Bahasa Melayu Sarawak

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
(Dilencongkan dari Dialek Sarawak)
Lompat ke: pandu arah, cari
Bahasa Melayu Sarawak
بهاس ملايو سراوق
asli di Sarawak
wilayah Asia Tenggara
penutur asli 500.000 - 600.000 penutur asli
jumlah 2.4 juta  (tiada tarikh)
keluarga bahasa
kod bahasa
ISO 639-3
Linguist List zlm-sar

Bahasa Melayu Sarawak atau Dialek Sarawak ialah bahasa daerah yang digunakan oleh penduduk yang berbangsa Melayu di Sarawak dalam kehidupan seharian. Dialek Sarawak mempunyai banyak persamaan dengan bahasa Melayu Piawai. Perbezaan ini ialah hasil daripada pengaruh bahasa-bahasa tempatan (contohnya, bahasa Iban dan bahasa Bidayuh) dan bahasa-bahasa negara jiran (bahasa Melayu Brunei dan bahasa Indonesia). Sebagai contoh, Dialek Sarawak di kawasan Miri, Limbang, dan Lawas banyak dipengaruhi oleh bahasa Melayu Brunei dan bahasa Melayu Sabah manakala dialek Sarawak di kawasan Kuching pula mendapat pengaruh daripada Kalimantan.

Perbendaharaan Kata[sunting | sunting sumber]

Perbendaharaan kata dialek Sarawak terdiri daripada perkataan yang digunakan dengan meluas di seluruh Sarawak dan perkataan yang hanya digunakan di kawasan-kawasan yang tertentu.

Perbendaharaan Kata Umum[sunting | sunting sumber]

  • Polah = buat / lakukan
  • Molah - buat / lakukan
  • Sik - tidak
  • Aok - Ya
  • Iboh - Jangan
  • Ney - mana
  • Gago - Sibuk
  • Dudi - Kemudian
  • Nemiak - Budak
  • Biak - muda
  • gilak - sangat
  • Tukuk - ketuk
  • Entingal - degil
  • Nerais - berteriak/menjerit
  • Cdak - orang
  • Nyerin - Bunyi yang kuat
  • Moncet - Kedudukan Terakhir
  • Lejuk - Jemu
  • Lan - Jom
  • Juh - Jom
  • Bait - Baik
  • Kelaka - bercakap
  • empun - punya
  • Ngelayo - Merayau
  • Nyaman - Sedap
  • Raon - Berjalan-jalan
  • Putit - kutip
  • Heng - Mabuk
  • dipirit - digilis
  • Angol - Pening
  • Nilit - Skodeng
  • Bisak - Koyak
  • serda - sendawa
  • Puluk - sapu ubat
  • Licak - Lembut/Becak
  • Lowek - memuntahkan semula
  • entam - disebabkan/belasah
  • segal - disebabkan
  • Melungak - mendongak
  • Ngeredak - mendidih
  • Bante - belasah
  • Gugok - Jatuh
  • Manas - Marah
  • begasak - sesuka hati
  • Berumbak - bergaduh dengan tarik menarik
  • Nguras - sampah
  • Tikam - Baling
  • Terusuk - terhempas
  • Kenak - Kenapa/kena
  • Tanggar - Tenguk/Lihat
  • Diat - Lihat/Tengok
  • Tunggah - Panggil
  • Padah - Beritahu
  • Engkah - Letak
  • menongkeng - jatuh dengan kepala dahulu
  • Embak - Bawa
  • Mikik - Baiki
  • Kepak - Penat
  • Neki' - Daki
  • Tempek - Tampal,(sama maksud 'tepek' bgi longat kelantan)
  • Lonjong - Panjang
  • Geruk - Leher
  • plente - Bergurau
  • Pebulak - Penipu
  • Berolah - Nakal
  • Sinun - Sana / Situ (nun disinun = nun di sana)
  • Sitok - Sini (di sitok = di sini)
  • Sine - Dimana (di sine = di mana)
  • Tapak - Pinggan
  • Cangkir - Cawan
  • Kedak - macam (polah kedak tok juak = buat macam ni juga)
  • Debah - Di bawah
  • Lawa - Sombong
  • Ingga - Menyampah
  • Ngeso - menunjuk-nunjuk
  • Tapok - Bersembunyi
  • Tapuk - dimasukkan
  • Tepu' - memberi makan atau barang dengan banyak
  • Gronjo - Tinggi Lampai
  • Mancal - nakal
  • Cerdit - petah
  • Tunok - Bakar
  • Karan - Elektrik
  • Rubit - Terkoyak sedikit
  • Sumpong - membotakkan kepala
  • Pejal - Paksa
  • Ngetak - kelim
  • rumpong - berlubang
  • betekang - sangat kotor
  • Petang - Gelap
  • Anggong - membawa
  • Tebiut - Bengkok
  • Gerek - Teman lelaki/Teman Wanita
  • Begerek - Kekasih (Azura begerek ngan Zaid = Azura tu kekasih Zaid)
  • Kunin - Kuning
  • Camne - Bagaimana
  • Camya - Macam itu
  • ngek - 'pandai
  • Jeraya - Jalan Raya
  • Kalas - Merah Jambu
  • Gadong - Hijau
  • Ngkodok - Ungu
  • Kacak - Cantik
  • Jaik - Hodoh/Jahat
  • Manok - Ayam
  • Pusak - Kucing
  • Asuk - Anjing
  • Pusuk - Ikan Bilis
  • Semangka - Tembikai
  • Tetak - Ketawa
  • Mauk - Nak/ Mahu
  • Babo - Nyanyuk.
  • Lang - Pintu
  • Penjan - Tingkap

Ceridak - Pengotor

  • Penggunaan perkataan "kamek" dan "kitak"

Penggunaan perkataan kamek dan kitak ialah ungkapan halus yang diucapkan oleh anak-anak terhadap orang yang lebih tua. Perkataan tersebut umumnya digunakan terhadap sesama keluarga digunakan terhadap orang yang dikenali.

  • kamek - saya
  • kitak - awak

Penggunaan Kata Penguat[sunting | sunting sumber]

Penggunaan kata penguat dalam dialek Sarawak tidak jauh lainnya dengan bahasa Melayu Piawai. Contohnya, penggunaan perkataan gik sama maksud dengan perkataan lagi/lah.

  • belaja gik - belajarlah
  • udah gik - sudahlah
  • sik ada gik - tiada lagi
  • agik - lagi

Perkataan indah berfungsi sebagai kata penyudah di akhir ayat dan menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya.

  • sakit indah - sakit pula
  • manas indah - marah pula
  • makan indah - makan pula

Perkataan lok berfungsi untuk menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya dan sebagai kata penyudah di akhir ayat. Sebutan lok perlu panjang bukannya pendek.

  • nunggu lok - tunggu dulu
  • nangga lok - tengok dulu
  • klaka lok - bercakaplah dulu

Perkataan koh, juak, ya dan bah ialah penambahan perkataan untuk menguatkan lagi ekspresi maksud perkataan sebelumnya. Huruf a,oh dan ah dipanjangkan atau ditekan untuk menunjukkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya.

  • aok bah - yalah / baiklah
  • iboh camya bah - janganlah macam tu
  • udah gik ya - sudah lah
  • lamak juak - lama betul
  • nyalah koh - itulah

Perkataan nya mempunyai banyak makna dan juga digunakan untuk menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya. Sebutan nya bergantung kepada keadaan sama ada dalam nada marah atau biasa.

  • nya - dia / betul
  • lamak nya juak nya tok koh - Sudah lama betul dia ini

Penyampaian[sunting | sunting sumber]

Cara penyampaian dialek Sarawak dan bahasa Melayu Piawai agak berlainan. Sebutan dialek Sarawak yang ketara adalah pada huruf r yang ditekankan dengan nada yang berat sepertimana sebutan orang Melayu di utara Semenanjung.

  • mirah - merah
  • geruk - leher

Terdapat juga pertukaran huruf f kepada huruf p menyebabkan sebutan huruf f menjadi p.

  • tepon - telefon
  • paham - faham
  • pikir - fikir

Pertukaran huruf o kepada huruf u menyebabkan sebutan huruf o menjadi u

  • urang - orang
  • tulak - tolak
  • rusak - rosak

Selain itu, terdapat perkataan yang mengabaikan sama sekali sebutan huruf vokal.

  • krusi - kerusi
  • brani - berani

Dialek Sarawak Lamak[sunting | sunting sumber]

suasana Terdapat juga dialek Sarawak lamak yang digunakan oleh orang-orang tua Sarawak terutamanya di Bahagian Kuching. Dialek Sarawak Lamak jarang digunakan oleh generasi muda pada masa sekarang. Berikut ialah beberapa perkataan dialek Sarawak Lamak:

Perkataan Maksud
Bekukut bertahan sesuatu benda
Ngebor Labuh
Belukuk Malang
Nyerindin naik bulu roma
belunyak bergoleng atas tilam
betinjak pijak
Bekunto Berlawan
Betandak menari
Bebukut Bergaduh
Besendik Bersebelahan
Nerebes hampir-hampir di tebing
loar pontong seluar pendek
Tempa marah
Buk Buku
Unipom Uniform
Bulu Mansu Bulu Kening
Ladin Pisau
Lang Pintu
Sukut sisi
Pagu Para
Telok Bilik
Diniari Subuh
Pagi awal Awal pagi
Gadong Hijau
Beghal Lapisan
Beshedo Bersolek
Kalas Merah jambu
Ngkodok Ungu
Minak cuma
Baju Panas Baju T-shirt
Baju Telok Belanga Baju Batik
Ngetor Jalan-jalan

Lihat juga[sunting | sunting sumber]

Pautan Luar[sunting | sunting sumber]