia melihat ke bawah di jalan kemudian perlahan-lahan melihat ke langit dan tersenyum.

Pelakon[sunting | sunting sumber]

Produksi[sunting | sunting sumber]

Pembangunan[sunting | sunting sumber]

Pengarah Birdman, Alejandro G. Iñárritu pada asalnya mengilhamkan filem ini sebagai sebuah komedi yang dirakam dalam satu syot mengambil tempat di sebuah teater. Kesemua filem beliau sebelum ini merupakan drama dan selepas mengarah Biutiful, beliau tidak mahu pendekatan filem barunya dengan genre yang sama sekali lagi.[4] Iñárritu berkongsi idea beliau dengan penulis skrip Argentina, Nicolás Giacobone dan Armando Bo serta Alexander Dinelaris, Jr. dimana ketiga-tiga daripada mereka bekerja bersamanya dalam filem beliau sebelumnya.[5] Reaksi pertama mereka adalah dengan memberitahunya bahawa syot berterusan mungkin tidak berjaya.[4]

Pengalaman peribadi dan vokasional empat penulis ini merupakan sumber untuk menulis skrip. Pengalaman Iñárritu sendiri mempengaruhi banyak tema Birdman. Tema dari cerita pendek oleh Raymond Carver, "What We Talk About When We Talk About Love" dimana Riggan mengadaptasinya kepada drama pentas di dalam filem ini juga mempengaruhi skrip.

Pemilihan pelakon[sunting | sunting sumber]

Iñárritu memilih pelakon untuk beberapa watak utama sebelum filem ini dibiayai.[2] Di kalangan mereka ini adalah Michael Keaton. Iñárritu memilih Keaton kerana kepelbagaian gaya lakonan beliau.[6] Iñárritu juga memilih Zach Galifianakis untuk watak Jake kerana beliau memenuhi kriteria pengarah.[7] Emma Stone ditawarkan watak Sam.

Selepas pelakon-pelakon ini memberikan komitmen mereka, Iñárritu mula mencari pembiaya. Beliau pada mulanya mempelawa Fox Searchlight Pictures untuk membiayai projek ini tetapi mereka menolak tawarannya kerana berasakan permintaan bajet beliau adalah terlalu tinggi.[2] Iñárritu berjumpa dengan presiden New Regency, Brad Weston yang menerima tawaran tersebut.[8] Apabila Claudia Lewis dari Searchlight mendapat tahu tentang perjanjian tersebut, beliau mempertimbangkan semula dan meminta untuk dimasukkan dalam perjanjian. Searchlight dan New Regency sebelum ini bekerja bersama-sama untuk membiayai 12 Years a Slave dan mengambil keputusan untuk menyertai bersama-sama untuk Birdman, membiayai bajet produksi sebanyak $16.5 juta.[2]

Weston dan Lewis membentuk hubungan rapat bersama Iñárritu, menyunting skrip bersamanya dan menukar beberapa pelakon. Apabila mereka menyertai produksi, Josh Brolin dijadual untuk melakonkan watak Mike Shiner tetapi pembiayai itu memutuskan untuk menukar beliau dengan Norton kerana konflik penjadualan.[2]

Ryan, salah seorang pelakon terakhir yang dipilih[9] dipelawa kerana Iñárritu telah melihatnya dalam drama pentas Detroit.[10] Lindsay Duncan mempunyai pengalaman meluas dalam dunia teater dan mengambil keputusan untuk menerima tawaran untuk melakonkan watak pengkritik kerana kualiti skrip filem ini.[11]

Latihan dan penggambaran[sunting | sunting sumber]

Selepas penulisan skrip selesai, Iñárritu menghubungi ahli sinematografi, Emmanuel Lubezki untuk membincangkan ideanya terhadap filem ini.[12] Lubezki bimbang kerana tiada filem yang dirakam dengan cara yang dibayangkan oleh Iñárritu, bermakna tiada bahan rujukan untuk dilihat. Kedua-dua mereka memutuskan bahawa satu-satunya cara untuk mempelajari cara untuk merakam seperti ini adalah dengan merakam ia sendiri jadi mereka menyewa sebuah gudang di Studio Sony, Los Angeles dan membina sebuah pentas proksi.[12][13] Menyedari bahawa tiada teater yang mampu untuk menyesuaikan kerja kamera rumit yang mereka perlu, mereka mengupah Studio Kaufman Astoria di New York.[14] Iñárritu masih mahu merakam di teater Broadway tetapi harus menunggu selama beberapa minggu selepas latihan sebelum mendapatkan Teater St. James.[15]

Mereka menuju ke Studio Kaufman untuk lebih latihan disusuli dengan fotografi utama di New York semasa musim bunga tahun 2013.[16] Studio ini digunakan untuk merakam kawasan belakang pentas filem ini termasuk bilik persalinan Riggan dan koridor teater. Teater St. James digunakan selama dua minggu; ia merupakan lokasi untuk babak pentas.[17] Babak di bar dirakamkan di The Rum House, 47th Street[18] dan 43rd Street digunakan untuk babak aksi.[19]

Muzik dan runut bunyi[sunting | sunting sumber]

Segmen muzik asal filem ini adalah skor dram terdiri sepenuhnya daripada persembahan jazz solo oleh Antonio Sánchez. Skor muzik ini diimbangi oleh beberapa bahagian muzik klasik terkenal termasuk Mahler dan Tchaikovsky. Segmen muzik klasik juga termasuk dua komposisi oleh komposer Amerika, John Adams. Beberapa komposisi jazz oleh Victor Stumpfhauser dan Joan Valent mengimbangi komposisi muzik asal oleh Sánchez. Bahagian dram meliputi majoriti skor muzik dan dicipta oleh Sánchez.

Iñárritu menghubungi pemain dram jazz, Antonio Sánchez pada bulan Januari 2013 dan menjemput beliau untuk mencipta skor muzik filem ini.[20] Sánchez belum pernah bekerja untuk filem sebelum ini[20] namun selepas menerima skrip, beliau mencipta "tema berirama" untuk setiap watak.[21] Iñárritu pula mencari pendekatan yang bertentangan dan lebih suka kepada spontan dan penambahbaikan.[22] Sánchez kemudiannya menunggu sehingga produksi berpindah ke New York sebelum mencipta lebih banyak lagi[21] dan beliau melawat set untuk mendapat idea yang lebih baik tentang filem.[22] Susulan ini, seminggu sebelum fotografi utama, beliau Iñárritu pergi ke sebuah studio untuk merekod beberapa demo.[23] Mereka merekod sekitat tujuh puluh demo[21] dan selepas penggambaran selesai, ia dipotong dan dimasukkan ke dalam filem.[23] Runut bunyi rasmi dikeluarkan dalam CD (77 min) pada bulan Oktober 2014 dan dalam LP (69 min) pada bulan April 2015.[24]

Tayangan[sunting | sunting sumber]

Birdman dipilih sebagai filem pembuka Festival Filem Antarabangsa Venice ke-71.[25] Sebuah tayangan terhad bermula di empat teater Amerika Utara pada 17 Oktober 2014,[26][27] disusuli dengan tayangan meluas di 857 teater pada 14 November 2014.[28]

Box office[sunting | sunting sumber]

Birdman mengutip $42.3 juta di Amerika Utara dan $60.9 juta di wilayah-wilayah lain dengan jumlah terkumpul seluruh dunia sebanyak $103.2 juta berbanding bajet produksi sebanyak $17 juta.[3]

Filem ini mengutip $424,397 semasa pembukaan terhad Amerika Utara di empat teater pada 17 Oktober 17, 2014 dengan purata $106,099 setiap teater.[29] Semasa minggu kedua pada 24 Oktober 2014, Birdman berkembang ke 50 teater dan mengutip $1.38 juta.[30] Filem ini berkembang kepada 857 teater pada 14 November 2014, mengutip $2,471,471. Pada minggu yang sama, Birdman mengutip $11.6 juta.[31]

Filem ini dibuka di Mexico pada 13 November 2014, mengutip $628,915 semasa minggu pembukaan dan dibuka di United Kingdom pada 2 Januari 2015, mengutip $2,337,407.[32] Di United Kingdom, Australia dan Itali, filem ini mengutip $7.6 juta, $3.97 juta dan $1.97 juta.[33]

Penerimaan kritis[sunting | sunting sumber]

Birdman menerima pujian kritis untuk lakonan, arahan, lakon layar dan sinematografi. Filem ini menerima rating 91% di Rotten Tomatoes berdasarkan 276 ulasan dengan purata rating 8.5/10.[34] Metacritic memberikan filem ini skor 88 daripada 100 berdasarkan 49 pengkritik, menunjukkan "penerimaan universal".[35]

Pada tahun 2015, filem ini dinamakan sebagai salah satu daripada 50 teratas filem terbaik dekad ini oleh The Guardian.[36]

Anugerah[sunting | sunting sumber]

Di Anugerah Akademi ke-87, Birdman memenangi empat Anugerah Akademi: Filem Terbaik, Pengarah Terbaik, Lakon Layar Asal Terbaik dan Sinematografi Terbaik. Michael Keaton dicalonkan untuk Pelakon Lelaki Terbaik, Emma Stone dan Edward Norton menerima pencalonan kategori Pelakon Pembantu Terbaik. Filem ini turut menerima pencalonan Suntingan Bunyi Terbaik dan Adunan Bunyi Terbaik.

Keaton menerima anugerah Golden Globe pertamanya, memenangi Pelakon Lelaki Terbaik dalam Filem – Muzikal atau Komedi di Anugerah Golden Globe ke-72. Filem ini juga memenangi Golden Globe untuk Lakon Layar Terbaik.

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  1. ^ "Birdman". British Board of Film Classification. September 11, 2014. Dicapai pada September 19, 2015. 
  2. ^ a b c d e Thompson, Anne (October 21, 2014). "How 'Birdman' Got Made: Fox Searchlight and New Regency Partners Tell All (Keaton, Norton, Stone VIDEOS)". Thompson on Hollywood. Diarkibkan daripada yang asal pada February 25, 2015. Dicapai pada February 15, 2015. 
  3. ^ a b c "Birdman (2014)". Box Office Mojo. Dicapai pada September 19, 2015. 
  4. ^ a b Fleming Jr, Mike (October 15, 2014). "Alejandro G. Iñárritu And 'Birdman' Scribes On Hollywood's Superhero Fixation: 'Poison, Cultural Genocide' – Q&A". Deadline. Diarkibkan daripada yang asal pada February 25, 2015. Dicapai pada February 12, 2015. 
  5. ^ McKittrick, Christopher (November 26, 2014). "Birdman: "Completely one shot? Don't even try it"". Creative Screenwriting Magazine. Diarkibkan daripada yang asal pada February 9, 2015. Dicapai pada February 14, 2015. 
  6. ^ Chiarella, Tom (January 28, 2014). "A Normal Day in the Unusual Life of Michael Keaton". Esquire. Diarkibkan daripada yang asal pada February 25, 2015. Dicapai pada February 15, 2015. 
  7. ^ "Interview: 'Birdman' director Alejandro Gonzalez Iñarritu". Rappler. Rappler.com. January 17, 2015. Diarkibkan daripada yang asal pada February 25, 2015. Dicapai pada February 15, 2015. 
  8. ^ McClintock, Pamela (January 8, 2015). "Making of 'Birdman': Alejandro G. Inarritu Recounts Harrowing Experience Behind His First Comedy". The Hollywood Reporter. Diarkibkan daripada yang asal pada February 11, 2015. Dicapai pada February 15, 2015. 
  9. ^ Fleming Jr, Mike (March 13, 2014). "Amy Ryan Joins Alejandro Gonzalez-Inarritu Comedy 'Birdman'". Diarkibkan daripada yang asal pada February 25, 2015. Dicapai pada February 15, 2015. 
  10. ^ Rathe, Adam. "Birdman's Woman". DuJour. Diarkibkan daripada yang asal pada February 15, 2015. Dicapai pada February 15, 2015. 
  11. ^ McNulty, Charles (November 11, 2014). "Lindsay Duncan finds her footing in 'A Delicate Balance'". Los Angeles Times. Diarkibkan daripada yang asal pada February 25, 2015. Dicapai pada February 15, 2015. 
  12. ^ a b Tapley, Kristopher (December 20, 2014). "Oscar-winning cinematographer Emmanuel Lubezki details the 'dance' of filming 'Birdman'". HitFix. Diarkibkan daripada yang asal pada February 9, 2015. Dicapai pada February 4, 2015. 
  13. ^ Clarke, Cath (October 15, 2014). "Alejandro González Iñárritu interview: 'Everyone's terrified of being mediocre'". Time Out. Diarkibkan daripada yang asal pada February 9, 2015. Dicapai pada February 1, 2014. 
  14. ^ Murphy, Mekado (December 31, 2014). "Below the Line: 'Birdman' Production Design". The New York Times. Diarkibkan daripada yang asal pada February 4, 2015. 
  15. ^ Jacobs, Matthew (December 3, 2014). "How 'Birdman' Made A Frenzied Theater Production And Naked Times Square Trek Soar". The Huffington Post. Diarkibkan daripada yang asal pada February 9, 2015. Dicapai pada February 3, 2015. 
  16. ^ Acuna, Kirsten (October 22, 2014). "Here's How Ridiculously Difficult It Was To Film 'Birdman' In 30 Days". Business Insider. Diarkibkan daripada yang asal pada January 23, 2015. Dicapai pada February 3, 2014. 
  17. ^ Brown, Lane (October 10, 2014). "The Real Comeback of the Fake Michael Keaton: Scenes From the Birdman Set". New York. Diarkibkan daripada yang asal pada February 9, 2015. Dicapai pada February 3, 2014. 
  18. ^ Ng, David (November 10, 2014). "In 'Birdman,' Broadway's St. James Theatre plays itself". Los Angeles Times. Diarkibkan daripada yang asal pada February 9, 2015. Dicapai pada November 22, 2014. 
  19. ^ Bord, Christine (June 4, 2013). "Michael Keaton films an explosive scene for 'Birdman' in NYC". On Location Vacations. Diarkibkan daripada yang asal pada February 9, 2015. Dicapai pada February 3, 2015. 
  20. ^ a b Malone, Tyler (Winter 2014). "(The Unexpected Virtue Of A Jazz Drummer)". PMc Publishing. Diarkibkan daripada yang asal pada February 9, 2015. Dicapai pada February 4, 2015. 
  21. ^ a b c Panosian, Diane (December 3, 2014). "Awards 2015 Spotlight: Composer Antonio Sanchez Takes SSN into the Jam Sessions that Created Birdman's Dauntless Percussion Score". SSN Insider. Diarkibkan daripada yang asal pada February 9, 2015. Dicapai pada February 4, 2015. 
  22. ^ a b Patches, Matt (November 4, 2014). "How Alejandro G. Iñárritu 'directed' drummer Antonio Sanchez's 'Birdman' score". HitFix. Diarkibkan daripada yang asal pada February 21, 2015. Dicapai pada February 4, 2015. 
  23. ^ a b de Larios, Margaret (October 17, 2014). "Birdman's Beating Heart: An Interview with Composer Antonio Sanchez". the Film Experience. Diarkibkan daripada yang asal pada February 9, 2015. Dicapai pada February 4, 2015. 
  24. ^ "Birdman". Soundtrack.Net. 2014. Dicapai pada September 16, 2015. 
  25. ^ "Birdman to hatch on opening night of Venice film festival". The Guardian. July 10, 2014. Dicapai pada July 10, 2014. 
  26. ^ Fleming Jr, Mike (April 11, 2014). "Fox Searchlight Sets Alejandro Gonzalez Inarritu's 'Birdman' For October 17 Bow". Deadline. Dicapai pada April 12, 2014. 
  27. ^ "Upcoming Movies in Theatre". Box Office Mojo. Dicapai pada January 6, 2015. 
  28. ^ "Upcoming Movies". Box Office Mojo. Dicapai pada January 6, 2015. 
  29. ^ "Weekend Report: 'Fury' Topples 'Gone Girl,' 'Birdman' Soars in Limited Release". Box Office Mojo. Dicapai pada January 13, 2015. 
  30. ^ "Weekend Report: Decent Debuts from 'Ouija,' 'Wick' This Weekend". Box Office Mojo. Dicapai pada January 13, 2015. 
  31. ^ Subers, Ray. "Weekend Report: 'Dumb' Sequel Takes First Ahead of 'Big Hero 6,' 'Interstellar'". Box Office Mojo. Dicapai pada January 13, 2015. 
  32. ^ "Birdman International Box Office". Box Office Mojo. Dicapai pada January 13, 2015. 
  33. ^ "Birdman International Gross by Country". Box Office Mojo. Dicapai pada February 23, 2015. 
  34. ^ "Birdman". Rotten Tomatoes. Dicapai pada July 4, 2015. 
  35. ^ "Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance) Reviews". Metacritic. Dicapai pada November 7, 2014. 
  36. ^ Bradshaw, Peter (January 5, 2015). "Peter Bradshaw's top 50 films of the demi-decade". The Guardian. Dicapai pada April 29, 2015. 

Pautan luar[sunting | sunting sumber]

Wikiquote-logo.svg
Wikiquote mempunyai koleksi petikan mengenai: